Voz

Voz je niz povezanih vozila koja voze duž željezničke pruge i prevoze ljude ili teret. Sastavljen je od jedne ili više lokomotiva (vučnih vozila) i jednog ili više vagona (vučenih vozila). Vozove obično vuku ili guraju lokomotive (često poznate jednostavno kao "motori"), iako su neki samohodni, kao što su višestruke jedinice. Putnici i teret se prevoze u željezničkim vagonima, poznatim i kao vagoni. Vozovi su dizajnirani za određenu širinu, odnosno udaljenost između šina. Većina vozova vozi na čeličnim šinama sa čeličnim točkovima, čije malo trenje ih čini efikasnijim od drugih oblika transporta.

Vozovi imaju svoje korijene u vagonima, koji su koristili željezničke pruge i pokretali su ih konji ili vukli kablovima. Nakon izuma parne lokomotive u Ujedinjenom Kraljevstvu 1804. godine, vozovi su se brzo proširili svijetom, omogućavajući teretu i putnicima da se kreću kopnom brže i jeftinije nego ikada prije. Brzi tranzit i tramvaji su prvi put izgrađeni kasnih 1800-ih za prevoz velikog broja ljudi u i oko gradova. Počevši od 1920-ih, a ubrzano nakon Drugog svjetskog rata, dizelske i električne lokomotive zamijenile su paru kao sredstvo pokretanja. Nakon razvoja automobila, kamiona i široke mreže autoputeva koje su nudile veću mobilnost, kao i brže avione, vozovi su opali na važnosti i tržišnom udjelu, a mnoge željezničke pruge su napuštene. Širenje autobusa dovelo je i do zatvaranja mnogih brzih željezničkih i tramvajskih sistema u to vrijeme.

Od 1970-ih, vlade, ekolozi i zagovornici vozova promovisali su povećanu upotrebu vozova zbog njihove veće efikasnosti goriva i niže emisije gasova staklene bašte u poređenju s drugim vidovima kopnenog transporta. Brza željeznica, prvi put izgrađena 1960-ih, pokazala se konkurentnom s automobilima i avionima na kratkim i srednjim udaljenostima. Prigradska željeznica je dobila na značaju od 1970-ih kao alternativa zakrčenim autoputevima i sredstvo za promicanje razvoja, kao i laka željeznica u 21. stoljeću. Teretni vozovi su i dalje važni za transport roba kao što su ugalj i žito, kao i sredstvo za smanjenje zakrčenosti drumskog saobraćaja teretnim kamionima.

Dok konvencionalni vozovi saobraćaju na relativno ravnim prugama sa dvije šine, postoji niz specijalizovanih vozova koji se značajno razlikuju po svom načinu rada. Jednošinske rade na jednoj tračnici, dok su uspinjače i željezničke pruge jedinstveno dizajnirane za prelazak strmih padina. Eksperimentalni vozovi kao što su maglevi velike brzine, koji koriste magnetnu levitaciju da lebde iznad vodilice, u razvoju su 2020-ih i nude veće brzine čak i od najbržih konvencionalnih vozova. Vozovi koji koriste alternativna goriva kao što su prirodni plin i vodik su još jedan razvoj 21. stoljeća.

U osnovi razlikujemo:
 putničke vozove
 teretne vozove
 kombinirane putničko teretne ili teretno putničke vozove.

U daljnjoj podijeli mogu se podijeliti prema vrsti pogona što se ustvari odnosi na vrstu pogona lokomotive (vučnog vozila), a tako u osnovi možemo razlikovati:
 dizel vozove
 električne vozove
 maglev vozove

 Historija 
 Rana historija 
Vozovi su evolucija vagona na točkovima koji voze po kamenim putevima, najranije sagrađeni u Babilonu oko 2.200 godina p. n. e.. Počevši od 1500-ih, uvedeni su vagoni za izvlačenje materijala iz rudnika; od 1790-ih uvedene su jače željezne šine. Nakon ranog razvoja u drugoj polovini 1700-ih, 1804. godine parna lokomotiva koju je izgradio britanski izumitelj Richard Trevithick pokretala je prvi parni voz. Izvan rudnika uglja, gdje je gorivo bilo lako dostupno, parne lokomotive su ostale neisprobane sve do otvaranja Stockton i Darlington željeznice 1825. Britanski inženjer George Stephenson upravljao je parnom lokomotivom pod nazivom Lokomotiva br. 1 na 40 kilometara dugoj liniji, koja je prevozila preko 400 putnika brzinom do 13 kilometara na sat. Uspjeh ove lokomotive i Stephensonove rakete 1829. godine, uvjerio je mnoge u vrijednost parnih lokomotiva, a u roku od jedne decenije berzanski balon poznat kao "Željeznička manija" počeo je širom Ujedinjenog Kraljevstva.

Vijest o uspjehu parnih lokomotiva brzo je stigla do Sjedinjenih Američkih Država, gdje je prva parna željeznica otvorena 1829. godine. Američki pioniri željeznice ubrzo su počeli proizvoditi vlastite lokomotive, dizajnirane da savladavaju oštrije krivine i grublje kolosijeke tipične za željeznice u zemlji.

Lokomotive "Union Pacific Big Boy" predstavljale su vrhunac tehnologije i snage parnih lokomotiva. Druge evropske nacije su također primijetile razvoj britanske željeznice, a većina zemalja na kontinentu izgradila je i otvorila svoje prve željeznice 1830-ih i 1840-ih, nakon prve vožnje parnog voza u Francuskoj krajem 1829. godine. Tokom 1850-ih, vozovi su nastavili da se šire širom Evrope, a mnogi su bili pod uticajem američkih dizajna lokomotiva. Druge evropske zemlje slijedile su svoje posebne dizajne. Širom svijeta, parne lokomotive su postajale sve veće i moćnije tokom ostatka stoljeća kako je tehnologija napredovala.

Vozovi su prvi put ušli u saobraćaj u Južnoj Americi, Africi i Aziji kroz izgradnju od strane imperijalnih sila, koje su počevši od 1840-ih gradile željeznice kako bi učvrstile kontrolu nad svojim kolonijama i prevozile teret za izvoz. U Japan, koji nikada nije bio koloniziran, željeznice su prvi put stigle ranih 1870-ih. Do 1900. godine, željeznice su radile na svim kontinentima osim nenaseljenog Antarktika.

 Galerija 

 Također pogledajte 
 Željeznica
 Željeznice Bosne i Hercegovine

 Reference 

Kategorija:Željeznica
Kategorija:Vozila
Kategorija:Vozovi
Kategorija:Kopneni saobraćaj