Dinastija Zhou

Dinastija Zhou (zh-cpw: 周朝, Zhōu Cháo; 1122. p. n. e. - 256. p. n. e.) naslijedila je dinastiju Shang i prethodila dinastiji Qin u Kini. Dinastija Zhou je vladala duže nego ijedna druga dinastija u kineskoj historiji, iako je stvarna politička i vojna kontrola dinastije nad Kinom trajala jedino u periodu Zapadnog Zhoua. Za vrijeme Zhoua, korištenje željeza je počelo u Kini , iako se ovaj period kineske historije često navodi kao vrhunac kineskih artefakata napravljenih od bronze. Dinastija također pokriva period u kome je kinesko pismo evoluiralo od drevnog stadija koji se vidi u bronzanim natpisima ranog Zapadnog Choua do početaka modernog stadija, u formi arhaičnih svećeničkih zapisa kasnog Perioda zaraćenih država.

Za vrijeme dinastije Zhou su se stvorili korijeni zrele kineske filozofije, s time da su započeli u 6. vijeku p. n. e. Tadašnji veliki kineski filozofi, koji su snažno utjecali na buduće generacije Kinezi, bili su Kong Fuzi (Konfucije), osnivač konfučijanizma i Laozi, osnivač daoizma. Ostali filozofi, teoretičari i filozofske škole ovog vremena su bili Mozi (latinski: Micius), osnivač mohizam, Mengzi (Mencije), slavni konfucijanac koji je proširio Kong Fuzijev opus, Shang Yang i Han Feizi, zaslužni za razvoj drevnog kineskog legalizma (ključne filozofije dinastije Qin) i Xunzi, koji je bio središte intelektualnog života u Kini svog vremena, možda čak više nego Mencije.Schirokauer & Brown 2006. "A Brief history of Chinese civilization: second edition" Wadsworth, a division of Thomson Learning, str. 25-47

 Mandat neba 
mini|lijevo|200px|Bronzana gui posuda iz perioda Zapadnog Zhoua, cca. 1000. p. n. e.
Prema kineskoj historijskoj tradiciji, Zhou su porazili Shange te preorijentisali shangovski sistem poštovanja predaka prema univerzalnijem poštovanju Dija a od toga prema poštovanju Tiana ili "neba".  Svoju vladavinu opravdavali su mandatom Neba, idejom da vladar ("Sin Neba") vlada po božanskom pravu, ali da njegovo svrgavanje znači da je izgubio taj mandat. Događaji koje dokazuju da je vladajuća porodica izgubila mandat neba su prirodne katastrofe i pobune. Ta je doktrina objašnjavala i opravdavala propast dinastije Xia i Shang te tako legitimnim činila trenutne i buduće vladare.

Dinastiju Zhou je osnovala porodica Ji čiji je glavni grad bio Hào (鎬, blizu današnjeg grada Xi'ana u dolini rijeke Wei). Dijeleći jezik i kulturu Shanga, rani vladari Zhoua su kroz osvajanja i kolonizaciju stvorili imperiju s velikom teritorijom, a čiju su vlast priznavale i vazalne države u Shandongu, istovremeno prihvaćujući kulturu Zhoua. Širenje bronzanih predmeta karakterističnih za Zhoue je, međutim, bilo istovremeno s upotrebom grnčarije u stilu Shanga u udaljenim predjelima tadašnje Kine, pa se pretpostavlja da su tadašnje države osvojene tek pred kraj perioda Zapadnog Zhoua.

 Zapadni i Istočni Zhou 
mini|200px|Muzičko bronzano zvono Zapadne dinastije Chou
Ispočetka je porodica Ji čvrsto kontrolisala državu. Godine 771. p. n. e., nakon što je kralj You zamijenio kraljicu s priležnicom Baosi, glavni grad je napadnut i opljačkan od zajedničkih snaga kraljičinog oca, moćnog markiza od Shena i nomadskog plemena Quanrong. Kraljičinog sina Ji Yijiu novim kraljem proglasili su plemići iz država Zheng, Lü, Qin i markiz od Shena. Glavni grad se godine 722. p. n. e. premjestio na istok u Luoyang u današnjoj provinciji Henan.

