Pomračenje Sunca

Pomračenje Sunca događa se kada Mjesec prođe ispred Sunca, čime se potpuno ili djelomično zaklanja pogled na Sunce sa malog dijela Zemlje.Takvo poravnanje se dešava otprilike svakih šest mjeseci, tokom sezone pomračenja u fazi mladog mjeseca, kada je orbitalna ravan Mjeseca najbliža ravni Zemljine orbite.
mini|Geometrija pomračenja Sunca
mini|Pomračenje Sunca 11. augusta 1999. godine

Pomračenje nastaje samo kada je Mjesec u fazi Mladog Mjeseca. Zavisno o trenutnoj udaljenosti Mjeseca i Sunca od Zemlje, te o položaju promatrača na Zemljinoj površini, može nastupiti jedna od tri vrste pomračenja: potpuna, djelimična ili prstenasta.

Kod potpunog pomračenja, Sunčev disk je potpuno zaklonjen Mjesecom. U delimičnim i prstenastim pomračenjima samo je dio Sunca zaklonjen. Za razliku od pomračenja Mjeseca, koje se može vidjeti s bilo kojeg mjesta na noćnoj strani Zemlje, pomračenje Sunca se može posmatrati samo sa relativno malog područja svijeta. Kao takve, iako se potpuna pomračenja Sunca dešavaju negdje na Zemlji u prosjeku svakih 18 mjeseci, ona se ponavljaju na bilo kojem mjestu samo jednom u 360 do 410 godina.

Da je Mjesec u savršeno kružnoj orbiti i u istoj orbitalnoj ravni kao i Zemlja, bilo bi potpunih pomračenja Sunca jednom mjesečno, pri svakom mladom mjesecu. Umjesto toga, pošto je Mesečeva orbita nagnuta za oko 5 stepeni u odnosu na Zemljinu orbitu, njegova sjenka obično propušta Zemlju. Pomračenja Sunca (i Mjeseca) se stoga dešava samo tokom sezona pomračenja, što rezultira sa najmanje dvije, do najviše pet pomračenja Sunca svake godine, od kojih ne više od dvije mogu biti totalne.Five solar eclipses occurred in 1935. Potpuna pomračenja su rjeđa jer zahtijevaju preciznije poravnanje između centara Sunca i Mjeseca i zato što je prividna veličina Mjeseca na nebu ponekad premala da bi u potpunosti pokrila Sunce.

Pomračenje je prirodni fenomen. U nekim drevnim i modernim kulturama pomračenja Sunca su se pripisivala natprirodnim uzrocima ili su smatrana lošim predznacima. Astronomska predviđanja pomračenja počela su u Kini još u 4. vijeku p. n. e; pomračenja stotinama godina u budućnost sada se mogu predvidjeti sa velikom preciznošću.

Direktno gledanje u Sunce može dovesti do trajnog oštećenja oka, pa se prilikom gledanja pomračenja Sunca koriste posebne tehnike zaštite očiju ili indirektnog gledanja. Samo je potpuna faza potpune pomračenja Sunca bezbjedna za posmatranje bez zaštite. Entuzijasti poznati kao lovci na pomračenje ili umbrafili putuju na udaljene lokacije kako bi vidjeli pomračenja Sunca.

 Potpuno i djelimično pomračenje Sunca 
U slučaju potpunog pomračenja Sunca, Mjesečev disk će potpuno prekriti Sunce. Pomračenje Sunca se može opaziti s relativno uskog pojasa na Zemljinoj površini preko kojeg prolazi Mjesečeva sjena. Promatrači koji se nalaze u nešto širim pojasevima oko putanje nalaze se u Mjesečevoj polusjeni, te mogu vidjeti djelomičnu pomrčinu Sunca, dok se s ostatka površine Zemlje pomrčina uopće neće vidjeti.

U trenutku neposredno prije totaliteta, kada se posljednja zraka Sunca probije iza Mjesečevog diska, događa se pojava tzv. "dijamantnog prstena". Ista se pojava može uočiti i neposredno nakon totaliteta.

 Prstenasto pomračenje Sunca 
Promatrajući Sunce i Mjesec, posebno u vrijeme pomračenja, može se uočiti da su sličnih ugaonih dimenzija. Iako se na nebu čine jednakima, u stvarnosti je Sunce mnogo veće. Sunčev prečnik (1.392.000 km) čak je 400 puta veći od Mjesečevog (3.476 km), ali je Sunce isto toliko puta (u prosjeku) dalje od Mjeseca, pa se zato čine jednakima.

Međutim, ugaone dimenzije Mjeseca i Sunca nisu uvijek jednake, već se mijenjaju. Razlog tome su blago eliptične putanje, kako Zemlje oko Sunca, tako i Mjeseca oko Zemlje. Kako se mijenjaju udaljenosti Mjeseca i Sunca od Zemlje, tako se mijenjaju i njhove ugaone dimenzije. Prečnik Sunca kreće se od 31,5' (lučne minute), kada je Zemlja u afelu, do 32,6', kada je Zemlja u perihelu. Prečnik Mjeseca kreće se od 29,1' (29,1. lučnih sekundi), kada je Mjesec u apogeju (najdalje od Zemlje), do 33,9', kada je Mjesec u perigeju (najbliže Zemlji). Kada je Mjesec u apogeju, a Zemlja u perihelu, te u svim drugim trenucima kada je Mjesečev disk na nebu manji od Sunčevog, može doći samo do prstenastog pomračenja Sunca (slika 3.) jer Mjesečev disk ne može u potpunosti pokriti Sunce.

 Primjeri pomračenja 
135px
135px
135px
134px
135px
134px

 Također pogledajte 
 Pomračenje Sunca 3. novembra 2013.
 Spisak pomračenja Sunca u 20. stoljeću

 Reference 

 Vanjski linkovi 

 NASA Eclipse Web Site, with information on future eclipses and eye safety information
 NASA Eclipse Web Site (older version)
 Eclipsewise, Fred Espenak's new eclipse site
 Andrew Lowe's Eclipse Page, with maps and circumstances for 5000 years of solar eclipses
 A Guide to Eclipse Activities for Educators, Explaining eclipses in educational settings
 Detailed eclipse explanations and predictions, Hermit Eclipse
 Eclipse Photography, Prof. Miroslav Druckmüller
 Animated maps of August 21, 2017 solar eclipses, Larry Koehn
 Five Millennium (−1999 to +3000) Canon of Solar Eclipses Database, Xavier M. Jubier
 Animated explanation of the mechanics of a solar eclipse , Univerzitet Južnog Velsa
 Eclipse Image Gallery , The World at Night
 Ring of Fire Eclipse: 2012, Photos


 Solar eclipse photographs taken from the Lick Observatory from the Lick Observatory Records Digital Archive, UC Santa Cruz Library’s Digital Collections 

 Total Solar Eclipse Shadow on Earth March 09 2016 CIMSSSatelite
 List of all solar eclipses
 National Geographic Solar Eclipse 101 video 


Kategorija:Pomračenja