Ustaška vojnica

Ustaška vojnica (Ustaška milicija) je bila vojna grana Ustaškog pokreta, koju je osnovao fašistički i genocidni režim Ante Pavelića aktivna na prostoru Nezavisne države Hrvatske (danas Hrvatska i BiH) marionetskoj državi Osovine uspostavljenoj od velikog dijela okupirane Jugoslavije tokom  tokom Drugog svjetskog rata. Iako je nastala kao ustaška stranačka vojska, Ustaška vojnica kasnije je postala regularni dio oružanih snaga NDH.

Vojnica je tokom svog postojanja prošla kroz niz reorganizacija, proširujući se na sve oružane elemente vlade NDH izvan Hrvatskog domobranstva, Mornarice i Zračnih snaga. Spojila se s Domobranstvom u decembru 1944. i januaru 1945. kako bi formirala Hrvatske oružane snage, iako spajanje nije rezultiralo homogenom organizacijom; bivši oficiri ustaške milicije dominirali su operacijama HOS-a i držali većinu komandnih položaja.

Ustaška milicija bila je odgovorna za neke od najgorih zločina koje je počinio ustaški režim tokom Drugog svjetskog rata, uključujući ključnu ulogu u osnivanju i radu oko 20 koncentracionih logora u NDH. Njene jedinice uključivale su Crnu legiju, kojom su komandovali Jure Francetić i Rafael Boban, i Ustaške obrambene brigade, kojima je komandovao Vjekoslav Luburić.

 Formiranje i organizacijske promjene 
Ustaška milicija je osnovana 11. aprila 1941. kada je maršal Slavko Kvaternik imenovao poseban štab za kontrolu raznih dobrovoljačkih oružanih grupa koje su spontano nastale širom NDH dok se vojska Kraljevine Jugoslavije slomila pred invazijom Osovine. Dana 10. maja 1941, Ante Pavelić je izdao posebnu naredbu kojom je detaljno opisana njena formalna organizacija. Međutim, neke od grupa koje su rano formirane bile su neregularne ili "divlje" ustaške jedinice koje nisu bile uključene u formalnu organizaciju, koja je u početku brojala 4.500. Broj neregularnih ustaša širom NDH navodno je iznosio čak 25.000-30.000.Pavlowitch (2008), p. 29 I formalne i neregularne jedinice ubrzo su bile uključene u zločine nad Srbima, Jevrejima, Romima i svim navodnim i stvarnim protivnicima ustaškog režima.

Milicija se sastojala uglavnom od dobrovoljaca, a samo 25% oficirskog kora bilo je profesionalno obučeno. Članovi su bili indoktrinirani ustaškom ideologijom i posvećeni odbrani Pavelića i ustaškog režima. Iako je Pavelić bio njen titularni vrhovni komandant, nije vršio praktičnu kontrolu nad njenim vojnim operacijama, jer su ustaške formacije i jedinice na terenu bile stavljene pod komandu Hrvatskog domobranstva ili snaga Osovinskih snaga.

Milicija je imala značajan broj Bošnjaka, iako je njihov broj opao nakon sredine 1943, a nije bilo muslimanskih vođa milicije i malo ih je unapređeno u više činove. Uključivala je i malu Volksdeutsche miliciju (njemački: Einsatzstaffel der Deutschen Mannschaft, EDM), koja je stvorena u julu 1941. i narasla na 1.500 redovnih i 1.200 rezervnih vojnika do juna 1942. Glavni zadatak EDM-a bio je zaštita njemačkih zajednica u Jugoslaviji, uglavnom u Slavoniji i Sremu.

U augustu 1941, stvorena je Ustaška nadzorna služba za borbu protiv antiustaških aktivnosti širom NDH. Nadzorna služba sastojala se od četiri elementa: ustaške policije, ustaške obavještajne službe, ustaških obrambenih brigada i osoblja. Šefa Nadzorne službe imenovao je Pavelić i bio mu je direktno odgovoran.

