Химиин элемент

Химиин элемент гээшэ атомой сүмэдэхи протоной тоо гү, али атомой дугаараар тодорхойлогдодог нэгэ түрэлэй атом юмCompendium of Chemical Terminology, chemical element. Химиин элемент юрын химиин урбалай үрэ дүндэ үлүү энгын бодосто задаржа болохогүйBrian H. Mason Roger John Tayler J.J. Lagowski. Британника нэбтэрхы толи, chemical element. Бүхы эд юумэн химиин элементнүүдһээ бүридэнэ.

2016 оной байдалаар 118 химиин элемент нээгдээд байна. 82-һоо дээшэ (бисмут, тэрэнһээ дээшэ), мүн 43-61 хоорондохи атомой дугаартай элементнүүд тогтоборигүй, ондоогоор хэлэбэл сасараг эдэбхитэ шанартай. Хэды сасараг эдэбхитэ шэнжэтэй болобошье 94 хүрэтэрхи атомой дугаартай элементнүүд байгаали дээрэ тааралдана.A. Earnshaw, Norman Greenwood. Chemistry of the Elements, Second Edition. Butterworth-Heinemann, 1997 Лабораториин нүхэсэлдэ сүмэй урбалаар шэнэ химиин элементнүүдые нээгдэһээр байна. 

 Түүхэ 
300px|thumbnail|right|1869 оной Мендлеевэй үелхэ систем
Элемент гэжэ нэрэ томьёо  оной үедэ грек философ Платон түрүүшынхеэ хэрэглэжэ байгаа. 

33 химиин элементтэй оршон үеын түрүүшын жагсаалтые Антуан Лавуазьегэй 1789 оной «Химиин элементнүүд» (Elements of Chemistry) номһоо хаража болоно. 1869 ондо Дмитрий Менделеев алдарта үелхэ системэеэ нээһэн байна. 

XX зуун жэлэй эхин хүрэтэр химиин элементые саашада дахин заахан хэһэгүүдтэ задархагүй гэжэ тодорхойложо байгаа.  1913 ондо Һенри Мозли химиин элементын атомой дугаар тухайн атомойнгоо протоной тоогоор тодорхойлогдохо зүй тогтолые нээһэн байна. 1919 ондо ниитэ 72 химиин элемент нээгдээд байһан ба , 1955 ондо нээгдэһэн 101-дэхи элементые алдарта химик Менделеевэй нэрээр нэрлэбэ. 

 Тодорхойлолго 
 Атомой дугаар 

Атомой дугаар хадаа тухайн элементын үелхэ системэдэ эзэлжэ байдаг дэс дугаар болоод тухайн атомой сүмэдэхи протоной тоотой эжэл удхатай байдаг.

 Атомой масса 

Атомой масса (A гэжэ тэмдэглэгдэнэ) гээшэ атомой сүмэдэхи протон ба нейтроной тооной ниилбэри юм. 

 Изотопи 

Изотопи гээшэнь сүмэдэ протоной тоогоороо эжэл, харин нейтроной тоогоороо илгаатай тухайн химиин элементын түрэлнүүдые хэлэнэ.

 Аллотропи 

Аллотропи гээшэнь тухайн нэгэ химиин элементын үүдхэдэг хоорондоо илгаатай хоёр болон тэрэнһээ олон түрэлэй дан бодосууд юм. Ондоогоор хэлэбэл, эдэ аллотропинуудые бүридүүлэгшэ атомууд эжэл болобошье, эдэ атомуудай хоорондоо холбогдохо байдалынь ондоо байна. Ондоогоор хэлэбэл, бүтэсын байгууламжань илгаатай байна.

 Тэмдэглэлгэ 
Лата үзэгээр тэмдэглэгдэдэг, оршон үеын химиин тэмдэглэлгые швед химик Йенс Якоб Берцелиус болбосоруулһан болоод тухайн үедэ лата хэлэниинь эрдэм ухаанай хэлэн байгаа.

200 px|right
 1 — химиин элементын тэмдэг.
 2 — нэрэ.
 3 — химиин элементын атомой дугаар, атомдохи протонуудай дугаар.
 4 — атомой масса.
 5 — эршэм хүсэнэй хангалтын түбшэндэ электронууд.
 6 — электроной конфигураци.

 Тархалта 
Манай галактикын эгээн үргэн тархалтатай 10 химиин элементнүүд. 
Элементсая хубааһанай нэгээр,шэгнүүрэйУһантүрэгшэ739,000Гели240,000Хүшэлтүрэгшэ10,700Нүүрһэнтүрэгшэ4,600Неон1,340Түмэр1,090Азот970Сахюур650Магни580Хүхэр440
Лити

 Зүүлтэ  

Категори:Хими
Категори:Физикэ