Kozarska Dubica

Kozarska Dubica (prije Bosanska Dubica) jest naseljeno mjesto i sjedište istoimene općine koja je smještena u sjeverozapadnom dijelu Bosne i Hercegovine na granici s Hrvatskom, 26 km udaljena od autoputa Zagreb – Beograd, glavnog putnog pravca koji spaja zapadnu s istočnom i jugoistočnom Evropom. Općina na sjeveru graniči s Republikom Hrvatskom, na istoku s gradom Gradiška, na zapadu s općinom Kostajnica, a na jugu s općinom Prijedor. Grad Kozarska Dubica jest administrativno, političko i kulturno sjedište dubičke regije, površine 499 km2 i populacijom od 31.000 stanovnika, posljednjih godina progresivno se širi na istok i jugoistok stvaranjem područja za industrijsku zonu i nova gradska naselja, Petra Pecije, Morave i Đolovi.

 Etimologija 
Predjeli općine su bili obrasli hrastovom šumom, pa je grad po staroslovenskoj riječi "dub", što znači hrast, dobio ime Dubica.

Godine 1882. Bosna i Hercegovina bila je pod Austro-Ugarskom. Te godine austrougarska vlast je ukinula vojnu i uvela civilnu upravu Bosne i Hercegovine. Tom prilikom je nekim graničnim gradovima, da bi se razlikovali od istoimenih gradova u susjednim pokrajinama monarhije, uz ime grada dodan pridjev "bosanski". Od tada se općina zvanično zvala Bosanska Dubica.

Nakon rata u Bosni i Hercegovini, vlasti Republike Srpske promijenile su ime u Kozarska Dubica, što je bio dio široke političke odluke da se iz naziva pojedinih naseljenih mjesta ukloni pridjev "bosanski" dok su druga mjesta u potpunosti preimenovana.

 Historija 

Kozarska Dubica je jedno od najstarijih mjesta Bosanske krajine. Zbog njene vrlo burne prošlosti i mnogih bitaka, ostalo je vrlo malo tragova njene prahistorije.

 Tokom Rimskog Carstva 
Na osnovu pet miljokaza, koji su nađeni u okolini Hrvatske Dubice, smatra se da je iz Siska vodila cesta u Dubicu još tokom rimskog vremena. Rimljani su gradili tu cestu preko brežuljaka, da bi izbjegli vodoplavnu ravnicu uz desnu obalu Save. Svi ti miljokazi pokazuju udaljenost između Siska i stanice Ad Praetorium, koja je bila u Bosni vjerovatno na mjestu današnje Kozarske Dubice. Od Dubice vodila je cesta dalje prema istoku preko Servitia (Gradiške) u Sirmium (Sremsku Mitrovicu). Ti nalazi, kao i razni rimski novac koji je nalažen u okolini Dubice, dokazuju da je na mjestu današnje Kozarske Dubice moralo biti rimsko naselje čije je ime bilo Ad Praetorium.

 Srednji vijek 
Na prostoru današnjih nekoliko naselja u općini, bio je 930. izgrađen grad Dubica, koji se prostirao u dužinu otprilike 20 km. Razoren je tokom Mongolskih invazija 1242.

Tokom srednjeg vijeka, Dubica je bila središte Dubičke županije i pripadala je Kraljevini Ugarskoj. Zajedno sa Vrbaskom, Sanskom i Mrenskom županijom, Dubička županija je bila u sastavu banovine Slavonije, čiji su banovi tada bili Babonići. Prema tvrdnjama historičara Marka Vega, Babonjići-Vodički su od 12. vijeka držali Dubicu.

Prvi pisani spomen o Dubici je iz početka 13. stoljeća za vrijeme vladavine vojvode Kolomana, sina Andrije II. Vojvoda Koloman naselio je Dubicu i obdario je sloboštinama. Dubica se već tada spominje kao slobodan kraljevski grad i županijsko mjesto. Bela IV. je krajem 13. stoljeća darovao Dubici razne povlastice, vjerovatno jer se je Dubica istakla i tokom invazija Mongola. Kako bi uredio crkvene odnose u Kraljevini Hrvatskoj, Koloman je vodio krstaške ratove protiv bogumilstva koje tada cvati u Bosni. Godine 1237. Koloman je pokorio bosanskog bana Ninoslava i Bosnu stavio pod svoju vlast. U borbi protiv bogumilstva, Kolomanu su pomagali razni crkveni redovi, među kojima i Dominikanci, kojima je Koloman izgradio Dominikanski samostan. Nalazio se jugozapadno od Dubice, a porušen je u prodorima Turaka.