 Divlje ustaše 
U prvim mjesecima nakon osnivanja Nezavisne Države Hrvatske, većina ustaških grupa nije bila pod centraliziranom kontrolom: osim 4.500 redovnih vojnika Ustaškog korpusa, bilo je oko 25.000-30.000 "Divljih ustaša" . Vladina štampa i državni zvaničnici ohrabrivali su ove slabo organizirane i vrlo agresivne grupe da se bore protiv neprijatelja režima. Nakon masovnih zločina nad srpskim stanovništvom koje su ustaše počinile tokom ljetnih mjeseci 1941, režim je odlučio da za sve zločine okrivi neregularne ustaše - nedisciplinirane, nekontrolisane i plaćene za svoju službu samo plijenom; vlasti su čak mnoge od njih osudile na smrt i javno pogubile u augustu i septembru 1941. zbog neovlaštenog ubijanja i pljačke Srba i Roma. Da bi se zaustavile nekontrolisane aktivnosti Divljih ustaša, centralna vlada je koristila oko 6.000 žandara i oko 45.000 novoregrutiranih pripadnika snaga "domobranstva". U ostatku rata, ostale su neke "seoske milicije" (hrv. "seoske straže") sastavljene od Divljih ustaša.

Grupe Divljih ustaša privlačile su kriminalne elemente. To je prepoznao i sam Pavelić - koji je zapravo koristio ove elemente kao pogodno žrtveno jarce za akcije koje je naredila jezgra ustaškog pokreta.

 Formiranje specijalnih jedinica 
Krajem 1941, ustaška Crna legija formirana je uglavnom od bošnjačkih i hrvatskih izbjeglica iz sela u istočnoj Bosni, gdje su četnici i partizani već počinili masakre velikih razmjera. Legija, koja je imala između 1.000 i 1.500 ljudi, stekla je žestoku reputaciju u borbi protiv četnika i partizana, a bila je odgovorna i za masakre velikih razmjera nad srpskim civilima. U početku je njome komandovao potpukovnik Jure Francetić, a kasnije, nakon što su Francetića ubili partizani u decembru 1942, komandovao je major Rafael Boban. Postala je dio 5. divizije HOS-a u decembru 1944, a Boban je unaprijeđen u generala da komanduje divizijom.

Druga specijalna snaga bile su Ustaške obrambene brigade, kojima je komandovao Vjekoslav Luburić, koji je brzo stekao reputaciju ekstremne brutalnosti. Brigade su upravljale nizom koncentracionih logora koje je osnovao ustaški režim. Poput Legije, i oni su se borili protiv četnika i partizana i bili su odgovorni za velike zločine nad srpskim stanovništvom.

 Reorganizacija 1942. 
240px|thumbnail|Vojnici ustaške milicije iz Tomislavgrada.

Dana 18. marta 1942, zakonskim dekretom oružane snage su organizovane u Domobranstvo, Mornaricu i Zračne snage; Žandarmeriju; i Ustašku miliciju. Posebnom uredbom od 26. juna 1942, žandarmerija, koja je prethodno bila dio Domobranstva, postala je dio Ustaške milicije i stavljena je pod komandu mladog ustaškog pukovnika Vilka Pečnikara. U julu i augustu 1942, milicija je preuzela kontrolu nad svim oružanim snagama NDH osim Domobranstva, Mornarice i Zračnih snaga.

Tada se sastojala od redovne milicije, Pavelićeve lične garde, željezničkih sigurnosnih trupa, žandarmerije, redovne policije, Ustaške nadzorne službe, Ustaške obrazovne ustanove, Ustaške pripremne službe i disciplinskog suda. Ustaška nadzorna služba uključivala je Ustaške obrambene brigade, koje su osnovane krajem 1941.

Nakon smjene maršala Kvaternika s dužnosti ministra vojske i vrhovnog zapovjednika u oktobru 1942, odnosi između Ustaške milicije i Hrvatskog domobranstva dodatno su se pogoršali, na štetu Domobranstva.

