Jupiterovi prirodni sateliti

Jupiter ima mnogo prirodnih satelita. Najnovija istraživanja su pokazala da ih ima 63.

 Otkriće mjeseca 
Prvi Jupiterovi mjeseci koji su otkriveni bili su veliki galilejanski mjeseci koje je otkrio Galileo Galilei 1610. godine. Tek nakon četiri vijeka zemaljski astronomi su otkrili devet manjih.

U svemirskoj misiji 1979. godine Voyager 1 je otkrio tri unutrašnja mjeseca, povećavajući time broj poznatih satelita na 16 (odnosno 17 ukoliko ubrajamo Temisto koji je bio otkriven i tada ali potom više nije vidjen od 1975. godine). Taj broj se održao sve do 1999. godine, kada je senzitivnim detektorima sa Zemlje otkriveno narednih 47 (ili 46) malehnih mjeseca u dugim, ekcentričnim, obično retrogradnim orbitama. Prosječno su prečnika oko 3 km, a najveći od njih je samo 9 km dužine. Svi ovi mjeseci se smatraju zarobljenim asteroidnim ili možda kometnim tijelima, vjerovatno podijeljenih na nekoliko dijelova, ali se malo toga o njima zna. Ukupan broj Jupiterovih prirodnih satelita prema današnjim istraživanjima je 95, tj. mnogo više nego što ih ima i jedna planeta u Sunčevom sistemu. Možda pored ovih postoji i još nekoliko malih mjeseca koji još nisu otkriveni.

 Najnovija otkrića 

6. oktobra 1999. godine programom Spacewatch (Osmatrač neba) je otkriven asteroid 1999 UX18. Tek kasnije se došlo do spoznaje da je to zapravo novi Jupiterov mjesec, Kaliroa. Godinu dana poslije, između 23. novembra i 5. decembra 2000. godine, naučni tim koga su predvodili Scott S. Sheppard i David C. Jewitt sa Havajskog univerziteta je otpočeo sistematsku potragu za malim iregularnim Jupiterovim mjesecima.

Tim je koristio dvije najveće CCD kamere na svijetu, montirane na dva od trinaest teleskopa na vrhu havajske planine Mauna Kea (Mona Ki): tzv. Subaruu i (prečnika 8,3 m) i Kanadsko-francusko-havajskom teleskopu (prečnika 3,6 m). U opservacijama iz 2000. godine je otkriveno deset novih mjeseca, čime im je povećan broj na 28 (Temisto je otkriven tek na početku 2000-te).

Naredne godine, od 9. do 11. decembra 2001. god., otkriveno je ostalih jedanaest, povećavajući im broj na 39. Godine 2002. je otkriven samo jedan novi mjesec, nazvan Arha; a četiri mjeseca poslije, između 5. i 9. februara 2003. god. otkriveno je još 23 mjeseca.

