Judeja

Za provinciju rimske imperije, pogledati. Provincija Iudaea.
mini|Judeja (hebrejski: יהודה‎, grčki: Ἰουδαία, latinski: IVDÆA, arapski: يهودية) je biblijsko, rimsko i današnje ime planinskog lanca u južnom dijelu Palestine. Ime potiče od hebrejskog, kanaanskog, babilonskog i perzijskog imena "Yehudah" ili "Yehud", kojim su zvali biblijsko izraelitsko pleme Juda i kraljevstvo Judu. Ovo ime je i dalje bilo u upotrebi nakon babilonskog i perzijskog osvajanja, te u vrijeme helenističkog i rimskog perioda kao Yehud, Yehud Medinata, Hasmonejska Judeja, Herodova Judeja i rimska Judeja.

Nakon Bar Kokhba ustanka 135. godine, regija je preimenovana i pripojena rimskoj Siriji za vrijeme rimskog cara Hadrijana. Veliki dio Judeje je bio uključen u Jordansku Zapadnu obalu između 1948. i 1967. godine. Termin Judeja kao geografski pojam je oživljen od strane izraelske vlade u 20. stoljeću kao dio izraelske administrativne oblasti pod imenom Judeja i Samarija. Prostor ove teritorije se generalno naziva Zapadna obala.

 Historijske granice 
Originalne granice su bili "Bethsûr" (kraj Hebrona) na jugu; Bethoron (današnji Beit Ur al Fawka na Zapadnoj obali) na sjeveru; Emaüs na zapadu (nekoliko milja zapadno od Jerusalema); rijeka Jordan na istoku.

Historičar Flavije Josip je koristio malo širu definiciju, te u Judeju uvrstio donju polovicu današnje Zapadne obale na sjeveru sve do današnje Beer Shebe na jugu, koju je omeđio na istoku s Jordanom, a na zapadu sa Mediteranom.

 Geografija 
Judeja je planinska i suha oblast, a veći dio nje čini pustinja. Varira po visini, tako da raste do 1,020 m na jugu na Planini Hebron, 30 km jugozapadno od Jerusalema te se spušta 400 m ispod razine mora na istoku oblasti. Veći gradovi u oblasti uključuju Jerusalem, Beitar Illit, Bethlehem, Efrata, Gush Etzion, Jerihon i Hebron.

Geografi dijele Judeju u nekoliko zasebnih oblasti: Hebronska brda, Jerusalemsko sedlo, Bethelska brda i Judejsku pistinju istočno od Jeruzalema, koja se polagano spušta u Mrtvo mora. U drevna vremena brda su bila pošumljena i Biblija govori o poljoprivredi i uzgoju ovaca u tom području. Životinje još uvijek pasu na tom području, a pastiri ih vode između nizina i vrhova brda (koja imaju više padalina) za vrijeme ljeta. Oblast se kroz vijekova isušila i većina nekadašnjeg šumskog pokrova je nestala.

 Historija 
Ljudsko prisustvo u Judeji datira iz kamenog doba i za oblast Judeje paleoantroolozi vjeruju da je poslužila homo sapiensima na njihovom izlasku i Afrike i kolonizaciji ostatka svijeta prije 100.000 godina. Arheološki dokazi o ljudskim naseljima datiraju od prije 11.000 godina u slučaju Jerihona, za koga se vjeruje da je najstarije trajno naseljeno mjesto na svijetu. U historijskum periodima oblast su naseljavali mnogi narodi, od kojih su najpoznatiji Izraeliti. Judeja je mjesto gdje su se odigravali mnogi događaji zabilježeni u Tori, te vezani za Patrijarhe Abrahama, Izaka i Jakova za koje se tvrdi da su sahranjeni u Hebronu u Grobu Patrijarha.

U drevna vremena Judejom je vladalo Kraljevstvo Juda a kasnije Judejsko kraljevstvo, vazal Seleukidske dinastije Perzijskog carstva. To je kraljevstvo nakratko steklo nezavisnost sredinom 2. vijeka p. n. e. i ponovno 140. p. n. e. Za vrijeme 1. vijek p. n. e. Judeja je izgubila nezavisnost, postavši prvo rimskom klijentskom državom, a potom provincijom Carstva.

Oblast su osvojili muslimanski Arapi godine 640. a potom krstaši godine 1099. Arapska je vlast ponovno uspostavljena 1291. Godine 1516. je vlast nad Judejom preuzelo Osmanlijsko Carstvo i držalo ga sve dok nije poraženo od Britanaca u bitci kod Megida na mjesto biblijske bitke Armagedona.

Nakon toga je Judeja postala dio britanske mandatne teritorije palestine, koja je podijeljena između Palestine pod britanskom upravom i autonomnog Emirata Transjordanije (koji će kasnije postati nezavisna država Jordan). Jordan je godine 1946. stekao nezavisnost a Ujedinjene nacije stvorili plan da se ostatak britanskog mandata [1947]. podijeli na židovsku i arapsku državu. Jordan je većinu arapske polovoce prigrabio u arapsko-izraelskom ratu godine 1948, ostavivši jevrejske dijelove noformiranom Izraelu. Arapski su dijelovi anektirani od strane Jordana 1950 (iako su aneksiju priznale samo Velika Britanija i Pakistan) te ostali pod jordanskom upravom sve do godine 1967. i šestodnevnog rata kada su ih osvojile izraelske snage.

Ovaj dio Judeje je danas van Izraela poznat kao Zapadna obala - što je naziv kojeg je ustanovio Jordan 1948.

 Hronologija 
do 63. p. n. e. - nezavisna jevrejska država
63. p. n. e.-6. n. e. - vazalska država Rima
6-41 - Rimska provincija
26-36 - prokurator Poncije Pilat
41-44 - vladavina Heroda Agripe (vazalskog kralja)
44-48 - Rimska provincija Iudaea
48-100 - vladavina Heroda Agripe II (vazalskog kralja)
66-73 - Prvi rimsko-židovski rat
70 - Uništenje Drugog hrama i pad Jeruzalema
73 - Pad Masade
100 nadalje - Rimska provincija Iudea
115-117 - Kitoski rat
132-135 - Ustanak Bar Kohbe
135 - Judeja dobije ime Syria Palaestina od strane cara Hadrijana
400-638 - Bizantska kršćanska provincija
638 - Početak vladavine muslimanskih Arapa
1099 - Križari osvajaju oblast
1291 - Poraz križara i povratak muslimanske vlasti
1516 - Početak osmanlijske vlasti
1917 - Poraz Osmanlijskog Carstva; početak britanske vlasti
1919 - Uvrštenje u Britanski mandat Palestine
1946 - Podjela Mandata i nezavisnost Transjordanije od Mandata
1947 - Ujedinjene nacije donose plan podjele za ostatak teritorija Palestine
1948 - Historijsku Judeju osvaja Transjordanija; cijela zemlja mijenja ime u Jordan
1967 - Historijsku Judeju osvaja Israel

 Također pogledajte 
 Historija Izraela i Palestine

 Vanjski linkovi 

The Jewish History Resource Center Project of the Dinur Center for Research in Jewish History, The Hebrew University of Jerusalem
 Judea and civil war
 The subjugation of Judea 
 Judaea 6-66 CE 

Kategorija:Historijske regije
Kategorija:Izrael
Kategorija:Jordan