Raketoplan

Raketoplan je svemirska letjelica namijenjena za transport astronauta i tereta u Zemljinu orbitu. Za razliku od ostalih svemirskih letjelica, raketoplan se može koristiti više puta, čime se smanjuju troškovi misija i omogućava veća fleksibilnost u istraživanju svemira. Koncept višekratne upotrebe letjelica razvio se sredinom 20. vijeka, a najpoznatiji programi koji su ostvarili ovu ideju su američki Space Shuttle program i sovjetsko-ruski program "Buran".

 Karakteristike raketoplana 
Raketoplani su dizajnirani da funkcionišu kao kombinacija rakete, svemirske letjelice i aviona. Tipično, lanisraju se vertikalno uz pomoć višestepene rakete ili dodatnih potisnika, a pri povratku na Zemlju slijeću kao jedrilice. Glavne karakteristike raketoplana uključuju:

 Višekratna upotreba – Ključna razlika u odnosu na tradicionalne svemirske kapsule.
 Aerodinamički dizajn – Omogućava kontrolisani povratak i precizno slijetanje na pistu.
 Velika nosivost – Pružaju mogućnost transporta velikih tereta, uključujući satelite, module za svemirske stanice i astronaute.
 Modularna konstrukcija – Omogućava kombinaciju raketnih i avionskih tehnologija.

 Američki Space Shuttle program 

NASA-in Space Shuttle program bio je prvi uspješan sistem višekratne upotrebe svemirskih letjelica. Program je pokrenut 1972. godine, a prvi operativni let obavljen je 1981. godine s raketoplanom Columbia. Ukupno je izgrađeno pet operativnih raketoplana:

 Columbia (prvi let 1981, uništen 2003)
 Challenger (prvi let 1983, uništen 1986)
 Discovery (prvi let 1984)
 Atlantis (prvi let 1985)
 Endeavour (prvi let 1992, zamijenio Challenger)

 Ključne misije:
 Lansiranje Hubbleovog svemirskog teleskopa (1990).
 Sastavljanje i održavanje Međunarodne svemirske stanice (ISS).
 Misije popravke satelita i izvođenja naučnih eksperimenata u niskoj orbiti Zemlje.

Space Shuttle program završen je 2011. godine, a posljednja misija, STS-135, obavljena je raketoplanom Atlantis.

 Sovjetsko-ruski program "Buran" 
Sovjetski Savez je krajem 1970-ih započeo razvoj vlastitog raketoplana, poznatog kao Buran. Program je bio odgovor na američki Space Shuttle i imao je sličan dizajn, ali s nekoliko ključnih razlika:

 Buran nije imao integrisane raketne motore kao američki shuttle, već je koristio raketu-nosač Energija za lansiranje.
 Imao je mogućnost potpuno automatskog slijetanja bez posade.
 Izveo je samo jedan orbitalni let (15. novembra 1988), nakon čega je program obustavljen zbog raspada Sovjetskog Saveza.

Glavni model Burana uništen je 2002. godine kada se srušio krov hangara u kojem je bio smješten, ali su određeni prototipovi sačuvani u muzejima.

 Ostali raketoplani 
Iako su Space Shuttle i Buran najpoznatiji raketoplani, postojali su i drugi slični projekti:

 Boeing X-37 – Bespilotni raketoplan koji razvija SAD za dugotrajne misije u orbiti.
 Dream Chaser – Letjelica razvijena od strane kompanije Sierra Nevada Corporation za opskrbu ISS-a.
 Shenlong – Kineski eksperimentalni svemirski avion.

 Budućnost raketoplana 
Nakon završetka Space Shuttle programa, privatne kompanije preuzele su vodeću ulogu u razvoju svemirskih letjelica. SpaceX je sa svojim kapsulama Dragon demonstrirao mogućnost višekratne upotrebe, dok Blue Origin i Sierra Nevada Corporation razvijaju nove raketoplane za svemirske misije. Koncept višekratnih letjelica ostaje ključan za smanjenje troškova i dalju eksploraciju svemira.

 Vanjski linkovi 

 Informacije o ranim raketnim letjelicama
 NASA zvanična stranica

Kategorija:Raketoplani
Kategorija:Svemirske letjelice
Kategorija:Američki svemirski programi
Kategorija:Sovjetski svemirski programi
Kategorija:Njemački izumi