Boraks

Boraks (od perzijskog - burah"borax" - Webster's Third New International Dictionary,

Unabridged, Merriam-Webster, 2002) ili natrij-borat, natrij-tetraborat ili dinatrij-tetraborat je mineral i so borne kiseline. Na sobnoj temperaturi je bijeli kristalni prah koji je sastavljen od bezbojnih kristala koji se lahko rastvaraju u vodi.

Boraks ima vrlo široku primjenu. Najčešće se upotrebljava kao sastojak u industriji deterdženata, kozmetike i slično.

Također se upotrebljava i u biohemiji za pravljenje pufera, te kao antifugalno sredstvo za pravljenje fiberglasa. Ima i insekticidno dejstvo.

Pod pojmom boraks može se podrazumijevati i mnogobrojni hidrati boraksa, ali većinom se misli na tetrahidrat. U prodaji se obično distribuira dijelimično dehidriran.

 Naziv 
Naziv boraks potiče od latinskog borat koje je nastalo iz arapskog burak. Arapski korijen tog pojma se vjerovatno vuče iz perzijskog burah ili srednjeperzijskog burak.

 Upotreba 
 Puferi 
Boraks je u širokoj upotrebi u biohemijskim i hemijskim laboratorijama zbog pravljenja puferskih rastvora, tj. radi gel elektroforeze DNK. Ima slabu provodljivost, pri elektroforezi proizvodi oštrije vrhove te se može upotrebljavati za veće brzine elektroforeze od gelova napravljenih od TBE bafera ili TAE bafera (5-35 V/cm naspram 5-10 V/cm).

 Fluks 
Smjesa boraksa i amonijum hlorida se koristi kao fluks pri proizvodnji željeza i čelika. On smanjuje tačku topljenja neželjenih željeznih oksida te na taj način olakšavajući njihovo odstranjivanje.

 Dodatak hrani 
U nekim zemljama, boraks se upotrebljava kao dodatak hrani pod oznakom E285 ali je zabranjen u SAD. Upotrebljava se slično kao kuhinjska so. Kao dodatak nalazi se u francuskom i iranskom kavijaru.

 Ostala upotreba 
 sastojak deterdženata
 sastojak kozmetičkih preparata
 sastojak u staklu, grnčariji i keramici
 antifugalno sredstvo za fiberglas
 insekticid za mrave i buhe
 sastojak za proizvodnju natrijum perborata monohidrata i borne kiseline kao i drugih borata

 Prirodni izvori 
desno|mini|100px|Grumen boraksa
Boraks se obično može pronaći u poroznim depozitima u koritima povremenih rijeka i jezera. Najznačajniji depoziti se mogu pronaći u Turskoj i Kaliforniji te na drugim mjestima u SAD, zatim u Atakama pustinji u Čileu i Tibetu. Boraks je također moguće sintetizirati iz drugih spojeva bora.

 Otrovnost 
desno|mini|100px|Prikaz aniona B4O5(OH)42- u molekuli boraksa
Borna kiselina, natrijum borat i natrijum perborat imaju približno istu smrtnu dozu za ljude od 0,1 do 0,5 g/kg tjelesne težine.Robert H. Dreisback: Handbook of Poisoning, 8. izdanje, str.314 Ove supstance su otrovne za sve ljudske ćelije te se veoma sporo izlučuju iz organizma putem bubrega. Trovanje bubrega boraksom je veoma opasno zbog degeneracije masnoća iz jetre, cerebralnog edema i gastroenteritisa. Naročito je opasna upotreba otopina borne kiseline za ispiranje očiju kod dojenčadi, pogotovo ako se često koristi, a sve zbog spore brzine eliminacije iz organizma.Goodman and Gillman's: The Pharmacological Basis of Therapeutics, 6. izdanje, poglavlje Antiseptici i desinfektanti, str.971

 Također pogledajte 
 Puferi

 Vanjski linkovi 
 Nacionalna baza podataka zagađivača
 NIOSH vodič o hemijskim opasnostima
 Boraks na sefsc.noaa.gov

 Reference 

Kategorija:Spojevi natrija
Kategorija:Prehrambeni aditivi
Kategorija:Aditivi sa E-brojem