André-Marie Ampère

André-Marie Ampère (20. januar 1775 – 10. juni 1836) bio je francuski fizičar i matematičar. Najznačajniji su njegovi pionirski radovi iz elektromagnetizma. Utvrdio je da se kružni tok električne struje ponaša kao magnet. Za linearne tokove električne struje našao je zakon prema kojem se dva paralelna vodiča međusobno privlače kad kroz njih teče struja istog smjera, a odbijaju ako su struje protivne. Time je udario temelje elektrodinamici.

Po njemu je mjerna jedinica za jačinu električne struje nazvana Amper.

 Djetinjstvo i obrazovanje 

André-Marie Ampère rodio se  20. januara 1775 u Poleymieuxu kod Lyona. Otac mu je bio Jean-Jacues Ampère a majka Jeanne. 
Andre dobija privatnu nastavu kod kuće, školu nije posjećivao. Ampère se intenzivno pozabavio enciklopedijom od Diderota i d'Alamberta.
Od 1778 Ampère se bavi matematikom. Čitao je radove švicarskog matematičara Leonharda Eulera (Ojler) i njegovog učitelja Jakoba Bernoullija (Bernouli). 1789 događa se francuska buržoaska revolucija. Trupe Francuskog nacionalnog konventa zauzimaju u oktobru Lyon.
U godini 1793 Ampèreov otac biva pogubljen giljotinom, nakon što je podigao tužbu protiv predsjedavajućeg Jakobinca.
Ampère ženi 1799 Julie Carro s kojom ima sina Jean-Jacquesa. Gradi svoj labor i daje privatno nasavu matematike, fizike i hemije. 1802 Ampère predaje kao profesor u Bourg-en-Bresse. Objavljuje "Considérations sur la théorie mathématique du jeu" (bos. Matematička razmatranja teorije igara na sreću) djelo koje se bavi lutrijom i kockom.
Supruga Julie Carro umire 1803 nakon teže bolesti. Ampère predaje kao profesor matematike na gimnaziji u Lyonu. S drugom suprugom Jenny Potot je imao kćerku Albine, brak se razvodi nakon dvoje godine.

 Rad na elektromagnetizmu 

André-Marie Ampère prelazi 1807 na Pariski univerzitet École polytechnique gdje postaje generalni inspektor. Bavi se hemijom i filozofijom. 1820 otkriva rad danskog fizičara Hans Christian Oersteda, koji je istraživao magnetizam. Budući da Oersted nije obraćao pažnju na Zemljino magnetno polje, Ampère otkriva da kompasna igla stoji uvijek okomito spram jednog električnog provodnika. Ustanovljava da je struja, koja  teče kroz provodnik, stvarni izrok magnetnog polja. Radi sa provodnicima i istražuje njihovo međudjelovanje (privlačenje i odbijanje). Ampère je definisao pojmove električnog napona, struje kao i njen pravac.

 Otkriće elektrodinamike 

Na osnovu svojih zapažanja tokom opita, Ampère uvodi novu granu (disciplinu) elektrotehnike pod nazivom elektrodinamika. Elektrodinamika je bila osnova za Wernera von Siemensa koji je konstruisao prvi električni generator. Ampère objavljuje teoriju električnog strujanja molekula. Nakon što se njegovo zdravstveno stanje pogrošava, povlači se iz naučnog istraživanja. 10. juna 1836 umire Ampère od upale pluća. Mjerna jedinica za jačinu električne struje dobija njegovo ime.

 Također pogledajte 
 Michael Faraday
 Georg Ohm
 Alessandro Volta
 Jakobinska diktatura

 Reference 

 Vanjski linkovi 


Kategorija:Rođeni 1775.
Kategorija:Umrli 1836.
Kategorija:Biografije, Lyon
Kategorija:Francuski naučnici
Kategorija:Francuski fizičari
Kategorija:Francuski matematičari
Kategorija:Inozemni članovi Kraljevskog društva
Kategorija:Članovi Francuske akademije nauka
Kategorija:Naučnici po kojima su nazvane jedinice SI sistema