Srpski dinar

Srpski dinar (ISO 4217: RSD, numerički kôd: 941) je valuta Republike Srbije. Na sadašnjim novčanicama su prikazani portreti ljudi vezanih za historiju Srbije i Narodne banke Srbije, a na kovanom novcu prikazani su srpski manastiri. Skraćenica koja se koristi u Srbiji je din/дин. Dinar je korišten kao valuta Knjaževstva, te Kraljevine Srbije od 1868. do 1918. godine, kada je zamijenjen valutom Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca. U bivšoj autonomnoj pokrajini Kosovo i Metohija od 1999. godine korištena je njemačka marka, te od 2002. godine euro kao službena valuta.
Dinar izdaje Narodna banka Srbije, čiji su prioriteti stabilnost cijena, te održanje ukupne financijske stabilnosti.

 Historija srpskog dinara 
Najstariji novac potječe iz 4. vijeka p.n.e., kojeg su kovali grčki gradovi. Tokom 2. i 1 vijeka p.n.e. Rimska republika kovala je srebrni novac denar (lat. "denarius"), čiji je naziv i danas prisutan u nazivima nacionalnih moneta raznih zemalja. Zbog dugotrajne dominacije i utjecaja Bizantije tada na Balkanu, bizantijski novac je od 5. pa do 13. vijeka prisutan na području današnje Srbije.

Srpski dinar se prvi put spominje u arhivskim dokumentima krajem 1214. godine, u vrijeme Stefana Prvovjenčanog. Za vrijeme cara Dušana uvodi se 1354. zakon kojim je uređeno kovanje novca. Od tada, pa sve do pada Despotovine 1459. godine, dinar su kovali gotovo svi srpski vladari. On je predstavljao jedno od najbitnijih obilježja samostalnosti i državnosti srpske države u srednjem vijeku. Sav srednjovjekovni novac Srbije se, zbog povlačenja zlata iz opticaja kovao isključivo u srebru. Osmanlijsko osvajanje Srbije potislo je dinar.

Uslijed gubitka samostalnosti srpske države, sve do polovine 19. vijeka u upotrebi je bio veliki broj različitih moneta: dubrovačka, venecijanska, austrijska, ugarska kao i novac evropskih monarhija toga doba. U razdoblju turske vladavine, na području današnje Srbije radilo je nekoliko kovnica turskog novca – Novo Brdo, Kučajna i Beograd. Naziv posljednje vrste turskog srebrnog novca para (od arapske riječi bara - što znači srebro), prisutan je i danas kao naziv stotog dijela savremenog srpskog dinara. Od 1919. pušta se u promet novac Kraljevine SHS. 1946. nakon kraja Drugog svjetskog rata uvodi se jednistvena valuta FNRJ. 23. decembra 1991 uvodi se dinar SR Jugoslavije. Nakon raspada Jugoslavije te osamostaljenja Crne Gore od 2003. uvodi se ponovo srpski dinar.

 Historija kovanica 
U 19. vijeku, u vrijeme vladavine Karađorđa i kneza Miloša, u Srbiji je u opticaju bio veliki broj različitih moneta, od turskih do zapadnoevropskih. Tokom tog perioda koristile su se 43 vrste stranog novca, i to 10 zlatnih, 28 srebrnih i 5 bakarnih. Međutim, uporedo sa uspješnim političkim oslobađanjem od turske zavisnosti, počinju da se čine prvi koraci ka uspostavljanju sopstvenog monetarnog sistema, da bi se, najzad, nakon više od četiri vijeka od kovanja posljednjeg srpskog srednjovekovnog novca, u obnovljenoj Srbiji ponovo počelo sa njegovim kovanjem.

Suočen sa problemima koje je izazivala upotreba brojnih vrsta novca u Kneževini Srbiji, knez Mihailo Obrenović donosi rješenje o kovanju srpske monete. Tako je nastao kovani novac izrađen od legure bakra u apoenima od 1, 5, i 10 para, sa likom kneza Mihaila na aversu i godinom izdanja 1868. Nova novčana jedinica, dinar, iskovana je u srebru 1875. godine. Ona je nosila lik kneza Milana, a izrađena je u apoenima od 50 para i 1 i 2 dinara. Prvi zlatni novac u Srbiji, u nominalnoj vrednosti od 20 dinara, iskovan je 1879. godine. Povodom proglašenja kneza Milana za kralja Srbije 6. marta 1882. godine iskovan je zlatni novac od 10 i 20 dinara, popularno nazvan „milandor”.

Srbija je svoju nacionalnu monetu uobličila usvojivši standarde Latinske novčane unije, čije su stroge odredbe propisivale stepen finoće metala za izradu kovanog novca, kao i kovničke stope.

