Rim

Rim () jest glavni i najmnogoljudniji grad Italije i ujedno i glavni grad regije Lazio, grad bogate historije poznat i pod imenom Vječni grad. Rim je centar bogate antičke kulture, od koje je ostalo mnogo spomenika do današnjih dana, a jedan od najvećih svakako je Koloseum. Smješten je u donjem toku Tibera, u neposrednoj blizini Sredozemnog mora i jedan je od najvećih centara Sredozemlja. U okviru gradskog područja Rima nalazi se i Vatikan, crkvena država i sjedište rimokatoličke crkve i pape.

Rim je najveći grad Italije i ima 2.837.332 stanovnika (2019),  a procjenjuje se da u cijeloj aglomeraciji živi i do 4,3 miliona stanovnika.

 Historija 
mini|Forum Romanum
Rim se može pohvaliti dugom i raznolikom historijom, koja je često bila veoma burna i ne rijetko prožeta ratovima, sukobima, paljevinama, bolestima i epidemijama. Rimska historija duga je gotovo 3.150 godina i u tom je vremenu Rim bio sjedište Rimskog carstva, Rimske republike, Rimskog kraljevstva, Papinske Države, Kraljevine Italije i Republike Italije.

 Osnivanje grada 
Legenda kaže da je Rim osnovan 21. aprila 753. godine p. n. e., i da mu je osnivač Romulus (Romul), koji je tada ubio svog brata Remusa (Rema). Ovaj datum je uziman kao osnova rimskog i julijanskog kalendara (Ab urbe condita). Romul i Rem su, prema toj legendi, sinovi Marsa (Aresa) i svećenice Rhea Silvie, kćeri Numitora, kralja Albalonga. Braća su sklonjena da bi ih se spasilo od mržnje Amuliusa, pretendenta na albalonganski tron, a odgojila ih je vučica, koja je i danas simbol grada Rima.

Porijeklo imena Rim je nerazjašnjeno, iako je još od antičkog doba u opticaju nekoliko teorija. Najmanje vjerovatna je ona koja kaže da je naziv od grčke riječi Ρώμη (hrabrost, kuraž). Nešto vjerovatnija je ona koja ime izvlači iz korijena rum (rum - sisa), što se vjerovatno povezuje sa vučicom (na latinskom lupa, interesantno riječ koja ujedno znači i prostitutka) koja je odhranila (dojila) Romula i Rema.

 Antičko doba 
mini|Dioklecijanove terme
U početku je Rim bio kraljevstvo, kojim je vladao kralj, ali ono 509. godine p. n. e. postaje republika. Period rasta, prekinut sa porazom koji su Gali nanijeli Rimu negdje oko 390. godine p. n. e., ubrzo je nastavljen. U zadnjim danima Republike Rim je bio glavni grad teritorije koja je pokrivala veći dio Mediterana. Pod Caesarom Augustusom i njegovim nasljednicima širenje je nastavljeno.

Od ranog 3. vijeka stvari se mijenjaju. Rim formalno i dalje ostaje glavni grad, ali imperatori provode sve manje i manje vremena u njemu. 330. godine Konstantin uspostavlja Konstantinopol kao drugi glavni grad Carstva, a neki kasniji "zapadni" carevi smještaju svoja sjedišta i u Milanu ili čak Ravenni, umjesto u Rimu. Ipak mjesto u Senatu je, uprkos gubitku moći samog Senata, još uvijek ostalo stvar prestiža, a proglašenje kršćanstva zvaničnom religijom Carstva, je od biskupa Rima (kasnije nazvanog Papa) načinilo najznačajniju religijsku ličnost zapadnog Carstva. Takođe, sada je Carstvo bilo izloženije napadima izvana, glavni bedemi grada bili su sagrađeni 270. godine, ali ni oni nisu uspjeli spriječiti prodor prvo Alara 410. godine, a potom Geisera 455. godine.

