Centralna banka

Centralna banka, rezervna banka, nacionalna banka ili monetarna vlast je institucija koja upravlja monetarnom politikom zemlje ili monetarne unije.Compare:Uittenbogaard, Roland (2014). Evolution of Central Banking?: De Nederlandsche Bank 1814–1852. Cham (Switzerland): Springer. p. 4. ISBN 9783319106175. Archived from the original on 1 July 2023. Retrieved 3 February 2019. "Although it is difficult to define central banking, ... a functional definition is most useful. ... Capie et al. (1994) define a central bank as the government's bank, the monopoly note issuer and lender of last resort." Ona je središnja monetarna ustanova u nekoj državi i za razliku od komercijalne banke, ima monopol emisije novca i vrijednosnih papira (povećanjem monetarne baze). Mnoge centralne banke također imaju nadzorne ili regulatorne ovlasti kako bi osigurale stabilnost komercijalnih banaka u svojoj jurisdikciji, spriječile naglo masovno podizanje gotovinskih pologa i, u nekim slučajevima, provele politike o zaštiti finansijskih potrošača i protiv bankarskih prevara, pranja novca ili finansiranja terorizma. Centralne banke igraju ključnu ulogu u makroekonomskom predviđanju, što je neophodno za vođenje odluka monetarne politike, posebno u vrijeme ekonomskih turbulencija.Lucia, Alessi; Eric, Ghysels; Luca, norante; Richard, Peach; Simon, Potter (2014). "Central Bank Macroeconomic Forecasting During the Global Financial Crisis: The European Central Bank and Federal Reserve Bank of New York Experiences". Journal of Business & Economic Statistics. 32 (4): 483–500. doi:10.1080/07350015.2014.959124. hdl:10419/154121.

Centralne banke u većini razvijenih zemalja obično su uspostavljene tako da budu institucionalno nezavisne od političkog uplitanja, iako vlade obično imaju prava upravljanja nad njima, zakonodavna tijela vrše nadzor, a centralne banke često pokazuju osjetljivost na politiku.David Fielding, "Fiscal and Monetary Policies in Developing Countries" in The New Palgrave Dictionary of Economics (Springer, 2016), p. 405.pel, Emmanuel (November 2007). "1". Central Banking Systems Compared: The ECB, The Pre-Euro Bundesbank and the Federal Reserve System. Routledge. p. 14. ISBN 978-0415459228.

Uglavnom svaka zemlja ima samo jednu takvu banku. Na primjer, u Bosni i Hercegovini to je Centralna banka Bosne i Hercegovine, a u Evropskoj uniji Evropska centralna banka (ECB). Međutim, u pojedinim zemljama, poput SAD-a ili Kanade, postoji više takvih banaka, ali su sve okupljene u jednu grupaciju i zajedno čine FED, sistem federalnih rezervi.

 Definicija 
Pojam centralnih banaka kao zasebne kategorije od ostalih banaka pojavljivao se postepeno i u potpunosti se učvrstio tek u XX vijeku. Nakon Prvog svjetskog rata, vodeći centralni bankari Ujedinjenog Kraljevstva i Sjedinjenih Američkih Država, Montagu Norman i Benjamin Strong, složili su se oko definicije centralna banka koja se uglavnom koristi i sada, nakon čega se centralne banke uglavnom razlikuju od drugih finansijskih institucija, osim u takozvanim jednoslojnim bankarskim sistemima poput mađarskog između 1950. i 1987. godine, gdje je Mađarska narodna banka djelovala zajedno s tri druge velike državne banke.Imre Lengyel (April 1994). "The Hungarian Banking System in Transition". GeoJournal. 32 (4): 381–391. Bibcode:1994GeoJo..32..381L. doi:10.1007/BF00807358. JSTOR 41146180. S2CID 150554109. Korištenje pojma centralne banke u ranijim periodima nije bilo ovako unificirano.

