Jurij Gagarin

Jurij Aleksejevič Gagarin (), rođen u Klušinom, u blizini grada Gžatska (danas Gagarin)  u Smolenskoj oblasti, RSFSR, Sovjetski Savez (danas Rusija) 9. marta 1934 – Novoselovo u Vladimirskoj oblasti, 27. mart 1968. bio je pilot Sovjetskog ratnog vazduhoplovstva i sovjetski kosmonaut, te prvi čovjek koji je putovao u svemir 12. aprila 1961. godine u svemirskoj letjelici Vostok I. Nosilac je počasnog zvanja i najvišeg sovjetskog priznanja Heroj Sovjetskog Saveza, kao i mnogih visokih sovjetskih i inostranih odlikovanja.

 Biografija 
 Mladost 
Gagarin je roden 9. marta 1934. kao sin ruske seljačke porodice, koja je radila u kolhozu u selu Klušino. Njegov otac Aleksej Ivanovič Gagarin (1902–1973) je u kolhozu bio tesar, a majka Ana Timofejevna Gagarina, rođena Matvejeva (1903–1984) je radila sa stokom. Imao je dva brata Valentina (1924–2006) i Borisa (1936–1977), te sestru Zoju (1927–2004). Upisao se u seosku školu 1. 9. 1941, ali je zbog napada Njemačke na Sovjetski Savez i okupacije tog dijela Sovjetskog Saveza, 12. oktobra 1941. godine prestao sa školovanjem. Valentin i Zoja su u februaru 1943. odvedeni na prisilni rad u Njemačku. Poslije završetka rata su se vratili u Rusiju, a nakon oslobođenja sela od strane Crvene armije 9. aprila 1943. godine  Jurij je nastavio sa školovanjem. Nakon preseljenja u Gžatsk u ljeto 1945. Gagarin pohađa šest razreda srednje škole. Nakon što 1946. godine sestra Zoja nije mogla dobiti posao kao bolničarka, zbog navođenja podataka o zarobljeništvu tokom Drugog svjetskog rata, na nagovor svoje majke odselio se u Ljuberci, u predgrađu Moskve, gdje ga niko nije poznavao, te je pohađao dvogodišnju zanatsku školu, koju je 1951. godine završio s majstorskim ispitom kao livac. U svojoj prijavi za fakultet naveo je oca kao ratnog invalida i prešutio je brata i sestru koji su bili u zarobljeništvu Studirao je industrijsku tehnologiju u Saratovu i 1955. apsolvirao kao livac-tehničar.

 Pilot 
Za vrijeme studija, postao je član aerokluba u Saratovu, gdje je prvi put poletio 3. juna 1955. godine. Godine 1957. pristupio je u Sovjetsko ratno vazduhoplovstvo i primljen je u letačku školu u Orenburgu, gdje je 5. novembra 1957. godine unaprijeđen u poručnika. Iste godine se oženio s liječnicom Valentinom Ivanovnom Gorjačevom.

 Vojna karijera 
Od 1957-59 služio je u lovačkoj regimenti Sovjetskog ratnog mornaričkog vazduhoplovstva Sjeverne flote. Nakon diplomiranja postao je pilot MiG-15 i razmješten je bio u vojnoj bazi u Luostariju u Murmansku oblast na polarnom krugu. Tu je postao i član Komunističke partije Sovjetskog Saveza. Prvu kćerku Jelenu, dobio je 10. aprila 1959. godine, a drugu Galinu 12. marta 1961. Za starijeg poručnika je unaprijeđen 6. novembra 1959. godine.

 Svemirski program 

180px|mini|desno|Gagarin u Vostoku 1, prije polijetanja
Sa još 19 kosmonauta Gagarin je nakon velike potrage i procesa selekcije, 1960. godine odabran za sovjetski svemirski program. Naredbom komandanta Ratnog zrakoplovstva Konstantina Veršinina 3. marta 1961. je predodređen za program, a od 11. marta 1960. do januara 1961 je bio na obuci za astronaute. Postoje različiti podaci zašto je Gagarin izabran. Jedna od verzija je da je izabran zbog svoje visine, jer je bio visok samo 1,57 m a kapsula svemirskog broda Vostok 1 je bila prilično mala, tako da je 12. aprila 1961. Gagarin poletio na prvi smemirski let, te je okružio jednom Zemlju za 108 min (106 min) Prizemljio se u Privolški federalni okrug u blizini gradova Saratov i Engels. Na tom mjestu je danas spomenik, na kom je upisan dan njegovog leta, te se jednom godišnje taj događaj svečano obilježava. Tokom leta je unaprijeđen u majora, da bi 12. juna 1962. godine dobio čin potpukovnika, a 6. novembra 1963. čin pukovnika. Postao je član Vrhovnog sovjeta 1962. godine. Gagarin je do 1963. godine bio zapovjednik sovjetskih kosmonauta, a nakon toga je studirao na Vojnu akademiju za inžinjere i avijaciju "Žukovski" u Moskvi. U pripremi leta Sojuz 1 bio je predviđen kao zamjena za pilota Vladimira Komarova.

