Uprava državne bezbjednosti

Uprava državne bezbjednosti (; ; ; ), skraćeno UDB, UDB-a ili UDBA, bila je jugoslovenska tajna policija za vrijeme SFRJ, nastala 1946. godine, podjelom OZNE na civilni dio (UDBA) i vojni dio (KOS JNA), a prestala je djelovati raspadom SFRJ 1990-ih godina. Funkcionisala je po sličnim principima kao i sovjetski KGB. UDBA je zapamćena među narodom kao straho-policija, a sama je bila dorasla i svjetskim tajnim službama kao što su američka CIA, sovjetski KGB.UDBA – Tajna policija bivše Jugoslavije specijalac.net,objavljeno 9. 6.2012;pristupljeno: 30.11.2014 Siniša Bogdanić 17. januar 2014 UDBA je preživljavala izmišljajući neprijatelje  sa stranice Deutsche Welle učitano 15.5.2014 

 Osnivanje 
Kao početak UDB-e smatra se osnivanje Glavnog obavještajnog centra (GOC) JNA 1943. godine od strane Dalibora Jakaža, agenta Kominterne školovanog u Moskvi. 13. maja 1944. GOC se integrira u jugoslavensku tajnu službu Odjeljenje za zaštitu naroda (OZNA)-u, a Jakaž preuzima mjesto u odjelu za inostranstvo OZNA-e u Beogradu.Interview der Journalistin Darka Stuparić mit Dalibor Jakaž für den „Vjesnik“, anläßlich des 30. Gründungstags der OZNA am 13. Mai 1974. Zitiert nach: Hans-Peter Rullmann: Mordauftrag aus Belgrad : Dokumentation über die Belgrader Mordmaschine. Ost-Dienst, Hamburg 1980, S. 3 f. Već 1946. godine OZNA se dijeli na UDB-u i na vojni odjel Kontraobavještajnu službu JNA (KOS).

Šef UDB-e je do prisilnog davanja ostavke bio ministar unutrašnjih poslova SFRJ Aleksandar Ranković, koji je na čelo OZNA-e postavljen 13. maja 1944. godine na Visu. Nakon njegove ostavke, UDBA je promijenila ime u Službu državne bezbjednosti (SDB).

 Organizacija 
Do reforme 1966. godine UDB-a je bila centralistički organizirana, sa organizacionim sjedištem u Beogradu. Nakon reforme, svaka od šest jugoslavenskih republika je dobila vlastitu sigurnosnu službu. Time je Služba državne bezbednosti (SDB), sa sjedištem u Beogradu, zapravo preuzela saveznu ulogu stručne izobrazbe i koordinaciju poslova između pojedinih službi. Republičke sigurnosne službe mogle su bez suglasnosti savezne služe, samostalno provoditi akcije, osim u slučajevima, koji su se ticali vanjske politike SFRJ, gdje bi odluke donosila SDB SFRJ.

 Osnovni zadaci 

UDBA je imala četiri glavna odjela koji su se bavili:
 unutrašnjim neprijateljem (nacionalizam, Crkva,...) 
 emigracijom (hrvatska, albanska, srpska, bošnjačka...)  
 stranim obavještajnim službama 
 tehnikom praćenja i prisluškivanja 

 Struktura 
 Vrste saradnika 
Postojale su tri vrste saradnika: informator, rezident, agent: METODE I OBLICI RADA OZNE I UDBE U SOCIJALISTIČKOJ JUGOSLAVIJIangusyoung111.wordpress.com,pristupljeno: 30.11.2014

 Informator - zadužen za otkrivanje neprijateljskih aktivnosti
 Rezident - Drži na vezi nekoliko informatora
 Agent - Ubačen u neprijateljske redove da bi razotkrio njihovo djelovanje

Svakom grupom saradnika predvodio je šef sektora.

 Služba državne bezbjednosti 
Od 1966. UDBA je preimenovana u Službu državne bezbjednosti. SDB, odnosno SDB Srbije (kasnije RDB) je između ostalog skrivala Karadžića.Deset godina od ubistva Momira Gavrilovića - Kako je likvidiran svedok zločina Državne bezbednosti e-novine.com,objavljeno 3. 8.2011;pristupljeno: 30.11.2014 

