Gazi Ferhad-paša Sokolović

Gazi Ferhad-paša Sokolović bio je osmanski kliški (1566–1573) i bosanski sandžak-beg (1573–1580), te prvi bosanski begler-beg (1580–1588) i begler-beg Budimskog pašaluka (1588–1590), a ostao je u sjećanju kao najvažniji graditelj i utemeljivač Starog grada Banje Luke kao kasabe i šehera, te graditelj tadašnjeg Zemunika, koji je u 16. vijeku postao grad s najvećim brojem građana u dalmatinskom dijelu Krčkog sandžaka.

 Rane godine (1530–1566) 
Rođen je oko 1530. kao sin Rustem-bega Sokolovića, amidžić slavnog velikog vezira Mehmed-paše Sokolovića. Braća su mu bila Ali-beg Sokolović, mlađi brat i poznat kao kliški sandžak-beg, i Derviš-beg Sokolović. Prije nego je imenovan kliškim sandžak-begom bio je ulufedžibaša – dnevničar.

 Kliški sandžak-beg (1566–1573) 
Godinu dana nakon što je njegov amidža Mehmed-paša Sokolović postao veliki vezir je u jeseni 1566. godine Ferhad-beg postao kliški sandžak-beg. Godine 1570. osvojio je tvrđavu Vespoljac, te pošto ju je osposobio i obnovio dao joj ime Sejdi Islam (bedem islama). Poduzeo je niz vojnih operacija u dalmatinskom zaleđu u toku Kiparskog rata i Lepantske bitke (1571–1573). Borbe su napadom na Šibenski kotar počele, a vršeni su stalni napadi i na Split. Prodiranjem do Zadra osvojen je Zemunik, Ozren, Brodin, zaleđe Trogira i opsjedan Novigrad. Mlečani su napadali neuspješno Klis, Makarsku i Novi, a nakratko su zauzeli tvrđave Kamen i Solin, te Skradin. Osvojene tvrđave Ferhad-beg priključio je Kliškom sandžaku čime je značajno proširio teritoriju Osmanlijskog carstva. Ferhad-begovi osvajanja su bile dio glavne politike Osmanlijskog carstva na ovim područjima sa ciljem da prošire Carstvo prema sjeverozapadu, bliže Beču. U vezi s razgraničenjem u Dalmaciji zbog potpisivanjem mirovnog sporazuma je odigrao glavnu ulogu. U svojoj Histroiji Muvekkit razgraničenje ovakvo prenosi: "...Tada su se nevjernici predali i pristali da s Ferhad-pašom zaključe mir ida se prema njegovoj želji odredi granica. Ferhad-paša je stao na morskojobali i bacio topuz koji je imao u ruci rekavši: 'Od mjesta gdje je topuz paonaovamo naše je!', i tako odredio granicu, pa su, na taj način, granični znaci postavljeni." Prema mirovnom ugovoru su Mlečani i Osmanlije zadržali što su u tom momentu i držali, ali su Mlečani morali platiti 300.000 dukata za otkup 50 sela oko Zadra, 30-ak oko Šibenika i za Posedarje, tako je jedini stvarni gubitak bio Zemunik. Njegov nasljednik na poziciju kliškog sandžak-bega je bio njegov rođak Lala Kara Mustafa-paša Sokolović.

 Bosanski sandžak-beg (1573–1580) 

