Израилиин шэнэ шекель

Израилиин шэнэ шекель ( ;  ; тэмдэг: ₪; код: ILS), хилбараар Израилиин шекель (, ), болбол Израилиин мүнгэн тэмдэгтэ ба Палестинын газар нютагдахи Баруун эрье, Газын хэлтэһэндэ хуули ёһоной түлбэриин хэрэгсэл болгон ашаглагдадаг. Шэнэ шекель 100 агоротдо хубаагдадаг. Шэнэ шекелиие 1986 оной 1 һарын 1-һээ эхилэн 1000:1 харилсаанаар гиперинфляцитай хуушан шекелиие орложо ашаглагдажа эхилһэн.

Шэнэ шекелиин валютын тэмдэгиинь ⟨ ₪ ⟩ шекель () ба хадаш () (шэнэ) гэһэн үгэнүүдэй эхинэй Еврей үзэгнүүдэй тааралдал юм. Энэнь үмэниинь шэнэ Израилиин шекель гэжэ нэрлэгдэдэг байһан ба NIS (ש"ח‎ ба ش.ج‎) гэһэн албан ёһоной буһа хуряамжалагдаһан үгые дотоододоо үүные нэрлэхэ зорилгоор ашагладаг хэбээр байгаа ба Израилиин Банкын вебсайт дээри гарадаг. Гэбэшье Израилиин шэнэ шекелиин уласхоорондын албан ёһоной валютын кодиинь ISO 4217 стандартын дагуу Уласхоорондын Стандартизациин Байгуулгаһаа тогтооһониинь ILS юм.

 Түүхэ 
"Шекель" (שֶׁקֶל‎) нэрэнь адли нэрэтэй эртэнэй Библиин мүнгэн тэмдэгтэһээ гаралтай. Авраамые Хеврон дахи Патриархуудай Агыда зорюулжа Хиттитын Ефрондо "дүрбэн зуун мүнгэн шекель" түлэһэн гэжэ Библиин эртын эшэдэ дурдаһан байдаг.Genesis 23:25 . Шекель болбол эртэнэй Израилиин шэгнүүри гү, али мүнгэн тэмдэгтиин хэдэ хэдэн единицын нэгэ ба еврей гаралтай ש-ק-ל (š-q-l) нь 'татаха' гэһэн удхатай (שָׁקַל šaqal 'шэгнэхэ', שֶׁקֶל šeqel 'нэгэ янзын шэгнүүри'), бусад Семит хэлэнүүдэй адлирхуу байдагиинь Аккади (тусх. šaqālu ба šiqlu) ба Арамей (тусх. תְּקַל teqal ба תִּקְלָא tiqla). Анха энэнь ешмээнэй шэгнүүритэй холбоотой байһан байжа магадгүй юм. Эртэнэй Израильда шекелиинь 180 оршон орооһон (11 грамм гү, али. 35 тройн унци) байһан гэдэг.

Мүнөөнэй Израиль улас байгуулагдаһанһаа хойшо 1948 оной 5 һарын 14-эй үдэрһээ 1952 он хүрэтэр Англи-Палестинын Банкһаа Британиин фунт стерлингтэй уягдаһан Палестинын фунт хэлбэрээр банкнотууд гаргагдажа байһан.  1952 ондо Англи-Палестинын Банк нэрээ Банк Леуми Ле-Исраэль (Израилиин Үндэһэнэй Банк) болгон хубилгажа, валютын нэрэнь Израилиин фунт болоһон. 

 Израилиин фунт (1952–1980) 

Израилиин фунт (לירה ישראלית‎, "лира исраэлит") нь 1952 оной 6 һараһаа 1980 оной 2 һарын 23 хүрэтэр Израилиин мүнгэн тэмдэгтэ байһан ба 1980 оной 2 һарын 24-дэ шекелиэр һолигдоһон. 1955 онһоо эхилэн Израилиин Банк байгуулагдажа, мүнгэн тэмдэгтэ гаргаха уялгые абаһанай дараа зүбхэн "I£" тэмдэгэй хамта зүбхэн еврей нэрые ашаглажа байһан.  Британиин фунт стерлингтэй уялгые 1954 оной 1 һарын 1-дэ болюулжа, 1960 ондо Израилиин фунтын бутархай единицые 1000 прутотһоо 100 агорот болгон хубилгаһан.

