Historija filozofije

Pojam historija filozofije, zbog dvoznačnosti pojma historija, ima dvostruko značenje. Označava historijsko zbivanje: razvoj filozofskih ideja kroz historiju, smjenjivanje filozofa, dominantnih filozofskih tema i škola; također označava istraživanje tih zbivanja u filozofiji ili nauci (vidi članak historija).

U pojmu historija filozofije postoji dvoznačnost, ovisno o tome na koji dio stavljamo naglasak: na filozofiju (gdje istraživač, kao filozof odnosno "onaj koji ljubi mudrost", istražuje misli svojih prethodnika da bi produbio vlastito mišljenje) ili na historiju (gdje filozofe, njihove ideje i škole istražujemo kao objektivne historijske pojave). Naravno, obje vrste istraživanja često se ne mogu apsolutno razlikovati.

 Pregled historije 

 Aristotel 
Prvi koji je sistemski proučavao učenja svojih prethodnika, i nastojao ih sistemski i objektivno prikazati, bio je Aristotel. On je zaslužan za mnoge obavijesti o koncepcija pred-sokratovskih filozofa, čiji su izvorni radovi izgubljeni. On u svojim djelima dijalektički preispituje gledišta svojih prethodnika, da bi pripremio razvoj vlastitog.

 Helenizam 
Aristotelovi učenici i nastavljači u peripatetičkoj školi nastavili su s takvim pristupom. Tako nastaju zbirke prikaza dostignuća raznih posebnih disciplina: matematike, astronomije, fizike, medicine itd, pa onda i filozofske doksografije.

Takav rad da se prikupe informacije o dostignućima prošlosti može, međutim, imati i negativan učinak u tome da obeshrabri samostalno promišljanje. U helenističko i rimsko doba sve se više gubi poticaj za samostalno mišljenje i širi uvjerenje da su velikani prošlost već sve bitno domislili. Tako se ovaj pristup pretvara u praznu kompilaciju, »učenu ropotariju bilježaka« (Windelband).

Najpoznatiji među tim kompilatorima je Diogen Laertije, čija je knjiga sačuvana. Mišljenja raznih filozofa navode se kao datosti, bez pokušaja da se sagledaju u međusobnom odnosu i historijskom kontekstu. Podjednaku pažnju pridaje ključnim filozofskim tezama, duhovitim izrekama i banalnim anegdotama iz života slavnih filozofa. Takvih kompilacija, naslovljenih "zrnca mudrosti" i slično, ima i danas.

 Moderno doba 
Nasuprot površnim kompilacijama, historija filozofije postepeno se izgradila kao posebna disciplina krajem 18. i u prvoj polovici 19. stoljeća. Ta disciplina pripada ne samo historijskoj nauci (historiji), nego i samoj filozofiji. Ona se ne zadovoljava prostim iznošenjem činjenica i anegdota. Kao historija, istražuje pojavu filozofskih koncepcija, škola i pokreta u historijskom kontekstu.

Takav je prikaz naravno u opasnosti da se zanemari naučna skrupuloznost historičara i prikaz historijskog razvoja filozofije podredi jednom određenom stanovištu – jednoj posebnoj filozofiji, koja u takvom pristupu postaje ideologija.

 Hegel 
To je slučaj upravo s najznačajnijim utemeniteljem discipline, G.W.F. Hegelom. Uz Filozofiju povijesti (Philosphie der Geschihte), objavljenu za njegova života, posmrtno je, 1833-1836., po zapisnicima njegovih predavanja izdana Povijest filozofije (Geschihte der Philosophie).

Ovo je djelo posve podređeno funkciji razrade Hegelovom vlastitog sistema. Mišljenja pojedinih filozofa on razmatra kao "momente" u historijskom kretanju duha. Posebne historijske tvorbe duha (a to uključuje ne samo filozofiju nego i sve nauke, moral, pravo, religiju, državu itd.) dijalektički se razvijaju, preobražavaju i prevladavaju tokom historije, vodeći do apsolutnog duha koji u potpunosti spoznaje sebe samog i smiruje se u savršenom znanju, u Hegelovom filozofskom sisteu. Hegel često iskrivljuje historijske činjenice da bi ih ugurao u Prokrustovu postelju svog sistema.

 Razdoblja i područja 

 Filozofski elementi u starim religijama Azije i Egipta 

 Velika duhovna prelomnica oko 600. g.pne. 

 Kineska filozofija[uredi - уреди | uredi kôd] 

 Sun Cu (6. stoljeće pne.)
 Konfucije (551. pne. – 479. pne.)
 Mencije (372-288. pne.)
 Lao Ce (4. stoljeće pne.)

 Indijska filozofija 

 Gautama Buda
 Nagarjuna
 Vasubandhu

 Zapadna tradicija 

 Razdoblja 

 Antička filozofija
 Srednjovjekovna filozofija
 Novovjekovna filozofija
 Moderna filozofija

 Antička filozofija

Pojam "antička filozofija" obuhvata razdoblje od preko hiljadu godina: od početka 6. st. pr.n.e, kada djeluju Tales, Solon i drugi mislioci kasnije svrstani među "sedam mudraca", do početka 6. st.n.e. Krajem tog razdoblja može se označiti 529. g, kada bizantski car Justinijan zatvara Akademiju u Ateni. Iste godine, nevezano s tim događajem ali simbolički značajno, Sv. Bernard osniva samostan Monte Casino.

Uobičajena je podjela antičke filozofije na pet razdoblja, prema glavnim problemima kojima su se filozofi u određeno doba bavili: kozmološko, antropološko, ontološko ili sistemsko, etičko i religijsko razdoblje.

