Split

Split je grad u Hrvatskoj i sjedište Splitsko-dalmatinske županije.

Osnovni podaci
Split je po broju stanovnika drugi grad u Hrvatskoj i najznačajniji je kulturni i privredni centar Dalmacije, najveći grad na istočnoj obali Jadranskog mora. Poznat je po čuvenoj Dioklecijanovoj palači i Festivalu zabavne muzike "Split".

 Ime 
Grad je kroz historiju više puta mijenjao ime, tako ga nalazimo kao Aspalathos/Spalatos (gr.), Spalatum, Spalato (ital.), Spljet, Split. Porijeklo njegovog imena se izvodi od biljke brnistre (ili žuke) koja tamo raste u izobilju. Grčki naziv za nju je aspalathos.

Po drugoj teoriji, ime je nastalo od latinske riječi, kao uvećanica za palaču - tj. "palačetina".

Po trećoj iz "spalato" = palačica, mala palača (ital.).

 Položaj 
Split je smješten na jadranskoj obali u srednjoj Dalmaciji na Splitskom poluostrvu. Od uzvisina, okružuju ga u pozadini sa sjevera planina Mosor, sa sjeverozapada brdo Kozjak, sa istoka brdo Perun, a najstarije gradsko jezgro se nalazi pod brdom Marjan, koje se nalazi zapadno od starog gradskog jezgra. Splitsko poluostrvo okružuju ostrva Brač, Hvar, Šolta i Čiovo. Trajekti iz luke Split često su jedina veza ostrva srednje Dalmacije s kopnom.

 Stanovništvo 

Na popisu stanovništva 2021. godine, grad Split je imao 160.577 stanovnika, od čega u samom Splitu 149.830.

 Grad Split 

 Broj stanovnika po popisima- Republika Hrvatska - Državni zavod za statistiku: Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001. 1857.  1869.  1880.  1890.  1900.  1910.  1921.  1931.  1948.  1953.  1961.  1971.  1981.  1991.  2001.  2011.  2021. 12.417  14.587  16.883  18.438  21.925  25.103  29.155  40.029  54.187  64.874  85.374  129.203  176.303  200.459  188.694  178.102  160.577

Napomena: Nastao iz stare općine Split. Od 1857. do 1971. sadrži dio podataka za grad Solin i dio podataka za općinu Podstrana, a od 1948. do 1971. dio podataka za grad Kaštela.

 Split (naseljeno mjesto) 

 Broj stanovnika po popisima 1857.  1869.  1880.  1890.  1900.  1910.  1921.  1931.  1948.  1953.  1961.  1971.  1981.  1991.  2001.  2011.  2021. 10.358  12.196  14.815  15.697  18.853  21.738  25.052  35.332  50.075  60.703  80.902  123.756  169.322  189.388  175.140  167.121  149.830

Napomena: U 1981. smanjeno izdvajanjem dijelova naselja iz kojih su formirana samostalna naselja: Donje Sitno, Gornje Sitno, Kamen, Podstrana (općina Podstrana), Slatine, Srinjine, Stobreč, Strožanac (bivše naselje) i Žrnovnica, Kaštel Gomilica (grad Kaštela), Kaštel Kambelovac (grad Kaštela) i Kaštel Sućurac (grad Kaštela), Kučine (grad Solin), Mravince (grad Solin), Solin (grad Solin) i Vranjic (grad Solin). Ta su se naselja do 1971. iskazivala kao dio naselja Split. U 1991. smanjeno za dio područja koji je pripojen naselju Kamen, za koji i sadrži podatke do 1981., i za dio područja koji je pripojen naselju Stobreč. U 1857., 1869. i 1890. sadrži podatke za naselje Donje Sitno, dio podataka za naselje Stobreč do 1981., kao i dio podataka u 1953. i 1961. za naselje Gornje Sitno. U 1857., 1869., 1921., 1931., 1953. i 1961. dio podataka sadržan je u naselju Srinjine, od 1857. do 1931. u naselju Žrnovnica, a u 1857., 1869., 1890., 1921. i 1931. u naselju Gornje Sitno. U 1880. i 1910. dio podataka sadržan je u naselju Tugare (grad Omiš). Do 1971. naselje Blaca (grad Solin), iskazivano je kao dio naselja Split.

