Энэдхэг

Бүгэдэ Найрамдаха Энэдхэг Улас (БНЭУ) (, Bhārat Gaṇarājya, Бхарат Ганараажйа), Энэдхэг болбол Үмнэдэ Азиин Энэдхэгэй бага түбидэ оршохо бүрин эрхэтэ улас юм. Мүн дэлхэйн долодугаар томо газар нютагтай орон, хоёрдугаар олон хүн зонтой, дүрбэдүгээр ехэ эдэй засагтай гүрэн гэгдэнэ. Пакистан, Хитад, Балба, Бутан, Бангладеш, Мьянмар зургаан улас оронтой газраар хилэ залгажа, Энэдхэгэй далайгаар хүреэлэгдэн оршодог. Баһа Энэдхэгэй далайда Мальдива, Шри Ланка, Индонези гурбан уластай уһаар хилэлдэг бол Пакистанай хинажа бай нютагые Жамму-Кашмир можойнхо гэжэ зүтгэдэгээр болбол Афганистантай баһа хилэлнэПримечание: Индийское правительство считает, что Энэдхэг также граничит с Афганистаном, так как
 рассматривает весь штат Джамму и Кашмира индийской территорией, включая ту его часть, которая граничит с Афганистаном. Граница между Индией и Пакистаном была заморожена в 1948 году, после прекращения огня, произошедшему по инициативе ООН. Вследствие этого регион, граничащий с Афганистаном, оказался на территории, подконтрольной Пакистану.

Энэдхэгэй бага түби, Энэдхэг орон бол Энэдхэг соёл эргэншэл болон бусад эртын соёл эргэншэл бии боложо сэсэглэһэн үлгы нютаг болоод түүхын ехэнхэ үедэ худалдааны замай зангилаа боложо, һуурин эргэншэл, соёл, шажан сэсэглэн хүгжэжэ байгааOldenburg, Phillip. 2007. "India: History, " Microsoft® Encarta® Online Encyclopedia 2007 © 1997—2007 Microsoft Corporation..Энэдхэгтэ Хиндү, агуу ехэ манай Будда, Сикхи, Джайн дүрбэн шажан үүсхэжэ хүгжэжэ байба.

XIX зуунай эхинһээ XX зуунай дунда үе хүрэтэр алхам алхамаар Британиин колони орон болоһоор лэ байһан. 1947 ондо тусгаар тогтониһоной дараа эдэй засаг, сэрэгэй хүсэн маша ахистайгаар хүгжэһэн, одоо нэрлэһэн юумээр дэлхэйн 12-р, худалдан абаха шадбаряар тэгшэдхэһэнээр дэлхэйн 4-р ехэ жэлэй дотоодо ниитэ бүтээгдэхүүнтэй улас болоо һэн. Гэхыдээ тэрбум үлүү хүнтэйн хубида ядуурал, бэшэг мэдэсын хуби доогуур зэргэ һула талануудтай байһаар байгааPoverty estimates for 2004-05, Planning commission, Government of India, March 2007. Accessed: July 29, 2008.

 Нэрын гаралга 
Эртын перс хэлэнэй хинду («Индын орон», үеэр задалбал «инд мүрэн + орон») гэдэгһээ согд yntk’k, уйгур enatkak замаар дамжан монгол хэлэндэ Энэдхэг гэжэ нэрлэгдэбэ. Баруунда дэлгэрһэн Индиа, Индия гэдэг мүн адли хинду гэдэгһээ бии болоһон. Монголшууд баһа Жагарай орон () гэжэ нэрлэдэг.

 Түүхэ 
Энэдхэг улас нь үни эртын соёл эргэншэлнүүдэй түрэлхи эхэ орон болодог болон шугам энэ уласта хиндү шажан, буддын шажан, сикх, джайн зэргэ шажанууд бии болоо. Мадьхья-Прадеш нютагта байха шулуун зэбсэгэй үеын ханан дээрэхи зураг эртын Энэдхэгтэ хүн амидаржа байһан мүр болодог. 9000 жэлэй хойно түрүүшын ажаһуугшад бии боложо Инд голой хүбөөнөө хожомой соёл эргэншэлтэ гүрэнэй һууриие табяа һэн.

Манай эрын үмэнэхи 500 ондо Энэдхэгэй нютаг дэбисхэр дээрэ олон һаланги хаанта уласууд байһан ба буддын хаан Ашокын ударидажа байһан Маурья улас Энэдхэгэй соёлой хүгжэлдэ ехэ хуби нэмэри оруулһан гэдэг.  180 онһоо Энэдхэг улас түб Азиин зүгһөө үүдэлтэй халдалгада үрэтэжэ Инд-Грек, Инд-Скиф, Инд-Парфян, Кушанай хаанта улас гэһэн уласуудые өөрын нютаг дэбисхэр дээрэ байгуулхаһаа өөр аргагүйдэ хүрөө. III зуунай үеһээ Гуптын улас ноёрхожо эхилһэн ба энэ үеэ түүхэдэ эртын Энэдхэгэй Алтан үе гэжэ нэрлэдэг.