1960-д оной үедэ Израилиин мүнгэн тэмдэгтын еврей бэшэ нэрын талаар үгэ буляалдаанай үрэ дүндэ Һангай министрдэ фунт гэдэг нэрые Еврей нэрээр, шекель (שקל), хубилгахые захирһан хуули гараһан. Хуулинь министрдэ хубилалга оруулха он һара үдэрые тодорхойлхо боломжые олгоһон. Хуулинь 1980 оной 2 һарада Израилиин засагай газар мүнгэнэй системые хубилгажа, 1 шекель = I£10 курсээр шекелиие нэбтэрүүлһэнһээ хойшо хүсэндэ ороһон юм.

 Шекель (1980–1985) 

Шекель гү, али хуушан шекелиинь 1980 оной 2 һарын 24-һээ 1985 оной 12 һарын 31-эй хоорондо Израиль уласай мүнгэн тэмдэгтэ байба. Энэ болон энэнэй урдахи Израилиин фунт 1960-д ба 1970-д оной үедэ гадаада валютын девальвациие байнга хабаадуулагдажа байһан. Энэ тенденцинь 1980-д оной эхээр хуушан шекелиин гиперинфляциар түгэсэһэн юм. 1985 оной Эдэй засагай Тохонижуулга Планай үрэ дүндэ инфляциие тогтооһоной дараа 1986 оной 1 һарын 1-дэ хуушан шекелиие орлуулан шэнэ шекелиие нэбтэрүүлжэ IS 1,000-ые ₪1 сэнтэй һолиһон.

 Шэнэ шекель (1985–мүнөө үе) 
1980-д оной эдэй засагай хёморол, удаахи 1985 ондо шэнэ шекелиие нэбтэрүүлһэнһээ хойшо Израилиин Банк болон Израилиин Засагай газар үлүү болгоомжотой, консерватив түсэб, мүнгэ-кредитэй политикые ябуулжа, заха зээлидэ һуурилһан эдэй засагай янза бүриин реформые аажамаар бэелүүлжэ эхилһэн. Тэрээнһээ гадна сүлөөтэ худалдаанай хэлсээндэ баталалһанаар Израилиин эдэй засаг тэмсэлдэхэ шадабаритай боложо, ажа үйлэдбэри ба научна базада ехэ хэмжээнэй зөөри оруулалга хииһэнээр туһа улас дэлхэйн мэдэлгын эдэй засаг үргэлгэтэй холбоотой боломжоо ашаглажа, уламаар экспорт нэмэгдэжэ, продукт ба хангалтада шэнэ заха зээли нээгдэһэн. Эдэгээр нүхэсэлүүдэй үрэ дүндэ инфляци нилээд бага байһан ба мүнөө үедэ уласиинь түлбэриин положительна балансые дэмжэжэ байгаа ба 2010 ондо ДНБ-ээ 3 оршон хубитай эквивалентнэ урдадаг счётой ашагтай гараһан юм. Тиимэһээ валютань евро, швейцари франкын тусхай ургалтаһаа багашье гэһэн шангарша 2001-2011 онуудта АНУ-ай доллартай зэргэсүүлхэдэ шэнээнэй 20%-иар дээшэлһэниинь урдахи арбан жэлдэ һуларһантай сасуулхада эсэргүү байба. 