U kasnijem periodu emitovano je još nekoliko vrsta kovanog novca. Poslijednja emisija novca sa likom vladara iz dinastije Obrenovića potiče iz 1897. godine, kada je u srebru iskovan novac od 1 i 2 dinara sa likom kralja Aleksandra I Obrenovića.

Dinastička smjena na prijestolju 1903. godine donijela je izvjesne promjene u oblasti izdavanja novca. Zakonom iz 1904. godine predviđeno je kovanje metalnog novca sa likom novog vladara, Petra I Karađorđevića. Iz iste godine je i prva emisija od pet različitih apoena novca kovanog u bronzi i srebru, kao i jubilarni srebrni novac od 5 dinara sa likovima Karađorđa i Petra I, iskovan povodom stogodišnjice Prvog srpskog ustanka. Ta emisija novca, kao i slijedeće dvije, iz 1912. i 1915. godine, kovane su u Beču. Izbijanjem rata prekinuta je svaka veza sa tom kovnicom, pa je dio emisije iz 1915. godine iskovan u pariskoj kovnici. Novac sa godinom kovanja 1917. izrađen je u Americi.

 Kovanice u opticaju 

VrijednostLiceNaličjeMasaPrečnikSastavOpis licaOpis naličjaGodina izdanjaGodina kovanja1 dinar145px|frameless145px|frameless4,2 g20 mm Višeslojni materijaljezgro od čelika presvlaka od bakra i mesingaNominalna vrijednost, reljef zgrade Narodne banke Srbije, oznaka godine kovanjaOznake državnostii eminenta2009.2011.2013.2009.2010.2011.2012.2013.2014.2 dinara145px|frameless145px|frameless5,05 g22 mm Višeslojni materijaljezgro od čelika presvlaka od bakra i mesingaNominalna vrijednost, zdanje manastira GračanicaOznake državnostii eminenta2009.2011.2013.2009.2010.2011.2012.2013.2014.5 dinara145px|frameless145px|frameless5,78 g24 mm Višeslojni materijaljezgro od čelika presvlaka od bakra i mesinga oznaka godinje kovanja Nominalna vrijednost, zdanje manastira KrušedolOznake državnostii eminenta2013.2013.2014.10 dinara145px|frameless145px|frameless7,77 g26 mm 70%Cu12%Ni18%Zn Nominalna vrijednost,motivi 25 ljetne Univerzijade u Beograduoznaka godine kovanjaOznake državnostii eminenta2009.2009.2014.20 dinara145px|frameless145px|frameless9 g28 mm 70%Cu12%Ni18%Zn Nominalna vrijednost,lik Mihajla Pupinaoznaka godine kovanjaOznake državnostii eminenta2012.2012.2014.

 Novčanice u opticaju 

U opticaju su novčanice sa potpisima guvernera Mlađana Dinkića, Kori Udovički, Radovana Jelašića, Dejana Šoškića i Jorgovanke Tabaković u apoenima 10, 20, 50, 100, 200, 500, 1000, 2000 i 5000 dinara.

Novčanice koje nose oznaku Narodna banka Jugoslavije nisu više u opticaju.

 10 dinara 
Na prednjoj strani je portret Vuka Stefanovića Karadžića i njegov pribor za pisanje, tri slova moderne srpske azbuke i lik Filipa Višnjića. Na zadnjoj strani je Vukov portret i članovi Prvog Sveslovenskog Kongresa, održan u Pragu 1848. godine, kao i friz od slova. Novčanica je prvi put puštena u opticaj 2000. godine u pretežno oker-žutoj boji, a 2006. godine je zamjenjena svjetlijom nijansom boja.

 20 dinara 
Na prednjoj strani je portret Petra II Petrovića Njegoša, Spomenik iz mauzoleja na planini Lovćen. Novčanica je puštena u optjecaj 2000. godine u pretežno zelenoj i oker-žutoj boji sa smeđim i žutim nijansama. Novčanica izdanja Narodne Banke Srbije od 18. jula 2006. ima svijetlije tonove od stare i izmijenjen motiv. Na stražnjoj strani je pored lika Njegoša, crtežom predstavljen detalj Cetinjskog manastira, te detalj sa ukrasne minijature s prvog slovenskog oktoiha, štampanog na Cetinju 1494. godine i planinski masiv Komova. Dimenzije 64mm x 135 mm.

 50 dinara 
Na prednjoj strani je portret kompozitora Stevana Stojanovića Mokranjca. Novčanica je prvi put puštena u opticaj 2000. godine u pretežno svijetlo ljubičastoj boji sa narandžastim i žutim nijansama. Novčanica je izmjenjena 2005. godine.

 100 dinara 
Na prednjoj strani je portret Nikole Tesle i  detalj Teslinog elektro-magnetnog indukcionog motora. Novčanica je prvi put puštena u opticaj 2000. godine u pretežno svijetlo plavoj boji, sa zelenkastim i oker-žutim nijansama. 2003. godine je dizajn promjenjen.