Autori imaju različita mišljenja o nastanku prvih centralnih banaka. Rasprostranjeno mišljenje u drugoj polovini  XX vijeka bilo je da se Stockholms Banco (osnovana 1657.), kao originalni izdavatelj novčanica, smatra najstarijom centralnom bankom i da je njen nasljednik, Sveriges Riksbank, najstarija centralna banka u kontinuiranom poslovanju, a Bank of England druga najstarija. Međutim, u novijim istraživanjima, izdavanje novčanica često se smatra samo jednom od nekoliko tehnika za obezbjeđivanje novca centralne banke, definirane kao finansijski novac (za razliku od robnog novca) najviše kvalitete. Prema toj definiciji, općinske banke kasnog srednjeg vijeka i ranog modernog perioda, kao što su Taula de canvi de Barcelona (osnovana 1401.) ili Bank of Amsterdam (osnovana 1609.), izdavale su novac u funkciji centralne banke i smatraju se ranim centralnim bankama.Ulrich Bindseil (2019). Central Banking before 1800: A Rehabilitation. Oxford University Press.

 Naziv 
Ne postoji univerzalna terminologija za naziv centralne banke. Rane centralne banke često su bile jedine ili glavne formalne finansijske institucije u svojoj jurisdikciji i stoga su često nazivane "bankom" prema nazivu relevantnog grada ili države, npr. Banka Amsterdama, Banka Hamburga, Banka Engleske ili Wiener Stadtbank. Praksa imenovanja se potom razvijala kako je osnivano više centralnih banaka. Sam izraz "centralna banka" pojavio se tek početkom XIX vijeka, ali se u to vrijeme odnosio na sjedište banke s više poslovnica, a u tom smislu ga je i dalje koristio Walter Bagehot u svom značajnom eseju Lombard Street iz 1873. godine. Tokom tog doba, ono što je danas poznato kao centralna banka često se nazivalo emisionom bankom (francuski: institut d'émission, njemački: Notenbank). Pozivanje na centralno bankarstvo u današnjem smislu postalo je široko rasprostranjeno tek početkom XX vijeka.

Nazivi pojedinačnih centralnih banaka uključuju, s referencama na datum kada je banka dobila sadašnji naziv:
 "Banka (zemlje)": npr. Banka Sjedinjenih Američkih Država (1791.), Banka Francuske (1800.), Banka Jave (1828.), Banka Japana (1882.), Banka Italije (1893.), Banka Kine (1912.), Banka Meksika (1925.), Banka Kanade (1934.), Banka Koreje (1950.). Banka Engleske zadržala je svoj prvobitni naziv iz 1694. godine, iako su Zakon o uniji iz 1707. i Zakoni o uniji iz 1800. proširili njenu nadležnost na šire područje Ujedinjenog Kraljevstva.
 "Narodna banka" ili "Nacionalna banka": npr. Narodna banka Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (1920.), potom preimenovana kao Narodna banka Federativne Narodne Republike Jugoslavije (1946.) i na kraju Narodna banka Jugoslavije (1963.)Narodna banka Srbije - Istorijat, Narodna banka Sjeverne Makedonije (1946.) Nacionalna banka Belgije (1850.), Bugarska narodna banka (1879.), Švicarska narodna banka (1907.), Nacionalna banka Poljske (1945.), Nacionalna banka Ukrajine (1991.).
 "Državna banka": npr. Državna banka Ruskog Carstva (1860.), Državna banka Pakistana (1948.), Državna banka Vijetnama (1951.); također i bivše centralne banke komunističkih zemalja, npr. Državna banka SSSR-a (ili Gosbank, 1922.) ili Državna banka Čehoslovačke (1950.). "Narodna banka" koristi se od strane Narodne banke Kine.
 "Banka rezervi": u Federalnim rezervama SAD-a (1913.) i kasnije britanskim kolonijama ili dominionima, npr. Južnoafrička banka rezervi (1921.), Banka rezervi Novog Zelanda (1934.), Banka rezervi Indije (1935.), Banka rezervi Australije (1960.), Banka rezervi Fidžija (1984.)
 "Centralna banka": npr. Centralna banka Bosne i Hercegovine (1997.), Centralna banka Kine (1924.), Centralna banka Republike Turske (1930.), Centralna banka Argentine (1935.), Centralna banka Španije (1782.), Centralna banka Irske (1943.), Centralna banka Šri Lanke (1950.), Centralna banka Paragvaja (1952.), Centralna banka Brazila (1964.), Centralna banka Rusije (1990.), Evropska centralna banka (1998.).
 "Monetarna uprava", npr. Monetarna uprava Singapura (1971.), Monetarna uprava Maldiva (1981.), Monetarna uprava Hong Konga (1993.), Monetarna uprava Kajmanskih ostrva (1997.). Saudijska monetarna uprava (osnovana 1952.) preimenovana je u Saudijsku centralnu banku 2020. godine, ali i dalje koristi akronim SAMA.