 Barbarsko i bizantsko doba 
mini|Aurelijev obelisk
Pad Zapadnog rimskog carstva je malo što promijenio što se Rima tiče. Odoaceri i Ostrogothi nastavili su, kao i imperatori prije njih, vladati Italijom iz Ravenne. U međuvremenu Senat je, iako je već odavno izgubio na značaju, nastavio upravljati Rimom, a Papa je uobičajeno dolazio iz senatorskih porodica.
Ovakvo stanje potrajalo je sve dok Istočno rimsko carstvo, pod Justinianom I, nije zauzelo grad 536. godine. Ostrogothi, pod Totilom, ponovo su osvojili Rim 546. godine i opljačkali ga. Bizantski general Belisarius im ga je ubrzo preoteo, ali ga je ponovo izgubio 549. godine. Belisarius je zamijenjen Narsesom, koji još jednom osvaja grad godine 552.
Car Istočnog rimskog carstva, Justinian I (vladao 527-565), odobrio je Rimu sredstva za održavanje javnih zgrada, akvadukta i mostova – koji su, u Italiji izmučenoj ratovima, često bili van funkcije. Također se proglasio pokroviteljem preostalih učenika, govornika, fizičara i advokata, nadajući se da će s vremenom više mladih tražiti bolje obrazovanje. Poslije rata Senat je formalno ponovo uspostavljen, ali pod kontrolom prefekta i drugih službenika određenih od bizantskih autoriteta u Raveni i odgovornih njima.
Papa je sada bio jedna od vodećih religijskih osoba u cijelom Bizantijskom carstvu i u stvarnosti moćniji na lokalnom nivou i od postavljenih senatora i od lokalnih bizantskih službenika. U praksi lokalna vlast pripala je Papi a u sljedećih nekoliko desetljeća najveći dio senatskih aristokrata i bizantskih administrativaca u Rimu bio je apsorbiran u crkvenu hijerarhiju.
Za vladavine Justinianovog nećaka i nasljednika, Justina II (vladao 565-578 godine), Alboini su izvršili invaziju na Lombardiju (568. godine). Zauzimajući regije Benevento, Lombardiju, Piedemont, Spoleto i Toskanu, osvajaći su ograničili carsku vladavinu na male dijelove zemlje koji su bili u okruženju, uključujući Rim, Napoli (Napulj) i Ravenu. Jedan od tih okruženih "otoka" koji je ostao pod bitzantskom kontrolom bila je Perugia (Peruđa), koja je predstavljala stalno ugrožavanu kopnenu vezu između Ravene i Rima. 578. godine senat je, u njegovom posljednjem zabilježenom aktu, morao zatražiti pomoć Tiberiusa II Constantina (vladao 578-582 godine) protiv vojvoda koji su nadirali prema Rimu i predstavljali prijetnju, Faroalda od Spoleta and Zotta od Beneventa.
Maurice I (vladao 582-602) uveo je novi faktor u ovom, već kontinuiranom, konfliktu stvarajući alijansu sa Childebertom II od Austrasie (vladao 575-595). Armije Franačkog kralja zauzimale su teritoriju Lombardije u 584. 585. 588. i 590. godini. Rim je, pored toga, bio pogođen katastrofalnom poplavom 589. godine, koju je pratila kuga 590. godine. Zabilježena je legenda kako je viđen anđeo, u doba dok je novoizabrani Papa Grgur I (vladao 590-604) prolazio u procesiji pored Hadrianove grobnice, kako lebdi nad zgradom i vraća svoj mač u korice kao znak toga da je kuga na izmaku. A i grad je, činilo se, konačno bio siguran.
Ipak, novi kralj Lombardije, Agilulf (vladao 591-616), je radio na tome da osigura mir sa Childebertom, reorganizira svoje teritorije i nastavi aktivnosti protiv Rima i Napulja do 592. godine. Sa carem okupiranim ratovima na istočnim granicama i nesposobnim da osigura Rim od invazije, Grgur I je preuzeo inicijativu i započeo pregovore o mirovnom ugovoru. Završeni su u jesen 598. i kasnije priznati samo od Maurica Pozicija Patrijarha Rima je još više učvršćena pod uzurpatorom Fokasom (vladao 602-610). Phocas je priznao prvenstvo rimskom patrijarhu nad patrijarhom Konstantinopolja i čak dekretom proglasio Papu Bonifaca III (607.) "Vođom svih crkava".

 Obrazovanje 
Rim je važno središte visokog obrazovanja. Prvi univerzitet u gradu jest La Sapienza, osnovan 1303, koji je i najveći evropski univerzitet, s približno 150.000 studenata. Ostala dva gradska univerziteta jesu Tor Vergata, osnovan 1982, i Treći rimski univerzitet, osnovan 1992.

