Meka

Meka ( Meka, puni naziv  Meka el-Mukerrema) jeste grad u oblasti Hidžaz i prijestolnica istoimene provincije u Saudijskoj Arabiji. Grad se nalazi oko 70 km u unutrašnjosti od Džide u uskoj dolini na nadmorskoj visini od 277 metara. U 2012. imala je oko 2 miliona stanovnika, mada se svake godine njeno stanovništvo utrostruči tokom perioda hadždža koji se održava u dvanaestom mjesecu islamskog kalendara, zu-l-hidždže.

Kao mjesto rođenja Muhammeda i mjesto prve objave Kur'anskih ajeta Muhammedu, u pećini Hira 3 km od Meke, ona se smatra najsvetijim gradom u islamu i mjesto hadždža, obaveznog za sve muslimane. U Meki se nalazi i Kaba jer se prema njoj okreću svi muslimani (kibla) tokom molitve (namaza).

Mekom su dugo vremena vladali potomci i nasljednici Muhammeda, šerifi, bilo da su vladali kao nezavisni vladari ili kao vazali većih vlastodržaca. Nju je osvojio Ibn Saud 1925. U moderna vremena, Meka se proširila kvalitetom infrastrukture, a u njoj su izgrađene zgrade poput Abradž al-Bejta, poznate kao kraljevski hotel "sahat-kula", treća najviša zgrada na svijetu i zgrada sa najvećom površinom prostora u njoj. Tokom ovog perioda izgradnje, Meka je izgubila i neke historijske građevine i arheološka nalazišta poput tvrđave Adžjad (‎). Meku godišnje posjeti više od 15 miliona muslimana, uključujući nekoliko miliona tokom par dana hadždža. Kao rezultat toga, Meka je danas postala jedan od najraznolikiji, kosmopolitskih gradova u islamskom svijetu, i pored činjenice da je nemuslimanima zabranjen ulazak u grad.

 Etimologija 
Meka je uobičajeni oblik bosanske transliteracije arapskog imena grada, mada zvanična transliteracija koju koristi vlada Saudijske Arabije glasi Makkah, što je donekle bliže arapskom izgovoru. Sama riječ meka u bosanskom i mnogim drugim jezicima često se koristi pri opisivanju bilo kojeg mjesta koje "privlači" veliki broj ljudi. Vlada Saudijske Arabije usvojila je zvaničnu transliteraciju Makkah 1980-ih, ali takav način transliteracije nije međunarodno prihvaćen niti korišten. Puno zvanično ime grada glasi Makkah al-Mukarramah (, Meka el-Mukerrema), što znači "Časna Meka", ali se ponekad u slobodnom prijevodu koristi i izraz "Sveti grad Meka".

Antičko i drevno ime današnje Meke je Bakkah (koje se često transliterira i kao Baka, Beka, Bakah, Bekka, Bakka). U arapskom jeziku ta riječ, odnosno njena etimologija, kao i kod Meke, nejasna je. Široko prihvaćeno mišljenje je da je ona sinonim za Meku, a navodi se da je to bilo konkretno prvobitno ime za dolinu koja je tu smještena, dok islamski učenjaci taj pojam općenito koriste pri opisivanju svetog područja u gradu u neposrednoj okolini Kabe, kao i samu Kabu. Oblik Bakkah za Meku spomenut je i u Kur'anu u 3. suri u 96. ajetu, dok se oblik Meka koristi u 48. suri u 24. ajetu.

U starom južnoarapskom, jeziku koji se koristio na jugu Arapskog poluostrva u doba Muhammed, glasovi b i m mogli su se međusobno zamjenjivati.  Na drugim mjestima u Kur'anu (6. sura 92. ajet i 42. sura 5. ajet), Meka se navodi pod imenom Ummul-Kura, što znači "majka svih gradova". Jedno od imena za Meku je i Tihamah.