 Kozmološko razdoblje
 Miletska škola
 Tales (624. pne. - 547. pne.)
 Anaksimandar (610-546. pne.)
 Anaksimen (588-524. p.n.e)
 Pitagorejci
 Pitagora (oko 580. pne. - 500. pne.)
 Filolaj
 Arhita
 Heraklit (oko 540. pne. - 480. pne.)
 Elejska škola
 Ksenofan (570-480. pne.)
 Parmenid (540. pne. - 460. pne.)
 Zenon (oko 490-430. p.n.e)
 Melisus (oko 470-???. pne.)
 Pluralistička škola
 Empedoklo (oko 490-430. pne.)
 Anaksagora (početak 5 st.pne.)
 Arhelaj
 Diogen Apolonjanin
 Atomisti
 Leukip (5 st. pne.)
 Demokrit (460. pne. - 370. pne.)
 Metrodor s Hija
 Anaksarh
 Hekatej iz Abdere
 Nauzifan
 Antropološko razdoblje
 Sofisti
 Protagora
 Gorgija
 Hipija
 Kritija
 Anonim Jamblihov
 Spis Dvostruke tvrdnje
 Sokrat i sokratske škole
 Sokrat (469. pne. - 399. pne.)
 Kirenska škola
 Kinička škola
 Diogen iz Sinope
 Ontološko i sitemsko razdoblje
 Platon (427. pne. - 347. pne.)
 Aristotel (384. pne. - 322. pne.)
 Etičko razdoblje
 Stoici
 Zenon iz Kitija
 Hrizip (oko 280-207. pne.)
 Seneka (4. pne. - 65 n.e.)
 Epiktet (oko 55-135 n.e.)
 Marko Aurelije (121 - 180)
 Epikurejci
 Epikur (341. pne. - 270. pne.)
 Tit Lukrecije Kar (98. pne. - 55. pne.)
 Skeptici
 Piron (360. pne. - 270. pne.)
 Karnead
 Sekst Empirik
 Religijsko razdoblje
 Židovska filozofija
 Filon
 Neoplatonizam
 Plotin (204 - 270)
 Proklo (411-485)
 Kršćanstvo i filozofija

 Srednjovjekovna filozofija
 Arapska skolastika (i židovski predstavnici)

 Al Kindi
 Al Farabi
 Ibn Sina (Avicena)
 Ibn Rušd (Averoes)
 Ibn Daud (Abraham ben David Halevi)
 Ibn Gabirol Solomon (Avicebron)
 Ibn Kaldum (Abd al-Raman)

 Kršćanska Skolastika

 Aurelije Augustin (354 - 430)
 Ivan Scot Erugena (810 - 880)
 Petar Abelard (1079 - 1142)
 Albert Veliki (1193 ili 1206 - 1280)
 Hugo od sv. Viktora (1096 ili 1078 - 1141)
 Toma Akvinski (1225 - 1274)
 Duns Scot (1266 ili 1274 - 1308)
 William Occam (oko 1300 - oko 1350)

 Novovjekovna filozofija

 renesansa

 Nikola Kuzanski (1401-1461)
 Erazmo Roterdamski (1467-1536)
 Thomas More (1478-1535)
 Giordano Bruno (1548 - 1600)

 empirizam

 Francis Bacon (1561 - 1626)
 John Locke (1632 - 1704)
 George Berkeley (1684 - 1753)
 David Hume (1711 - 1776)

 racionalizam

 Rene Descartes (1596 - 1650)
 Baruch de Spinoza (1632 - 1677)
 Gottfried Wilhelm Leibniz (1646- 1716)

 prosvjetiteljstvo

 Voltaire (1694 - 1778)
 Jean Jacques Rousseau (1712 - 1778)
 Giambattista Vico (1668 - 1744)
 Johann Gottfried Herder (1744-1803)

 klasični njemački idealizam

 Immanuel Kant (1724 - 1804)
 Johann Gottlieb Fichte (1762 - 1814)
 Friedrich Wilhelm Joseph Schelling (1775 - 1854)
 Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770 - 1831)

 Moderna filozofija

 Arthur Schopenhauer (1788 - 1860)
 Friedrich Nietzsche (1844 - 1900)
 Soren Kierkegaard (1813 - 1855)
 Henri Bergson (1859 - 1941)

 marksizam

 Karl Marx (1818 - 1883)
 Friedrich Engels (1820 - 1895)
 Praxis filozofija
 Milan Kangrga

 fenomenologija i filozofija egzistencije

 Edmund Husserl (1859 - 1938)
 Martin Heidegger (1889 - 1977)
 Karl Jaspers (1883 - 1969)
 Jean-Paul Sartre (1905 - 1980)

 analitička filozofija

 Friedrich Ludwig Gottlob Frege
 Bertrand Russell
 Ludwig Wittgenstein
 Rudolf Carnap
 Carl Popper
 Saul Kripke
 Thomas Nagel
 Alfred North Whitehead

 Pozitivizam

 John Stuart Mill
 Auguste Comte

 Pragmatizam

 John Dewey
 Charles Peirce
 William James

 Egzistencijalizam

 Jean-Paul Sartre

 frankfurtska škola

 Theodor Adorno
 Herbert Marcuse (1898 - 1979)
 Jurgen Habermas
 Max Horkheimer (1895 - 1973)

 postmodernizam

 Jacques Derrida
 Jean Baudrillard
 Jean-Francois Lyotard
 Michel Foucault
 Gilles Deleuze

 Vanjski linkovi 
 University of Virginia  Library - Dictionary of the History of Ideas 

Kategorija:Filozofija