U gradu je i veliki broj papinskih univerziteta, uključujući Univerzitet sv. Tome Akvinskog i Gregorijanski univerzitet (najstariji isusovački univerzitet na svijetu, osnovan 1551).

Ovdje su i brojni privatni univerziteti, kao LUMSA, Katolički univerzitet Svetog Srca, LUISS, Evropski institut za dizajn, Univerzitet "Giovanni Cabbotto", IUSM, Američki univerzitet u Rimu, Univerzitet "Guglielmo Marconi" i drugi.

 Znamenite ličnosti 
mini|Piazza del Campidoglio
mini|Kapitol

 Luciana Aigner-Foresti, italijanski arheolog
 Giulio Andreotti, političar i državnik
 Elio de Angelis, vozač Formule 1
 Guillaume Apollinaire, francuski književnik
 Luca Barbarossa, pjevač
 Enzo Barboni, scenarist i režiser
 Cecilia Bartoli, mecosopranistica
 Lamberto Bava, scenarist i režiser
 Cesare Borgia, renesansni moćnik
 Lucretia Borgia, kneginja
 Giulio Caccini, kompozitor
 Gaj Julije Cezar, rimski državnik i autor
 Enzo G. Castellari, režiser
 Pietro Cavallini, slikar
 Sergio Corbucci, režiser
 Joe D'Amato, režiser
 Andrea de Cesaris, automobilist
 Angelo Di Livio, nogometaš
 Stefano Dionisi, glumac
 Piero Dorazio, slikar
 Julius Evola, filozof kulture
 Aldo Fabrizi, glumac i režiser
 Rafael Sanchez Ferlosio, španski književnik
 Franco Frattini, političar i EU-komesar
 Massimiliano Fuksas, arhitekt i dizajner
 Giuseppe Gentile, atletičar
 Gerino Gerini, vozač Formule 1
 Giacomo della Porta, arhitekt i kipar
 Ignazio Giunti, vozač trkaćih automobila
 Francesco de Gregori, kantautor
 Nicola Francesco Haym, muzičar, kompozitor i libretist
 Jovanotti, kantautor i reper
 Juan Carlos I, španski kralj
 Justus von Canterbury, misionar i nadbiskup od Canterburyja
 Sophia Loren, glumica
 Anna Magnani, glumica
 Franca Magnani, novinarka
 Silvana Mangano, glumica
 Mark Aurel, rimski car
 Raffaele Mertes, režiser
 Pietro Metastasio, pjesnik i libretist
 Franco Modigliani, ekonom i dobitnik Nobelove nagrade
 Elsa Morante, književnica
 Alberto Moravia, književnik
 Luigi Musso, vozač Formule 1
 Alessandra Mussolini, glumica i fašistička političarka
 Ornella Muti, glumica
 Alessandro Nesta, nogometaš
 Anita Pallenberg, manekenka, glumica i modna dizajnerica
 Massimo Pallottino, arheolog
 Luciana Paluzzi, glumica
 Jacopo Peri, kompozitor
 Pier Leone Ghezzi, slikar
 Luigi Pintor, publicist
 Giulio Romano, slikar i arhitekt
 Emanuele Pirro, automobilist
 Andrea Riccardi, teolog
 Cola di Rienzo, političar i narodni tribun
 Ryan Paris, muzičar
 Isabella Rossellini, glumica
 Roberto Rossellini, režiser
 Giorgio Scarlatti, automobilist
 Elsa Schiaparelli, modna dizajnerica
 Sergio Sollima, režiser
 Alberto Sordi, glumac
 Alessandro Specchi, arhitekt i grafičar
 Francesco Totti, nogometaš
 Giuseppe Valadier, arhitekt i arheolog
 Lorenzo Valla, humanist
 Pietro della Valle, putopisac
 Antonello Venditti, kantautor
 Louis Visconti, francuski arhitekt
 Lina Wertmüller, režiser

 Također pogledajte 
 Vatikan
 Alatri
 Hram Portunusa
 Latinska dolina
 Hronologija antičkog Rima
 Panteon (Rim)

 Reference 

 Vanjski linkovi 

 Službeni sajt


Kategorija:Glavni gradovi evropskih država
Kategorija:Gradovi u Italiji
Kategorija:Svjetska baština u Italiji