Glavni niz

Glavni niz  (en. main sequence) područje je u Hertzsprung-Russellovom dijagramu ucrtano u dijagramsku liniju od desno dolje (crvene i relativno hladne zvijezde) do lijevo gore (plave i relativno vruće zvijezde).

Na Hertzsprung-Russelovovom dijagramu ucrtano je 22.000 zvijezda iz Hipparchos kataloga i približno 1000 zvijezda iz kataloga obližnjih zvijezda Gliese. Najuočljivija pojava na dijagramu je takozvana vodoravna pruga na kojoj se nalaze zvijezde glavnog niza. Ove zvijezde imaju u prosjeku najdužu zvjezdanu evoluciju. Vodik se, tokom nuklearne reakcije, direktno pretvara u helij. U donjem lijevom dijelu nalaze se bijeli patuljci, a u gornjem desnom dijelu zvijezde divovi i superdivovi. Sunce se nalazi na glavnom nizu sa sjajem 1 i temperaturom od 5500-6000 K.

Zvijezde glavnog niza su zvijezde V svjetlosne klase, takozvani patuljci koji čine oko 90% svih zvijezda. Sunce se nalazi u dijagramu praktično u sredini.

Nuklearna reakcija
Zvijezde ostaju duži dio evolucije u području glavnog niza. Nuklearna reakcija je stabilna, vodik fuzionira u helij, koja se odvija kroz dva paralelna procesa.
Proton-proton ciklus
Prvi je proton-proton ciklus koji se odvija na temperaturama od 5*106-15*106 K. Ciklus se odvija u 3 koraka:
2 atoma vodika se stapaju u deuterij (izotop vodika) 
1 atom vodika i jedan atom helija fuzioniraju u 3 atoma helija 
6 atoma helija (2x3 atoma) se spaja u 4 atoma helija i 2 atoma vodika   +    + ++e
 +    + γ
 +    + 
CNO ciklus
CNO ciklus (Bethe-Weizsäckerov ciklus) dominira kod temperatura 15*106-30*106 K. Ugljik, nitrogen i kisik (C,N,O) služe kao katalizatori. Nakon svakog ciklusa količina ugljika, nitrogena i kisika ostaje ista.
Vrijeme reakcije traje 105-108 godina. CNO ciklus je kod težih (vrućih) zvijezda brži, tj. stapanje vodika u helij se odvija brže nego proton-proton ciklus kod hladnijih zvijezda. Vremenska skala ovisi o masi zvijezde.  CNO ciklus se odvija u 6 koraka:
12 atoma ugljika i jedan atom vodika se spaja u 13 atoma dušika uz gama zračenje;
13 atoma dušika i 1 atom vodika se spaja u 13 atoma ugljik uz jedan pozitron i jedan elektron-neutrino
13 atoma ugljika i jedan atom vodika se spaja u 14 atoma dušika uz gama zračenje
14 atoma dušika i jedan atom vodika se spaja u 15 atoma kisika uz gama zračenje
15 atoma kisika prelazi u 15 atoma dušika uz jedan pozitron i jedan elektron-neutrino
15 atoma dušika i jedan atom vodika se spaja u 12 atoma ugljika i 4 atoma helija +    + γ
   + ++e
 +    + γ
 +    + γ
   + ++e
 +    + 

Crveni div

Kada zvijezda napusti glavni niz, nakon što je kompletan vodik jezgre spojen u helij, postaje crveni div. Gorenje vodika se odvija u ljusci, što dovodi do širenja zvijezde. Povećanje volumena zvijezde dovodi do pada efektivne temperature dok sjaj zvijezde raste.

Reference

 Vanjski linkovi 

 STELLAR EVOLUTION (https://www.lifewire.com/how-to-enable-java-in-chrome-4770854 JAVA enabler tab za Chrome) 
 Koje su boje zvijezde? 
 Najsjajnija zvijezda nije sama 
 HR dijagram 
 HR dijagram 
 Starost nula 


Kategorija:Koncepti u astronomiji
Kategorija:Tipovi zvijezda
Kategorija:Zvjezdana evolucija