 Geografija 
lijevo|thumb|200px|Pogled na Meku sa vrha hotela "Abradžul-Bejt"
Meka je na 277 m iznad nivoa mora te otprilike 80 km udaljena od obale Crvenog mora.Islamic World, str. 13 Centar grada je u uskom koridoru između planina, koji se često naziva i Mekanska udolina. Područje grada sadrži i doline Al-Tanim, Bakkah i Abkar. Njen planinski položaj u mnogim aspektima definira i njeno današnje širenje. Središte grada se smatra područjem oko Mesdžid-ul-Harama, a ono je smješteno na nešto nižoj nadmorskoj visini od ostatka grada. Područje oko džamije pripada starom gradu. Glavne gradske avenije su El-Mudda'ah i Sūk al-Lejl sjeverno od džamije, te As-Sūk Assagir južno. Saudijci su znatno proširili Veliku džamiju u centru grada, gdje su nekada bile stotine kuća, te ih zamijenili širokim ulicama i trgovima. Tradicionalne kuće u Meki građene su od lokalnog kamena i pretežno su dvospratne ili trospratne. Danas se cjelokupno područje grada prostire na više od 1200 km2.

U antičkoj i srednjevjekovnoj Meki, grad se snabdijevao sa nekoliko glavnih izvora vode. Prvo su bili lokalni bunari, kao što je izvor Zem-Zem, a koji su većinom davali slankastu vodu. Drugi izvor vode je bilo vrelo Ajn Zubejda. Voda iz ovog vrela potjecala je iz planina Džebel Sa'd i Džebel Kabkab, koje se nalaze nekoliko kilometara istočno od brda Arefata, odnosno oko 20 km jugoistočno od Meke. Voda se transportirala od vrela koristeći podzemne kanale. Treći, ali sporadični, način vodoopskrbe je kišnica koju stanovnici čuvaju u malim rezervoarima ili cisternama. Kišnica, iako oskudna, također predstavlja rizik od poplava a od nje postoji opasnost još od davnih vremena. Prema Al-Kurdiju, do 1965. bilo je ukupno 89 većih poplava, uključujući i nekoliko u Saudijskom periodu. U prošlom vijeku, najteža poplava desila se 1942. godine. Od tada, napravljene su brane kako bi se u budućnosti taj problem otklonio.

 Klima 
U Meki vlada ekstremno suha i vrela klima. Za razliku od drugih saudijskih gradova, u Meki i zimi vladaju ekstremno visoke temperature, koje se kreću od 18 °C noću do 30 °C danju. Ljetne temperature su izuzetno visoke i gotovo svakodnevno prelaze preko 40 °C dok se noćne ljetne temperature kreću do vrućih 30 °C. Kiša u Meki pada u vrlo malehnim količinama obično između novembra i januara.

 Historija 
desno|thumb|Karta Meke oko 1814. godine
desno|thumb|Slika Meke, napravljeno u 18. vijeku u Turskoj
Rana historija Meke nije u potpunosti poznata. Sigurno je samo da se i u predislamsko vrijeme ovdje nalazilo svetište koje je bilo cilj hodočašća. Po islamskoj tradiciji, naseljavanje Meke je počelo kada je praotac Ibrahim i njegova žena Hadžera ovdje došli zajedno sa svojim sinom Ismailom  Po dolasku, Ibrahim je molio Boga da opskrbi njegovu porodicu, dok je on odsutan. Kako se navodi u 14. Kur'anskoj suri "Ibrahim", kada im je ponestalo vode, njegova žena Hadžera je počela trčati između dva brda (Saffa i Merva) ukupno sedam puta da bi pronašla vodu. Nakon što se vratila u svoj šator, pored svog sina Ismaila ugledala je izvor vode, koji postoji i danas, a poznat je kao Zem-Zem (staroarapski: stani, stani). Otprilike u isto vrijeme u Meku su doselila dva plemena iz Jemena, Džurhum i Katura. Kasnije je Ismail oženio jednu djevojku iz plemena Džurhum. Kada se Ibrahim vratio u Meku, zajedno sa Ismailom je sagradio Kabu. Po islamskom vjerovanju, davno prije njega Adem je sagradio Kabu kao mjesto za molitvu, ali je tokom vremena propala i pala u zaborav sve dok je Ibrahim nije ponovno pronašao. Kasnije je pleme Džurhum preuzelo kontrolu i održavanje Kabe.