Na dubičkom području su u srednjem vijeku, živjeli katolici i manje brojniji pripadnici Bosanske crkve. Prvi katolički red koji je došao u Dubicu bili su Dominikanci, a skoro istovremeno su došli i Pavlini.

Dubica je u srednjem vijeku postala značajno središte trgovine za susjedne krajeve. U Dubicu je stizala roba iz većih gradova Hrvatske, Ugarske i Češke. Pored uspješnog obrta i trgovine, imala je i veoma povoljne uvjete za razvoj poljoprivrede.

Iz više dokumenata iz 14. stoljeća, spominju se na desnoj obali Une dvije Dubice; Gornja Dubica na mjestu današnje Kozarske Dubice i Donja Dubica 1 km južno od Kozarske Dubice. Dubica je tada arhiđakonat zagrebačke biskupije i sjedište arhiđakonata za tri susjedne županije: Dubičku, Vrbasku i Sansku.

 Osmanlijska osvajanja 
Dubica je prvi put osvojena od Osmanlija 20. aprila 1538. Nakon zauzimanja, formirana je dubička nahija i počela je gradnja džamija i mekteba u koje su dolazili carski činovnici i ulema. Muslimansko stanovništvo je pretežno živjelo u tvrđavi i naselju uz tvrđavu. Jer su tokom osvajanja i napada na Dubicu područje napustili katolici, Osmanlije su kao martologe i pomoćno osoblje naseljavali pravoslavne Vlahe iz Srbije, Crne Gore i istočne Hercegovine.

Za vrijeme turske uprave, Dubica je tri puta pala pod austrijsku vlast; u Velikom turskom ratu, u prvom ratu Karla VI i u Dubičkom ratu (1788–1791).

 Geografija 
Općina Kozarska Dubica nalazi se na 45°10' sjeverne geografske širine i 16°50 istočne geografske dužine. Ukupna površina općine iznosi 499 km2 i geografski pripada oblasti Panonske nizije, sa prosječnom nadmorskom visinom od 200 m. Grad Kozarska Dubica nalazi se na nadmorskoj visini od 104 m. Općina je pretežno ravničarskog zemljišta iako ima i brdovitih područja na sjeverozapadnim i sjeveroistočnim dijelovima općine koji se nadovezuju na planine Kozaru i Prosaru. Smještena je u donjem toku rijeke Une i srednjem toku rijeke Save. Za dubičku regiju karakteristično je obilje plodnog zemljišta. Oko 60% ukupne površine dubičke regije predstavlja obradivo zemljište.

Najplodniji dijelovi općine su: Dubička ravan, Knežpolje i proširenja riječnih dolina. Za dubičku općinu karakteristično je i bogatstvo kako bjelogoričnom tako i crnogoričnom šumom. Pod šumom se nalazi 33,3% ukupne površine. Uglavnom su to šume hrasta i bukve. Najviši vrh općine, kosa Veliko Raskršće, nalazi se na planini Kozara na nadmorskoj visini od 672 m. Klima je umjerena kontinentalna.

 Stanovništvo 

 Nacionalni sastav stanovništva – općina Kozarska Dubica 

 Nacionalni sastav stanovništva – naseljeno mjesto Kozarska Dubica 

 Kultura 
 Nacionalni spomenici 

Na listi nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine za općinu Kozarska Dubica nalazi se sljedeći spomenik:
 Harem Gradske džamije

 Mediji 
 RTV Kozarska Dubica

 Privreda 

 Sport 
 FK Borac Kozarska Dubica

 Poznate ličnosti 
 Milan Janković (Filip Zepter)
 Darmin Veletanlić, slikar
 Tihomir Stanić, glumac i režiser
 Amir Rešić Nino, pjevač

 Također pogledajte 
Bosanskodubičko veče

 Bibliografija 
 Aleksić, Dragoslav. (1931) Knežpolje i Knežopolje u prošlosti i sadašnjosti, Bosanska Dubica, Unacop.
 Reference 

 Vanjski linkovi 

Kategorija:Općine Bosne i Hercegovine
Kategorija:Općine Republike Srpske
*