U nekim slučajevima, naziv na lokalnom jeziku se koristi u praksi na engleskom jeziku, npr. Sveriges Riksbank (osnovana 1668, trenutni naziv u upotrebi od 1866), De Nederlandsche Bank (osnovana 1814), Deutsche Bundesbank (osnovana 1957) ili Bangko Sentral ng Pilipinas (osnovana 1993).

Neke komercijalne banke imaju nazive koji sugeriraju centralne banke, čak i ako to nisu: primjeri su Državna banka Indije i Centralna banka Indije, Nacionalna banka Grčke, Banco do Brasil, Nacionalna banka Pakistana, Banka Kine, Banka Kipra ili Banka Irske, kao i Deutsche Bank. Neke, ali ne sve ove institucije, preuzele su uloge centralnog bankarstva u prošlosti.

 Historija 
Široka primjena centralnog bankarstva je prilično nedavna pojava. Početkom XX vijeka, otprilike dvije trećine suverenih država nije imalo centralnu banku. Centralne banke sve više se uspostavljaju u međuratnom periodu i nakon Drugog svjetskog rata.Eichengreen, Barry; Kakridis, Andreas (2023). "Interwar Central Banks". In Kakridis, Andreas; Eichengreen, Barry (eds.). The Spread of the Modern Central Bank and Global Cooperation. Studies in Macroeconomic History. Cambridge University Press. pp. 3–39. doi:10.1017/9781009367578.003. ISBN 978-1-009-36757-8.

U XX vijeku, centralne banke su često stvarane s namjerom privlačenja stranog kapitala, jer su bankari radije davali kredite zemljama s centralnom bankom na zlatnom standardu.

 Pozadina 
Od davnina se novac koristio kao obračunske jedinice. Vladina kontrola nad novcem dokumentovana je u staroegipatskoj ekonomiji (2750–2150. p.n.e.). Egipćani su mjerili vrijednost robe centralnom jedinicom koja se nazivala šat. Kao i mnoge druge valute, šat je bio vezan za zlato. Vrijednost šata u smislu robe definisale su vladine administracije. Druge kulture u Maloj Aziji kasnije su materijalizirale svoje valute u obliku zlatnika i srebrnjaka.Metcalf, William E. The Oxford Handbook of Greek and Roman Coinage, Oxford: Oxford University Press, 2016, pp. 43–44

Samo izdavanje papirnog novca ili drugih vrsta finansijskog novca od strane vlade nije isto što i centralno bankarstvo. Razlika je u tome što finansijski novac koji izdaje vlada, kakav je npr. prisutan u Kini tokom dinastije Yuan u obliku papirnog novca, obično nije slobodno konvertibilan i stoga je nižeg kvaliteta, što povremeno dovodi do hiperinflacije.

Od XII vijeka, mreža profesionalnih banaka pojavila se prvenstveno u južnoj Evropi (uključujući južnu Francusku, sa Cahorsinima).Collins, Christopher. The Oxford Encyclopedia of Economic History, Volume 3. Banking: Middle Ages and Early Modern Period, Oxford University Press, 2012, pp. 221–225 Banke su mogle koristiti knjižni novac za kreiranje depozita za svoje klijente. Na taj način su imale mogućnost autonomne emisije, pozajmljivanja i transfera novca bez direktne kontrole političkih vlasti.

 Rane općinske centralne banke 
Taula de canvi de Barcelona, ​​osnovana 1401. godine, prvi je primjer općinskih, uglavnom javnih banaka koje su bile pioniri centralnog bankarstva u ograničenom obimu. Ubrzo je slijedila Banka Saint George u Republici Genovi, osnovana 1407. godine, a znatno kasnije Banco del Giro u Mletačkoj Republici i mreža institucija u Napulju koje su se kasnije konsolidovale u Banco di Napoli. Značajne općinske centralne banke osnovane su početkom XVII vijeka u vodećim trgovačkim centrima sjeverozapadne Evrope, naime Banka Amsterdama 1609. godineQuinn, Stephen; Roberds, William (2023). How a Ledger Became a Central Bank: A Monetary History of the Bank of Amsterdam. Cambridge University Press. doi:10.1017/9781108594752. ISBN 978-1-108-59475-2. S2CID 265264153. i Hamburger Bank 1619. godine.Quinn, Stephen; Roberds, William (2006), "An Economic Explanation of the Early Bank of Amsterdam, Debasement, Bills of Exchange, and the Emergence of the First Central Bank" Archived 3 May 2011 at the Wayback Machine, Federal Reserve Bank of Atlanta, Working Paper 2006–13 Ove institucije su nudile javnu infrastrukturu za bezgotovinska međunarodna plaćanja.Collins, Christopher. The Oxford Encyclopedia of Economic History, Volume 3. Banking: Middle Ages and Early Modern Period, Oxford University Press, 2012, p. 223 Cilj im je bio povećati efikasnost međunarodne trgovine i zaštititi monetarnu stabilnost. Ove općinske javne banke su tako ispunjavale funkcije uporedive sa modernim centralnim bankama.Kurgan-van Hentenryk, Ginette. Banking, Trade and Industry: Europe, America and Asia from the Thirteenth to the Twentieth Century, Cambridge University Press, 1997, p. 39.

