Ugljik-monoksid

Ugljik(II) oksid ili ugljik-monoksid  je gas bez boje i mirisa. Dobija se dehidratacijom mravlje kiseline uz H2SO4 kao dehidratacijsko sredstvo:
HCOOH → CO + H2O
U industriji se dobije kao generatorski i vodeni plin. Generatorski plin se dobije izgaranjem uglja u generatorima:

C + O2 → CO2

Nastali CO2 nastavlja reakciju s koksom:

CO2 + C → 2CO
Smjesa nastalog ugljik monoksida i dušika iz zraka se naziva generatorski plin.
Ako se preko užarenog koksa u generatorima umjesto zraka dovodi vodena para, nastaje vodeni plin, koji je smjesa ugljik monoksida i vodika:
C + H2O → CO + H2

 Osobine 
Ugljik (II) oksid je gas koji može da gori:
2CO + O2 → 2CO<sub>
te se koristi kao reducent u dobijanju željeza. Veće količine čistog CO se koriste u sintezi metanola.
Ugljik (II) oksid reaguje sa metalima dajući karbonile: Fe(CO)5, Ni(CO)4, Cr(CO)6. Svi karbonili, kao i sam CO su jaki otrovi, jer vezanjem molekula CO, kao liganda, na hemoglobin u krvi, sprječavaju disanje i brzo nastupa smrt. Zbog toga je neophodan oprez kod nepotpunog sagorijevanja fosilnih goriva (zemni gas, nafta, ugalj).

Prirodni izvori  
Ugljik monoksid (CO) je prirodi je veoma rijedak. U zraku ga ima  u tragovima, a nešto više u vulkanskim gasovima, ali ga ima i u uglju i meteoritima. Mnogo više se stvara raznim antropogenim uticajima, najčešće kao proizvod zagađivanja atmosfere. Tako je prisutan u duhanskom dimu, kao i u gasovima koje izbacuju industrijski dimnjaci, peći i motori sa unutrašnjim sagorevanjem. Bitan je i sastojak gasa za osvetljenje, kao i generatorskih  i vodenih gasova.Graeme K. Hunter G. K. (2000): Vital Forces. The discovery of the molecular basis of life. Academic Press, London, .Nelson D. L., Michael M. Cox M. M. (2013): Lehninger Principles of Biochemistry. W. H. Freeman, 2013..Međedović S., Maslić E., Hadžiselimović R. (2000): Biologija 2. Svjetlost, Sarajevo, .Nelson D. L., Cox M. M. (2013): Lehninger Principles of Biochemistry. W. H. Freeman and Co., .Sofradžija A., Šoljan D., Hadžiselimović R. (1996): Biologija 1, Svjetlost, Sarajevo, .

 Dobijanje 
U praksi se najčešće dobija inter-reakciom  koncentrirane  sumporne i mravlje kiseline, pri čemu se izdvaja voda. Osim mravlje, može se uzeti  i oksalna kiselina ili ferocijanid. Najčešće se koristi kalijum-ferocijanid, ali uz odgovarajuće zagrijavanje. Hemijska jednačina po kojoj se to odbija je:

.

Međutim, vjerovatnije je da se  ova hemijska reakcija odvija postepeno, a  da se kao  međuproizvodi pojavljuju cijanovodonična i mravlja kiselina i amonijak.

Ugljik-monoksid se može dobiti i iz uglja,  pri visokim  temperaturama:

.
gradi sa hlorom i mnogim metalima poput nikla.

 Također pogledajte 
 Molekularni oblak

Reference

Vanjski linkovi

Kategorija:Oksidi
Kategorija:Spojevi ugljika