Paraštitna žlijezda

Paraštitne ili paratiroidne žlijezde ili skraćeno paratireoidea () su male endokrine žlijezde u vratu koje izlučuju paratiroidni hormon ili parathormon (PTH). Kod ljudi obično se nalaze četiri paraštitne žlijezde smještene iza štitne žlijezde.Sofradžija A., Šoljan D., Hadžiselimović R. (2000): Biologija 1, Svjetlost, Sarajevo, .Međedović S., Maslić E., Hadžiselimović R. (2000): Biologija 2. Svjetlost, Sarajevo, .Hall J.  E., Guyton A. C. (2006): Textbook of medical physiology, 11th edition. Elsevier Saunders, St. Louis, Mo, .

Paratiroidne žlijezde je (1880.) otkrio švedski student medicine Ivar Viktor Sandström (1852-1889).

Paratiroidne žlijezde održavaju koncentraciju kalcija u krvi, kako bi nervni i mišićni sistem mogli normalno funkcionirati, pomoću paratireoidnog hormona.

Anatomija

U organizmu čovjeka obično postoje četiri paraštitne žlijezde, smještene u  čahuri štitne žlijezde, a mogu biti  i u samoj štitnoj žlijezdi, a rjeđe u medijastinumu. Prosječne dimenzije  su im oko 3 x 6 mm,uz masu od oko  0,6 g. Gornji par žlijezda nalazi se u blizini gornjeg pola štitne žlijezde, sa zadnje  strane bočnih režnjeva, dok je donji par u blizini donjeg pola, sa zadnje strane štitnjače. Arteria thyroidea superior (gornja arterija štitaste žlijezde) i  arteria thyroidea inferior (donja arterija štitaste žlijezde) opskrbljuju žlijezde krvlju, a inerviraju ih srednja (ganglion cervicale medium) i donja vratna  (ganglion cervicale inferior)  ganglija.

Histologija
Svaka od paraštitnih  žlijezda obavijena je vezivnom čahurom koja ima  pregrade u tkivu žlijezde i prelaze dalje u mrežu retikulinskih vlakana. U žlijezdanom tkivu,  razlikuju se glavne  i oksifilne ćelije. Glavne paratiroidne ćelije luče parathormon, a funkcija oksifilnih je nepoznata. Postoje i ćelije  koje liče na glavne i oksifilne, vjerojatni prijelazni oblici. U vezivnim djelovima paratireoidne žlijezde nalaze se živci, krvni sudovi i masne ćelije. S odmicanjem životne  dobi, žlijezdane ćelije se zamijenjuju masnim.

Razvoj 
Početkom embrionskog života, niz od šest  škržnih kesica čine osnov za razvoj  ljudskog lica, vrata i okolnih struktura. Vrećice su numerirane, tako  da je prva  najbliža vrhu glave embriona, a šesta  je najdalje od njega. Paratiroidne žlijezde potiču iz interakcije endoderma treće i četvrte kesice i nervnog grebena mezenhima.  Položaj žlijezde se gubi  tokom embrionske faze života. Par  žlijezda koje su na kraju donje,  razvija se iz treće  kesice, dok se par onih koje su  na kraju gornje razvija iz četvrte kesice. Tokom embrionskog  razvoja, treći vrećica  migrira prema dolje, povlačenjem i donje žlijezde. Gornji par  (od četvrte  torbice)  se ne povlači prema dolje u istoj mjeri.  Ove  žlijezde su imenovane  po svoj  konačnoj poziciji,  a ne embrinskoj.

Razvoj paratiroidnih žlijezda reguliran je brojnim  genima , uključujući i one koji kodiraju nekoliko faktora transkripcije.

Funkcija 
Glavna funkcija paratiroidne žlijezde je održavanje razine  kalcija i fosfata u vrlo uskom rasponu, tako da je nervni i mišićni sistem mogu funkcionirati kako treba. Paratiroidne žlijezde luče  paratiroidni hormon.

Paratiroidni hormon (PTH, također poznat kao parathormon) je mali protein koji sudjeluje u kontroli homeostaze kalcija i fosfata, kao i  fiziolofgiji kostiju. Paratiroidni hormon ima efekte antagonistički onima koje ima  kalcitonin.
Kalcij  PTH povećava nivo kalcija u krvi,  stimulacijom osteoklasta za razdvajanje  kostiju i  otpuštanje  kalcija.  Povećava gastrointestinalnu apsorpciju kalcija aktiviranjem vitamina D i promovira očuvanje kalcija (resorpciju) u bubrezima. [13] 
Fosfat PTH je glavni regulator koncentracije fosfata u serumu,  preko aktivnosti  bubreg. To je inhibitor proksimalnog tubularne reapsorpcije fosfora. Kroz aktiviranje vitamina D povećava se apsorpcija fosfata.

