Bitka za Staljingrad

Staljingradska bitka je bila glavna prekretnica u 2. svjetskom ratu, i smatra se najkrvavijom bitkom u ljudskoj historiji. Bitku su obilježili brutalnost i nebriga za civilne žrtve sa obje strane. Bitka se sastojala iz njemačke opsade južnog ruskog grada Staljingrada (današnji Volgograd), bitke unutar grada i sovjetske kontraofanzive koja je konačno zarobila i uništila njemačke i ostale snage sila Osovine koje su se nalazile oko grada. Ukupni gubici se procjenjuju na između 1 i 2 miliona. Sile Osovine su izgubile oko četvrtine ukupnog ljudstva na istočnom frontu, i nikad se nisu oporavile od poraza. Za Sovjete, koji su izgubili preko milion vojnika i civila za vrijeme bitke, pobjeda kod Staljingrada je značila početak oslobođenja Sovjetskog Saveza, vodeći ka konačnoj pobjedi nad Nacističkom Njemačkom, 1945.

 Uvod 
Pohod Wehrmachta na SSSR pod kodnim nazivom "Barbarossa" počeo je 22. juna 1941. Time je Treći rajh prekršio pakt o nenapadanju koji je sklopljen s SSSR-om. Wehrmacht je krenuo sa 3 Grupe armije s ciljevima: Moskva, Lenjingrad i naftna polja na jugu Rusije. Početni uspjesi Wehrmachta su, zbog zimskog perioda, zaustavljeni i došlo je do problema sa snabdijevanjem jedinica. Pohod na Staljingrad je za Hitlera predstavljao prioritet zbog pristupa industriji, tu se sklapao tenk T-34 i proizvodila municija, i naftnim poljima Rusije.

 Tok bitke 
Bitka se može podijeliti u tri faze: okupacija, kontranapad Crvene armije (operacija "Uran"), kapitulacija Wehrmachta.

 Okupacija grada 
Prva faza je počela 19. augusta napadom 6. armije na Staljingrad. Oblik borbi, vođenih u gradu, je bio pretežno pozicioni (rovovski). Obje strane su imale visoke gubitke, da bi Wehrmacht na kraju okupirao 90% grada. Staljingrad je već u prvoj fazi bio potpuno razrušen, prije svega, zbog masivnog djelovanja njemačke avijacije.

 Operacija "Uran" 

Wehrmacht uspijeva u oktobru 1942. zauzeti i sjeverni dio grada. U isto vrijeme sovjetski generali pripremaju kontraofanzivu, pod kodnim imenom operacija "Uran", s oko 1.000.000 vojnika, 10.000 artiljerijskih cijevi, 700 tenkova i 1200 aviona. Za kratko vrijeme crveno-armisti su uspjeli opkoliti 300.000 njemačkih vojnika u Staljingradu. General Paulus je uvidio da je nemoguće držanje zauzete teritorije. Kao i godinu dana prije, zimski period je otežao snabdijevanje njemačkih trupa.

 Kapitulacija Wehrmachta 
220px|mini|General Paulus nakon predaje
U nadi da će doći pojačanje, Wehrmacht drži liniju u decembru 1942.  6. armiji je trebalo dnevno 300-400 tona hrane i municije. Najave Hermanna Göringa, koji je komandovao Luftwaffe, da se to može dostaviti putem vazdušnim putem nisu se ostvarile. U prosjeku, dnevno je dostavljano oko 80 tona.  Hermann Hoth 24. decembra bezuspješno je pokušao operacijom "Donnerschlag" probiti obruč. Nakon što je operacija neuspjela prekida se i posljednja mogućnost opskrbe, te mnogi vojnici Wehrmachta umiru od gladi i hladnoće.  Hitler naređuje 23. decembra da vojnici u Staljingradu moraju izdržati i proglašava ovaj grad simbolom njemačke superiornosti. General Paulus je u januaru 1943. poslao molbu Hitleru da se ponudi kapitulacija. Generala Paulusa Hitler proglašava feldmaršalom, uz odbijanje kapitulacije, jer se navodno do tada nijedan njemački feldmaršal nije predao. Time je naređeno vojnicima da se bore do smrti. General Paulus se, vlastitom inicijativom, predaje 31. januara 1943. U zarobljeništvo odlazi 91.000 vojnika od kojih se vraća 6000 (do 1956.) Staljingrad postaje masovno groblje Wehrmachta.

 Posljedice 
Od sada inicijativa prelazi na Crvenu armiju. Ovo je utjecalo i na moral njemačkog stanovništva. Pokušaj ministra propagande Josepha Goebbelsa, koji 18. februara proglašava "totalni rat", ne smanjuje strah stanovništva. U njemačkim gradovima se pojavljuju zidni natpisi "1918" kao podsjećanje na poraz u  Prvom svjetskom ratu. Sovjeti su zarobljene oficire upotrijebili u propagandne svrhe. U julu je oformljen Komitet "Slobodna Njemačka" (NKFD, njem. "Nationalkomitet Freies Deutschland") a u septembru 1943. Savez njemačkih oficira (BDO, njem. "Bund Deutscher Offiziere").

 Analize 
Historičar Jochen Hellbeck kritikuje da se je na Zapadu preuzimala njemačka dok se zanemarivala verzija sa sovjetske strane. Navodi primjer sela pored Volge gdje su vojnici Wehrmachta, prilikom ulaska u Staljingrad, vršili masovna silovanja. Crvena armija koja je oslobodila selo, je u Trećem rajhu od strane veterana predstavljena kao napadač koji je uništio idilu drvoreda kestena dok su se njemački vojnici tu odmarali. Ovakve i slične poglede njemačke strane su na Zapadu nekritično preuzimani. Sovjetska strana je međutim i cenzurisala određene izvještaje s fronta ukoliko su bili nepodobni. Zbog toga je i danas nepotpuna druga verzija.

 Reference 

 Literatura 
 Jochen Hellbeck, (2012) Die Stalingrad-Protokolle: Sowjetische Augenzeugen berichten aus der Schlacht, S. FISCHER, ISBN 978-3100302137

 Vanjski linkovi 

 Staljingrad  
 Hronologija 
 Savezni arhiv dokumenti 

Kategorija:Sovjetski Savez u Drugom svjetskom ratu
Kategorija:Bitke u Drugom svjetskom ratu
Kategorija:Njemačka u Drugom svjetskom ratu
Kategorija:Rumunija u Drugom svjetskom ratu
Kategorija:Italija u Drugom svjetskom ratu
Kategorija:Mađarska u Drugom svjetskom ratu
Kategorija:Hrvatska u Drugom svjetskom ratu
Kategorija:1942. u Sovjetskom Savezu
Kategorija:1943. u Sovjetskom Savezu
Kategorija:Sukobi u 1942.
Kategorija:Sukobi u 1943.
Kategorija:Vojna historija Njemačke
Kategorija:Vojna historija Sovjetskog Saveza
Kategorija:Vojna historija Hrvatske
Kategorija:Vojna historija Rumunije
Kategorija:Vojna historija Mađarske
Kategorija:1942. u Rusiji
Kategorija:1943. u Rusiji
Kategorija:Istočni front (Drugi svjetski rat)