Početkom 6. vijeka, kontrolu nad gradom Mekom preuzima pleme Kurejš. Oni su se uspjeli učvrstiti pomoću uspješne trgovine, te su sa drugim arapskim plemenima uspjeli napraviti jedan sistem savezništva. Među najvažnijim vezama bila je ona sa plemenom Benu-Sulajm, koji su uglavnom naseljavali područje između Meke i Medine. Međutim, u unutrašnjoj organizaciji plemena Kurejš postojali su mnogi rivaliteti između pojedinih porodica. U tom vremenu, Kaba je već značajno vjersko svetište koje su redovno posjećivala arapska plemena, u čast paganskog božanstva Hubala. U predislamskom periodu kult Kabe je pored slavljenja Allaha uključivalo i štovanje brojnih staroarapskih božanstava poput al-Lata, Manata i Uza. Političko i društveno središte grada bila je Dar al-Nadva, vijećnica u kojoj je zasijedalo vijeće plemena Kurejš i gdje su se proslavljale najznačajnije proslave ili ustoličenja.

Oko 610. Muhammed počeo je u Meki otvoreno pozivati ljude u tada novu, monoteističku religiju. Međutim, zbog vrlo snažnog protivljenja mnogih pripadnika plemena Kurejš protiv njega i njegovog pozivanja, u ljeto 622. njegovi sljedbenici i on sele se u grad Jesrib (danas poznat kao Medina), gdje su već mnogi pripadnici plemena Evs i Hazredž prihvatili islam. Iz Medine, Muhammed i muslimani započeli su borbu protiv neislamskih Mekelija. Vojni sukobi između muslimana i višebožačkih Mekelija mogu se podijeliti u četiri faze:
 u prvoj fazi koja je trajala do 624. muslimanska vojska je presretala trgovačke karavane iz Meke. U tim akcijama nije učestvovalo mnogo muslimanskih vojnika, a Mekanski karavani bili su dobro zaštićeni, tako da su prepadi bili relativno neuspješni.
 druga faza je počela u martu 624. kada su počeli i otvoreni sukobi, a nakon zasjede na trgovački karavan koji je predvodio Ebu Sufjan ibn Harb. Mekanska vojska veličine od 800 do 900 vojnika koja je požurila da zaštiti karavan poražena je kod mjesta Bedr (oko 130 km jugozapadno od Medine) od strane znatno manje muslimanske vojske. Mekanska vojska navikla na pobjede, sa reputacijom jedne od najsnažnijih grupa u tadašnjoj Arabiji, nakon bitke na Bedru došla je u podređen položaj. Nakon tog poraza, vlasti u Meki tražili su osvetu. U martu 625. na brdu Uhud sjeverozapadno od Medine došlo je do bitke na Uhudu, u kojoj je Mekanska vojska porazila muslimane. Meka nakon toga odlučuje sklopiti savez sa mnogim nomadskim plemenima kao i raznim jevrejima te sa 10 hiljada vojnika u martu 627. počinju opsadu Medine. Međutim, muslimani tada primjenjuju novu taktiku napravivši rov oko grada, pa u bici na Hendeku Mekanska vojska ne uspijeva ući u Medinu. Pored toga iz Mekanskog saveza istupaju neka plemena, a ostatak Mekanske vojske se vraća u Meku.
 treća faza koja je trajala od marta 627. do kraja 629. bila je nešto mirnija. U martu 628. obje zaraćene strane potpisuju sporazum u el-Hudejbiji o desetogodišnjem primirju.
 četvrta relativno kratka faza na kraju koje je Meka kapitulirala počela je napadom jednog od plemena u savezu sa Mekom na muslimane. Došlo je do eskalacije sukoba a da bi se situacija smirila vođa Mekanaca Ebu Sufjan ibn Harb, koji je od udaje njegove kćerke Ummu Habibe 627. godine sa Muhammedom bio u krvnom srodstvu, dolazi u Medinu kako bi obnovio mirovni sporazum sa muslimanima. Međutim, pregovori su bili bezuspješni. Kada je muslimanska vojska predvođena Muhammedom sa 10.000 vojnika krenula prema Meki, Ebu Sufjan je ponovno pokušao pregovorima da ih zaustavi. Zauzvrat što je prešao na islam, muslimani su dali garancije da niko od stanovnika Meke neće biti ugrožen ko ne bude pružao otpor. Takvim pristupom, muslimanska vojska je bez otpora ušla u Meku.