Klinički značaj 

Paratiroidne bolesti su  konvencijski podijeljene prema stanjima u  kojima je preaktivan (paratiroidni hiperparatireoidizam) i  u kojima je nedovoljno ili hipoaktivan (paratiroidni hipoparatireoidizam). Oba stanja se odlikuju simptomima, koji se odnose na višak ili manjak paratiroidnog hormona u krvi.

Hiperparatireoidizam 

Hiperparatireoidizam je stanje koje se javlja sa viškom  paratiroidnog hormona u cirkulaciji- To može dovesti do pojave bolnih i nježnih  kostiju, zbog povećane resorpcije kosti. Zbog povećane cirkulaciji kalcija, mogu postojati i drugi simptomi povezani sa hiperkalcemijom, najčešće dehidracijom. Hiperparatireoidizam je najčešće uzrokovan benignom proliferacijom glavnih ćelija u jednoj od žlijezda, a rijetko usljed MEN sindroma . Ovo je poznato kao primarni hiperparatireoidizam, kojim se uglavnom upravlja hirurškim odstranjivanjem abnormalne paratiroidne žlijezde.

Hiperparatireoidizam također mogu izazvati i  bubrežne bolesti. Kada se izgubi previše kalcija, postoji kompenzacija preko paratiroidne žlijezde, a paratiroidni hormon se ispušta na slobodu. U žlijezdanoj  hipertrofiji sintetizira se više paratiroidnog hormona. Ovo je također poznato  kao sekundarni hiperparatireoidizam. Ako postoji ova situacija duži period, paratiroidno tkivo može postati reaktivno  na nivo kalcija u  krvi i početi samostalno oslobađanje  paratiroidnog hormona. Ovo je poznato kao tercijarni hiperparatireoidizam .

Hipoparatireoidizam 
Stanje smanjene  paratireoidne aktivnosti  je poznata kao hipoparatireoidizam. Ovo se najčešće povezuje sa oštećenjem  žlijezda ili dotokom  krvi u toku operacije štitnjače, iako to može biti povezano i sa rjeđim genetičkim sindromimaa, kao što je DiGeorge sindrom, koji je nasljedan kao autosomno dominantni sindrom. Hipoparatireoidizam će se pojaviti i nakon operativnog uklanjanja paratiroidne žlijezde.

Povremeno, tkiva nekih osoba  su otporna na efekte paratiroidnog hormona. Ovo je poznato kao pseudohipoparatiroidizam; iako su paratiroidne žlijezde u potpunosti funkcionalne, sam hormon nije u stanju da funkcionira, što je dovodi  do smanjenja nivoa kalcija u krvi. Pseudohipoparatiroidizam se često povezuje s genetičkim stanjem Olbrajtova nasljedna osteodistrofija. Pseudopseudohipoparatiroidizam, jedna od najdužih riječi na engleskom jeziku , a  koristi  se za opisivanje osoba  sa Olbrajtovom nasljednom osteodistrofijom,  ali sa normalnim paratiroidnim hormonom  i serumskim kalcijem. 
Hipoparatireoidizam može predstaviti simptome povezane sa smanjen kalcijuma, a  generalno tretira s analogom vitamina D.

Kod drugih životinja 
Paratiroidne žlijezde se nalaze kod  svih odraslih tetrapoda, iako se razlikuju u broju i položaju. Sisari obično imaju četiri paratiroidne žlijezde, dok ostale vrste životinja obično imaju šest. Uklanjanje paratireoidne žlijezde kod životinja izaziva  stanje slično akutnom trovanju , koje se ispoljava u nepravilnim mišićnim kontrakcijama.

fRibe nemaju paratireoidne žlijezde, ali kod  nekoliko vrsta pronađeno je ispoljavanje  paratiroidnog hormona. Razvojna kontrola  gena i receptori kalcijskih čula u škrgama su slični  onima u paratiroidnim žlijezdama  ptica i sisara. Pretpostavlja se  da su tetrapodne žlijezde možda  evolucijski izvedene  iz ovih ribljih škrga.

 Također pogledajte 
 Štitna žlijezda

Reference

 Vanjski linkovi 

Kategorija:Žlijezde
Kategorija:Paraštitna žlijezda