Нютагай урда хэһэгые мүн Чалукья, Чера, Чола, Кадамба, Паллава, Пандья гэһэн уласууд эзэгнэжэ байһан ба эдэ уласуудай ашаар Энэдхэг орондо шэнжэлхэ ухаан, соёл уралиг, удха зохёол, математика, одон орон шудалал, шажан, гүн ухаан хүгжэжэ эхилһэн гэдэг.

1500-гаад оны үеһээ Португал, Нидерланд, Франци, Британи зэргэ Европын хэд хэдэн орон Энэдхэгтэй худалдаа наймаан хэхэ һонирхолтой боложо тархай бутархай жаахан уласуудыень булаан эзэлжэ өөрын колониие тогтоохын түлөө тэмсэжэ эхилһэнһээ Британиин эзэнтэ гүрэн эгээн хүсэтэй байжа Энэдхэг уласые өөрын колони улас болгожо шадаһан байна.

1857 ондо Британиин Ост-Индиин сэрэг дайшадта эсэргүү тусгаар тогтонолойнгоо түлөө анха удаа энэдхэгшүүд бодоо. Энэ бодолгые түүхэдээ тусгаар тогтонолой түлөөхи түрүүшын дайн гэжэ нэрлэдэг. Гэһэншье Британиин эзэнтэ гүрэн бодолгые таһалан зогсооһон болоод Энэдхэгэй бүхы нютаг дэбисхэр дээрэхи колониин хиналтаа шангадхаһан байна.

Энэһээ хойшо XX зуунай эхеэр энэдхэгшүүд тусгаар тогтонолойнгоо түлөө митаршагүй тэмсэжэ эхилһэн ба Махатма Гандигай (тэрэниие албан ёһоор оршон үеын Энэдхэгэй эсэгэ гэдэг) ударидаһан хүдэлөөн 1947 оной 8 һарын 15-нда илалта байгуулжа Энэдхэг улас бүрин эрхэтэ тусгаар тогтонолоо оложо абаһан болоод колониие табиха хуулиин ёһoop Энэдхэг шажанай үзэл һурталаараа Энэдхэг ба Пакистан гэһэн хоёр хэһэгтэ хубаагдаһан юм. Энэ шажанай үзэл бодолоороо 2 хэһэг болоһон уласуудай хоорондо олон арбан жэлэй туршада шуһата тулаан ябагдажа байгаа.


+ Бүгэдэ Найрамдаха Энэдхэг Уласай үндэһэнэй тэмдэгүүд (албан ёһоной) Үндэһэнэй амитан  50px Үндэһэнэй шубуун  50px Үндэһэнэй амитан  50px Үндэһэнэй сэсэг  50px Үндэһэнэй эбэй сэсэг  50px Үндэһэнэй далайн хүхэтэн  50px Үндэһэнэй мүлхигшэ  50px Үндэһэнэй хүхэтэн  50px Үндэһэнэй жэмэс  50px Үндэһэнэй сүмэ хиид  50px Үндэһэнэй гол мүрэн  50px Үндэһэнэй уула  50px

 Улас түрэ 
Улас түрэ тухай Энэдхэгэй Үндэһэнэй Конгрессай нам голлохо үүргые гүйсэдхэхэ болон энэ намай лидернүүд Энэдхэг улас тусгаар тогтонолоо оложо абаһан үеһээ эхилээд мүнөө хүрэтэр улас орониие ударидан залажа ябаа юм. Энэдхэг уласта үйлэ ажаллалгаа ябуулжа бай намуудые жагсаабал:
 Энэдхэгэй Үндэһэнэй Конгресс — Энэ нам хэдыгээр 100 үлүү жэлэй түүхэтэйшье хэд хэдэн удаа уналтанда орожо байһан түүхэтэй. Индира Гандиин Энэдхэгэй Үндэһэнэй Конгрессшье гэжэ нэрлэгдэжэ ябаһан үе бии. Зүүниие түрүүлэгшэ энэ нам 1947—1977, 1980—1989, 1991—1996 болон 2004 онһоо мүнөө хүрэтэр бусад намуудай түрүүндэ ябажа байна.
 Бхарати Джанатын Нам (Энэдхэгэй Арадай Нам) — Энэ баруун хэһэгые түрүүлэгшэ намые 1980 ондо Атал Бихари Ваджпаи, Лал Кришной Адвани хоёр байгуулһан болон индуизмые баримталагша нам юм. Улас орониие 1996 болон 1998—2004 онуудта тус тус ударидажа байһан.
 Үлэһэн намууд юрэдөө 2-3 жаахан уласуудай хүрээндэ хүсэтэй байра һуури эзэлдэг байһан ба иимэ намуудай тоондо
 Энэдхэгэй коммунис нам
 Самаджвадиин нам
 Джаната Дал нэгэдэһэн нам зэргэ ороно.

