Ivana, kraljica Kastilje

Ovo je članak o jedinoj Ivani koja je bila kastiljski monarh. Za Ivane koje su bile kastiljske kraljice kao supruge kastiljskih kraljeva, vidi Ivana Portugalska (kastiljska kraljica), Ivana, grofica Ponthieua i Ivana Manuel.

Ivana (6. novembar 1479 – 1. april 1555), zbog svoje opsesivne ljubavi prema Filipu Lijepom poznata kao Ivana Luda, bila je vladajuća kraljica Kastilje i Leona, Aragonije, Majorke, Valencije i Sicilije, kao Ivana III kraljica Napulja, te grofica Barcelone. Brakom je bila vojvotkinja Burgundije, Luksemburga, Brabanta i Limburga, markgrofica Namura, grofica Artoisa, Flandrije, Holandije i Zelanda. Historičari vjeruju da je patila od shizofrenijeVivian Green: The Madness of Kings: Personal Trauma and the Fate of Kings, The History Press, 2005, str. 117, , te da je ostala nominalni suveren samo kako bi ojačala vladarsko pravo rodbine koja ju je iskorištavala.

 Mladost 
Rođena je u Toledu kao treće dijete i druga kćerka aragonskog kralja Ferdinanda II i kastiljske kraljice Izabele I. Kao i njen stariji brat, Ivan, princ od Asturije, dobila je ime po svecu zaštitniku porodice Trastámara.

Pošto nije bilo razloga za očekivati da će ikada naslijediti krune svojih roditelja, dobila je obrazovanje tipično za jednu infantu, koje se baziralo na poslušnosti, a ne na vođenju države, za razliku od brata i starije sestre Izabele koji su bili izlagani javnom životu i politici. Bila je pripremana za klasičnu sudbinu kraljevske kćerke - za brak. Od sve djece, upravo je Ivana dobijala najmanje pažnje od svoje vladavinom zauzete majke.

 Brak 
mini|lijevo|Portret Ivane slikan 1500.

Dana 20. oktobra 1496. Ivana se udala za nadvojvodu Filipa Lijepog, sina Maksimilijana I, cara Svetog Rimskog Carstva, i Marije, vojvotkinje Burgundije. Brak je bio politički potez kojim se htjela ojačati alijansa između Habsburgovaca i Trastámara, i to u cilju zajedničke borbe protiv rastuće francuske moći. Njime je postala vojvotkinja Burgundije, Luksemburga, Brabanta i Limburga, markgrofica Namura, grofica Artoisa, Flandrije, Holandije i Zelanda. U februaru 1500. rodila je sina Karla, budućeg cara Svetog Rimskog Carstva i prvog kralja ujedinjene Španije. Ivana je bdjela danima i noćima dok je njen muž bio na poslovnim putovanjima. Njena ljubomora i konstantna sumnjičavost učinila ju je predmetom trača i ismijavanja dvora.

Smrt njenog brata Ivana, mrtvorođenost njegove kćerke, te smrt starije sestre Izabele i njenog sina Mihaela učinila je Ivanu prijestolonasljednicom očevog i majčinog trona. Ivana je imala još dvije sestre, Mariju i Katarinu, ali je bila starija od njih te tako ispred njih u nizu nasljednika. Godine 1502. zvanično je imenovana nasljednicom Kastilje od strane kastiljskog parlamenta (korteza), a njen suprug Filip njenim budućim suvladarem. Isto je, međutim, odbio uraditi aragonski parlament, smatrajući neprigodnim da Aragonom vlada žena i to mentalno nestabilna. Od kastiljskog parlamenta dobila je tradicionalnu prijestolonasljedničku titulu princeze od Asturije.

Godine 1502. Filip i Ivana, popraćeni velikim brojem dvorjana, doputovali su u Madrid, gdje je Ivana zvanično priznata za prijestolonasljednicu. Filip se nakon toga vratio u Burgundiju, ostavljajući Ivanu da u Madridu rodi sina Ferdinanda. U tom trenutku Ivana i Filip prestali su živjeti zajedno. Brak se raspadao zahvaljujući njenoj bolesnoj ljubomori i nepovjerenju, a česte svađe pogoršale su Ivanino mentalno stanje.

 Vladavina 
Majčina smrt u novembru 1504. učinila je Ivanu vladajućom kraljicom Kastilje. Nova kraljica je plovila sa mužem iz Flandrije u Kastilju, ali se njihov brod nasukao na engleskoj obali, pa je kraljevski par ugostio engleski kralj Henrik VII, a Ivana je dobila priliku još jednom sresti mlađu sestru Katarinu, Henrikovu snahu. Nastavili su put i pristali u Korunju 1506, a onda se zaputili prema jugu gdje je Ivani trebala biti položena zakletva. Njen je otac, međutim, tvrdio da je Ivanu zarobio Filip i da on govori za nju, pa je sebe htio učiniti regentom. Ferdinand je želio zadržati ovlasti monarha koje je dobio brakom sa Izabelom I i izgubio njenom smrću, ali iste su sada zakonski pripadale Filipu. Bez obzira na to, dok su Filip i Ivana putovali prema svom kraljevstvu, Ferdinand je već u njemu kovao novac sa svojim i Ivaninim likom. Međutim, Ferdinand je bio prisiljen priznati Filipovo pravo da vlada zajedno s Ivanom, nakon čega ga je parlament proglasio savladarem i kraljem Filipom I, i napustiti Kastilju kada su na Filipovu stranu stali vječito pobunjeni plemići.

