Egejska umjetnost

Egejska umjetnost je umjetnost Egejske kulture koja je zajednička Civilizaciji Kiklada, Minojskoj (Kretskoj) i Helenskoj (Mikenskoj) civilizaciji koje su cvale u širem području Egejskog mora oko 2200 – 1200. p. n. e. Preteča kulture stare Grčke. Ove kulture su trpjele uticaje Orijenta posredništvom Feničana i maloazijskih Hetita, ali ih nisu jednostavno oponašale.
One su imale svoj vlastiti stil, koji je bio uvod u Grčku kulturu i Umjetnost, koja će postati osnova čitave zapadno-evropske civilizacije.
Misli se da su egejski narodi došli iz Male Azije, donoseći već oko 
3000.g. pr.n.e. na Krit bakar, a oko 2500. da pronalaze i bronzu.
Egejska kultura je kultura bronzanog doba u kome se razlikuju tri perioda:

  Stari period (2500-1900)
  Srednji period (1900-1600)
  Novi period, koji na Kritu i u kontinentalnoj Grčkoj traje od 1600 do 1100, a u Maloj Aziji od 1200 do oko 600 g. pr.n.e.

Društveno ekonomski poredak je u svim pokrajinama egejskog kulturnog kruga prošao razvoj od rodovske zajednice do robovlasničkog poretka.

 Materijali, konstrukcije i arhitektonske forme 

Krit je imao u izobilju dobrog krečnjaka, koji je postao glavni materijal u monumentalnoj arhitekturi. Osim kamena, od sirove gline pravljen je i ćerpič, a od pečene gline izrađivano je posuđe, zatim cijevi za vodovod i kanalizaciju. Za obične gradnje upotrebljavano je drvo sa Krita, a za bolje je uvoženo drvo kedra i kiparisa sa Sicilije. Prema sačuvanim ostacima kritske arhitekture moglo bi se zaključiti da je glavni materijal bio kamena. Zidovi palata su bili od kamena klesanca srednjih veličina, dobro obrađenog. U zidnim konstrukcijama bilo je većih i velikih klesanaca dužine do 4 m. Kiklopski zidovi su karakteristika svih egejskih arhitektura. 
Stub kao konstruktivni i dekorativni element je našao važno mjesto u kritskoj arhitekturi palata. Stub je ovdje upotrijebljen kao nosač stepeništa, ili u natkrivenom kvadratičnom trijemu palate.

 Arhitektonski spomenici

Arhitektura Krita je izgradnjom kraljevskih palata dosegla svoj najviši nivo. Ove palate se na Kritu grade počev od 2000 g. pr.n.e., a najvažnije su izgrađene između XVII i X vijeka. Osnovna dispozicija palate je nastala po uticajem mezopotamske palate, čiji se prostori razvijaju oko više unutarnjih dvorišta. Osnovni princip kompozicije je potpuna asimetričnost i velike dimenzije svih dijelova.
Za razliku od mezopotamskih palata koje su građene od ćerpiča, palata na Kritu ili tačnije rečeno, njen prizemni dio, je od kamena.
Stubovi su bili bojeni, a unutrašnji glavni prostori bili su ukrašavani zidnim freskama.
U razvitku kritske palate možemo da pratimo nastojanje da se ogromnost zamijeni manjim arhitektonskim prostorima, koji odgovaraju veličini ljudske figure, a monumentalnost izrazom životne radosti.

 Mikena 

Mikenska arhitektura nosi svoje ime prema gradu Mikeni, čiji razvoj pada u vrijeme II perioda 
Egejske kulture. 
Na Peloponezu i ostrvima najstariji kulturni ostaci padaju u vrijeme oko 2000. g. pr.n.e.
Vrhunac Mikenske kulture i umjetnosti je dostignut između
1600. i 1100 g. pr.n.e. kad cvjetaju gradovi-države Mikena, Tirins, Orhomena i Gulas
Nosilac mikenske civilizacije su Ahajci, jedno od grčkih plemene, koje je pokorilo
najstarije stanovnike Grčke, Pelazge. 
Na Kritu su oni pobijedili Krićane i usvojili njihovu kulturu i umjetnost.
Njih su sa historijske pozornice uklonili Dorci, također grčko pleme, koje osvaja Peloponez oko 1100 g. pr.n.e.
Karakteristike društveno-ekonomskog odnosa mikenskog perioda je raspadanje
rodovske zajednice i početak robovlasništva, sa posve istim crtama kao na Kritu.
Nije bilo hramova, religija Ahajaca nije zahtijevala gradnju posebnih zgrada religijskog obreda.
Mikenska kultura je nastala pod direktnim uticajem Krita i znači njen nastavak.

 Mala Azija 

Egejska umjetnost se u Maloj Aziji razvijala u pokrajinama Frigije, Lidiji, Kariji i Likiji.
Poslije najezde Doraca na Peloponez, oko 1100 g. pr.n.e. Ahajci su egejsku kulturu
prenijeli u Malu Aziju i produžili joj život sve do VI vijeka pr.n.e., kad i područje
Male Azije potpada po uticaj Grčke. Najstarija kultura u Maloj Aziji vezana je 
za razvoj Troje počev od III milenijuma pr.n.e. 
Nešto mlađa je kultura Hetita sa brojnim gradovima u centralnom dijelu Male Azije, 
koji se pojavljuje sredinom III milenijuma.
Ahajci donose uticaje egejske kritske i mikenske kulture.
Mala Azija bila je podložna kulturnim zračenjima Istoka i Zapada.
Između XII i VI vijeka pr.n.e. egejska kultura je Maloj Aziji dala svoj pečat.
Najveći značaj Male Azije bio je u njenoj posredničkoj ulozi, bilo da ja orijentalne uticaje prenosila
u Grčku i Etruriju, ili da je grčke zapadnjačke uticaje predavala Istoku
Društveno -ekonomski poredak u Maloj Aziji bio je robovlasnički, sa jakim crtama Istoka.
U poređenju sa egejskim kulturama Krita i Mikene, Mala Azija je imala mnogo skromniju ulogu.

 Nadgrobna arhitektura 

Grade se dva tipa grobnica:

 slobodnostojeći
 grobnice u stijeni

Prvi tip se pojavljuje u vidu tumulusa u svim pokrajinama. Najpoznatije su Alijatova i Tantalova grobnica.
Slobodnostojeće grobnice u Likiji imaju specifičan oblik drvene stambene kuće na visokom postolju, 
izvedene od kamenog monolita.
Grobnice u stijeni, u Likiji imaju fasadu drvene kuće sa svim detaljima drvenih konstrukcija, veza i krovova.
Ovdje se pojavljuju najstariji timpanoni, koji će ući u grčku arhitekturu.
Unutarnji prostori grobnica su skromnih dimenzija, simentrično tretirani.
Plastična dekoracija u kamenu najčešće je geometrijskog karaktera, a motivi raznog, u prvom redu 
orijentalnog porijekla.

Kategorija:Antička Grčka
Kategorija:Historija umjetnosti
Kategorija:Umjetnost
Kategorija:Umjetnost Zapada