 Tabela poznatih mjeseca 

Valja primijetiti da vanjski sateliti ne slijede jednostavni period / vezu sa osom koju je predlagao Keplerov treći zakon zbog uticaja gravitacionih sila Sunca koje izobličuju orbite. Mjeseci u donjoj tabeli su razvrstani prema rastućem periodu, što nije isto što i rastući srednji poluprečnik orbite.
mini|desno|200px|Galilejevi sateliti: Prikazani od lijeva prema desno su sateliti po blizini Jupiteru: Io, Evropa, Ganimed, i Kalisto.
 Naziv
(Prilagođeni i izvorni naziv) Prečnik (km) Masa (kg) Poluprečnik orbite (km) Orbitalni period (d) Inklinacija (°) Ekcentricitet Grupa Metida  Metis  43  1,2E+16  128 000  0,295  0,019°  0,0012 Amalteja Adrasteja  Adrastea  26×20×16  7,5E+14  129 000  0,298  0,054°  0,0018 Amalteja  Amalthea  262×146×134  0,2E+18  181 400  0,498  0,388°  0,0031 Teba  Thebe  110×90  0,1E+18  221 900  0,675  1,070°  0,0177 Io  Io  3643  0,9E+22  421 800  1,769   0,036°  0,0041 galilejanski mjesec Evropa  Evropa  3122  0,5E+22  671 100  3,551  0,469°  0,0094 Ganimed  Ganymede  5262  1,5E+22  1 070 400  7,155  0,170°  0,0011 Kalisto  Callisto  4821  1,1E+22  1 882 700  6,690  0,187°  0,0074 Temisto  Themisto  8  0,7E+14  7 284 000  130,020  43,259°  0,2426 Temisto Leda  Leda  20  0,1E+16  11 165 000  240,920  27,457°  0,1636 Himalija Himalija  Himalia  170  0,7E+18  11 461 000  250,560  27,496°  0,1623 Lisiteja  Lysithea  36  0,6E+16  11 717 000  259,200  28,302°  0,1124 Elara  Elara  86  8,7E+16  11 741 000  259,640  26,627°  0,2174 S/2000 J 11  4  9.0E+12  12 555 000  286,950  28,273°  0,2484 Karpo  Carpo  3  4,5E+12  16 989 000  456,100  51,395°  0,4297 ? S/2003 J 12  1  0.1E+12  17 582 000  489,500  151,140°  0,5095 ? Euporija  Euporie  2  1,5E+12  19 304 000  550,740  145,767°  0,1432 Ananka? S/2003 J 3  2  1.5E+12  20 221 000  583,880  147,550°  0,1970 S/2003 J 18  2  1,5E+12  20 514 000  596,590  146,104°  0,0221 S/2003 J 16  2  1.5E+12  20 957 000  616,360  148,537°  0,2246 Ananka Mnema  Mneme  2  1,5E+12  21 069 000  620,040  148,635°  0,2273 Euanta  Euanthe  3  4,5E+12  20 797 000  620,490  148,910°  0,2321 Ortozija  Orthosie  2  1,5E+12  20 720 000  622,560  145,921°  0,2808 Ananka? Harpalika  Harpalyke  4  0,1E+14  20 858 000  623,310  148,644°  0,2268 Ananka Praksidika  Praxidike  7  0,4E+14  20 907 000  625,380  148,967°  0,2308 Tiona  Thyone  4  9,0E+12  20 939 000  627,210  148,509°  0,2286 Telksinoa  Thelxinoe  2  1,5E+12  21 162 000  628,090  151,417°  0,2206 Ananka? Ananka  Ananke  28  0,3E+16  21 276 000  629,770  148,889°  0,2435 Ananka Jokasta  Iocaste  5  0,2E+14  21 061 000  631,600  149,429°  0,2160 Hermipa  Hermippe  4  9,0E+12  21 131 000  633,900  150,725°  0,2096 Ananka? Helika  Helike  4  9,0E+12  21 263 000  634,770  154,773°  0,1558 S/2003 J 15  2  1,5E+12  22 627 000  689,770  146,501°  0,1910 S/2003 J 17  2  1,5E+12  22 992 000  714.470  164,917°  0,2378 Karma S/2003 J 10  2  1,5E+12  23 041 000  716,250  165,086°  0,4295 Karma? Euridoma  Eurydome  3  4,5E+12  22 865 000  717,330  150,274°  0,2759 Pasifaja? Pasiteja  Pasithee  2  1,5E+12  23 004 000  719,440  165,138°  0,2675 Karma Haldena  Chaldene  4  7,5E+12  23 100 000  723,700  165,191°  0,2519 Arha  Arche  3  4,5E+12  22 931 000  723,900  165,001°  0,2588 Izonoa  Isonoe  4  7,5E+12  23 155 000  726,250  165,268°  0,2471 Erinoma  Erinome  3  4,5E+12  23 196 000  728,510  164,934°  0,2665 Kala  Kale  2  1,5E+12  23 217 000  729,470  164,996°  0,2599 Etna  Aitne  3  4,5E+12  23 229 000  730,180  165,091°  0,2643 Tajgeta  Taygete  5  0,2E+14  23 280 000  732,410  165,272°  0,2525 S/2003 J 23  2  1.5E+12  23 563 000  732,440  146,314°  0,2714 Pasifaja S/2003 J 9  1  0.1E+12  23 384 000  733,290  165,079°  0,2632 Karma Karma  Carme  46  1,3E+16  23 404 000  734,170  164,907°  0,2533 S/2003 J 5  4  9,0E+12  23 495 000  738,730  165,247°  0,2478 Hegemona  Hegemone  3  4,5E+12  23 947 000  739,600  155,214°  0,3276 Pasifaja S/2003 J 19  2  1,5E+12  23 533 000  740,420  165,153°  0,2556 Karma Kalika  Kalyke  5  0,2E+14  23 566 000  742,030  165,159°  0,2465 Pasifaja  Pasiphaë  60  3,0E+16  23 624 000  743,630  151,431°  0,4090 Pasifaja Eukelada  Eukelade  4  9,0E+12  23 661 000  746,390  165,482°  0,2721 Karma Sponda  Sponde  2  1,5E+12  23 487 000  748,340  150,998°  0,3121 Pasifaja Kilena  Cyllene  2  1,5E+12  23 951 000  751,940  150,123°  0,4116 Megaklita  Megaclite  5  0,2E+14  23 493 000  752,880  152,769°  0,4197 S/2003 J 4  2  1,5E+12  23 930 000  755,240  149,581°  0,3618 Kaliroa  Callirrhoe  9  0,9E+14  24 103 000  758.770  147,158°  0,2828 Sinopa  Sinope  38  0,7E+16  23 939 000  758,900  158,109°  0,2495 Autonoa  Autonoe  4  9,0E+12  24 046 000  760,950  152,416°  0,3168 Aeda  Aoede  4  9,0E+12  23 981 000  761,500  158,257°  0,4322 Kalihora  Kallichore  2  1,5E+12  24 043 000  764,730  165,501°  0,2640 Karma? S/2003 J 14  2  1,5E+12  24 011 000  779,180  144,529°  0,3351 Pasifaja S/2003 J 2  2  1,5E+12  29 541 000  979,990  160,638°  0,2255 ?

 Napomena u vezi s nazivima 
Neki asteroidi imaju isto ime kao i Jupiterovi mjeseci: 9 Metida, 38 Leda, 52 Evropa, 85 Io, 113 Amalteja, 239 Adrasteja i 1036 Ganimed.

Napomenimo i to da sateliti otkriveni između 1904. i 1951. godine (Himalija, Elara, Pasifaja, Sinopa, Lisiteja, Karma i Ananka) zvanično nisu dobili naziv sve do 1975. godine, mada su njihovi otkrivači umrli mnogo prije. Jednostavno se prepoznaju po rimskim brojčanim designacijama (Jupiter VI kroz Jupiter XII). Vidi članak pod nazivom Imenovanje prirodnih satelita.

 Vanjski linkovi 
 Farlexova Enciklopedija - članak o Jupiterovim prirodnim satelitima
 Podaci o Jupiterovim satelitima

Kategorija:Jupiter
Kategorija:Prirodni sateliti