 200 dinara 
Na prednjoj strani je portret Nadežde Petrović i silueta Manastira Gračanice. Novčanica je prvi put puštena u opticaj 2001. godine u pretežno tamnožutoj, crvenoj i smeđoj boji sa sivo-plavim nijansama. Dizajn je promjenjen 2005. godine.

 500 dinara 
Na prednjoj strani se nalazi portret Jovana Cvijića i  stilizirani etno-motivi. Novčanica je puštena u opticaj 2004. godine u pretežno zelenim i žutim bojama sa plavo-zelenim nijansama.

 1000 dinara 
Na novčanici se nalazi portret Đorđa Vajferta; silueta Vajfertove pivovare, hologram svetog Đorđa kako ubija aždaju; detalji unutrašnjosti glavne zgrade Narodne Banke Srbije. Novčanica je prvi put puštena u opticaj 2001. godine u pretežno svjetlo-crvenoj boji sa žutim i sivo-plavim nijansama. Dizajn je promjenjen 2003. godine.

 2000 dinara 
Na novčanici se nalazi portret Milutina Milankovića. Novčanica je prvi put puštena u opticaj 2011.

 5000 dinara 
Na novčanici se nalazi portret Slobodana Jovanovića i ukrasni detalj zgrade Srpske akademije nauka i umjetnosti; Silueta Parlamenta Srbije. Novčanica je prvi put puštena u opticaj 2002. godine u pretežno zelenoj boji sa ljubičastim i sivo-žutim nijansama. Dizajn je promjenjen 2003. godine.

VrijednostSlikaBojaLiceNaličjeU opticaju10 dinara131 x 62 mm184px|frameless184pxOker-žutaVuk Stefanović Karadžić (1787–1864), filolog i lingvistČlanovi Prvog Sveslovenskog Kongresa.Zamijenjena od 2006. svjetlijom bojom. Od 2011. izmijenjena verzija u opticaju.20 dinara135 x 64 mm190px|frameless190px|framelessZelenaPetar II Petrović-Njegoš (1813–1851), državnik i poetCetinjski manastir.Zamijenjena od 2006 tamnijom bojom. Od 2011. izmijenjena verzija u opticaju 50 dinara139 x 66 mm194px|frameless194px|framelessLjubičastaStevan Stojanović Mokranjac (1856–1914), kompozitorPortret Mokranjca, motiv naslikan od Miroslav Gospels.Novi dizajn od 2005. Od 2011. izmijenjena verzija u opticaju 100 dinara143 x 68 mm200px200px|framelessPlavaNikola Tesla (1856–1943), izumiteljElektromagnetni indukcioni motorNovi dizajni 2003, 2004. i 2006. Od 2012. izmijenjena verzija u opticaju 200 dinara147 x 70 mm208px|frameless208px|framelessRužičastaPortret slikarice Nadežde Petrović (1873–1915)Silueta Manastira GračaniceNovi dizajn od 2005. Od 2011. izmijenjena verzija u opticaju 500 dinara147 x 70 mm208px|frameless208px|framelessZelenožutaPortret geografa Jovana Cvijića (1865–1927)Etno motiviNovi dizajn od 2007. Od 2011. izmijenjena verzija u opticaju 1000 dinara151 x 72 mm212px|frameless212px|framelessCrvenaPortret industrijalca Đorđe Vajfert (1850–1937)Silueta Vajfertove pivovare, hologramska slika Sv. Đorđa koji ubija zmaja; detalji zida centralne banke.Novi dizajn od 2003 and 2006. Od 2011. izmijenjena verzija u opticaju2000 dinara155 x 74 mm220px|frameless220px|framelessSivaPortret matematičara, astronoma i geofizičara Milutina Milankovića (1879–1958)Milanković sjedi za stolom, fragment sunčevog diska, ilustracija rada MilankovićaPuštena u opticaj 2011.5000 dinara159 x 76 mm226px|frameless|5000 dinara obverse226px|frameless|5000 dinara reversePurpurnaPortret pravnika, historičara i političara Slobodana Jovanovića (1869–1958)Ornamenti na zgradi Srpske akademije nauka i umjetnosti (SANU, silueta Parlamenta SrbijeNovi dizajn od 2010.

 Također pogledajte 
 Jugoslavenski dinar
 Jugoslavenska kruna
 Privreda Srbije

 Reference 

 Vanjski linkovi 

 Službena stranica Narodne Banke Srbije
 Ako posjedujete ovu novčanicu bogatiji ste za 15. 000 evra!
 Srbijanski dinar na najnižoj vrijednosti

Kategorija:Evropske valute
Kategorija:Ekonomija Srbije
Kategorija:Valute u optjecaju
Kategorija:Valute uvedene u 2003.