2003 оной 1 һарын 1-һээ эхилэн шэнэ шекелиинь сүлөөтэ конверсидэ ородог валюта болоһон юм. 2006 оной 5 һарын 7-ой үдэрһээ эхилэн шекелиин гараһан мүнгэнэй зэбсэгэй шэнэ аралжааные Чикакогой Худалдаанай Биржэдэ хиихэ боломжотой болоһон. Энэнь шэнэ шекелиие гадаада валютын заха зээлидэ фьючерсын гэрээ байгуулха боломжотой дэлхэйн хорин тухай валютын нэгэ болгожо байна. Энэнь мүн дэлхэйн олон орондо хэрэглэгшэд андалдаха боломжотой валюта юм. 2008 оной 5 һарын 26-да Олон уласай CLS Банкиинь түлбэри тоосооные шэнэ шекелиие гүйсэдхэжэ, валютые бүрэн конверсидэ ородог валюта болгоһон юм.

 Зоос 
1985 ондо 1 агора, 5 агорот, 10 агорот, ₪1/2, ₪1 гэһэн сэнтэй зооснууд нэбтэрүүлһэн. 1990 ондо ₪5 зооснууд, 1995 ондо ₪10 зоос эрьелтэдэ ороһон. 1 агорагай үйлэдбэрилгэ 1990 ондо зогсожо, 1991 оной 4 һарын 1-дэ эрьелтэһээ хуряагдаһан. 2 шекелиин зоос 2007 оной 12 һарын 9-дэ эрьелтэдэ ороһон. Хамагай һүүлдэ 2007 ондо сохигдоһон 5 агоротой зоосые 2008 оной 1 һарын 1-дэ эрьелтэһээ хуряагдаһан.

2011 оной 4 һарада металл бага ашагладаг, тиимэһээ үнэ сэн багатай шэнэ зооснууд сохигдохо болоно гэжэ мэдэгдэһэн. Хуурмаг зоос хиихэнь баһа хэсүү байха болоно.Tomer Avital's report in Calcalist, 21 April 2011 (Hebrew) Израилиин Банк түсэблэгдэжэ буй зоосоной серидэ "шэнэ" гэһэн үгые хаһаха талаар хэлэлсэгдэжэ байна. Батажалгабал энэнь 1985 оной 9 һарада шэнэ шекелиин зоосые худалдаанда гараһанһаа хойшо бүхы зоосые анха һолиһон тохёолдол болохо юм.Gad Lior's report in Ynet, 21 April 2011 Зоосые Солонгосой Хэбтэ сохилго ба Аюулгүй Хэблэлэй Корпораци (KOMSCO) сохидог.

+ Шэнэ шекелиин зоосой сери Зураг  Үнэ сэн  Техническэ тодорхойлолго  Бэшэжэ харуулга  Һара үдэр Диаметр  Зузаан  Масса  Бүридэл  Эрмэг  Урда  Арын  гаргалга  абалга 250px  17 мм 1.2 мм 2 гр Адюминиин бронзо92% зэд6% хүнгэн сагаан2% никель Хилбар Эртэнэй галера, гүрэнэй һүлдэ, "Израиль" Иврит, Араб ба Англи хэлээр Үнэ сэн, һара үдэр 1985 оной
9 һарын 4 1991 он
4 һарын 1 250px 5 агорот 19.5 мм 1.3 мм 3 гр Еврейшүүдэй Ромын эсэргүү дайнай дүрбэдэхи жэлэй зоосой репликэ, хоёр этрогимэй хоорондохи лулавай дүрсэ, гүрэнэй һүлдэ, "Израиль" Иврит, Араб ба Англи хэлээр 2008 он
1 һарын 1 250px  22 мм 1.5 мм 4 гр Долоо һалаатаһан дэнгэй һууритай II Антигоной гаргаһан зоосой репликэ, гүрэнэй һүлдэ, "Израиль" Иврит, Араб ба Англи хэлээр Мүнөөнэй 250px  26 мм 1.6 мм 6.5 гр Лирэ, гүрэнэй һүлдэ Үнэ сэн, һара үдэр, "Израиль" Иврит, Араб ба Англи хэлээр 250px  18 мм 1.8 мм 3.5 грЗэд-никель75% зэд25% никель (1985-1993)<br/ >Никельдэһэн булад (1994–мүнөө үе)Note that nickel-clad steel 1 new sheqalim coins were issued in 1994 and 1995Хилбар Сараана, "Йеһуд" эртэнэй Ивридээр, гүрэнэй һүлдэҮнэ сэн, һара үдэр, "Израиль" Иврит, Араб ба Англи хэлээр1985 оной
9 һарын 4Мүнөөнэй 250px  21.6 мм 2.3 мм 5.7 гр Никельдэһэн булад Сегментшэлһэн (Хилбар ба Бэржылгэһэн секцинүүд) Хоёр элбэг дэлбэгэй эбэр, гүрэнэй һүлдэ 2007 оной
12 һарын 9 250px  24 мм 2.4 мм 8.2 гр Зэд-никель75% зэд25% никель 12 таланууд Баханын ниислэл, гүрэнэй һүлдэ 1990 оной
1 һарын 2 250px  23 ммГол: 16 мм 2.2 мм 7 гр Сахариг: Никельтэй буладТүб: Алтариг уялаатай зэд Бэржылгэһэн Долоон набшатай ба хоёр финиктэй корзинатай пальма, "Сионой гэмээ сагааруулгын түлөө" гэһэн үгэнүүд эртэнэй ба мүнөөнэй Еврей бэшэгээр 1995 оной
2 һарын 7
 Израилиин зоос дээрхи бүхы һара үдэрые Еврейн литээр бэшэһэн ба Еврей тоогоор бэшэгдэһэные анхарагты.