 Rad i djelovanje 
 Atentati 
UDBA je bila odgovorna za mnoge atentate i ubistva, njihov broj je oko 128  :
 Dinka Domačinović 1960 u Buenos Airesu poginula kao trogodišnja djevojčica od podmetnute bombe.Adelheid Wölfl, 24. januar 2014 Nasljedstvo UDBE  sa stranice austrijskih novina Standard učitano 15.5.2014 
 Geza Pašti 1965 u Nizzi 
 Pero Čović 1968 u Sydneyu 
 Vjekoslav Luburić, zvani Maks, komandant koncentracionog logora Jasenovac, 20. aprila 1969. u Španiji 
 Ivo Bogdan 1971 u Buenos Airesu,
 Stjepan Crnogorac 3. jula 1972. u Salzburgu kidnapovan, kasnije u Sloveniji ubijen.
 Jozo Oreč 1977 u Johannesburgu 
 Bruno Bušić 16. oktobra, 1978. u Parizu.
 Jovan Barović 1979 
 Nikola Miličević 1980 u Frankfurtu 21. januar 1980 Majstorski izbrisano - Da li je hrvatski iseljenik ubijen od jugoslavenskih ubica.To bi bio udarac za sporazum o diskreciji između Bonna i Beograda  sa stranice Spiegel učitano 15.5.2014 
 Stjepan Đureković 1983 u Wohlfahrtshausenu. Đureković je kao direktor INE, odao tajne rezerve goriva u SFRJ. Njemačka kancelarka Angela Merkel je tražila izručenje njegovog ubice Josipa Perkovića prije ulaska Hrvatske u EZ.2 juli 2013 Najpoznatija UDBI-na ubistva  sa stranice Radio Sarajevo učitano 15.5.2014  
 Dragiša Kašiković u Čikagu.
 Ivana Milošević u Čikagu, poćerka Dragiše Kašikovića. Imala je devet godina kad je ubijena.
 Enver Hadri  25. februara 1990 u Briselu. Albanski aktivista je navodno nosio kod sebe dokumenat koji je opterećivao srpski politički vrh s ubistvima Albanaca na Kosovu.
 Momir Gavrilović, 3. oktobar 2001 bivši saradnik SDB-a i član kabineta Vojislava Koštunice 

 Operacija "Zvijezda" 

Pod kodnim imenom "Zvijezda" obavljano je prisluškivanje sveštenika rimokatoličke crkve, kako u Hrvatskoj tako i u inostranstvu. UDBA: SVEĆENICI SU BILI NESKLONIJI SURADNJIRijaset Islamske Zajednice,objavljeno 10. 1.2007;pristupljeno: 21.10.2014 

 Dokumentacija 

Svaka praćena odnosno prisluškivana osoba imala je dosje kod UDBE. Dosje je bio kategorisan:
 O - Sumnjiva lica, po uzoru na sovjetske službe
 A – Lica s aktivnim neprijateljskim djelovanjem
 B – Lica koja su u vezi sa neprijateljskim aktivistima
 C – Lica koje su za vrijeme rata bila pasivna prema neprijatelju
 D – Lica koja su već ranije hapšena ili osuđivana
 E – Lica sa sumnjivom političkom prošlosti

 Članovi UDBE i SDB-a 

 Slobodan Penezić Marko Lopušina Saradnici DB likvidirali čak 130 političaranovosti.rs,objavljeno; 13. 8.2014;pristupljeno: 30.11.2014 
 Mitja Ribičič  
 Milka Planinc    
 Eugen Freund, austrijski političar iz stranke SPÖ.Jasmina Rose 13. maj 2014 Svojevremeno u Jugoslaviji  sa stranice Deutsche Welle učitano 15.5.2014 12. maj 2014 Optužba za saradnju glavnog kandidata SPÖ s tajnom službom   sa stranice austrijskih novina Krone učitano 15.5.2014 
 Željko Ražnatović, osnivač paravojne jedinice Tigrovi.
 Stanko Karadeglija 
 Ilija Stanišić 
 Stanko Čolak ZLOČINAČKI «KOS JNA» I ŠEF VOJNO-OBAVJEŠTAJNE SLUŽBE RH U RATU PROTIV REPUBLIKE HRVATSKE 1991.hsp1861.hr,objavljeno 26. 9.2006;pristupljeno: 21.10.2014 
 Salim Šabić, jedan od osnivača SDA Medina Delalić, Suzana Šačić; Muslimanski intelektualci u stranci (1) e-novine.com,objavljeno 6.11.2009;pristupljeno: 30.11.2014 
 Munir Alibabić
 Nedžad Ugljen

 Otvaranje dosjea 
Po uzoru na Njemačku, gdje su objavljeni arhivi Istočno-njemačke tajne policije STASI (njem. die Staatssicherheit, Stasi, bs. "Državna sigurnost") u Sloveniji je februara 2014. počela objava arhiva slovenskog SDB-a. Dosada je na internetu pristupno oko 10.000 dokumenata (5 miliona stranica). Slovenija objavila deo arhive obaveštajne službe UDBApravda.rs,objavljeno 24. 2.2014;pristupljeno: 30.11.2014  Historičar Husnija Kamberović smatra da je otvaranje dosijea u Sloveniji i Hrvatskoj povezano uglavnom s prikazivenjem UDBE (i KOS-a) kao svemoćnog socijalističkog represivnog aparata koji je kontrolisao sve sfere društva.

 Također pogledajte 
 OZNA
 KOS
 Aleksandar Ranković

 Reference 

 Vanjski linkovi 

Kategorija:Jugoslavenske obavještajne službe
Kategorija:Institucije SFRJ