Armija Republike Bosne i Hercegovine

Armija Republike Bosne i Hercegovine (Armija RBiH ili ARBiH) bila je oružana snaga Republike Bosne i Hercegovine za vrijeme rata u Bosni i Hercegovini. Armija RBiH osnovana je 15. aprila 1992. što se obilježavalo kao Dan armije. Njen mandat i zadaci unutar Oružanih snaga RBiH okvirno su bili definisani Ustavom Republike Bosne i Hercegovine (čl. 162).

Armija RBiH je nakon Dejtonskog sporazuma definirana kao bošnjačka komponenta Vojske Federacije Bosne i Hercegovine, a nakon reforme odbrane transformirana je u Bosanske rendžere, jednu od tri brigade u sastavu Oružanih snaga Bosne i Hercegovine (OS BiH).

Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine je 1996. godine povodom obilježavanja 1. marta, dana nezavisnosti Republike BiH, odlikovao Armiju RBiH Ordenom slobode.

 Historija 
 Osnivanje 

Nakon prvih višestranačkih izbora održanih u novembru 1990. godine vlast u SR BiH su osvojile stranke s nacionalnim predznakom: SDA, SDS i HDZ BiH. Kao posljedica međunacionalne netrpeljivosti i političkih neslaganja unutar SFRJ, dolazi do njenog raspada i početka ratnih sukoba. Nakon sukoba u Sloveniji i Hrvatskoj, u Bosni i Hercegovini dolazi do osnivanja nelegalnih paravojnih jedinica kao što su Zelene beretke i Patriotska liga. Nasuprot tome na teritoriju SR BiH dolazi do sve većeg nagomilavanja snaga JNA iz koje se postepeno naoružavaju srpske paravojne formacije. Naredbu o naoružavanju paravojnih formacija SDS-a dao je načelnik Generalštaba JNA general Blagoje Adžić. Dana 7. i 8. februara u selu Mehurići kod Travnika održano je vojno savjetovanje komandanata sedam regionalnih štabova i dijela Glavnog štaba Patriotske lige BiH. Dana 8. aprila 1992. godine, uz proglašenje neposredne ratne opasnosti na teritoriji Bosne i Hercegovine, nakon
kojeg je uslijedilo proglašenje Republike Bosne i Hercegovine, oformljen je štab Teritorijalne odbrane BiH. Dan poslije, odlukom Predsjedništva RBiH svim naoružanim sastavima i pojedincima, osim pripadnika JNA i MUP-a, naređeno je da se jave u općinske, gradske i regionalne štabove TO, da bi se potčinili jedinstvenoj komandi.http://www.icty.org/x/cases/hadzihasanovic_kubura/tjug/bcs/060315.pdf str. 97
Iako je zvanično 23. juna 1992. godine, TO RBiH preimenovana u Armiju RBiH, kao zvaničan datum osnivanja Armije RBiH uzima se 15. april 1992, te se taj datum i obilježava kao dan formiranja. Za prvog komadanta, odnosno za načelnika Glavnog štaba Armije RBiH je izabran general Sefer Halilović, koji će tu funkciju obavljati do 1993. godine. Za njegove zamjenike imenovani su Jovan Divjak i Stjepan Šiber. Sjedište GŠ Armije R BiH je bilo u Sarajevu i predstavljao je najviši organ u komandnom lancu. Sastojao se od nekoliko uprava kao što su: Uprava za kadrove, Uprava za operacije i obuku, Uprava za logistiku, Uprava za moral, informativno-propagandnu djelatnost i vjerska pitanja, Obavještajna uprava i dr. Odlukom Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine od 18. augusta 1992. godine, cjelokupna teritorija Republike BiH trebala je biti podijeljena na zone odgovornosti pet korpusa u formiranju a koji bi bili potčinjeni Štabu Vrhovne komande ABiH.

 1992. 
Tokom 1992. godine oko 70% teritorije BiH je bilo pod kontrolom srpskih formacija. Armija se već nakon svog osnivanja susreće s nekoliko problema kao što su nedostatak oružja i opreme, neutemeljena organizacija, slaba logistika pored neprijateljske JNA i VRS. Prve bitke armije su bile za grad Sarajevo u cilju sprječavanju ulaska srpskih snaga u grad, što je bilo uspješno. Vojska uspješno formira linije odbrane oko Sarajeva, tuzlanske, zeničke regije, srednje Bosne, te oko opkoljenih gradova Bihaća, Goražda, Srebrenice, Žepe i Foče. 6. aprila 1992. srpske snage zauzimaju grad Foču, sljedeći gradovi pod kontrolom VRS su bili Bijeljina, Zvornik, Bratunac, Višegrad, Rudo u kojima otpor slabo naoružanih pripadnika PL  BiH nije mogao zaustaviti prodor srpskih snaga i JNA.