Zbog ovog pomaka, historičari eru Zhoua dijele na Zapadni Zhou (西周, pinyin Xī Zhōu), koji je trajao do 771. p. n. e. i Istočni Zhou (tradicionalni kineski: 東周, pojednostavljeni kineski: 东周, pinyin: Dōng Zhōu) do 770 do 256. p. n. e. Početna godina Zapadnog Zhoua je predmet rasprave: predlažu se 1122. p. n. e., 1027. p. n. e. i mnoge godine od 12. vijeka p. n. e. do kraja 11. vijeka p. n. e. Kineski historičari uzimaju 841. p. n. e. kao prvu godinu otkada se redovno bilježe godine u kineskoj historiji, a što se zasniva na Zapisima Velikog Historičara Sima Qiana. Istočni Zhou se grubo dijeli na dva podperioda. Prvi, od 722. do 481. p. n. e. se zove Period Proljeća i jeseni, nazvan po slavnoj historijskoj hronici tog doba; drugi je poznat kao Period zaraćenih država (480. do 221. p. n. e.), prema još jednoj čuvenoj hronici. Period Zaraćenih država traje nešto duže od 256. p. n. e. i kraja Istočnog Zhoua;  to se zasniva na činjenici da je posljednji kralj Zhoua prestao vladati godine 256. p. n. e., odnosno 35 godina prije početka dinastije Qin koja je okončala Period Zaraćenih država.

Period Istočnog Zhoua se također naziva periodom stotinu škola. Time se označavaju različite škole historijske kineske misli. Postojale su četiri osnovne škole - Ru, mohisti, daoisti i legalisti. Te su škole bitno doprinijele društvenim, filozofskim i političkim promjenama koje su igrale važnu ulogu u slabljenju dinastije Zhou.

