Bosna i Hercegovina za vrijeme Ilira

Ilirska plemena, kao što su Desitijati, Japodi, Autarijati  i Dalmati opisana su u raznim izvorima.

 Vrijeme samostalnosti 
Brojne arheološke iskopine širom Bosne govore da su se ilirska plemena po Bosni bavila stočarstvom i to posebno uzgojem ovaca i koza, a ona plemena koja su nastanjivala ravničarke krajeve poljoprivredom, dok su  primorski Iliri i oni koji su živjeli uz plovne rijeke nadaleko bili poznati u antičkom svijetu po brodogradnji i pomorstvu, a privredu su pretežno zasnivali na ribolovu.
mini|desno|Ostaci ilirskog grada Daorsona
Iliri su medju prvima na Balkanu formirali kraljevstva, pa tako i oni koji su nastanjivali današnju Bosnu i Hercegovinu. Najpoznatiji među njima bili su Ardijejci i Daorsi, koji su čak i kovali svoj vlastiti novac. Ostaci drevnog grada Daorsa, poznatog kao Daorson još uvijek se mogu vidjeti u Ošaniću kod Stoca.

Rimski pisani izvori spominju da su ova ilirska plemena bila veoma ratoborna. Već 171. p. n. e. Japodi vode rat protiv Rima. Prema mnogim izvorima, i sam naziv Bosna potiče od ilirske riječi "Bosona", neki ovaj naziv dovode i u vezu sa imenom čuvenog vođe posljednjeg ilirskog oružanog otpora rimskom osvajaču, poznatog pod imenom Baton.

Pored Ilira u Bosni u vrijeme najezde Rimljana, žive i Kelti, koji se vremenom potpuno mješaju sa Ilirima.

 Vrijeme rimske dominacije 

Tokom drugog i prvoog vijeku p. n. e. Rimljani konstantno ratuju protiv veoma ratobornih Ilira na cijeloj teritoriji Balkana.

Najveća pobuna Ilira protiv Rimljana počela je  6. godine n. e. i bila skršena 9. godine nove ere. Centar pobune je bio oko Vareša i Vranduka, a vođe ove pobune su bili navedeni Baton, iz plemena Dezitijata, te Pinez, kralj Breuka. Ova pobuna je prerasla u sveopšti ilirski bunt protiv Rimljana, te je zabilježena uspaničena izjava, koju je rimski car Oktavijan August izrekao u rimskom Senatu, kada je rekao: "Pobunjenici kreću na Rim!".

Da bi ugušili pobunu, Rimljani su bili primorani angažirati čak 15 legija vojske, od ukupno 25 koliko su ih tada imali. Naposljetku i sam vođa pobune Baton biva zarobljen, te je zabilježeno da je, kada je upitan zašto je podigao pobunu, odgovorio: "Vi ste nam umjesto pastira poslali vukove..." 

Zadivljen njegovom mudrošču i hrabrošču, rimski car ga nije dao pogubiti, kako je to bilo uobičajeno, nego ga je zadržao u Rimu.
Još jedan detalj iz ove pobune je vrijedno naznačiti. Naime, dio pobunjenika kraj Vranduka, svjestan da će izgubiti bitku protiv Rimljana, odlučuje da se ne preda, već žene i djeca skaču u vatru zapaljenog grada, a muškarci su se međusobno izboli mačevima, naočigled zapanjenih i zadivljenih rimskih vojnika.

Od tada cijelo područje Bosne biva čvrsto pod kontrolom Rimljana, koji potom uspostavljaju svoja naselja i mrežu puteva širom Bosne. Ovi putevi su bili potrebni Rimljanima za njihovo daljnje vojno napredovanje, a i za prijevoz zlata, srebra i olova koji se eksploatišu iz rudnika koje Rimljani otvaraju po cijeloj Bosni.
Tokom cijele rimske dominacije trajao je fenomen romanizacije. Krajem antičkog perioda ilirsko stanovništvo bilo je:

 romanizirano, u urbanim i upravnim naseljima, područjima uz saobraćajnice i vojne objekte i rudonosnim oblastima, i predstavljalo je potpuni gubitak osjećaja autohtonosti i pripadnosti narodnosno-političkom identitetu Ilira.
 poluromanizirano, što podrazumijeva primanje statusa rimskog građanina i tekovine rimske kulture uz zadržavanje dijela običaja i jezika iz ranijeg perioda.

Krajem ovog perioda područje  Bosne i Hercegovine nalazilo se u sastavu Gotskog kraljevstva i  dolazi do miješanja stanovništva sa Gotima .
 Doseljavanje Slavena i drugih elemenata 
Bosna je, kako je to u novijoj historijskoj literaturi nedvojbeno dokazano, najstarija južnoslovenska ranofeudalna država. Začetak stvaranja državne jezgre iz koje će izrasti moćna bosanska država otpočeo je tokom 6. vijeka u vrijeme prvih nadiranja Slavena i Avara i njihovim dodirom sa starosjedilačkim stanovništvom Ilirima. U avarskoj vojsci bili su još i: Gepidi, Kutriguri, Sarmati, Huni, Heruli i preživjeli ostaci nekih germanskih plemena.

Kroz čitav period od 6. do 10. vijeka, područje Bosne je bilo izloženo doseljavanjima Slavena što je imalo i srazmjeran uticaj na dugotrajan proces formiranja Bošnjaka kao naroda i Bosne kao države. U mnogim raspoloživim historijskim izvorima u periodu između 6. i 10 vijeka područje Bosne se vrlo često naziva "Slavensko kraljevstvo" ili "Sklavinija" ("slavenska zemlja"). Ti se uopćeni nazivi za Bosnu pojavljuju i mnogo kasnije usporedo sa nazivom Bosna. Sklavinijama se uopćeno nazivaju i druge južnoslavenske zemlje, i to je dakle, tek jedan uopćeni naziv, ali ono što je bitno jeste da se upravo na području Bosne formira prva Sklavinija, prva "Slavenska zemlja". Franjo Barišić, razmatrajući hronologiju prvih avarsko-slavenskih naseljavanja, pozivajući se na Prokopijeve podatke naseljavanja Balkana, je zaključio da su se prva plemena starih Slavena doselila na područje današnje Bosne još sredinom 6. vijeka, što potvrđuju i neki arheološki nalazi, kao npr. nalazi u Mušićima kod Višegrada, kao i nalazi na lokaciji Dvorovi kod Bijeljine. Prema Prokopijevim podacima se da zaključiti da su se tada Slaveni naselili na širem prostoru današnje Bosne, uključujući i jezgru iz koje je izrasla bosanska država, odnosno sarajevsko-visočku dolinu.

 Literatura 
 Stipčević, Aleksandar (1989), Iliri: povijest, život, kultura,, Školska knjiga Zagreb, 2.dopunjeno izdanje, 
 Wilkes, J. J. (1992), The Illyrians, Blackwell, pp. 80 i 207, .
 Axhanela (Adžanela) Ardian (2004),"Illyrian Bosnia and Herzegovina-an overview of a cultural legacy", Center for Balkan Studies, http://www.balkancenter.org/Anglisht/ardian.ilyrianbosna.html.
 B. Raunig: Umjetnost i religija Japoda. Djela Akademije BiH, Sarajevo 2004.
 Borivoj Čović, Srednjobosanska kulturna grupa - Praistorija južnoslavenskih zemalja V, Sarajevo, 1987, 481-528.

 Reference 

Kategorija:Bosna i Hercegovina u vrijeme Ilira