U Posavini gradove Brčko, Bosanski Brod, Orašje, Odžak, Derventa, Bosanski Šamac, Modriča početkom rata su pod kontrolom imale Armija RBiH, HVO, HOS i ZNG. Kako je ova teritorija fizički u geografskom pogledu odvajala zapadni dio RS-a i teritorij RSK u Hrvatskoj od istočnog dijela RS-a i Srbije i Crne Gore, snage VRS-a su morale osvojiti ovu teritoriju kako bi zauzele koridor koji je bio komunikacija prema Banjoj Luci zatim teritoriji pobunjenih Srba u Hrvatskoj. Zbog strateške važnosti VRS pokreće operaciju Koridor u kojoj zauzimaju Bosanski Šamac (17. april 1992.) i Brčko (7. maj 1992.). U junu su zauzeli Derventu (7. juni 1992), Modriču (10. juna 1992.) i Odžak (13. juna 1992), a konačni slom odbrane uslijedio je 6. oktobra 1992. godine zauzimanjem Bosanskog Broda. Razlog ovog gubitka su bile političke odluke iz Zagreba.

21. aprila 1992. počinju sukobi u Bosanskoj Krajini kada su srpske snage zauzele polovicu grada Bosanska Krupe, njihovo daljnje napredovanje je zaustavljeno i formiran je bihaćki okrug, unutar kojeg je formirana Unsko-sanska operativna grupa iz koje će kasnije izrasti Peti korpus Armije RBiH.

U ofenzivi JNA i VRS od 24. do 28. aprila 1992. snage Armije RBiH, HVO-a i HOS-a su potisnuli napadače istočno od Mostara. U ratnim operacijama u ljeto i jesen 1992. godine, uspostavlja se ratna linija koja se do kraja 1994. godine neće bitnije mijenjati.

 1993. 
1993. godina nije bila obilježena značajnim bitkama između Armije RBiH i VRS-a, ali novina je bio Bošnjačko-hrvatski sukob između snaga Armije RBiH i HVO-a. Hrvatske snage su svoj fokus ratovanja sa srpskih snaga prebacile na teritoriju pod kontrolom Armije RBiH za što se pretpostavlja da je dio dogovora između Tuđmana i Miloševića u Karađorđevu čiji je cilj bio podjela Bosne i Hercegovine između srpske i hrvatske strane. Kako bi se postigao ovaj cilj hrvatskoj strani je bila neophodna pobjeda nad Armijom RBiH, sa čime bi se bošnjačka strana dovela u neizbježnu situaciju da pristane na podjelu pod nametnutim uvjetima i gubitak teritorije u Hercegovini i Srednjoj Bosni. Armija RBiH se suočava sa potpunim okruženjem te izostankom dobavljanja oružja, municije, hrane, što je armiju dovelo u najteži položaj tokom svojeg postojanja. U septembru armija pokreće operaciju "Neretva 93." pod vodstvom Sefera Halilovića koja je imala u ciju potisnuti hrvatske snage (HVO i HV iz područja srednje Bosne i zapadne Hercegovine te deblokadu Mostara. Armija RBiH je zauzela oko 450 km2 teritorije, stjerala hrvatske snage pod opsadu u Vitezu, Busovači i Kiseljaku, ali nije uspjela deblokirati Mostar. U toku ove godine dolazi i do smjene na vrhu Armije RBiH. Naime 8. juna 1993. godine, Rasim Delić je imenovan na čelo Glavnog štaba i to u svojstvu komandanta Štaba Vrhovne komande. Sefer Halilović je zadržao funkciju načelnika Glavnog štaba.

 1994. 
Vašingtonski sporazum je označio kraj sukoba između Armije RBiH i HVO-a, nakon čega se napadi usmjeruju isključivo prema VRS-u. Jedna od najznačajnijih bitaka te godine je bila Breza 94. Ova operacija je predstavlja uspjeh Petog korpusa Armije RBiH kojem je u tome periodu prijetio nestanak. AP Zapadna Bosna na čelu sa Fikretom Abdićem doživljava svoj poraz u augustu 1994, ali uz pomoć srpskih paravojnih formacije se vraća u Veliku Kladušu. Sedmi korpus Armije RBiH ovladava prostorom planine Vlašić te tako osigurava uvjete za daljnje operacije.

