Үелхэ системэ

Д.И. Менделеев нэрэмжэтэ химиин элементнүүдэй үелхэ системэ гэдэгынь мэдэгдэжэ бай химиин элементнүүдэй жагсаалта юм. Үелхэ системэдэ химиин элементүүдынь өөһэдын атомай дугаарай дараалалаар (багаһаа ехэ рүү) байрална. 

Химиин элементнүүдэй үелхэ системэдэ Үе болон Бүлэгүүдтэ хубаана. 

Үелхэ системын мүрэй дагуу, 7 үе байха ба эхинэй үедэ (үе 1) зүбхэн Уһантүрэгшэ, Гели гэһэн 2 элемент, 2 ба 3-р үе тус бүри 8 элемент агуулна. Бусад үенүүд харисангуй олон химиин элементнүүдые агуулна. 

Үелхэ системын баганые бүлэг гэжэ нэрлэхэ ба стандарт үелхэ системэдэ ниитэдээ 18 бүлэг илгана. Нэгэ бүлэгтэ багтаха химиин элементнүүдэй электрон байгуулалтань түһэтэй байха ушар химиин шинжэ шанариинь ойролсоо байна. Жэшээлбэл, 18-р бүлэгэй элементнүүдые инерт хиинүүд гэжэ нэрлэхэ ба эдэгээриинь өөр элементнүүдтэй урабалда ордоггүй. 

Үелхэ системые Ород химик Д.И. Менделеев (1834-1907) 1869 ондо нээбэ.

 Стандарт Үелхэ системэ 
Бүлэг →123456789101112131415161718Үе ↓11H2He23Li4Be5B6C7N8O9F10Ne311Na12Mg13Al14Si15P16S17Cl18Ar419K20Ca21Sc22Ti23V24Cr25Mn26Fe27Co28Ni29Cu30Zn31Ga32Ge33As34Se35Br36Kr537Rb38Sr39Y40Zr41Nb42Mo43Tc44Ru45Rh46Pd47Ag48Cd49In50Sn51Sb52Te53I54Xe655Cs56Ba*72Hf73Ta74W75Re76Os77Ir78Pt79Au</td>80Hg81Tl82Pb83Bi84Po85At86Rn787 Fr88Ra**104Rf105Db106Sg107Bh108Hs109Mt110Ds111Rg112
Cn113Nh114Fl115Mc116Lv117Ts118Og* Лантаноидууд57La58Ce59Pr60Nd61Pm62Sm63Eu64Gd65Tb66Dy67Ho68Er69Tm70Yb71Lu** Актиноидууд89Ac90Th91Pa92U93Np94Pu95Am96Cm97Bk98Cf99Es100Fm101Md102No103Lr

Жирийн нөхцөл (стандарт температур, даралт) дэх төлвийг атомын дугаарын өнгөөр илэрхийлэв:
 Хүхэ үнгөөр хий
 Ногоон үнгөөр шингэн
 Хара үнгөөр хатуу төлвийг тэмдэглэв.

Цацраг идэвхит шинж
 Үргэлжилсэн шугамаар хүрээлэгдсэн элементүүд тогтвортой изотопитой
 Тасархай шугамаар хүрээлэгдсэн элементүүд байгальд тааралддаг цацраг идэвхит изотопитой
 Цэгээр хүрээлэгдсэн элементүүд байгальд тааралдахгүй (Синтетик элементүүд)
 Хүрээгүй элементүүдийн хагас задралын хугацаа хэт богино тул одоогоор нээгдээгүй байна

 Мүн үзэхэ 
 Үелхэ хуули
 Химиин элемент
 Үелхэ системын бүлэг
 Үелхэ системын үе

 Холбооһон 

 Таблица Менделеева  на сайте IUPAC (pdf)
 Интерактивная таблица Менделеева
 Основы строения вещества. Глава 5. Структура периодической системы элементов
 Периодическая система элементов  (pdf)
 Статья: Филатов Д. В. Вклад европейских учёных в становление и укрепление периодического закона // Химический портал Новосибирска, 2009 
 Periodic Table of the Elements - displays basic properties
 The Pictorial Periodic Table 
 WebElements Periodic table

 Зүүлтэ 

 Агафошин Н. П. Периодический закон и периодическая система элементов Д. И. Менделеева. — М.: Просвещение, 1973. — 208 с.
 Евдокимов Ю., кандидат химич. наук. К истории периодического закона. Наука и жизнь, № 5 (2009), С. 12-15.
 Макареня А. А., Рысев Ю. В. Д. И. Менделеев. — М.: Просвещение, 1983. — 128 с.
 Макареня А. А., Трифонов Д. Н. Периодический закон Д. И. Менделеева. — М.: Просвещение, 1969. — 160 с.
 Eric R. Scerri. The Periodic Table: Its Story and Its Significance. — Нью-Йорк: Oxford University Press, 2007. — 368 с. — ISBN 978-0-19-530573-9

Категори:Хими