 Pogibija 
Prilikom vježbe u avionu MiG-15UTI 27. marta 1968. nastradao je zajedno sa kopilotom i instruktorom letenja Vladimirom Serjoginom. Nakon što je u februaru 1968. imenovan  kao instruktor za izobrazbu astronauta, Gagarin je htio završiti letački kurs za borbenog pilota, kog je zbog astronautskog treninga prekinuo. MiG-15UTI je važio za najsigurnijeg aviona sovjetske proizvodnje s najmanje padova, pa ga je podučavao Serjogin, takođe Heroj Sovjetskog Saveza, s ratnim iskustom i iskusni pilot sa 4000 sati leta. Uzroci pada aviona su do danas nejasni. Zvanična sovjetska izjava je bila "nesretni splet sudbonosnih okolnosti". Zvanični izvještaj je tek objavljen povodom obilježavanja 50-godišnjice leta, te je tadašnja izjava ostala i dalje na snazi.

 Nagrade 
 Odlikovanja 
 Sovjetska odlikovanja 
 Heroj Sovjetskog Saveza
 Orden Lenjina
 Medalja "20 godina pobjede u Velikom otadžbinskom ratu 1941-45."
 Medalja za razvoj djevičanskih polja
 Medalja "40 godina Oružanih snaga SSSR"
 Medalja "50 godina Oružanih snaga SSSR"
 Medalja za besprijekornu službu trećeg stepena
 Majstor sporta Sovjetskog Saveza
 "Pilot-kosmonaut SSSR"

 Inostrana odlikovanja 
 Orden Georgija Dimitrova
 Heroj rada Čehoslovačke
 Heroj rada Bugarske
 Heroj rada Vijetnama
 Orden Karla Marxa
 Orden zastave NR Mađarske s dijamantima
 Zvijezda Republike Indonezije 2. stepena
 Orden Grunwaldovog križa 1. stepena
 Orden Nila s velikim križem
 Orden Playa Girón
 Orden Klementa Gottwalda
 Orden zvijezde Afrike
 Orden za zasluge u vazduhoplovstvu Brazila s velikim križem

 Baština 
180px|mini|desno|Statua Gagarina u Greenwichu
Nakon Gagarinovog leta, u Sovjetskom Savezu se 12. april svečano obilježava, a od 2011. su ga Ujedinjene nacije proglasile kao Međunarodni dan ljudskog svemirskog leta. Brojne zgrade i institucije su imenovana po Gagarinu. Centar za obuku kosmonauta u Zvjezdanom gradu u Rusiji nosi njegovo ime od 1969. godine. Lansirna platforma u kosmodromu Bajkonur, sa koje su Sputnjik 1 i Vostok 1 lansirani, je sad poznata kao "Gagarinov start". Sovjetska vazduhoplovna akademija je preimenova u Gagarinovu vazduhoplovnu akademiju 1968. godine. Skulpture i biste s njegovim likom se nalaze u mnogim zemljama svijeta.

 Toponimi 
Po njemu se zovu Gagarinski rejon i grad Gagarin u Rusiji. Jedna od najvećih novobeogradskih ulica nosi njegovo ime.

 Numizmatika 

 Filatelija 
180px|mini|desno|Prva sovjetska marka s likom Jurija Gagarina iz 1961. godine
Sovjetska pošta je već nedugo nakon prvog leta izdala prvu poštansku marku s likom Gagarina. Štampana je između 13. 4 - 17. 6. 1961. Marka (MiNr: 2473/bza), je povodom prvog leta i prikazuje Gagarina, Orden Heroja Sovjetskog Saveza, Vostok-1, plave je boje i izdana je s nazubljenjem K 11½, te bez nazubljenja s nominalnom vrijednošću 3 kopejke. U isto vrijeme, te narednih godina su mađarska, rumunska i istočnonjemačka pošta, te kasnije naslijednice Sovjetskog Saveza: ruska, ukrajinska, kazahstanska i kirgiška pošta izdavale marke s njegovim likom.

 Napomene 

 Literatura 


 Reference 

Vanjski linkovi

Kategorija:Rođeni 1934.
Kategorija:Umrli 1968.
Kategorija:Sovjetski astronauti
Kategorija:Sovjetski oficiri
Kategorija:Sovjetski piloti
Kategorija:Heroji Sovjetskog Saveza
Kategorija:Nosioci Ordena Lenjina
Kategorija:Nosioci Medalje "20 godina pobjede u Velikom otadžbinskom ratu 1941-45."
Kategorija:Nosioci Ordena Georgija Dimitrova
Kategorija:Nosioci Ordena Heroj rada Čehoslovačke
Kategorija:Nosioci Ordena Heroj rada Bugarske
Kategorija:Nosioci Ordena Heroj rada Vijetnama
Kategorija:Nosioci Ordena Karla Marxa
Kategorija:Nosioci Ordena zastave NR Mađarske
Kategorija:Nosioci Zvijezde Republike Indonezije
Kategorija:Nosioci Ordena Grunwaldovog križa
Kategorija:Nosioci Ordena Nila
Kategorija:Nosioci Ordena Playa Girón
Kategorija:Nosioci Ordena Klementa Gottwalda
Kategorija:Nosioci Ordena zvijezde Afrike
Kategorija:Nosioci Ordena za zasluge u vazduhoplovstvu Brazila
Kategorija:Nosioci Medalje za razvoj djevičanskih polja
Kategorija:Nosioci Medalje "40 godina Oružanih snaga SSSR"
Kategorija:Nosioci Medalje "50 godina Oružanih snaga SSSR"
Kategorija:Nosioci Medalje za besprijekornu službu
Kategorija:Majstori sporta Sovjetskog Saveza
Kategorija:Nosioci priznanja "Pilot-kosmonaut SSSR"
Kategorija:Biografije, Gagarin
Kategorija:Sovjetski komunisti
Kategorija:Član Vrhovnog sovjeta Sovjetskog Saveza