Sarajevski tramvaji

Sarajevski tramvaji su tramvajski sistem u glavnom gradu Bosne i Hercegovine Sarajevu. Vlasnik tramvaja je Javno komunalno preduzeće – Gradski saobraćaj Sarajevo (GRAS), koje ujedno i organizuje javni promet u Sarajevu.

 Historija 
100px|desno|mini|Jednokratna karta Sarajevskih tramvaja iz 1990.
Prvi tramvaj kog su vukli konji prošao je Sarajevom 1. januara 1885. godine. Jednosmjerna trasa je bila duga 3,1 km, a pruga je počinjala od današnjeg Ekonomskog fakulteta, pružala se Ferhadijom i dalje glavnom gradskom ulicom (današnjom Titovom) preko Marindvora i završavala na Uzanoj željezničkoj stanici. Tramvaj je mogao povesti 28 osoba, a cijena karte je bila 5 krajcera. Isprva je bio na širini kolosijeka od 760 mm. 1. maja 1895. godine je elektriziran. Ujedno je trasa tramvaja proširena, te je od željezničke stanice na Pofalićima, koja se tada nalazila kod današnjeg hotela Bristol, pa do Latinske ćuprije. Vozila koja su korištena, proizvela je njemačka firma "Siemens-Schuckertwerke" i bili su to prvi tramvaji nastali u njenim pogonima.

Godine 1960. promijenjena je širina kolosijeka na 1435 mm. Mreža tramvaja, danas je duga 10,7 km i prostire se u pravcu istok-zapad od dijela grada zvanog  Baščaršija, te u smjeru kazaljke na satu do općine Ilidža. Dodatno postoji 400 m dugačak odvojak prema Željezničkoj stanici, koja je povezana linijama  i .

Glavna linija prolazi kroz najprometniju ulicu u Sarajevu, sa zapada prolazi kroz Bulevar Meše Selimovića (ranije: 6. proleterske brigade), koja se od stanice Čengić Vila zove Zmaja od Bosne (ranije: Vojvode Radomira Putnika). Kroz stari dio grada prolazi Obalom Kulina bana (ranije: Obala Vojvode Stepe Stepanovića) do zadnje stanice na Baščaršiji, te nazad prema Skenderiji paralelno ulicama Mula Mustafe Bašeskije i Ulicom maršala Tita.

U 2012. urađena je rekonstrukcija tramvajske pruge na dionici od Baščaršije do Marijin-Dvora (S-krivina).Prilog o završetku rekonstrukcije tramvajske pruge na portalu metropola.ba

 Modernizacija 
Godine 2022. naručeno je 15 tramvaja Tango NF3 od švicarske firme Stadler, a potom još deset, s rokom isporuke do 2025.

Trenutno se obavljaju radovi na konstrukciji tramvajske pruge i kontaktne mreže do prigradskog naselja Hrasnica, a trebali bi biti završeni 2026. Ta trasa bi se nastavljala na trenutnu i nastavljala preko Ilidže, Sokolović Kolonije pa do okretaljke u Hrasnici.

Linije
Mreža tramvajskog prometa sastoji se od 27 stanica, sa šest linija:
 : Željeznička stanica – Baščaršija
 : Čengić Vila – Baščaršija
 : Ilidža – Baščaršija
 : Ilidža – Željeznička stanica
 : Nedžarići – Baščaršija
 : Ilidža – Skenderija
 : Nedžarići – Skenderija (ukinuta krajem 1990-ih, vraćena u funkciju 2024. godine)

Glavna i najduža linija  vozi 00-24 sata. Ostale linije služe kao rasterećenje dionica od Baščaršije do Ilidže, te saobraćaju od 6:00 sati do 17:30 i 22:30 sati. Na svakoj zadnjoj stanici, nalaze se okretišta. Za vrijeme obnove pruge je postojala i privremena linija 8 koja je saobraćala na relaciji Ilidža - Čengić Vila.