U aprilu 1994. snage VRS-a pokreću snažnu ofenzivu na grad Goražde, u početku su snage napredovale prema centru grada, kasnije je NATO izvršio zračne napade na VRS, operacija je kasnije obustavljena. Drugi korpus Armije RBiH je tokom operacije Proljeće '94 zauzeo položaje VRS-a na Ozrenu. 19. novembra 1994. VRS pokreće operaciju "Jutro" s ciljem zauzimanja Bihaća, snage su prodrle u neposrednu blizinu grada, ali su kasnije bile odbijene od strane Petog korpusa Armije RBiH.

 1995. 
Nakon pada enklava Srebrenice i Žepe, Armija RBiH usljed masakra i progona stanovništva gubi značajan dio teritorije i ljudstva. Nakon Splitske deklaracije kreće niz koordiniranih akcija i operacija Armije RBiH, HVO i HV-a kao što su Operacija Oluja, Operacija Ljeto '95, Operacija Sana '95, Operacija Maestral. Armija RBiH je u ovim operacijama zauzela Bosansku krajinu uključujući Veliku Kladušu, Bosansku Krupu, Bosanski Petrovac, Ključ i Sanski Most. Armija RBiH je 8. maja 1995. učestvovala na vojnoj paradi u Parizu povom Dana pobjede nad fašizmom. Zastavu je nosio komandannt 41. motorizovane viteške brigade, Semir Drljević Lovac.

 Organizacija 
Tokom svog postojanja, Armija RBiH je bila prinuđena, u uslovima ratnog stanja, mijenjati i ustrojavati svoju organizaciju usljed čega se u tom periodu njena struktura razlikovala, ne samo vremenski gledano već i u zavisnosti od područja do područja. Organizacija kroz brigade kao taktičke vojne jedinice višeg ranga i korpuse se zadržalo od početka do kraja dok su jedno vrijeme u upotrebi bile i operativne grupe i divizije.

 Korpusi 
Prema odluci Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine od 18. augusta 1992. godine, cjelokupna teritorija Republike BiH je podijeljena na zone odgovornosti pet korpusa Armije RBiH. Ovih pet korpusa su djelovali tokom čitavog rata s tim da je naknadno osnovan 6. korpus, koji je kratko egzistirao i 7. korpus koji je uz 5 prvoosnovanih korpusa činio Armiju RBiH na kraju rata.

NazivOznakaSjedišteNapomene 1. korpus  35px  Sarajevo   Formiran 1. septembra 1992. sa zadatkom odbrane opkoljenog Sarajeva. 2. korpus  35px  Tuzla  Formiran 29. septembra 1992. sa zonom odgovornosti koja je obuhvatala Tuzlansku regiju i regiju Istočne Bosne, korpus je učestvovao u operaciji Vozuća 95. 3. korpus  35px  Zenica  Formiran 1. decembra 1992. sa sjedištem u Zenici, odigrao ulogu u Bošnjačko-hrvatskom sukobu. 4. korpus  35px  Mostar  Korpus osnovan 17. novembra 1992, odigrao ulogu u odbrani Mostara. 5. korpus  35px  Bihać  Osnovan 21. oktobra 1992. sa sjedištem u Bihaću. Zona odgovornosti Bosanskoj Krajini. Korpus je sudjelovao u operacijama Oluja, Maestral i Sana '95 6. korpus  35px  Konjic  Formiran 9. juna 1993, a rasformiran u februaru 1994, jedinice su pripojene 7. i 4. korpusu. 7. korpus  35px  Travnik  Korpus formiran u aprilu 1994, a sudjelovao je u operacijama zauzimanja Vlašića, Kupresa i Donjeg Vakufa.