 Банкнотууд 

 A сери (1985–1999) 
1985 оной 9 һарын 4-эй үдэрһээ эхилэн ₪5, ₪10, ба ₪50-иин банкнотууд эрьелтэдэ ороһон. 1986 оной 5 һарын 8-да ₪1 банкнот, 1986 оной 8 һарын 19-да ₪100-иин банкнот гараһан. 1988 оной 4 һарын 2-до ₪20-иин банкнот, 1992 оной 2 һарын 16-да ₪200-иин банкнот гаража энэ сериие дуусгаһан. ₪1, ₪5 ба ₪10 банкнотуудиинь үмэнэхи IS 1000, 5000, ба 10 000 банкнотуудай эжэл загбарые ашаглаһан болобошье номиналиинь ондоо байһан.

Хожомынь ₪1, ₪5 ба ₪10 банкнотуудые зоосоор һолигдоһон. Эдэгээр хэдэ хэдэн зоосые анханай хэблэлдэ банкнот дээрхи хүнүүдэй дүрсые һиилэһэн байһан.
ЗурагҮнэ сэнХэмжээҮнгэУрдаАрынГаргалгын датаГаралгын дата265x265пкс₪176x 138 ммногоонМаймонидМаймонидай хүдөөлһэн Тибери; Эртэнэй шулуун зула1986 оной 
5 һарын 81995265x265пкс₪5хүхэЛеви ЭшкольҮндэһэнэй резервуар, таланууд ба үрэгүй газаруудые символизировалһан уһатай хоолой1985 оной
9 һарын 41995265x265пкс₪10шара улаанГолда МеирГолда Меириин 1948 ондо Израилиин элшэн сайдай хубиар Москвада ерэхэдээ Москвагай хорой синагогын урада сугларһан хүнүүдэй дундахи зураг1985 оной 
9 һарын 41995276x276пкс₪20хара бороМоше ШаретГерцлиягай Гимназиин анханай байшан, ара таладахи Жэжэг Тель-Авив 1988 оной
4 һарын 22000 оной 
7 һарын 1272x272пкс₪50ягаан хүхэШмуэль Йосеф АгнонИерусалимай горизонт, Зүүн Европодохи газар, Агноной түүхэй болодог ябадалай газар.1985 оной 
9 һарын 42000 оной 
7 һарын 1279x279пкс₪100хүринИцхак Бен-ЦвиПкиинэй Синагого, Эртэнэй шулуун зула1986 оной
8 һарын 192000 оной
7 һарын 1274x274пкс₪200улаанЗалман ШазарШазарай һанаашалһан Болбосоролой тухай хуулиин бэлгэдэл болгон шэрээ дээри бэшэжэ буй басаган, ба ара таладахи Еврей бараа үсэгнүүд1992 оной
2 һарын 162000 оной
7 һарын 1

