Crveno krvno zrnce

Crvena krvna zrnca ili crvene krvne ćelije, odomaćeno eritrociti, jesu krvne ćelije koje nastaju u koštanoj srži i slezeni kod kičmenjaka i primarno služe za transport kisika od pluća ili škrga do tkiva.

 Opis 
Eritrociti a sisara, uključujući i ljude,  nemaju jedro i diskoidno-bikonkavni su (dvostrano udubljeni), promjera oko 7 mikrometara. Izuzezak su samo deve, čiji eritrociti imaju ćelijsko jedro.

U litru krvi muškarca ima ih oko 5, a kod žena oko 4,5. Životni vijek im je oko 120 dana, a razgradnja se vrši u jetri. Najvažniji sastavni dio eritrocita je hemoglobin koji daje boju krvi i čini 33% njihove mase. U litri krvi muškaraca ima 160 grama, a u litri krvi žene oko 140 grama hemoglobina. Sastoji se od bjelančevine globina i boje hema koja sadrži gvožđe. Glavna funkcija hemoglobina je prijenos kisika, ali učestvuje i u prijenosu ugljik-dioksida i regulaciji acidobazne ravnoteže. Vezanje hemoglobina na kisik stvara oksihemoglobin i to daje žarkocrvenu boju krvi koja teče arterijama u velikom optoku krvi, a vezanje hemoglobina na ugljikov dioksid stvara karbaminohemoglobin i on daje zagasito crvenu boju krvi koja teče venama u velikom krvotoku.

Stvaranje eritrocita naziva se eritropoeza i regulirana je potrebama tkiva za kisikom. Stvaranje eritrocita ubrzano je u svim stanjima u kojima postoji apsolutni ili relativni manjak kisika (npr. malokrvnost, duži boravak na velikim visinama, bolesti respiratornog i vaskularnog sistema).

Gotovo svi kičmenjaci, uključujući sve sisare i ljude, imaju crvena krvna zrnca. Crvena krvna zrnca su ćelije prisutne u krvi kako bi se transportirao kisik. Jedini poznati kičmenjaci bez crvenih krvnih zrnaca su ledene  krokodilske ribe (porodica Channichthyidae); žive u hladnoj vodi bogatoj kisikom i prenose kisik slobodno rastvoren u  krvi. Iako više ne koriste hemoglobin, ostaci gena za hemoglobin mogu se naći u njihovim genomima.

 Koncentracija 
Broj crvenih krvnih ćelija u zdravih osoba zavisi od pola, starosti, nadmorske visine i brojnih drugih faktora. Prosečan broj eritrocita kod odraslog muškarca se kreće između 4,2 i 5,8×10¹²/l, a kod žena između 3,7 i 5,2×10¹²/l krvi. Procenat krvi koji čine eritrociti se naziva hematokrit i iznosi 40-45%.

 Proizvodnja 

U toku prvih nedelja embrionalnog života crvena krvna zrnca se proizvode u žumančanoj kesi. Kasnije ovu ulogu preuzimaju jetra, slezena i limfni čvorovi, a pri kraju fetalnog perioda i nakon rođenja eritrociti se stvaraju u crvenoj (hemopoetski aktivnoj) kosnoj srži procesom eritropoeze.

Vremenom se kosna srž dugih kostiju postepeno zamenjuje sa masnim tkivom, tako da se nakon dvadesete godine ove ćelije proizvode samo u membranoznim kostima, kao što su kičmeni pršljenovi, rebra, grudna kost i karlične kosti.

Sirovine potrebne za neometanu proizvodnju eritrocita su: vitamin B12, folna kiselina, proteini, gvožđe, kosna srž, eritropoetin, očuvana sluznica želuca itd.

 Uloga u organizmu 
Osnovna uloga crvenih krvnih ćelija je transport kisika od pluća do tkiva (odnosno ćelija) i ugljen-dioksida u obrnutom smeru. Osim toga one sadrže enzim karboanhidrazu koji katalizuje (ubrzava) reakciju između ugljen-dioksida i vode. Hemoglobin u eritrocitima je izuzetan acido-bazni pufer, pa su eritrociti odgovorni i za najveći deo puferske moći krvi.

 Razgradnja 
Životni vek eritrocita iznosi 100-120 dana. Razgradnja je posledica njihovog "starenja", odnosno slabljenja metaboličkih sistema koji održavaju oblik i savitljivost ćelijske membrane, transport jona kroz membranu, sprečavaju oksidaciju proteina u citoplazmi i sl.

Postoji pet načina razgradnje: fragmentacija, osmozna liza, fagocitoza, citoliza izazvana komplementom i denaturacija hemoglobina.

Većina eritrocita se raspada u slezeni, prilikom prolaska kroz crvenu pulpu. Prilikom prskanja oslobađaju se hemoglobin i elektroliti. Od hemoglobina se dobija gvožđe i porfirinski prsten od koga nastaje bilirubin, a on se putem žuči izbacuje iz organizma.

Također pogledajte
Krv
Koštana srž
Slezena

Reference

Vanjski linkovi

Kategorija:Krv
Kategorija:Ćelije krvi
Kategorija:Hematologija
Kategorija:Ljudske ćelije
Kategorija:Disanje