 1943 
U maju 1943, milicija je uključivala oko 30 redovnih bataljona različite jačine. Dvanaest je raspoređeno u italijanskim okupacijskim zonama, prvenstveno u Zoni III, dok je ostatak radio s lakom pješadijom i brdskim brigadama Domobranstva i njemačko-hrvatskom SS policijom. Ovaj obrazac raspoređivanja primjenjivao se do spajanja Domobranstva i milicije u decembru 1944.

U junu 1943, Ustaška nadzorna služba je ukinuta, a njene funkcije su prenesene na Ministarstvo unutrašnjih poslova. Međutim, Ustaške obrambene brigade pod Luburićem nastavile su djelovati samostalno. Do septembra 1943, ubrzo nakon italijanske predaje, ustaška milicija je obuhvatala 25 bataljona (22.500 ljudi), plus Pavelićevu ličnu gardu od oko 6.000 ljudi, žandarmeriju od oko 18.000 ljudi i mnoge manje naoružane grupe.

U oktobru 1943, njemački vrhovni komandant u jugoistočnoj Evropi, generalfeldmaršal Maksimilijan von Weichs, podnio je prijedlog operativnom štabu Wehrmachta koji je uključivao spajanje ustaške milicije s Hrvatskim domobranstvom. Prijedlog je efektivno preporučivao uklanjanje ustaša s vlasti kao dio sveobuhvatnih promjena u upravljanju NDH. Iako je Hitler razmotrio prijedlog, odlučio je da ga ne nastavi uglavnom zbog dodatnih njemačkih trupa koje bi bile potrebne za njegovu provedbu.

 Spajanje s Hrvatskim domobranstvom 
Dana 1. decembra 1944, ustaška milicija i Hrvatsko domobranstvo su spojene i organizirane u 16 divizija u tri korpusa. U to vrijeme, milicija se sastojala od oko 76.000 oficira i vojnika. Ova brojka nije uključivala Ustaške obrambene brigade, kojih je bilo oko 10.000, a koje su ostale izvan oružanih snaga. Ustaše s odgovarajućim iskustvom, zajedno s nekim profesionalnim vojnim oficirima s jakom lojalnošću Paveliću, postavljene su na sve ključne pozicije.

Nove snage nazvane su Hrvatske oružane snage (HOS), ali spajanje je samo objedinilo postojeće formacije poput ustaških milicijskih brigada i pukova Hrvatske domobrane kao zasebne elemente pod divizijskom komandom. Uniforme, oprema i opskrba izgleda da su ostale kakve su bile prije spajanja. U martu 1945, Ustaške obrambene brigade su uključene u HOS.

 Raspoređivanje unutar NDH 
Kada su Italijani ponovo okupirali Zonu II i III 1941, preuzeli su kontrolu nad oko jednom trećinom teritorije NDH i naredili svim jedinicama ustaške milicije (koje su optuživali za ekscese protiv srpskog stanovništva NDH) i većini jedinica domobranske garde da se povuku iz tih zona. Vlada NDH je žestoko protestovala, ali Italijani nisu popuštali, već su umjesto toga koristili pomoćne četničke jedinice za održavanje mira u tim zonama. Do septembra 1942, u Zoni II nije bilo više od oko 1.000 pripadnika ustaške milicije, a bili su pod bliskom italijanskom komandom i nadzorom.

Sredinom 1942, Nijemci su preuzeli punu komandu nad svim trupama NDH koje su djelovale s njima sjeverno od njemačko-italijanske demarkacijske linije.

 Sastav 
Sredinom 1941, Ustaška milicija brojala je 5.000 ljudi, što se do kraja 1941. povećalo na 16.000 vojnika. U drugoj polovini 1942, njene jedinice su brojale 42.000. Nakon kapitulacije Italije u septembru 1943, Ustaška milicija je reorganizovana. Do kraja 1943, njena veličina je porasla na oko 55.000 vojnika, organizovanih u devet brigada, tri puka, 48 bataljona i nekoliko nezavisnih jedinica. U prvoj polovini 1944. došlo je do još jedne reorganizacije. Veličina Ustaške milicije povećala se na 76.000 vojnika.

