Rak dojke

Rak dojke je kancer koji se razvija iz tkiva  dojke. Znaci raka dojke mogu uključivati kvržice u dojci, promjenu oblika dojke, zgužvavanje kože, tečnost koja dolazi iz bradavice, novookrenutu bradavicu ili crvene ili ljuskave dijelove kože. Kod onih sa širenjem bolesti, mogu biti bolovi u kostima, otečeni limfni čvorovi, otežano disanje ili žuta koža.

 Uzroci i dijagnoza 
Faktori rizika za razvoj karcinoma dojke uključuju žensko biće, gojaznost, nedostatak fizičke vježbe, alkoholizam, hormonsku nadomjesnu terapiju tokom menopauze, ionizirajuće zračenje, rana dob u menarhe, rađanje djece kasno u životu ili je uopće nemati, starija dob, koja je prethodno imala rak dojke i porodična historija raka dojke. Otprilike 5–10% slučajeva posljedica je genetičke predispozicije naslijeđene od roditelja osobe, uključujući BRCA1 i BRCA2 između ostalog. Najčešće se razvija u ćelijama sluznice mliječnih kanala i lobula koje opskrbljuju ove kanale mlijekom. Rakovi koji se razvijaju iz kanala poznati su kao duktusni karcinomi, dok su oni koji se razvijaju iz lobula poznati kao lobulski karcinomi. Postoji više od 18 drugih podtipova karcinoma dojke. Neki, poput duktusnog karcinoma in situ, razvijaju se iz preinvazivne lezije. Dijagnoza raka dojke potvrđuje se uzimanjem biopsije dotičnog tkiva. Kada se postavi dijagnoza, rade se dodatni testovi, kako bi se utvrdilo je li se rak proširio dalje od dojke i koji će tretmani najvjerovatnije biti učinkoviti.

Pregled
Rak dojke jeste najčešći oblik karcinom kod žena po učestalosti. Rijetko se javlja prije 20. godine života, a najčešći je između 55. i 70. godine života.  On predstavlja nekontrolisano bujanje maligno alterniranih ćelija, koje uništavaju okolno zdravo tkivo. Najveći broj karcinoma dojke javlja se u gornjem vanjskom kvadrantu i izdancima žljezdanog tkiva usmjerenim prema potpazušnoj jami (aksili)). Zloćudni tumori dojke najčešće su epitelnog porijekla. Mogu nastati iz epitela kanalića (90%) ili epitela režnjića (10%), a oba se dijele na one koji nisu probili bazalnu membranu (neinfiltrirajući in situ) i na one koji su se probili (infiltrirajući).

Karcinom dojke (uključujući i muški): Međuodnosi fenotip – genotipOMIM Entry Search - brca3OMIM Entry - # 114480 - BREAST CANCERhttps://omim.org/search?index=entry&sort=score+desc%2C+prefix_sort+desc&start=1&limit=10&search=brca3
LokacijaFenotipFenotipski MIM brojNasljeđivanje
+ oznaka mutacijeKljuč fenotipskog mapiranjaOznaka lokusaGenski/lokusni MIM broj 1p34.1   Invazivni duktusni 114480AD*, SMu 3 RAD54L 603615 2q33.1Zaštitni 114480 AD, SMu 3 CASP8 601763 2q35Podložnost 114480 AD, SMu 3 BARD1 601593 3q26.32Somatski 114480  3 PIK3CA171834 5q34Podložnost 114480 AD, SMu 3 HMMR 600936 6p25.2Podložnost (?) 114480 AD, SMu 1 NQO2 160998 6q25 1-q25.2Somatski 114480  3 ESR1  133430 8q11.23Somatski 114480  3  RB1CC1 606837 11p15.4 Somatski 114480  3  SLC22A1L 602631 11q22.3 Podložnost 114480 AD, SMu 3  ATM 607585 12p12.1 Somatski 114480  3  KRAS 190070 13q13.1Podložnost, muški 114480 AD, SMu 3 BRCA2 600185 14q32.33Podložnost 114480 AD, SMu 3  XRCC3 600675 14q32.33Somatski 114480  3  AKT1 164730 15q15.1Podložnost 114480 AD, SMu 3  RAD51 179617 16p12.2 Podložnost 114480 AD, SMu 3  PALB2 610355 16q22.1Režanjski 114480 AD, SMu 3  CDH1 192090 17q21.33Podložnost 114480 AD, SMu 3  PHB 176705 17p13.1Somatski 114480  3  TP53 191170 17q23.2Somatski 114480 3 PPM1D  605100 17q23.2Ranopojavna podložnost 114480 AD, SMu  3 BRIP1 605882 22q12.1Podložnost 114480 AD, SMu  3 CHEK2 604373
AD = Autosomno dominantno nasljeđivanje