 Kraljevi dinastije Zhou 
 Osobno ime Prijestolno ime Godine vladavine 1 Ime pod kojim je najpoznatijiJi Fa姬發 Wuwang武王 1046. p. n. e.-1043. p. n. e.1 Zhou Wuwang(Kralj Wu od Zhoua) Ji Song姬誦 Chengwang成王 1042. p. n. e.-1021. p. n. e.1 Zhou Chengwang(Kralj Cheng od Zhoua) Ji Zhao姬釗 Kangwang康王 1020. p. n. e.-996. p. n. e.1 Zhou Kangwang(Kralj Kang od Zhoua) Ji Xia姬瑕 Zhaowang昭王 995. p. n. e.-977. p. n. e.1 Zhou Zhaowang(Kralj Zhao od Zhoua)Ji Man姬滿Muwang穆王976. p. n. e.-922. p. n. e.1Zhou Muwang(Kralj Mu od Zhoua)Ji Yihu姬繄扈Gongwang共王/龔王922. p. n. e.-900. p. n. e.1Zhou Gongwang(Kralj Gong od Zhoua)Ji Jian姬囏Yiwang懿王899. p. n. e.-892. p. n. e.1Zhou Yiwang(Kralj Yi od Zhoua)Ji Pifang姬辟方Xiaowang孝王891. p. n. e.-886. p. n. e.1Zhou Xiaowang(Kralj Xiao od Zhoua)Ji Xie姬燮Yiwang夷王885. p. n. e.-878. p. n. e.1Zhou Yiwang(Kralj Yi od Zhoua)Ji Hu姬胡Liwang厲王/剌王877. p. n. e.-841. p. n. e.1Zhou Liwang(Kralj Li od Zhoua)　Gonghe (regenstvo)共和841. p. n. e.-828. p. n. e.GongheJi Jing姬靜Xuanwang宣王827. p. n. e.-782. p. n. e.Zhou Xuanwang(Kralj Xuan od Zhoua)Ji Gongsheng姬宮湦Youwang幽王781. p. n. e.-771. p. n. e.Zhou Youwang(Kralj You od Zhoua) Kraj Zapadnog Zhoua / Početak Istočnog ZhouaJi Yijiu姬宜臼Pingwang平王770. p. n. e.-720. p. n. e.Zhou Pingwang(Kralj Ping od Zhoua)Ji Lin姬林Huanwang桓王719. p. n. e.-697. p. n. e.Zhou Huanwang(Kralj Huan od Zhoua)Ji Tuo姬佗Zhuangwang莊王696. p. n. e.-682. p. n. e.Zhou Zhuangwang(Kralj Zhuang od Zhoua)Ji Huqi姬胡齊Xiwang釐王681. p. n. e.-677. p. n. e.Zhou Xiwang(Kralj Xi od Zhoua)Ji Lang姬閬Huiwang惠王676. p. n. e.-652. p. n. e.Zhou Huiwang(Kralj Hui od Zhoua)Ji Zheng姬鄭Xiangwang襄王651. p. n. e.-619. p. n. e.Zhou Xiangwang(Kralj Xiang od Zhoua)Ji Renchen姬壬臣Qingwang頃王618. p. n. e.-613. p. n. e.Zhou Qingwang(Kralj Qing od Zhoua)Ji Ban姬班Kuangwang匡王612. p. n. e.-607. p. n. e.Zhou Kuangwang(Kralj Kuang od Zhoua)Ji Yu姬瑜Dingwang定王606. p. n. e.-586. p. n. e.Zhou Dingwang(Kralj Ding od Zhoua)Ji Yi姬夷Jianwang簡王585. p. n. e.-572. p. n. e.Zhou Jianwang(Kralj Jian od Zhoua)Ji Xiexin姬泄心Lingwang靈王571. p. n. e.-545. p. n. e.Zhou Lingwang(Kralj Ling od Zhoua)Ji Gui姬貴Jingwang景王544. p. n. e.-521. p. n. e.Zhou Jingwang(Kralj Jing od Zhoua)Ji Meng姬猛Daowang悼王520. p. n. e.Zhou Daowang(Kralj Dao od Zhoua)Ji Gai姬丐Jingwang敬王519. p. n. e.-476. p. n. e.Zhou Jingwang(Kralj Jing od Zhoua)Ji Ren姬仁Yuanwang元王475. p. n. e.-469. p. n. e.Zhou Yuanwang(Kralj Yuan od Zhoua)Ji Jie姬介Zhendingwang貞定王468. p. n. e.-442. p. n. e.Zhou Zhendingwang(Kralj Zhending od Zhoua)Ji Quji姬去疾Aiwang哀王441. p. n. e.Zhou Aiwang(Kralj Ai od Zhoua)Ji Shu姬叔Siwang思王441. p. n. e.Zhou Siwang(Kralj Si od Zhoua)Ji Wei姬嵬Kaowang考王440. p. n. e.-426. p. n. e.Zhou Kaowang(Kralj Kao od Zhoua)Ji Wu姬午Weiliewang威烈王425. p. n. e.-402. p. n. e.Zhou Weiliewang(Kralj Weilie od Zhoua)Ji Jiao姬驕Anwang安王401. p. n. e.-376. p. n. e.Zhou Anwang(Kralj An od Zhoua)Ji Xi姬喜Liewang烈王375. p. n. e.-369. p. n. e.Zhou Liewang(Kralj Lie od Zhoua)Ji Bian姬扁Xianwang顯王368. p. n. e.-321. p. n. e.Zhou Xianwang(Kralj Xian od Zhoua)Ji Ding姬定Shenjingwang慎靚王320. p. n. e.-315. p. n. e.Zhou Shenjingwang(Kralj Shenjing od Zhoua)Ji Yan姬延Nanwang赧王314. p. n. e.-256. p. n. e.Zhou Nanwang(Kralj Nan od Zhoua)　Huiwang惠王255. p. n. e.-249. p. n. e.Zhou Huiwang²(Kralj Hui od Istočnog Zhoua) 2 Plemići iz porodice Ji su kralja Huija proglasili nasljednikom kralja Nana nakon što je njihov glavni grad Luoyang,pao pod naletom snaga Qin godine 256. p. n. e. Međutim, otpor Zhoua nije dugo trajao pred napredovanjem Qina pa se kralj Nan općenito smatra posljednjim kraljem dinastije Zhou.

 Reference