Kada je tadašnji bosanski sandžak-beg Lala Mehmed-paša Sokolović premješten za dvorskog lalu u Carigrad je njega naslijedio rođak Ferhad-paša, koji je svoju sposobnost dokazao u prošlom ratu, i tako je mir s Mlečanima sklopljen za vrijeme njegove vladavine u martu 1573. godine. Ferhad-beg je 1573. ušao sa oko hiljadu ljudi u Banju Luku, a kao njegova lična garda su stalno uz njega bili oko 200 do 300 ljudi. Godine 1573, prve godine uprave Bosne, Ferhad-beg je sa 10.000 do 12.000 ratnika započeo vojni pohod prema Bihaću, a već iste godine je provalio u Hrvatsku, gdje ga je dočekao austrijski general Herbert Auersperg kod grada Budaškog na rijeci Radonji, pritoci Korane. 22. septembra 1575 je došlo do bitke u kojoj je barun Herbert Auersperg ubijen i njegova vojska poražena, a njegov sin grof Vuk Engelbert je pao Sokoloviću u sužanjstvo. Majka Vuka platila je po Pečeviji 30.000 dukata da bi spasila sina, a s tim parama je Ferhad-beg sagradio Ferhadiju u Banjoj Luci i nabavio njoj vakuf. Ta džamija je jedan od arhitektonskih spomenika osmanlijskog doba u Bosni. Mirovni ugovor s Habsburškom Monarhijom je Mehmed-paša Sokolović obnovio 1575. godine, ali je Ferhad-beg ipak nastavio s ratovanjem. Tokom godine 1576. izvršeno je oko 50 do 60 upade u bansku Hrvatsku osmanlijske vojske. U aprilu 1576. godine je Ferhad-beg sa sedam hiljada vojnika došao pod Hrastovicu, a putem su upadali u nezaštićena sela. Tom prilikom je zauzeo u junu Bužim, a u julu Cazin. Njegov sljedeći cilj je bio Bihać, gdje je uspio da zadrži veliki dio protivničke vojske, a međuvremenom upadao je u nezaštićene mletačke i ostale habsburške teritorije. Početkom 1577. godine je stupio na snagu mir koji je s Portom sklopio David Ungnad i s tim su prestali upadi Ferhad-bega u Hrvatsku, Sloveniju i Ugarsku. Ungnad je tražio da se vrati Cazin i Bužim uz nagradu od 50.000 cekina, ali je tu ponudu Mehmed-paša odbio. Zbog te odluke Mehmed-paše je Ferhad-beg nastavio osnivanje i zauzeo Mutnik, Veliku Kladušu, Peći, Podzvizd i Zrin. Tako da su sva mjesta oko Une bila zauzeta osim Bihaća.

 Bosanski begler-beg (1580–1588) 
U septembru 1580. zatekla ga je sultanova naredba kojom je osnovan Bosanski begler-begluk, tako da je on postao prvi begler-beg Bosne i time paša. Mnogo je ratovao i u tome dobio naziv gazija.

 Budimski begler-beg (1588–1590) 
Godine 1588. je imenovan budimskim begler-begom, gdje je proveo dvije godine. U septembru 1590. ubio ga je njegov rob. Sahranjen je u Banjoj Luci u turbetu kraj džamije Ferhadije.

 Zadužbine 

 Dalmacija 
Ferhad-paša je zagradio u Zemuniku prvu džamiju i time je grad stekao status kasabe, a nakon toga dolazi i do urbanizacije i razvoja ovog grada da bi postao grad s najvećim brojem građana u dalmatinskom dijelu Krčkog sandžaka. U selu Hrvace napravio je džamiju, a u tvrđavi Vran mekteb.

 Banja Luka 
Osnovao je kasabu Donji Šeher između Crkvine i Vrbasa, iako je Sofi Mehmed-paša znatno pospješio razvitak Banje Luke, današnjeg Gornjeg Šehera. Prije Ferhad-paše je Donji Šeher bio malo naselje o čemu svjedoče kršćanski grobovi na Laušu, te naziv potoka Crkvine. Donji Šeher, savremena Banja Luka, se razvio u značajan grad za vrijeme Ferhad-pašine vladavine. Od godine 1576. do 1578. izgradio je 216 objekata, najpoznatije su džamija Ferhadija (oko 1575. godine), kraj nje mekteb i turbe za sebe, pa šadrvan i hamam i za njih poseban vodovod, sahat-kula, javne zahode, karavan-saraj i hambar za žito, pa u neposrednoj blizini džamije 200 samih obrtničkih i trgovačkih dućana, veliki drveni most preko Vrbasa i kameni most preko Crkvine, a u blizini tih objekata do 2 km kaldrme u širini od 5 aršina i to od Gornjeg Šeherea do potoka Crkvine. On je i osnovao kasabu Lišnja u donjem toku Vrbasa na putu prema Doboju i Derventi, koje je danas istoimeno selo kod Prnjavora.

 Mađarska 
U Pečuhu je izgradio džamiju s kupolom, dvostruki hamam, tekiju i mekteb, a u Sogubini, Kratovu, Dobrunu i Ravnom podigao je karavan-saraj i hanove.

 Također pogledajte 
 Mehmed-paša Sokolović
 Ferhat-pašina džamija

 Reference 

Kategorija:Rođeni 1530.
Kategorija:Umrli 1590.
Kategorija:Begovi
Kategorija:Paše
Kategorija:Bosanski begler-begovi
Kategorija:Budimski begler-begovi
Kategorija:Bosanski sandžak-begovi
Kategorija:Kliški sandžak-begovi
Kategorija:Banja Luka