 Simptomi 

Rak dojke je u početnom stadiju  obično bezbolan i asimptomatičan. Naročitu pažnju treba obratiti na
 pojavu kvržice (čvora), a koja ne boli, čvrsta je do tvrda, nije pomična i ima nepravilne rubove (koju više od 80% pacijentica otkrije samopregledom)
 otvrdnuća ili tvrda mjesta na dojci
 novonastale promjene u veličini i obliku dojke (usporedba jedne prema drugoj)
 novonastalo raznoliko ponašanje dojki prilikom podizanja ruke ili bolovi (koji nisu povezani s početkom menstruacije)
 zadebljanje ili izbočenje jedne dojke
 iznenada nastalo crvenilo jedne dojke koje ne nestaje, ili koža plavičaste boje
 uvlačenje kože ili izgled narančine kore (zadebljana koža s uvučenim mjestima)
 promjene na koži bradavice
 iscjedak iz bradavice i to vodenasti, gnojni ili sukrvični, ćilibarnožuti, svjetlocrveni i smeđecrveni (u 3-5% slučajeva radi se o raku u izvodnim kanalima)
 svrbež i pečenje uz ekcematozne promjene na koži u okolini bradavice
 malaksalost nepoznatog uzroka
 neobjašnjive bolove u kostima
Da bi rak narastao do kvržice čiji je promjer 1 cm  treba mu šest godina, a takav se smatra izlječivim, jer u 99% slučajeva nema metastaza (nije se proširio u ostale dijelove tijela).

 Histološka klasifikacija 

Neinvanzivni oblici raka dojke
 neinfiltrirajući duktalni Carcinoma in situ
 neinfiltrirajući lobularni Carcinoma in situ 
 neinfiltrirajući papilarni

Invazivni oblici raka dojke
 infiltrirajući duktalni karcinom
 infiltrirajući lobularni karcinom
 medularni karcinom
 mucinozni karcinom
 Pagetova bolest
 tubularni karcinom
 adenoidno - cistični karcinom
 papilarni karcinom
 sekretorni karcinom
 apokrini karcinom
 miješani oblici karcinoma

 Uzroci i rizici 

Etiologija raka dojke nije poznata. Jedan od glavnih uzročnika rizika je nasljednost, a dva gena odgovorna za nasljedni rak dojke (otkriveni 1994. i 1995.) nazvani su Brest Cancer 1 i Brest Cancer 2, odnosno BRCA-1 i BRCA-2. Ženama koje naslijede poremećaj prijeti velika opasnost da obole, prema nekim stručnjacima i do 80%. Mutacije BRCA-1 ujedno povećavaju i rizik od raka jajnika. Kod više od polovine žena bolest se pojavi do pedesete godine, a kod nekih čak u tridesetima. Gene može prenijeti bilo koji roditelj i vjerovatnoća da ih djeca naslijede je 50:50. U rizičnoj grupi su:
 žene u čijim je porodicama bilo raka dojke (majka, sestra), 
 nerotkinje i one koje su rodile nakon 35. godine 
 žene s produženom menstrualnom aktivnošću (kojima je menstruacija nastupila prije 12. godine i koje imaju menstruaciju trideset i više godina)
 žene kojima je, zbog karcinoma, već operisana dojka imaju 4 do 5 puta veći rizik od razvoja karcinoma u drugoj dojci
 žene s benignim  proliferativnim bolestima dojke
 žene koje su imale udarac u dojku (tjelesna trauma)
U faktore rizika spadaju i oni na koje možemo djelimično sami uticati poput višeg društveno-ekonomskog statusa, učestali stresovi, pretilost, prehrana sa mnogo masnoća i proteina, alkoholizam (već samo svakodnevno pijenje pola čaše vina povećava rizik od oboljevanja za 6%) , pušenje, ionizirajuće zračenje (posebno u pubertetu), uticaj okoliša.

 Terapija raka dojke 

Liječenje i prognoza raka dojke određuju se i opisuju s obzirom na dobivene stadije, uznapredovalost malignog procesa i opće stanje organizma. Brojna naučna istraživanja posljednjih dvadesetak godina doprinijela su sve ranijem otkrivanju zloćudnih promjena na dojci i s time promijenila i način liječenja raka dojke. Tako se uz hirurško liječenje sve češće koristi radioterapija, Hemoterapija, hormonsko liječenje i imunoterapija.

 Operativni zahvat 

Ukoliko je rak otkriven na samom početku kada je kvržica manja od 1 cm, ako je moguće odstraniti sve tumorsko tkivo, ako tumor nije fiksiran na kožu ili duboke strukture, ako nije metastazirao izvan limfnih čvorova aksile,  ovisno o  pokretljivosti tumora prema grudnim mišićima ili ako je dojka tako velika da nakon što se tumor odstrani ostane tri četvrtine dojke, radi se poštedna operacija, modificirana radikalna mastektomija. Uklanja se samo bolesno tkivo (tumor), okolni parenhim i najbliži limfni čvor, koji se šalje na analizu.
Rekonstrukcija dojke nakon mastektomije i poštedne operacije ima vrlo veliki uticaj na psihičko stanje i oporavak bolesnice, moguće ju je učiniti istodobno s mastektomijom, tj. poštednim hirurškimm zahvatom ili naknadno, pomoću implantata ili mišićno-kožnog režnja.