Ustaška milicija je u svoje redove regrutovala etničke Hrvate, Bošnjake i Nijemce. Procjenjuje se da su 30% članova Ustaške milicije činili Bošnjaci. Među jedinicama stacioniranim u Bosni i Hercegovini, njihov udio je bio nešto iznad 50%, ali su činili mali dio oficirskog kora. U julu 1943, ustaški štab izdao je naredbu o popunjavanju redova nove SS Handžar divizije bošnjacima koji su služili u njenoj vojsci. Nekoliko elitnih jedinica isključeno je iz naredbe, poput Pavelićeve lične garde.

Etnički Nijemci unutar ustaške milicije bili su organizirani u "njemačku etničku miliciju" (Vojnica Njemačke narodne skupine ili Einsatzstaffel der Deutschen Mannschaft). Njeni bataljoni i druge jedinice, od kojih je posljednja formirana početkom 1943, brojale su oko 4.700 oficira i vojnika. Njihova reorganizacija započela je u septembru 1942. Do 1. maja 1943, sve te jedinice su uključene u Waffen-SS ili njemačku policiju unutar NDH.

Do septembra 1942, ustaška milicija bila je popunjena isključivo dobrovoljcima. Od tada su regruti hrvatskih domobrana dobili mogućnost da obaveznu vojnu službu obavljaju i u jedinicama ustaške milicije. Regrutacija maloljetnika u početku nije bila dozvoljena, iako njihovo prisustvo, uglavnom izbjeglica, nije bilo neuobičajeno. U decembru 1944, ustaški štab je dozvolio regrutaciju maloljetnih dobrovoljaca od 16 godina.

Sredina 1941.Kraj 1941.Kraj 1942.Kraj 1943.Sredina 1944.Veličina5.00016.00042.00055.00076.000

Početak 1942.
JedinicaKomandaBrojno stanjeReferencePoglavnikova tjelesna bojnaZagreb1000Jug, Damir; Oružane snage NDH, 2004., 214. str.Jug, Damir; Oružane snage NDH, 2004., 215. str.I. djelatna bojnaSarajevo1100II. djelatna bojnaSarajevo600III. djelatna bojnaBrčko550IV. djelatna bojnaJasenovacBosanska Gradiška500V. djelatna bojnaGlina600VI. djelatna bojnaBosanski Novi900VII. djelatna bojnaDvor na Uni1000VIII. djelatna bojnaBanja Luka700IX. djelatna bojnaZagreb600X. djelatna bojnaSlunj700XI. djelatna bojnaVrginmost700XII. djelatna bojnaKostajnica600Crna legijaIstočna Bosna1500Obrambena bojnaJasenovac600I. željeznička bojnaZagreb600II. željeznička bojnaSarajevoIII. željeznička bojnaOsijekUstaško-domobranska pukovnija "Dr. Ante Pavelić"1800Bojna ustaških domobranaZagrebPripremna ustaška bojnaZagrebBojna Njemačke momčadi800