 Smrt muža 
mini|lijevo|Ivana bdije nad muževim lijesom

Ni ovaj dogovor nije potrajao; Filip je umro od tifusa u septembru 1506. i novi suvladar je bio neophodan. Neki vjeruju da je Ivana u ovom trenutku potpuno izgubila razum, te da ju je bilo nemoguće odvojiti od muževa tijela. Drugi, opet, kažu da je Ivana koristila svoj status udovice da bi slobodno putovala kraljevstvom, a pod izgovorom da želi muža sahraniti na željenom mjestu. Bila je i u visokoj trudnoći, pa se osjećala još ranjivije. Pokušala je osigurati samostalnu vladavinu, ali nije uspjela zbog svog nepovjerenja prema Špancima i njihovoj nespremnosti da je prihvate kao samostalnu vladaricu, a nisu joj pomagale ni glasine o mentalnoj nestabilnosti. Za ovaj poduhvat bio joj je potreban i novac kojeg nije bilo u zemlji kojom su tada harale glad i kuga.

 Regentstvo sina 
mini|lijevo|Zajednički grb Ivane i Filipa I

Ferdinand se vratio u Kastilju nakon završetka epidemije, u julu 1507. Uprkos Ivaninom neslaganju, parlament je imenovao Ferdinanda Ivaninim regentom, i to dokumentom kojeg je ona odbila potpisati. Ovim dokumentom ona je ostala suveren samo na papiru; sve vladarske ovlasti pripale su njenom ocu, a ona je bila izolovana. Nakon njegove smrti 1516, regentstvo je preuzeo njen sin Karlo, koji je do tada živio kod tetke u Flandriji.

Kako Ivanina maćeha nije rodila sina, po očevoj smrti naslijedila je njegove krune. Iako de iure kraljica, Ivana je u zamku nastavljena biti držana gotovo kao zarobljenica čak i nakon što joj je sin postao njen regent i iure matris savladar. Imala je nekoliko šansi pobjeći i preuzeti vlast nad svojim kraljevstvom, pogotovo tokom pobuna plemića koji su je, želeći izbjeći vladavinu njenog sina, Austrijanca, pokušali postaviti za samostalnu vladaricu i okoristiti se tada njenom onesposobljenošću, ali ih nije iskoristila.

Njen sin u Evropi je bio mnogo popularniji od nje i siguran u svoju vlast. Ivana je zatvorena u zamku ostala do kraja svog života. Duševno bolesna kraljica umrla je sama 12. aprila 1555. sa 75 godina.

 Ostavštvina 
Bez obzira na teško duševno stanje i nesposobnost za vladavinu, Ivana je iza sebe ostavila šestero djece - dva cara i četiri kraljice. Oba njena sina postali su carevi Svetog Rimskog Carstva; preko mlađeg Ivana je predak svih narednih careva Svetog Rimskog Carstva, a preko starijeg svih kraljeva Španije. Najstarija kćerka postala je prvim brakom kraljica Portugala, a zatim drugim brakom kraljica Francuske. Njena kćerka Marija postala je brakom kraljica Ugarske i Češke, a Katarina je brakom postala još jedna kraljica Portugala. Preko, Izabele, kćerke koju je imenovala po majci, Ivana je predak svih narednih kraljeva Danske, Norveške i Švedske, uključujući i njihove današnje vladare.

Njena ličnost, okarakterizirana opsesivnom ljubomorom i neuzvraćenom ljubavlju, inspirisala je umjetnike vijekovima.

 Titule 
 Naslijeđene titule 
Ivana je naslijedila sljedeće titule:

 40px 26. novembar 1504 – 1. april 1555: Kraljica Kastilje i Leona
 40px 23. januar 1516 - 1. april 1555: Kraljica Aragona, Majorke, Napulja, Valencije, Sicilije; Grofica Barcelone
 40px 23. januar 1516 – 1. april 1555: Kraljica [Gornje] Navare kao Ivana III

 Titule dobivene brakom 
Ivana je sljedeće titule dobile putem braka:

 40px 20. oktobar 1496 - 25. septembar 1506: Vojvotkinja Burgundije
 40px 20. oktobar 1496 - 25. septembar 1506: Vojvotkinja Brabanta
 40px 20. oktobar 1496 - 25. septembar 1506: Vojvotkinja Limburga
 40px 20. oktobar 1496 - 25. septembar 1506: Vojvotkinja Lothiera
 40px 20. oktobar 1496 - 25. septembar: 1506 Vojvotkinja Luksemburga
 40px 20. oktobar 1496 - 25. septembar 1506: Markgrofica Namura
 40px 20. oktobar 1496 - 25. septembar 1506: Grofica Artoisa
 40px 20. oktobar 1496 - 25. septembar 1506: Grofica Charolaisa
 40px 20. oktobar 1496 - 25. septembar 1506: Grofica Flandrije
 40px 20. oktobar 1496 - 25. septembar 1506: Grofica Hainaulta
 40px 20. oktobar 1496 - 25. septembar 1506: Grofica Holandije
 40px 20. oktobar 1496 - 25. septembar 1506: Grofica Zelanda

 Porijeklo 

 Reference 

Kategorija:Kraljevi Kastilje
Kategorija:Kraljevi Aragonije
Kategorija:Kraljevi Napulja
Kategorija:Kraljevi Sicilije
Kategorija:Kraljevi Sardinije
Kategorija:Grofovi Barcelone
Kategorija:Ženski monarsi
Kategorija:Nadvojvotkinje od Austrije
Kategorija:Prinčevi od Asturije
Kategorija:Trastámare