 Tramvaji 
  Proizvođač Tip Vrsta Komada Serijski broj Godina proizvodnje Godina kupovine  Napomene  St. Louis Car Company / Pullman Standard PCC  74 1-7419451960 PCC (Presidents’ Conference Committee) Streetcar, kupljeni 1960. godine u Washingtonu.
Više ne rade od 1983. godine. Broj 71 sačuvan.St. Louis Car Company / Pullman StandardPCC7?101-10719671967Napravljeni od baze običnog PCC-a 1945. godišta. Više ne rade od 1983. godine. Nijedan nije sačuvan.ČKD TatraT3YU20120-1391967-691967-69Solo tramvaji.
Prestali su sa radom 1983. godine zato što nije više bilo korist nakon što su svi K2YU došli. Sačuvani su bili 125 (Muzejski), 128 (radni) i 13x. Nakon rata 125 je isječen, također i 13x. 128 leži u remizi, ali nije u voznom stanju.  100px ČKD Tatra K2YU šestoosovinski 25Fotografije sarajevskih tramvaja na portalu public-transport.net201, 206, 209-210, 212, 217, 227, 235, 237, 240, 244, 255, 257-258, 261, 263, 271, 275, 277, 289 1973–83.1973-83 Serijski brojevi prvih 90 tramvaja tipa K2YU, zamijenili su kasnije tipovi Satra II i Satra III. Tramvaji su dugi 21,6 m sa pogonom od 4x40kW. Kapacitet im je 49 mjesta za sjedenje i 108 mjesta za stajanje.
238, 260, 268 i 276 su u kvaru.ČKD TatraK2šestoosovinski129119731997Donirani 1997. godine iz Bratislave. 292 do nedavno je radio.100pxLohnerC1 + c113400+4000-412+40121956-591996Donacija iz Beča
C1 je tramvaj motor, a c1 je prikolica - tako su zvani "garniture".

Svi su isječeni osim 407+4007 koji se čuva kao muzejski pimjerak. Remont mu još nije urađen. 100px ČKD Tatra KT8D5K osmooosovinski4300, 302-304 1989–90.1990 (300), 
1997(301-302), 2002 (303-304) Prototip 300 je iz serije proizvedene za Pyongyang, te K u oznaci označava Koreju. Tramvaji 301–304 su preuzeti od Gradskog prometa u Košicama
301 već nekoliko godina ne radi.  100px ČKD Pragoimex Satra II šestoosovinski12 500–511 vidi K2YU (baza).
Modernizirani

1998 (500),

2004 (501),

2005 (502-503),

2006 (504-506)

2007 (507-509)

2009 (510)

2011 (511) Serijski broj 500 i 501 preuzeti od Gradskog prometa u Brnu. Ostala vozila su između 2004-11. prepravljena od tipova K2YU. Od svih navedenih tramvaja ostao je jedino g.b. 544 (po staroj numeraciji 510)  100px ČKD Pragoimex Satra III osmoosovinski4 601–604 vidi K2YU (baza).
Modernizirani 2005 (601-602)

2010 (603)

2016 (604)2005 (601-602),

2010 (603),

2016 (604) Serijski broj 601 je preuzet od Gradskog prometa u Brnu. Ostala vozila su prepravljena od tipa K2YU. Ostao g.b. 548 (ex. 603) 100px Lohner  E šestoosovinski 3 709, 713-714 1962–64. 2005-2009 Kupljeni između 2005-09. godine od Gradskog prometa u Beču. Tramvaji su dugi 20,34 m i imaju masu od 22,5 tone. Kapacitet im je 38 mjesta za sjedenje i 73 mjesta za stajanje. 100px LHB  9G osmoosovinski 3 802, 805, 811 1979–80.  2009 Kupljeni 2009. godine od Gradskog prometa u Amsterdamu. Tramvaji su dugi 25,5 m..  100px LHB  10G  šestoosovinski   1 815 1980. 2009 Kupljeni 2009. godine od Gradskog prometa u Amsterdamu. 100px Düwag GT8 Köln osmoosovinski 25 901-920 1963 2014 Donacija grada Konya. 100px Stadler Rail Tango NF3 šestoosovinski 15 001-015 2021 2021 Kupljeni 2021. godine od švicarske firme Stadler.

 Reference 

 Vanjski linkovi

Službeni veb-sajt JKP GRAS Sarajevo
Sarajevski tramvaji na photo.tramvaj.ru
Sarajevski tramvaji na hampage.hu

Kategorija:Saobraćaj u Sarajevu
Kategorija:Tramvajski saobraćaj u Bosni i Hercegovini
Kategorija:GRAS