Карл Фридрих Гаусс

Карл Фридрих Гаусс (1777—1855) болбол герман эрдэмтэн, математик, физик, астроном, геодезист юм. Тэрэ 1777 оной 4 һарын 30-да Брауншвейг хотодо түрэһэн. Гаусс хадаа «математикын хаан» гэжэ нэрлэгдэдэг ба тэрэ математикын олон һалбарта, тухайлбал, тоонуудай онол, алгебра, статистикэ, анализ, дифференциал геометриие хүгжөөхэдэ ехэ хуби нэмэрээ оруулһан байна.

Бага наһанһаа юрэ бусын ухаагаараа илгардаг байһан, гурбахан наһатайдаа эхэ эсэгынгээ мүнгэн һангай тоосоо соо алдуу элирүүлһэн байна. Гауссын математикын абьяасые тэрэнэй багшанар харажархёод, тайжа Карл Вильһельм Фердинандын эбээл доро Гёттингенэй ехэ һургуулида һуралсаха боломжо олгобо. Гаусс 1799 ондо докторой зэргэ хамгаалжа, олон һалбарида хуби нэмэрээ оруулһан байна. Тэрэнэй алдарта «Арифметикын шудалал» (Disquisitiones Arithmeticae) бүтээлынь тооной онолой һуури шудалгаанда шухала байра һуури эзэлдэг. Тэрэнь комплекс тоо, статистикэ, геометри, сахилгаан суранзан, астрономи зэргэ олон һалбарида амжалтатай һэн.

Тэрэ 1799 ондо алгебрын үндэһэн теоремые баталһан. Энэ теоремэ комплекс коэффициенттэй полиномиал тэгшэдхэл бүхэн наядаа нэгэ комплекс үндэһэтэй гэжэ мэдэгдэнэ.
Гаусс хадаа тоонуудай онолдо ехэ хуби нэмэрээ оруулһан байна. Тэрэ арифметикын үндэһэн теоремые баталһан ба тэрэ квадратик харилсаанай хуулиие нээһэн.
Тэрэ статистикын аргануудые хүгжөөхэдэ ехэ хуби нэмэрээ оруулһан байна. Тэрэ хамгийн бага квадратуудай аргые нээһэн ба тэрэ нормал тархалтые нээһэн.
Гаусс баһал астрономидо ехэ хуби нэмэрээ оруулһан байна. Тэрэ Церес гэжэ нэрэтэй бага гарагай орбитые тоосоолһон ба тэрэ гарагуудай хөөрэлгын онолые хүгжөөһэн.
Гаусс мүн лэ геодезидэ ехэ хуби нэмэрээ оруулһан байна. Тэрэ Һанноверэй хаанай захяалгаар Һанноверэй газарай зурагые зураһан байна. Тэрэ газар хэмжэхэдэ хэрэглэгдэдэг гелиотроп гэжэ нэрэтэй багажа зохёоһон.

Гаусс 1855 оной 2 һарын 23-да Гёттинген хотодо наһа бараһан. Тэрэ математикын түүхэдэ хамагай агуу математикуудай нэгэ гэжэ тоосогдодог.

 Зүүлтэ 

Категори:Германиин эрдэмтэд