 Rane nacionalne centralne banke 
Švedska centralna banka, poznata od 1866. godine kao Sveriges Riksbank, osnovana je u Štokholmu 1664. godine od ostataka propale Stockholms Banco i bila je odgovorna Riksdagu staleža, švedskom parlamentu iz ranog modernog doba. Jedna od uloga švedske centralne banke bila je pozajmljivanje novca vladi.Bordo, M. (December 2007), "A Brief History of Central Banks", Federal Reserve Bank of Cleveland.

Osnivanje Banke Engleske osmislio je Charles Montagu, prvi grof od Halifaxa, nakon prijedloga Williama Patersona iz 1691. godine.Committee of Finance and Industry 1931 (Macmillan Report) description of the founding of Bank of England. Arno Press. 1979. ISBN 9780405112126. Kraljevska povelja dodijeljena je 27. jula 1694. godine usvajanjem Zakona o tonaži.H. Roseveare, The Financial Revolution 1660–1760 (1991, Longman), p. 34. Banci je dato isključivo vlasništvo nad vladinim bilansima i bila je jedina korporacija s ograničenom odgovornošću kojoj je bilo dozvoljeno izdavanje novčanica.Bagehot, Walter (5 November 2010). Lombard Street: A Description of the Money Market (1873). London: Henry S. King and Co. (etext by Project Gutenberg). Međutim, rana moderna Banka Engleske nije imala sve funkcije današnjih centralnih banaka, npr. da reguliše vrijednost nacionalne valute, da finansira vladu, da bude jedini ovlašteni distributer novčanica ili da funkcioniše kao zajmodavac u krajnjoj nuždi bankama koje pate od krize likvidnosti.

Početkom XVIII vijeka, veliki eksperiment u nacionalnom centralnom bankarstvu nije uspio u Francuskoj sa Banque Royale Johna Lawa u periodu 1720-1721. Kasnije u tom vijeku, Francuska je imala i druge pokušaje sa Caisse d'Escompte, prvi put stvorenom 1767. godine, a kralj Karlo III osnovao je Banku Španije 1782. godine. Ruska asignacijska banka, koju je 1769. godine osnovala carica Katarina Velika, odstupala je od općeg obrasca ranih nacionalnih centralnih banaka po tome što je bila u direktnom vlasništvu carske ruske vlade, a ne privatnih pojedinačnih dioničara. U novonastalim Sjedinjenim Državama, Alexander Hamilton, kao sekretar trezora 1790-ih, osnovao je Prvu banku Sjedinjenih Država uprkos snažnom protivljenju republikanaca iz doba Jeffersona.

 Nacionalne centralne banke nakon 1800. godine 
thumb |Zgrada Eccles u Washington D.C. u kojoj se nalaze glavne kancelarije Upravnog odbora Federalnih rezervi.
Centralne banke su osnovane u mnogim evropskim zemljama tokom XIX vijeka.Clifford Gomez (2011). Banking and Finance: Theory, Law and Practice. PHI. p. 100. ISBN 9788120342378. Napoleon je osnovao Banque de France 1800. godine kako bi stabilizovao i razvio francusku ekonomiju i poboljšao finansiranje svojih ratova.Michael Stephen Smith (2006). The Emergence of Modern Business Enterprise in France, 1800–1930. Harvard UP. p. 59. ISBN 9780674019393. Banka Francuske ostala je najvažnija centralna banka kontinentalne Evrope tokom cijelog XIX vijeka. Banka Finske osnovana je 1812. godine, ubrzo nakon što je Finska preuzeta od Švedske od strane Rusije i postala veliko vojvodstvo. Istovremeno, ulogu kvazi-centralnog bankarstva igrala je mala grupa moćnih porodičnih bankarskih mreža, oličena Kućom Rothschild, sa filijalama u većim gradovima širom Evrope, kao i Hottinguer u Švicarskoj i Oppenheim u Njemačkoj.Gabriele Teichmann, "Sal. Oppenheim jr. & Cie., Cologne." Financial History Review 1.1 (1994): 69–78.