Najčešće komplikacije nakon hirurške terapije su popuštanje šava i edem ruke nakon disekcije aksile, koji može prerasti i u tromboflebitis.

 Radioterapija 

Uz radioterapiju je često omogućeno poštedno hirurško liječenje s boljim kozmetičkim rezultatom i istom lokalnom kontrolom bolesti kao nakon mastektomije. Radioterapiju bi trebalo započeti 6 sedmica, a najkasnije do 12 sedmica, nakon operativnog zahvata. 
Dojka se zrači telekobaltom ili X-zrakama linearnog akceleratora, čija je energija prilagođena debljini tkiva koje se zrači, a zbog blizine pluća i srca, zračenje se mora svesti na najmanju moguću mjeru i stoga je radioterapija vrlo složen postupak.
Uobičajena preporučena tumorska doza koja se aplicira na cijelu dojku, tangencijalnim poljima iznosi 45 do 50 Gy, a raspodijeljena je u 22 do 25 frakcija zračenja tokom 4,5 do 5 sedmica sa ili bez boosta (dodatne doze zračenja).
Radioterapija nakon poštednog hirurškog liječenja, obuhvata osim preostale dojke i područja regionalnih limfnih čvorova, ukoliko je patohistološki nalaz diseciranih (lat. dissectio; dissecare: rasijecati) čvorova bio pozitivan.

Najčešća komplikacije kod radioterapije je radiodermatitis, a kod bolesnica kod kojih je proveden poštedni hirurški zahvat, može se pojaviti fibroza dojke, mastitis ili miozitis sa serijskim prijelomom rebara.

 Hemoterapija 

Kod nekih tumora hemoterapija ima važnu ulogu u liječenju ili ublažava simptome i produljuje preživljavanje. Koliko dugo treba uzimati hemoterapiju zavisi od njene vrste, tako se razlikuju: 
Adjuvantna terapija -oblik sistemskog liječenja nakon lokalnog (koji je najčešće hirurška operacija), a cilj je iskorijeniti mikrometastatska žarišta bolesti)
Neoadjuvantna terapija - ili primarna hemoterapija, kojom se nastoji postići smanjenje tumorske mase, kako bi hirurški zahvat bio manji, a obično se primjenjuje u nekoliko ciklusa
Palijativna terapija- njen cilj jeste produženje života, odnosno smanjenje simptoma bolesti. Nastoji se postići potpuna ili djelimična remisija bolesti (nestanak bolesti ili značajno smanjenje tumorske mase) i obično se primjenjuje dok god postoji terapijski odgovor.

Najčešći hemoterapijski protokol:
 CMF: Ciklofosfamid , Metotrexat  i 5-Fluorouracil 
Ciklus se ponavlja svake tri sedmice. Postoji i klasični CMF protokol, koriste se kao adjuvantna terapija, te za metastatsku i recidivnu bolest.
 FAC: Ciklofosfamid, Doxorubicin i 5-Fluorouracil.
Ciklus se ponavlja svake tri sedmice. Koristi se kao adjuvantna terapija N+ i visoko rizičnog N- raka dojke, te u terapiji recidivne i metastatske bolesti.
FEC: Ciklofosfamid, Epirubicin i 5-Fluorouracil.
Ciklus se ponavlja svake tri sedmice. i koristi se kao adjuvantna terapija N+ bolesnika.
 AC s paclitaxelom: Doxorubicin i Ciklofosfamid
Ciklus se ponavlja svake tri sedmice. od ukupno četiri ciklusa, nakon kojih slijedi Paclitaxel. Ciklus se ponavlja svake tri sedmice do ukupno četiri ciklusa i koristi se kao adjuvantna terapija u visoko rizičnih N+ i ER- tumora.

 Hormonsko liječenje i imunoterapija 

Antiestrogeni
Tamoksifen - palijativna terapija kod postmenopauzalnih bolesnica
Raloxifen
Inhibitori aromataze - terapija za uznapredovali rak dojke u postmenopauzalnih bolesnica kod progresije bolesti uz antiestrogen
Anastrazol
Letrazol
Progestini - palijativna terapija kod uznapredovalog raka dojke, najčešće nakon neuspjele terapije Tamoksifenom.
Magestrol acetat
Medroxyprogesteron acetat.

Ciljana terapija
U nekih pacijentica kod kojih je indicirano, koristi se monoklonalno antitijelo Transtuzumab (Herceptin ®).

Reference

Vanjski linkovi


Kategorija:Nasljedni karcinomi
Kategorija:Ljudski ženski endokrini sistem
Kategorija:Tumori dojke