U periodu ranog islamskog doba, Meka je postala,  mjesto hodočašća i godišnjeg okupljanja miliona muslimana. Godine 638. došlo je do obilnih kiša koje su poplavile grad, pa je tadašnji halifa Omer ibn el-Hattab u gornjem dijelu grada naredio gradnju nove brane koja je štitila džamiju od poplava. Nakon toga Mesdžid-ul-Haram je nekoliko puta proširivan, naročito u periodu abasidskog halife Mehdija (775-785.) kada je na vlasti u Meki bio njegov namjesnik Džafar ibn Sulejman.

Od 1517. Meka postaje dijelom Osmanlijskog carstva, sve do 1916. kada vlast preuzima veliki šerif Meke Husein ibn Ali, kasnije on postaje kralj Hedžaza. Nedugo nakon toga, u oktobru 1924. sultan Abdul-Aziz ibn Saud preuzima Meku, a kralj Husein bježi. Od januara 1926. sultan Abdul-Aziz se proglašava kraljem današnje Saudijske Arabije, te saziva svemuslimanski kongres u Meki u ljeto 1926. na kojem su određeni uslovi i načini dolaska muslimana na hadždž.

 Sveta mjesta 
Najsvetije mjesto u samoj Meki je Mesdžid-ul-Haram, sagrađen u sadašnjem obliku godine 1570. (978. godine po islamskom kalendaru). Četvorougaone je forme i okružen kamenim zidovima. Najsvetije mjesto samog islama, Kaba, je u središtu dvorišta Mesdžid-ul-Harama.

Hira je pećina u blizini Meke, na brdu zvanom Džebel el-Nur u području Tihame. Poznata je po tome što je u njoj Muhammed preko anđela Džibrila od Allaha primio objavu prvih Kur'anskih ajeta (prvih pet ajeta 96. sure "El-'Alek").

 Privreda 
Privreda Meke u najvećoj mjeri zavisi od godišnjeg hadždža pa je zasnovana na pružanju usluga. Jedan akademik je izjavio: da Mekanci nemaju izvora zarade osim usluga koje pružaju hadžijama. Prihodi dobijeni tokom hadždža, ne doprinose samo ekonomiji grada već u historijski gledano imali mnogo širi utjecaj na ekonomiju cjelokupnog Arapskog poluostrva. Prihod od hadždža ostvaruje se na nekoliko načina. Jedan od njih je oporezivanje hadžija. Porezi i takse su naročito povećani tokom velike krize 1920-ih i 1930-ih, a mnoge od tih taksi postojale su sve do 1972. godine. Drugi načini zarade uključuju usluge hadžijama tokom njihovog boravka u Meki. Naprimjer, saudijska nacionalna aviokompanija Saudia ostvaruje 12% svih prihoda tokom vremena hadždža. Osim toga, prevoz koji plaćaju hadžije da bi doputovali u Meku također jednim dijelom donosi prihode, a osim toga mnogo prihoda donose i hoteli.

Za organizaciju prihvata i smještaja hadžija, grad osigurava više od 100 miliona američkih dolara, dok saudijska vlada troši oko 50 miliona za usluge tokom hadždža. U Meki također postoje i neke industrijske firme, ali one ne igraju veliku ulogu u ekonomiji grada ni Saudijske Arabije, koja najveće prihode ima od izvoza nafte. Neke od manje zastupljenih proizvodnih firmi u Meki uključuju fabrike tekstila, namještaja i slično.

 Gradovi partneri 
Medina, 
Merv, 
Jerusalem, 
Istanbul, 
Karachi, 

 Reference 

 Literatura 


 Vanjski linkovi 


 Meka  na saudinf.com
 Lični opis hadždža, posjete Meki i Medini, autora Richarda Burtona


Kategorija:Gradovi u Saudijskoj Arabiji
Kategorija:Hadž
Kategorija:Sveta mjesta u islamu