Turska lira

Turska lira (oznaka: 10px (do 1. marta 2012: TL); tur.: Türk lirası; ISO 4217: TRY) je zvanična valuta Republike Turske. Pored Turske, koristi se i na Sjevernom Kipru. Turska lira je podijeljena na 100 kuruša (kuruş). Trenutni kurs (31. decembra 2012.) turske lire je 1 € = 2,36 TRY (1 TRY= 0,42 €).
Na prednjim stranama svih novčanica koje su trenutno u opticaju i naličjima svih trenutno važećih kovanica nalazi se portret prvog predsjednika Republike Turske Kemal-paše Atatürka. Historijske novčanice iz druge, treće i četvrte serije su imale portret turskog generala, premijera i drugog predsjednika İsmeta İnönüa na prednjoj strani. Ova izmjena dizajna lica novčanica je načinjena 12. januara 1926. godine u skladu sa tadašnjim novim zakonomhttp://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/269.pdf, a ukinula ga je Demokratska stranka nakon Drugog svjetskog rata. Monetarna politika je usvojena sa ciljem da se zadrži nivo cijena i financijska stabilnost putem propisanog nivoa obaveznih rezervi i uskog raspona kretanja kamatne stope zbog nedavne globalne ekonomske krizehttp://www.insightturkey.com/monetary-policy-of-central-bank-of-the-republic-of-turkey-after-global-financial-crisis/articles/171 dok je nivo proizvodnje opao.

 Historija 
Osmanlijski period

Osmanlijska lira je bila nezvanično korištena u Turskoj od sredine 19. vijeka sve do 1923. godine kada je uvedena u opticaj turska lira.

Prva turska lira
Nakon perioda kada je turska lira bila vezana za britansku funtu i francuski franak, 1946. godine je usvojen zvanični kurs od 2,8 turskih lira za 1 američki dolar i takav kurs je zadržan sve do 1960. godine, kada je turska valuta izgubila u vrijednosti. Novi kurs 1960tih godina postavljen je na 9 turskih lira za jedan dolar. Od 1970tih godina, došlo je do serije devalvalcija (opadanja kursa) turske lire u odnosu na američki dolar:
1966 — 1 američki dolar = 9 turskih lira
1980 — 1 američki dolar = 90 turskih lira
1988 — 1 američki dolar = 1.300 turskih lira
1995 — 1 američki dolar = 45.000 turskih lira
2001 — 1 američki dolar = 1.650.000 turskih lira
2005 — 1 američki dolar =  1,29 nova turska lira (Denominacija starih turskih lira u "nove" lire, kada je uklonjeno šest nula, uvedena je od 2005. godine)
2010 — 1 američki dolar = 1,55 turskih lira
19. oktobar 2012 — 1 američki dolar = 1,79 turskih lira

Naziv nova turska lira se koristio sve do 31. decembra 2009. godine, kada je od 1. januara 2010. godine ime valute vraćeno u turska lira. U posljednjih deset godina, vrijednost turske lire se ustalila u odnosu na američki dolar i euro, mada je od 2011. godine njena vrijednost polahko počela opadati.
Guinnessova knjiga rekorda je zabilježila tursku liru kao najmanje vrijednu svjetsku valutu 1995. i 1996. godine, te opet od 1999. do 2004. godine. Vrijednost turske lire u tom periodu je toliko opala da se za prvobitnu kovanicu u apoenu od jedne zlatne turske lire moglo dobiti 154.400.000 turskih lira prije denominacije 2005. godine.

 Druga (nova) turska lira 
mini|260px|Historijsko kretanje kursa turske lire u odnosu na USD, EUR, JPY, GBP i Osmanlijsku liru
Krajem decembra 2003., Veliko narodno vijeće Turske (Turski parlament) je donijelo zakon kojim je propisana ponovna denominacija državne valute tako što će se ukloniti šest nula u iznosima izraženim u turskim lirama, a istim zakonom se propisuje kreiranje nove valute. Ona je uvedena 1. januara 2005. godine, čime je zamijenila raniju (staru) tursku liru (koja je i dalje ostala u opticaju do kraja 2005. godine), u omjeru jedna nova turska lira  ((ISO 4217 kod "TRY") = 1.000.000 (milion) starih turskih lira (ISO 4217 kod "TRL")). Nakon ove revaluacije turske lire, rumunski lej zakratko postaje najmanje vrijedna svjetska valuta. (do jula 2005. godine)

 Kovanice 
Od 1. januara 2009. godine, fraza "nova" je uklonjena iz naziva druge turske lire, tako da je njeno zvanično ime u Turskoj postalo opet samo "turska lira"; a nove kovanice bez riječi "yeni" (novi) su uvedene u apoenima od 1, 5, 10, 25, 50 kuruşa i jedne lire. Također, legura iz koje su napravljeni prsten i središte kovanica od 50 kuruşa i jedne lire je zamijenjena. Pored toga, treba imati u vidu da su ove denominacije današnje turske lire za milion puta manje od starih turskih lira koje su se koristile prije 2005. godine.