Sredina 1943.
JedinicaKomandantSastavKomandaReferenceI. stajaći djelatni sdrug - Sarajevopukovnik Ivan StipkovićII. ustaška bojna SarajevoXXII. ustaška bojna VlasenicaXXIV. ustaška bojna SokolacSokolacJug, Damir; Oružane snage NDH, 2004., 226. str.II. stajaći djelatni zdrug - Vinkovcipukovnik Mihovil SertićStožerna satnija VinkovciIV. bojna DobojVI. bojna DerventaXV. bojna Podravska SlatinaXVI. bojna NašiceXVIII. bojna ĐurđenovacNašiceIII. stajaći djelatni sdrug - Karlovacpukovnik Ante MagašV. bojna ŠvarčaX. bojna RečicaXI. bojna KoprivnicaXII. bojna RovineXIII. bojna SamoborXXX. bojna PisarovinaXXXIII. bojna OgulinXXXVII. bojna ĐurđevacKarlovacIV. stajaći djelatni sdrug - Gospićpotpukovnik Delko BogdanićIX. bojna GospićXVII. bojna DrnišXIX. bojna SenjXXXI. bojna KlanacXXXIV. bojna SmiljanGospićV. stajaći djelatni sdrug - Livnopotpukovnik Rafael BobanStožerna satnija LivnoOklopna satnija LivnoI. gorska stajaća bitnica GlamočI. bojna GlamočVII. bojna LivnoXX. bojna ŠuicaXXV. bojna LjubuškiLivnoI. prometni sdrug - ZagrebI. bojna ZagrebUdarna bojna prometnih zdrugova ZagrebI. doknadna bojna ZagrebII. doknadna bojna ZagrebPosadna bojna Sveti Ivan ZelinaZagrebII. prometni sdrug - SarajevoI. novačka bojnaHrvatski KarlovciII. novačka bojnaOsijekI. željezničko-stražarska bojnaNova GradiškaSamovozna satnijaZagrebStražarski vodKerestinecZagrebačka ustaška posadna bojnaZagrebSarajevska posadna satnijaSarajevo

 Borbeni ugled 
Ustaška milicija se u gotovo svim aspektima razlikovala od uglavnom regrutovanog Hrvatskog domobranstva. Dok je Domobranstvo bilo slabo opremljeno i podložno masovnim dezerterstvima od kraja 1942. nadalje, Ustaška milicija se sastojala od mladih, dobro opremljenih i indoktriniranih dobrovoljaca koji su bili lojalni Paveliću i NDH. Iako su bili loše disciplinovani, voljeli su se boriti i bili su žilavi vojnici. Tek sredinom 1944. jedinice Ustaške milicije počele su patiti od značajnog broja dezerterstva, iako to nikada nije bilo u obimu koji je pretrpjelo Domobranstvo. Zbog svoje veće pouzdanosti, jedinice Ustaške milicije korištene su na krilima sumnjivih jedinica Domobranstva koje su se borile protiv partizana kako bi se obeshrabrila masovna dezerterstva tokom akcija.

 Antipartizanske operacije i zločini 

Ustaška milicija počinila je mnoga zlostavljanja i zločine nad srpskim stanovništvom NDH. U maju 1941, u gradu Glini, 50 kilometara od Zagreba, pripadnici milicije su natjerali oko 260 mještana u crkvu, ubili ih i zapalili crkvu. Do septembra 1941, preko 118.000 Srba je protjerano iz NDH, mnoge pravoslavne crkve su uništene ili oskrnavljene, a mnogi pravoslavni sveštenici su ubijeni ili protjerani. Milicija je koristila obećanja o preobraćenju kako bi okupila srpske seljake kako bi ih lakše ubijali.

Krajem jula 1942, svi koncentracijski logori u NDH su zvanično prebačeni iz Ministarstva unutrašnjih poslova u Ustašku nadzornu službu, koja je vodila logore od augusta 1941. Postojalo je oko 20 velikih i srednjih logora, od kojih je najveći bio skup objekata u blizini ušća Save i Une u Jasenovcu. Logori tamo su bili poznati po svojoj brutalnosti, barbarstvu i velikom broju žrtava. Čak i nakon što je Služba ukinuta u januaru 1943, Vjekoslav Luburić je ostao zadužen za logore tokom većeg dijela rata.

U augustu 1942, elementi Ustaške milicije, zajedno s Hrvatskom domobranstvom i njemačkim snagama, proveli su veliku antipartizansku operaciju u Srijemu. Tokom ove ofanzive, jedinice Ustaške milicije počinile su velike zločine nad srpskim stanovništvom. Zajedno s njemačkim jedinicama, poslali su hiljade srpskih civila, uključujući žene i djecu, kao i neke partizane, u koncentracione logore u Jasenovcu, Sisku, Staroj Gradišci i Zemunu.