Teorija centralnog bankarstva, iako naziv još nije bio široko korišten, razvila se u XIX vijeku. Henry Thornton, protivnik doktrine pravih novčanica, bio je branitelj bulionističkog stava i značajna figura u monetarnoj teoriji. Thorntonov proces monetarne ekspanzije anticipirao je teorije Knuta Wicksella o "kumulativnom procesu koji ponavlja kvantitativnu teoriju u teoretski koherentnom obliku". Kao odgovor na valutnu krizu 1797. godine, Thornton je 1802. godine napisao djelo "Istraživanje o prirodi i efektima papirnog kredita Velike Britanije", u kojem je tvrdio da povećanje papirnog kredita nije uzrokovalo krizu. Knjiga također daje detaljan prikaz britanskog monetarnog sistema, kao i detaljan pregled načina na koje bi Banka Engleske trebala djelovati kako bi se suprotstavila fluktuacijama vrijednosti funte.Philippe Beaugrand, Henry Thornton, un précurseur de J.M. Keynes, Paris: Presses Universitaires de France, 1981.

U Ujedinjenom Kraljevstvu, do sredine XIX vijeka, komercijalne banke su mogle izdavati vlastite novčanice, a novčanice koje su izdavale provincijske bankarske kompanije bile su uobičajeno u opticaju. Mnogi smatraju da porijeklo centralne banke leži u donošenju Zakona o bankarskoj povelji iz 1844. godine. Prema Zakonu iz 1844. godine, zlatarstvo je institucionalizirano u Britaniji,Anna Gambles, Protection and Politics: Conservative Economic Discourse, 1815–1852 (Royal Historical Society/Boydell Press, 1999), pp. 117–18. stvarajući odnos između zlatnih rezervi koje je držala Banka Engleske i novčanica koje je banka mogla izdati.Mary Poovey, Genres of the Credit Economy: Mediating Value in Eighteenth- and Nineteenth-Century Britain (University of Chicago Press, 2008), p. 49 Zakon je također postavio stroga ograničenja na izdavanje novčanica od strane seoskih banaka. Banka Engleske preuzela je ulogu zajmodavca u krajnjoj nuždi 1870-ih nakon kritika zbog njenog slabog odgovora na propast Overend, Gurney and Company. Novinar Walter Bagehot pisao je o toj temi u djelu Lombard Street: Opis tržišta novca, u kojem se zalagao za to da banka zvanično postane zajmodavac u krajnjoj nuždi tokom kreditne krize, što se ponekad naziva "Bagehotova izreka".

Centralne banke u XIX i početkom XX vijeka u većem dijelu Evrope i Japanu razvijale su se pod međunarodnim zlatnim standardom. Slobodno bankarstvo ili valutni odbori bili su uobičajeni u to vrijeme.[potreban citat] Problemi s kolapsima banaka tokom recesija, međutim, doveli su do šire podrške centralnim bankama u onim zemljama koje ih još nisu imale. U Sjedinjenim Državama, uloga centralne banke okončana je u takozvanom Bankarskom ratu 1830-ih od strane predsjednika Andrewa Jacksona. Godine 1913. SAD su stvorile Sistem federalnih rezervi usvajanjem Zakona o federalnim rezervama.Miklos Sebok, "President Wilson and the International Origins of the Federal Reserve System – A Reappraisal." White House Studies 10.4 (2011): 424–447.

Nakon Prvog svjetskog rata, Ekonomska i finansijska organizacija (EFO) Lige naroda, pod uticajem ideja Montagua Normana i drugih vodećih kreatora politike i ekonomista tog vremena, preuzela je aktivnu ulogu u promociji nezavisnosti centralnih banaka, ključne komponente ekonomske ortodoksije koju je EFO njegovala na Briselskoj konferenciji (1920). EFO je stoga usmjerio stvaranje Oesterreichische Nationalbank u Austriji, Mađarske nacionalne banke, Banke Danziga i Banke Grčke, kao i sveobuhvatne reforme Bugarske nacionalne banke i Banke Estonije. Slične ideje su primjenjivane i u drugim evropskim zemljama koje su tek postale nezavisne, npr. za Nacionalnu banku Čehoslovačke.