 B сери (1999–2017) 
Хоёрдохи сериин банкнотуудые 1999 ондо гаргаһан ба 2005 он гэхэдэ анханай сериие орлоһон. Ицхак Рабинай хүрэгтэй ₪500 банкнот гаргаха план 1995 ондо Рабиные алагдаһанай дараахан зарлагдаһан. Гэбэшье инфляциин бага темптэй байһан тула энэ банкнот хиихэ зайлашагүй юумэнгүй байһан ба хэзээшье гаража байгаагүй.
+Шэнэ шекелиин хоёрдохи сериЗурагҮнэ сэнХэмжээҮнгэУрдаАраГаргалгын дата265x265пкс265x265пкс71x 138 mmНогоонМоше ШаретДэлхэйн 2-р дайндахи Еврей һайн дураараа ябагшад; харуулай башни, мүнхэлэлгын башни ба сэлеэнэй зоомол хашаа 1999 оной 1 һарын 3276x276пксНогоонМоше ШаретДэлхэйн 2-р дайндахи Еврей һайн дураараа ябагшад; харуулай башни, мүнхэлэлгын башни ба сэлеэнэй зоомол хашаа. Нэмэлтэ полипропилен банкнот дээрхи Ивридээр бэшэгдэһэн "Израиль уласай 60 жэл" гэһэн улаан текст.
(Полипропилен, полимерэй субстратаар хиигдэһэн, ба эрьелтын хугасаа хэдэхэн сарын хугасаатай юрын B сериин банкнотһоо үлүү юм. Полимер банкнотые Швейцариин Цюрих хотын Orell Füssli Аюулгүй Принтингдэ хэблэгдэһэн)2008 оной 4 һарын 13276x276пксЯгаан хүхэШмуэль Йосеф АгнонАгноной блокнот ручка ба нюдэнэй шэл, Иерусалим ба Сүмын Уула1999 оной 10 һарын 31276x276пксХүринИцхак Бен-ЦвиПкиинэй Синагого1999 оной 1 һарын 3276x276пксУлаанЗалман ШазарЦфатдахи гудамжа ба Цфатай тухай Шазарай эссегэй текст1999 оной 10 һарын 31 ХүхэИцхак РабинНаһа бараһан Юрэнхы Сайдай алагдахын урдахана хэлэһэн үгын нэгэ хэсэг Хэзээшье хэблэгдээгүй

 C сери (2014–мүнөө үе) 
The committee proposed that the new series would bear the portraits of prominent Hebrew poets, among them Rachel Bluwstein, Shaul Tchernichovsky, Leah Goldberg and Nathan Alterman. 2010 оной 12 һарада энэ серидэ Менахем Бегин, Ицхак Рабин, Рахель, Шмуэль Йосеф Агнон нарын хүрэгые оруулха болоно гэжэ мэдэгдэһэн.Press release, Bank of Israel , 19 December 2009 Бегинэй гэр бүлынхан энэ шиидхэбэриие эсэргүүсэхэдэ хорооной анханай һаналые дахин абаһан.Press release, Bank of Israel , 10 March 2011

