Litar

Litar je metrička jedinica za zapreminu tvari. Jedninica za zapreminu po SI sistemu je m3 (metar kubni). Jedinica litra se često koristi za zapreminu i njena skraćenica je 1 l. Oznaka za zapreminu je V (volumen). Zapreminu dobijemo kad pomnožimo dužinu, širinu i visinu određenog tijela. 1 l = 1 dm3 (jedan litar je jednak jednom decimetru kubnom koji je manji 1000 puta od jednog metra kubnog). Kubni decimetar (ili litar) zauzima zapreminu od 10 cm × 10 cm × 10 cm (vidi sliku) i stoga je jednak hiljaditom dijelu kubnog metra.

Originalni francuski metrički sistem koristio je litar kao osnovnu jedinicu. Riječ litar je izvedena od starije francuske jedinice, litrona, čije ime dolazi iz bizantijskog grčkog – gde je to bila jedinica za težinu, a ne zapreminuCollins English Dictionary – preko kasnosrednjovekovnog latinskog, i koja je iznosila otprilike 0,831 litara.

Litar je također korišten u nekoliko narednih verzija metričkog sistema i prihvaćen je za upotrebu sa SI,Bureau International des Poids et Mesures, 2006, str. 124. ("Days" and "hours" are examples of other non-SI units that SI accepts.) iako nije SI jedinica – SI jedinica zapremine je kubni metar (m3).

Jedan litar tekuće vode ima masu od skoro tačno jednog kilograma, jer je kilogram prvobitno definisan 1795. godine kao masa jednog kubnog decimetra vode na temperaturi topljenja leda (0 °C). Naknadne redefinicije metra i kilograma su dovele do toga da ovaj odnos više nije tačan.

Definicija
Litar je kubni decimetar, što je zapremina kocke 10 centimetara × 10 centimetara × 10 centimetara (1 L ≡ 1 dm3 ≡ 1000 cm3). Dakle 1 L ≡ 0,001 m3 ≡ 1000 cm3; a 1 m3 (tj. kubni metar, što je SI jedinica za zapreminu) je tačno 1000 L.

Od 1901. do 1964. litar je bio definisan kao zapremina jednog kilograma čiste vode pri maksimalnoj gustoći (+4 °C) i standardnom pritisku. Kilogram je zauzvrat definisan kao masa međunarodnog prototipa kilograma (specifičnog cilindra od platine/iridija) i trebalo je da bude iste mase kao 1 litar vode koji je gore pomenut. Kasnije je otkriveno da je cilindar bio oko 28 dijelova na milion prevelik i da je za to vrijeme litar bio oko 1,000028 dm3. Dodatno, odnos masa-volumen vode (kao i kod bilo koje tečnosti) zavisi od temperature, pritiska, čistoće i izotopske uniformnosti. Godine 1964. definicija koja se odnosi na litar i masu zamijenjena je sadašnjom. Iako litar nije SI jedinica, prihvaćen je od strane Generalne konferencije za tegove i mjere (standardno tijelo koje definira SI) za upotrebu u SI sistemu. Generalna konferencija za tegove i mjeredefiniše litar i njegove prihvatljive simbole.

Litar je po zapremini jednak milisteru, zastarjeloj ne-SI metričkoj jedinici koja se prethodno uobičajeno koristila za suhu mjeru.

Objašnjenje
Litri se najčešće koriste za predmete (kao što su tekućine i čvrste tvari koje se mogu sipati) koje se mjere kapacitetom ili veličinom njihove posude, dok se kubni metri (i izvedene jedinice) najčešće koriste za predmete mjerene ili po njihovim dimenzijama ili njihovom pomeranju. Litar se često koristi i u nekim izračunatim mjerenjima, kao što je gustoća (kg/L), što omogućava lako poređenje sa gustoćom vode.

Jedan litar vode ima masu od skoro tačno jednog kilograma kada se mjeri pri svojoj maksimalnoj gustoći, koja se javlja na oko 4 °C. Iz toga slijedi da 1000-ti litar, poznat kao jedan mililitar (1 mL), vode ima masu od oko 1 g; 1000 litara vode ima masu od oko 1000 kg (1 tona ili megagram). Ovaj odnos vrijedi jer je gram prvobitno definiran kao masa 1 mL vode; međutim, ova definicija je napuštena 1799. jer se gustoćaa vode mijenja s temperaturom i s pritiskom.

Sada je poznato da gustoća vode zavisi i od izotopskih odnosa atoma kisika i vodika u određenom uzorku. Savremena mjerenja bečke standardne srednje vode okeana, koja je čista destilovana voda sa izotopskim sastavom reprezentativnim za prosjek svjetskih okeana, pokazuju da ima gustoću od 0,999975±0,000001 kg/L na svojoj tački maksimalne gustoće (3,984 °C ) pod jednom standardnom atmosferom (101,325 kPa) pritiska.Isotopic composition and temperature per London South Bank University's "List of physicochemical data concerning water", density and uncertainty per NIST Standard Reference Database Number 69 (Pristupljeno: 5. 4. 2010).

SI prefiksi primijenjeni na litar
Litar, iako nije službena SI jedinica, može se koristiti sa SI prefiksima. Najčešće korištena izvedena jedinica je mililitar, definisana kao hiljaditi dio litre, a često se naziva i nazivom jedinice izvedene iz SI "kubni centimetar". To je uobičajena mjera, posebno u medicini, kuhanju i automobilskoj tehnici. Ostale jedinice se mogu naći u tabeli ispod, gdje su najčešće korišteni izrazi podebljani. Međutim, neki autoriteti savjetuju da se ne koriste neke od njih; na primjer, u Sjedinjenim Državama, NIST zagovara korištenje mililitra ili litre umjesto centilitra.Kenneth Butcher, Linda Crown, Elizabeth J. Gentry (2006), The International System of Units (SI) – Conversion Factors for General Use. , NIST Special Publication 1038. Postoje dva međunarodna standardna simbola za litar: L i l. U Sjedinjenim Državama preferira se prvo zbog rizika da (u nekim fontovima) slovo l i broj 1 mogu biti zamjenjeni..

 Multiple  Name  Symbols  Equivalent volume 10−12 L  pikolitar  pl  pL  103 μm3  hiljada kubnih mikrometara 10−9 L  nanolitar  nl  nL  106 μm3  million kubnih mikrometara 10−6 L  mikrolitar  μl  μL  mm3  kubni millimetar 10−3 L  millilitar  ml  mL  cm3  kubni centimetar 10−2 L  centilitar  cl  cL  101 cm3  deset kubnih centimetara 10−1 L  decilitar  dl  dL  102 cm3  sto kubnih centimetara 100 L  litar  l  L  dm3  kubni decimetar 101 L  dekalitar  dal  daL  101 dm3  deset kubnih decimetara 102 L  hektolitar  hl  hL  102 dm3  sto kubnih decimetara 103 L  kilolitar  kl  kL  m3  kubni metar 106 L  megalitar  Ml  ML  dam3  kubni dekametar, 1 milion litara 109 L  gigalitar  Gl  GL  hm3  kubni hektometar
 Također pogledajte 

 Kubni metar
 Galon
 Kilogram

 Reference 

Kategorija:Jedinice za zapreminu