Popis 1991.

Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Split je imalo 189.388 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:

 Split 1991. 

 Gradske četvrti 

Osim administrativne podjele na 8 gradskih naselja, zbog veličine samog centralnog gradskog naselja Splita te lakšeg upravljanja prostorom, grad Split obuhvata i manje urbane cjeline - četvrti, odn. kotareve. To su:GIS Grada Splita  Gradski kotari 

Bačvice
Blatine-Škrape
Bol
Brda
Grad
Gripe
Kman
Kocunar
Lokve
Lovret
Lučac-Manuš
Mejaši
Meje
Mertojak
Neslanovac
Plokite
Pujanke
Ravne njive
Sirobuja
Split 3
Sućidar
Šine
Špinut
Trstenik
Varoš
Visoka
Žnjan

 Znamenitosti 
Dioklecijanova palača. Ona nije spomenik već je grad. U njoj se antika dodiruje i prožima sa srednjim vijekom, tu je gotika, renesansa, suvremeno graditeljstvo. Podrumi koji su dio Dioklecijanove palače - u njima ćete vidjeti očuvane drvene grede iz Dioklecijanovog vremena i mlin za masline koji je neki dosjetljiv čovjek tu postavio u srednjem vijeku.

Splitska katedrala. To je mala, vrlo ugodna crkva u kojoj je svaki vijek ostavio neki trag. Zvonik Svetoga Duje. Popnite se i vidjet ćete Split iz sasvim neobične perspektive.

Spomenik Grgura Ninskog.

Nemojte propustiti Đardin, gradski park koji mnogi građani Splita nakon nedavnog preuređenja smatraju ružnim.

Pjaca i Prokurativa, Galerija Meštrović i Muzej hrvatskih arheoloških spomenika. Napravite fotografije ispred Hrvatskog narodnog pozorišta i gradske vijećnice. Otiđite na predstavu festivala Splitsko ljeto.

 Poznate osobe 
 Dioklecijan, rimski car
 Zlatan Stipišić Gibonni, kantautor
 Jakov Gotovac, kompozitor
 Josip Hatze, kompozitor
 Ivo Tijardović, kompozitor
 Emanuel Vidović, slikar
 Miljenko Smoje, novinar
 Boris Dvornik, glumac
 Zdravka Krstulović, glumica
 Zdenko Runjić, kompozitor zabavne muzike
 Oliver Dragojević, pjevač zabavne muzike
 Tedi Spalato, kantautor
 Zorica Kondža, pjevačica zabavne muzike
 Meri Cetinić, kantautorica
 Hari Rončević, kantautor
 Goran Karan, pjevač zabavne muzike
 Maja Blagdan, pjevačica zabavne muzike
 Tonči Huljić, kompozitor zabavne muzike
 Doris Dragović, pjevačica zabavne muzike
 Danijela Martinović, pjevačica zabavne muzike
 Petar Grašo, pjevač zabavne muzike
 Severina Vučković, pjevačica zabavne muzike
 Goran Ivanišević, teniser
 Mario Ančić, teniser
 Toni Kukoč, košarkaš
 Dino Rađa, košarkaš
 Marko Marulić, književnik, "otac hrvatske književnosti"

 Gradovi partneri 
 Los Angeles 

Galerija

 Također pogledajte 
 Dalmacija
 Dioklecijanova palača
 Marjan
 Splitsko-dalmatinska županija
 Spisak gradova u Hrvatskoj

 Literatura 

  Savezni zavod za statistiku i evidenciju FNRJ i SFRJ, popis stanovništva 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. i 1991.
 Jakov Gelo, Narodnosni i vjerski sastav stanovništva Hrvatske, 1880-1991: po naseljima, Državni zavod za statistiku Republike Hrvatske, 1998; , ;

 Reference 

 Vanjski linkovi 

Kategorija:Gradovi u Hrvatskoj
Kategorija:Gradovi u Splitsko-dalmatinskoj županiji
*