Brazil je osnovao centralnu banku 1945. godine, koja je bila prethodnica Centralne banke Brazila stvorene dvadeset godina kasnije. Nakon sticanja nezavisnosti, brojne afričke i azijske zemlje su također osnovale centralne banke ili monetarne unije. Rezervna banka Indije, koja je osnovana tokom britanske kolonijalne vladavine kao privatna kompanija, nacionalizovana je 1949. godine nakon što je Indija stekla nezavisnost. Do početka XX vijeka, većina zemalja svijeta imala je nacionalnu centralnu banku osnovanu kao instituciju javnog sektora, iako sa veoma različitim stepenima nezavisnosti.

 Kolonijalne, eksteritorijalne i federalne centralne banke 
Prije gotovo općeg usvajanja modela nacionalnih centralnih banaka javnog sektora, brojne ekonomije oslanjale su se na centralnu banku kojom se efektivno ili legalno upravljalo izvan njihove teritorije. Prve kolonijalne centralne banke, kao što su Banka Jave (osnovana 1828. u Bataviji), Banque de l'Algérie (osnovana 1851. u Alžiru) ili Hongkonška i Šangajska bankarska korporacija (osnovana 1865. u Hong Kongu), djelovale su iz same kolonije. Međutim, nakon generalizacije transkontinentalne upotrebe električnog telegrafa pomoću podmorskog komunikacijskog kabla, nove kolonijalne banke su obično imale sjedište u kolonijalnim metropolama; istaknuti primjeri uključuju parišku Banque de l'Indochine (osnovana 1875.), Banque de l'Afrique Occidentale (osnovana 1901.) i Banque de Madagascar (osnovana 1925.). Sjedište Banque de l'Algérie premješteno je iz Alžira u Pariz 1900. godine.

U nekim slučajevima, nezavisne zemlje koje nisu imale snažnu domaću bazu akumulacije kapitala i bile su kritično ovisne o stranom finansiranju pronašle su prednost u dodjeljivanju uloge centralnog bankarstva bankama koje su efektivno ili čak legalno bile strane. Ključni slučaj bio je Imperijalna Otomanska Banka osnovana 1863. godine kao zajedničko francusko-britansko ulaganje, a poseban primjer bila je Nacionalna banka Haitija sa sjedištem u Parizu (osnovana 1881. godine), koja je prisvojila značajna finansijska sredstva od ekonomski problematične, iako nezavisne nacije Haiti. Drugi slučajevi uključuju Imperijalnu banku Perzije sa sjedištem u Londonu, osnovanu 1885. godine, i Nacionalnu banku Albanije sa sjedištem u Rimu, osnovanu 1925. godine. Državna banka Maroka osnovana je 1907. godine s međunarodnim dioničarskim i sjedišnim funkcijama raspoređenim između Pariza i Tangera, pola decenije prije nego što je zemlja izgubila nezavisnost. U drugim slučajevima, postojale su organizirane valutne unije poput Belgijsko-luksemburške ekonomske unije osnovane 1921. godine, u okviru koje Luksemburg nije imao centralnu banku, već je njome upravljala Nacionalna banka Belgije, ali ta banka nije bila nadnacionalna. Današnje Zajedničko monetarno područje Južne Afrike ima uporedive karakteristike.

Još jedan obrazac uspostavljen je u zemljama u kojima su federalni ili na drugi način pod-suvereni entiteti imali široku političku autonomiju koja se u različitoj mjeri odražavala u organizaciji same centralne banke. To je uključivalo, na primjer, Austro-ugarsku banku od 1878. do 1918. godine, američke Federalne rezerve u prve dvije decenije, Bank deutscher Länder između 1948. i 1957. godine ili Narodnu banku Jugoslavije između 1972. i 1993. godine. Suprotno tome, neke zemlje koje su politički organizirane kao federacije, poput današnje Kanade, Meksika ili Švicarske, oslanjaju se na unitarnu centralnu banku.