 Paravojne ustaške postrojbe 
Tokom NDH postojale su i paravojne ustaške postrojbe, tj. postrojbe koje su se nazivale ustaškima ali nisu bile pod kontrolom Vrhovnog zapovjedništva Ustaške vojnice. Bile su poznate i kao divlji ustaše ili seoske straže. Često su radile nerede u krajevima sa mješanim hrvatsko-srpskim ili muslimansko-srpskim stanovništvom i bile su na zlu glasu zbog zločina i pljačke. Formalno su prevedene u sastav Ustaške vojnice krajem 1941.

 Vojnica Njemačke narodne skupine - Einsatzstaffel 
Einsatzstaffel der Deutschen Mannschaft (ES) bila je oružana jedinica njemačke manjine sa prostora NDH. Jedinica je bila veličine bojne od 3 satnije. Većina vojnika ES-a bili su iz Slavonije i Srijema. Komanda jedinice bila je u Osijeku. Prvi komandant ove jedinice bio je Jakob Lichtenberger, imenovan od strane Volksgruppenführera Branimira Altgayera, vođe etničkih Nijemaca u Hrvatskoj. ES je bio pod komandom Glavnog stožera Ustaške vojnice. Vojnici ES-a su isprva nosili uniforme Hrvatskog domobranstva, no početkom 1942. uvedene su uniforme u stilu Waffen SS-a. Pripadnici postrojbe polagali su zakletvu odanosti Adolfu Hitleru i Anti Paveliću.

Činovi
Oznake činova od 3. augusta 1942.

 Ustaški oficiri 
Jure Francetić 
Vjekoslav Maks Luburić 
Rafael Boban 
Dinko Šakić 
Ivo Stipković
Božidar Kavran 
Ivan Ico Kirin 
Ivica Matković 
Ljubo Miloš 
Ante Moškov 
Juraj (Juco) Rukavina 
Tomislav Sertić 
Vjekoslav Servetzy 
Vjekoslav Vrančić 
Antun Vrban
Dido Kvaternik
Josip Tomljanović-Zmaj od Bosne
Franjo Šimić
Buna Bonić
Jure Bobinac
Zdenko Begić
 general Mirko Gregorić
general Antun Nardelli
general Salih Alikadić
general Junuz Ajanović
general Muharem Hromić 
poručnik Bećir Lokmić- Sarajevske ustaške bojne (Crna legija)
Muhamed Hadžiefendić
Zaim Kapetanović - kapetan
Nešad Topčić
Ibrahim Pjanić
zapovjednik Mehmed Riđanović
pukovnik-muftija Akif Handžić - Poglavnikova garda

 Također pogledajte 
 Narodnooslobodilačka borba

Literatura
Damir Jug, Oružane snage NDH: Sveukupni ustroj
Ivan Košutić, Hrvatsko domobranstvo u Drugom svjetskom ratu

 Reference 

 Bibliografija 











 Aarons, Mark and Loftus, John: Unholy Trinity: How the Vatican's Nazi Networks Betrayed Western Intelligence to the Soviets. New York: St. Martin's Press, 1992. 372 pages. .

 Hermann Neubacher: Sonderauftrag Suedost 1940–1945, Bericht eines fliegendes Diplomaten, 2. durchgesehene Auflage, Goettingen, 1956.
 Ladislaus Hory and Martin Broszat. Der Kroatische Ustascha-Staat, 1941–1945. Stuttgart, 1964.
 Thomas, N., K. Mikulan, and C. Pavelic. Axis Forces in Yugoslavia 1941–45. London: Osprey, 1995. .
 Encyclopedia of the Holocaust, Israel Gutman editor-in-chief, Vol. 4, Ustase entry. Macmillan, 1990.
 Aleksa Djilas. The contested country: Yugoslav unity and communist revolution, 1919–1953. Harvard University Press, 1991.

Kategorija:Vojne jedinice Nezavisne Države Hrvatske
Kategorija:Vojska
Kategorija:Bosna i Hercegovina u Drugom svjetskom ratu
Kategorija:Hrvatska u Drugom svjetskom ratu