1991 онһоо эхилһэн хубилалта шэнэшэлэлтын ашаар Энэдхэг улас хүгжэжэ бай оронуудай нэгэ болоо. Хубилалта шэнэшэлэлтые 1996 ондо Атала Бихари Ваджпаигай ударидаһан засагай газар, 2004 ондо Соня Гандиин ударидаһан Энэдхэгэй Үндэһэнэй Конгресс һунгуулида илажа засагай газарай тэргүүнээр нэрэтэ эдэй засагша Манмохан Сингх томилогдон үргэлжэлүүлжэ байна.

 Засаг захиргаанай хубаари 
 № Можо улас(Буряадаар) Можо улас(Унаган нэрэ) Засаг захиргаанай түб Нютаг дэбисхэр,км² Хүн зон, хүн (2011) Нягтарал,хүн/км² Газарай зураг Можо улас 1  Андра-Прадеш  телугу ఆంధ్ర ప్రదేశ్урду آندھرا پردیش  Хайдарабад  160 205  49 665 533  310  center|90px 2  Аруначал-Прадеш    Итанагар  83 743  1 382 611  16,51  center|90px 3  Ассам  ассам অসম  Диспур  78 438  31 169 272  397,37  center|90px 4 Баруун Бенгали  бенгали পশ্চিমবঙ্গ Колката  88 752  91 347 736  1029,25  center|90px 5  Биhар    Патна  94 163  103 804 637  1102,43  center|90px 6  Гоа  конкани गोंयмаратхи गोवा Панаджи  3702  1 457 723  393,77  center|90px 7  Гуджарат  гуджарати ગુજરાત Гандинагар  196 024  60 383 628  308,04  center|90px 8  Джамму ба Кашмир   урду جموں و کشمیرкашмири جۄم تٕ کٔشېر  Сринагар  222 236  12 548 926  56,47  center|90px 9  Джарханд    Ранчи  79 714  32 966 238  413,56  center|90px 10  Карнатака  каннада ಕರ್ನಾಟಕ Бангалор  191 791  61 130 704  318,74  center|90px 11  Керала  малаялам കേരളം Тируванантапурам  38 863  33 387 677  859,11  center|90px 12  Мадья-Прадеш    Бхопал  308 000  72 597 565  235,71  center|90px 13  Манипур  манипури মনিপুর Импхал  22 327  2 721 756  121,90  center|90px 14  Маhараштра  маратхи महाराष्ट्र Мумбаи  307 713  112 372 972  365,19  center|90px 15  Мегалая    Шиллонг  22 429  2 964 007  132,15  center|90px 16  Мизорам    Аиджал  21 081  1 091 014  51,75  center|90px 17  Нагаланд    Кохима  16 579  1 980 602  119,46  center|90px 18  Одиша  ория ଓଡ଼ିଶା Бхубанешвар  155 707  41 947 358  269,40  center|90px 19  Пенджаб  пенджаби ਪੰਜਾਬ Чандигарх  50 362  27 704 236  550,10  center|90px 20  Раджастан    Джайпур  342 239  68 621 012  200,51  center|90px 21  Сикким  непали सिक्किम Гангток  7096  607 688  85,64  center|90px 22  Тамилнад  тамил. தமிழ்நாடு Ченнаи  130 058  72 138 958  554,67  center|90px 23  Телангана  телугу తెలంగాణ Хайдарабад  114 840  30 696 520  310,00  center|90px 24  Трипура  бенгали ত্রিপুরা Агартала  10 492  3 671 032  349,89  center|90px 25  Уттараханд    Дехрадун  53 484  10 116 752  189,15  center|90px 26  Уттар-Прадеш  урду اتر پردیش Лакхнау  240 928  199 581 477  828,14  center|90px 27  Харьяна  пенджаби ਹਰਿਆਣਾ  Чандигарх  44 212  25 353 081  573,44  center|90px 28  Химачал-Прадеш    Шимла  55 673  6 856 509  123,16  center|90px 29  Чаттисгар    Райпур  136 034  25 540 196  187,75  center|90px Холбооной нютаг дэбисхэрнүүд 1  Андаман ба Никобар аралнууд    Порт-Блэр  8249  379 944  46,06  center|90px 2  Дадра ба Нагар-hавели  гуджарати દાદરા અને નગર હવેલી Силвасса  491  342 853  698,27  center|90px 3  Даман ба Диу  гуджарати દમણ અને દિય Даман  112  242 911  2168,85  center|90px 4  Лакшадуып  малаялам ലക്ഷദ്വീപ  Каваратти  32  64 429  2013,41  center|90px 5  Пондичерри  малаялам പുതുച്ചേരിтамил. புதுச்சேரி}телугу పుదుచ్చేర  Пудучерри  492  1 244 464  2529,40  center|90px 6  Чандигар  пенджаби ੰਡੀਗੜ੍ਹ  Чандигарх  114  1 054 686  9251,63  center|90px Үндэһэнэй ниислэл тойрог 1  Дели  урду دلیпенджаби ਦਿੱਲੀ  Дели  1483  16 753 235  11296,85  center|90px   Бүгэдэ       3 287 882  1 210 193 422  368,07 

 Зүүлтэ 

Категори:Энэдхэг