 Nadnacionalne centralne banke 
U drugoj polovini XX vijeka, raspad kolonijalnih sistema doveo je do toga da neke grupe zemalja koriste istu valutu iako su postigle nacionalnu nezavisnost. Za razliku od raspada Austro-Ugarske i Osmanskog carstva nakon Prvog svjetskog rata, neke od ovih zemalja odlučile su da nastave koristiti zajedničku valutu, formirajući tako monetarnu uniju, i da njeno upravljanje povjere zajedničkoj centralnoj banci. Primjeri uključuju Istočnokaripsku valutnu upravu, Centralnu banku zapadnoafričkih država i Banku centralnoafričkih država.

Koncept nadnacionalnog centralnog bankarstva dobio je globalno značajnu dimenziju Ekonomskom i monetarnom unijom Evropske unije i osnivanjem Evropske centralne banke (ECB) 1998. godine. 2014. godine, ECB je preuzela dodatnu ulogu bankarskog nadzora kao dio novouspostavljene politike Evropske bankarske unije.

 Mandat centralne banke 
Mandat i ciljevi centralne banke mogu biti utvrđeni zakonom, odlukom izvršne vlasti ili se daju diskreciona ovlaštenja centralnoj banci, zavisno od zemlje.Goodhart, Charles; Lastra, Rosa (2018). "Populism and Central Bank Independence". Open Economies Review. 29 (1): 49–68. doi:10.1007/s11079-017-9447-y. ISSN 1573-708X.

 Stabilnost cijena 
Primarna uloga centralnih banaka je obično održavanje stabilnosti cijena, koja se može definisati kao određeni nivo inflacije. Inflacija se definiše ili kao devalvacija valute ili, ekvivalentno, kao rast cijena u odnosu na valutu. Većina centralnih banaka trenutno ima ciljanu inflaciju blizu 2%. Alternativni pristupi stabilnosti cijena uključuju stabilnost indeksa cijena tokom dužih vremenskih perioda.Smets, Frank (2000). "What Horizon for Price Stability". SSRN Electronic Journal. doi:10.2139/ssrn.355585. hdl:10419/152458. ISSN 1556-5068. SSRN 355585.

Važnu ulogu centralnoj banci u stabilnosti cijena daje Keynsova teorija. Budući da inflacija snižava realne plate, kejnzijanci smatraju određenu stopu inflacije rješenjem za prisilnu nezaposlenost. Također, stabilna stopa inflacije pogoduje kreditorima, koji u takvom okruženju mogu realno predvidjeti svoje povrate.

 Visoka zaposlenost 
Teorija prepoznaje da postoji frikciona nezaposlenost, to je privremena nezaposlenost u vremenu kada radnik traži posao ili prelazi s jednog posla na drugi. S druge strane postoji prisilna nezaposlenost, a to je slučaj kada nema dovoljno poslova za sve radnike koji žele da rade i prihvatili bi visinu postojećih nadnica. Jedan od oblika prisilne nezaposlenosti je strukturna nezaposlenost, koja proizlazi iz neusklađenosti između potražnje na tržištu rada i vještina i lokacija radnika koji traže posao.

Makroekonomska politika općenito ima za cilj smanjenje nenamjerne nezaposlenosti, u čemo jednim dijelom učestvuje centralna banka putem svojih funkcija i operacija koje provodi.

 Ekonomski rast 

Vodeći rukovodilac centralne banke obično je poznat kao guverner, predsjednik ili predsjedavajući.

 Operacije centralne banke 
Operacije koje provodi centralna banka su:
 održava monetarnu stabilnost nacionalne ekonomije, provođenjem monetarno-kreditne politike,
 regulira novčani opticaj, 
 organizira i vodi platni promet zemlje,
 bavi se kupoprodajom deviza
 propisuje stopu obavezne rezerve,
 finansira državni budžet (emisijska dobit),
 kontroliše bankarski sistem,
 određuje službenu eskontnu stopu i sl.

 Stopa obavezne rezerve 
Povećanje stope obavezne rezerve CB može utjecati na smanjenje količine novca u opticaju. Povećanje se naziva restrikcija, a smanjenje stope ekspanzivna monetarna politika. Ovaj koncept se koristi od 19. vijeka, a do ukidanja zlatnog standarda kao pokriće obaveznih rezervi služilo je zlato.

 Također pogledajte 
 Centralna banka Bosne i Hercegovine
 Monetarna politika
 Stopa obavezne rezerve
 Diskontna stopa (eskontna stopa)
 Novčani opticaj

 Reference 

Kategorija:Bankarstvo