2012 оной 11 һарын 14-дэ, Израилиин Банк банкнотын шэжэ серинь бэлэдхэлгын эсэсэй шатада ороһоные зарлаһан. Шэнэ банкнотууд анха 2014 оной 9 һарын 16-да ₪50, дараань 2015 оной 12 һарын 23-да ₪200 эрьелтэдэ ороһон. Эсэсэй хоёр номиналууд, ₪20 ба ₪100, 2017 оной 11 һарын 23-да эрьелтэдэ орожо, "C сери" банктнотуудай сериие дүүргэһэн.Press release, Bank of Israel: The next banknotes in the new series – the NIS 20 and NIS 100 banknotes – will be distributed to the public on from Thursday, November 23, 2017 – 5 Kislev 5778 Bank of Israel (www.bankisrael.gov.il). 16 November 2017Press release, Bank of Israel: Information on the new series of banknotes 14 November 2012Press release by the Bank of Israel: Images and descriptions on the new series of Israeli new shekel banknotes  Bank of Israel (www.bankisrael.gov.il). 28 April 2013. Retrieved on 1 May 2013.

Гурбадахи сериие гаргаһанаар Израилиин Банк мүнгэн тэмдэгтынхээ англи хэлэнэй бэшэгэй стандартые шекель болгоһон.  Үмэнэнь Банкиинь шекель ба шекалим () гэһэн Еврей транскрипциие албан ёһоор ашаглажа байһан. .

Банкнотуудые Швейцариин Orell Füssli Аюулгүй Принтингын газар хэблэһэн.
Шэнэ Шекелиин Гурбадахи СериЗурагҮнэ сэнХэмжээҮнгэБэшэжэ харуулгаГаргалгын датаУрдаАрын99x99пкс129 × 71 ммУлаанРахель Блувштейн; микрохэблэлдэхи Кинерет шүлэг; хойто таладахи Пальмын һалааГалилейн далайн эрьеын линиин үзэмжэ; Магадгүй энэнь юушье бэшэ байһан байха… шүлэгэй отрывок2017 оной 11 һарын 2399x99пкс136 × 71 ммНогоонШаул Черниховский; микрохэблэлдэхи Оо, Газармни, Эхэ оромни шүлэг; Цитрусова модо ба хойто таладахи жэмэсКоринфын баханын капитель;  Би этихэжэ байна шүлэгэй отрывок2014 оной 9 һарын 16100x100пкс143 × 71 ммШара улаанЛеа Гольдберг; микрохэблэлдэхи Минии дуратай орондо бүйлсын модод сэсэглэжэ байна шүлэг; Хойто таладахи сэсэглэжэ буй Бүйлсын модоГазелиин бүлэг; Сагаан үдэрнүүд шүлэгэй отрывок2017 оной 11 һарын 23105x105пкс150 × 71 ммХүхэНатан Альтерман; микрохэблэлдэхи Мүнхын Уулзалга шүлэг; Хойто таладахи Намарай набшаҺарын флоро; Үглөөнэй Дуун шүлэгэй отрывок2015 оной 12 һарын 23

 Мүнгэнэй сэн 
мини|368x368пкс|Шекелдэхи нэгэ еврогой үнэ (2011 онһоо).
+ILS валют бүри, жэлэй дундуурВалютаISO 4217Единицэ1986199119962001200620112016АНУ-ай долларUSD11.362.593.364.224.473.463.77Зүблэлтэ Холбооной рубльSUR111.804.61Ородой рубльRUB10.620.140.160.120.05Японой иенJPY1000.811.873.163.424.004.273.44Фунт стерлингGBP12.074.475.166.108.365.535.15Германиин маркDEM210.611.502.221.862.892.512.17Франци франкFRF310.190.440.650.550.860.750.65ЕвроEUR13.635.654.914.25Швейцариин франкCHF10.731.782.682.373.674.143.89Иорданиин динарJOD14.253.344.505.896.444.815.32Египетын фунтEGP12.120.720.941.070.770.570.42БНХАУ-ай юань CNY10.390.470.390.500.550.550.58*1 SUR 1993 ондо бии байха болижо, RUB-ээр орлогдоһон.
*2 DEM 1999 ондо бии байха болижо, EUR-оор орлогдоһон.

*3 FRF 1999 ондо бии байха болижо, EUR-оор орлогдоһон.

 Мүн үзэхэ 

 Израилиин Банк
 Израилиин Эдэй засаг

 Зүүлтэ