Kovanice turske lire (trenutno u upotrebi)  Slika  Vrijednost(kuruş) Tehničke osobine  Opis  Datum  Lice  Naličje  Promjer(mm) Debljina(mm) Masa(g) Sastav  Rub  Lice  Naličje  prvog kovanja  izdavanja 42px 42px116,51,352,2 70% bakar30% cinkObičanVrijednost, polumjesec i zvijezda, visibaba, godina kovanjaNatpis "TÜRKİYE CUMHURİYETİ" (Republika Turska) portret Mustafa Kemal Atatürka20081. januar 2009. 45px 45px517,51,652,9 65% bakar18% nikl17% cinkVrijednost, polumjesec i zvijezda, drvo života, godina kovanja 47px 47px1018,51,653,15 65% bakar18% nikl17% cinkVrijednost, polumjesec i zvijezda, Rumi motiv, godina kovanja 51px 51px2520,51,654 65% bakar18% nikl17% cinknazubljenVrijednost, polumjesec i zvijezda, kufska kaligrafija, godina kovanja 60px 60px5023,851,96,8 Prsten:65% bakar18% nikl17% cinkSredište:79 % bakar4% nikl17% cinknazubljenVrijednost, polumjesec i zvijezda, bosforski most i silueta Istanbula, godina kovanja 65px 65px100(1 10px)26,151,98,2 Prsten:79% bakar4% nikl17% cinkSredište:65% bakar18% nikl17% cinkSlova T.C. i tulipanVrijednost, polumjesec i zvijezda, Rumi motiv, godina kovanjaOve slike su prikazane u odnosu 2,5 piksela po milimetru stvarne veličine.

 Novčanice 

Nova serija novčanica, emisija E-9, puštena je u opticaj 1. januara 2009. godine, dok je prethodna emisija E-8 prestala vrijediti 31. decembra iste godine (iako se i dalje može zamijeniti u filijalama Centralne banke sve do 31. decembra 2019. godine). Posljednja, deveta emisija novčanica turske lire (E-9) se odnosi na tursku liru gdje nema ranije oznake nova, a serija uključuje i novu novčanicu u apoenu od 200 turskih lira. Nove novčanice imaju različite veličine u svrhu sprječavanja krivotvorenja. Osnovna odlika ove serije je da svaka denominacija ima oslikanu neku poznatu tursku ličnost, za razliku od prethodne serije gdje su bile prikazane geografske panorame i građevine u Turskoj.

 Novčanice turske lire (trenutno u upotrebi)  Slika  Vrijednost10px Dimenzije(mm) Osnovna boja  Opis  Datum izdavanja Lice  Naličje  Lice  Naličje  Vodeni žig 91px 91px5130 × 64smeđaMustafa Kemal AtatürkAydin Sayili, diagram sunčevog sistema, atom, prahistorijska pećina i lijevo zavijena spirala  Z-DNK.Mustafa Kemal Atatürk, Nominalna vrijednost1. januar 2009. 95px 95px10136 × 64crvenaCahit Arf, Arfova invarijanta, aritmetičke serije, abakus, binarni sistem 99px 99px20142 × 68zelenaMimar Kemaleddin, glavna zgrada Gazi univerziteta, akvadukt, kružni motiv i cilindar, krug i kugla kao simboli arhitekture 104px 104px50148 × 68narandžastaFatma Aliye Topuz, cvijet i literarne figure 108px 108px100154 × 72plavaBuhurizade Itri, muzičke note, instrumenti i figura mevlevija 112px 112px200160 × 72ljubičastaYunus Emre, Yunusuov mauzolej, ruža, golub i stih "Sevelim, sevilelim" (voljeti i biti voljen)Ove slike su u omjeru od 0,7 piksela po milimetru.

 Simbol valute 
Currency sign|110px|lijevo|mini|Simbol turske lire
mini|140px|Novčić Ankyra iz perioda rimskog cara Galienusa. Ime Ankare, glavnog grada Turske upravo je izvedenica iz grčkog naziva za sidro - Ἄγκυρα
Trenutni znak za tursku liru je kreirala Centralna banka Turske 2012. godine. Novi znak je izabran nakon provedenog javnog oglasa između mnogobrojnih prijedloga koje su predložili građani Turske. Novi simbol, kojeg je predložila Tülay Lale, sastoji se iz stiliziranog slova L koje ima izgled kao polovina sidra, kombiniranog sa dvije kose linije pod uglom od 20 stepeni, koje daju slovo T.

Turski premijer Recep Tayyip Erdoğan je predstavio novi simbol valute 1. marta 2012. godine. Tom prilikom, premijer je objasnio dizajn simbola kao "oblik sidra koji će svijet spoznati kao sigurnu luku za investicije dok prema gore usmjerene linije predstavljaju rastući prestiž zemlje.

U maju 2012. godine, Tehnički komitet za Unicode znakove je prihvatio oznaku za novi simbol za valutu turske lire, koji je označen kao U+20BAhttp://www.unicode.org/mail-arch/unicode-ml/y2012-m05/0076.html, a koji je uključen u Unicode izdanje verzije 6.2 u septembru 2012. godine..

 Također pogledajte 
 Novčanice u Turskoj

 Reference 

Kategorija:Evropske valute
Kategorija:Ekonomija Turske
Kategorija:Azijske valute
Kategorija:Ekonomija Sjevernog Kipra
Kategorija:Valute u optjecaju