 Operativne grupe 
Operativna grupa Istočna Bosna: Goražde, Srebrenica, Žepa

 Divizije 
28. divizija Armije RBiH: Srebrenica (Živinice od 1995)
81. divizija Armije RBiH: Goražde

 Prištabske jedinice 
Vojna policija ARBiH: Sarajevo
Crni labudovi

 Generali 

Sefer Halilović (prvi zapovjednik Armije RBiH, na funkciji kao načelnik Glavnog štaba Armije RBiH)
Jovan Divjak (zamjenik načelnika)
Stjepan Šiber (zamjenik načelnika)
Rasim Delić (komandant Armije RBiH, nakon ustanovljavanja te funkcije)
Mustafa Hajrulahović Talijan (prvi komandant Prvog korpusa Armije RBiH)
Vahid Karavelić (drugi komandant Prvog korpusa Armije RBiH)
Nedžad Ajnadžić (treći komandant Prvog korpusa Armije RBiH)
Željko Knez (prvi komandant Drugog korpusa Armije RBiH)
Hazim Šadić (drugi komandant Drugog korpusa Armije RBiH)
Sead Delić (treći komandant Drugog korpusa Armije RBiH)
Enver Hadžihasanović (prvi komadant Trećeg korpusa Armije RBiH)
Mehmed Alagić (drugi komandant Trećeg i prvi komandant Sedmog korpusa Armije RBiH)
Kadir Jusić (treći komadant Trećeg korpusa Armije RBiH)
Sakib Mahmuljin (četvrti komadant Trećeg korpusa Armije RBiH)
Arif Pašalić (prvi komandant Četvrtog korpusa Armije RBiH)
Sulejman Budaković Tetak (drugi komandant Četvrtog korpusa Armije RBiH)
Mustafa Polutak (četvrti komandant Četvrtog korpusa Armije RBiH)
Ramiz Dreković (prvi komandant Petog korpusa i treći komandant Četvrtog korpusa Armije RBiH)
Atif Dudaković (drugi komandant Petog korpusa Armije RBiH)
Salko Gušić (prvi komandant Šestog korpusa Armije RBiH)
Galib Hodžić (drugi komandant Šestog korpusa Armije RBiH)
Blaž Kraljević (komandant HOS-a i član Glavnog štaba Armije RBiH)

 Simboli 

Najčešći simbol u Armiji Republike Bosne i Hercegovine je ljiljan. Grb Armije Republike Bosne i Hercegovine je zapravo Grb Republike Bosne i Hercegovine, uz neke dodatke kao što su dva zlatna mača koji prolaze dijagonalno kroz grb i vojni natpisi iznad grba. Mnoge vojne jedinice Armije RBiH različitog ranga su imale vlastita obilježja, uz obilježje Armije i jedinice višeg ranga (uglavno Korpusa) u čijem sastavu su se nalazile.

 Odlikovanja 

 Orden heroja oslobodilačkog rata 

Orden heroja oslobodilačkog rata je bilo odlikovanje Armije RBiH koje se dodjeljivalo Za herojski doprinos oslobodilačkom ratu, izuzetno junaštvo i samoprijegor ispoljen u borbenim djejstvima i pri tome ostvarene izuzetne rezultate koji su kod saboraca i građana služili kao primjer, podstrek i dodatni motiv za dalje uspješno suprotstavljanje agresoru na RBiH.

 Zlatni ljiljan 

Zlatni ljiljan je bilo odlikovanje za jednog pripadnika Armije Republike Bosne i Hercegovine. Dodjeljivalo se za efikasnost odrađivanja svrhe i cilja ARBiH. Ratno priznanje Zlatni ljiljan dodjeljuje se pripadnicima Oružanih snaga koji su se naročito istakli u oružanom suprotstavljanju agresoru, doprinijeli proširenju slobodnih dijelova Republike Bosne i Hercegovine, izvršili više djela u kojima je došla do izražaja njihova lična hrabrost i požrtvovanje, pri čemu su agresoru naneseni znatni gubici u ljudstvu i materijalnim sredstvima.

 Činovi u Armiji RBiH 
Činovi u Armiji RBiH uređeni su na osnovu člana 33. stav 3. Uredbe sa zakonskom snagom o oružanim snagama Republike Bosne i Hercegovine ("Službeni list RBiH", broj 4/92), Predsjedništvo RBiH, donijelo je odluku: "Pravilo o vojnim uniformama, zastavi, oznakama činova, rodova i dužnosti pripadnika Armije RBiH za vrijeme ratnog stanja". PE. broj: 1263/92, 1. augusta 1992. godine u Sarajevu.

 Činovi u Armiji RBiH (1992–1997) 

Vojnički činovi
 Regrut
 Vojnik
 Vojnik prve klase
 Kaplar

Podoficirski činovi
 Narednik
 Štabni narednik
 Narednik prve klase
 Viši narednik
 Glavni narednik

Oficirski činovi
 Poručnik
 Natporučnik
 Kapetan
 Natkapetan
 Major
 Pukovnik
 Brigadir

Generalski činovi
 Brigadni general
 Divizijski general
 Armijski general
 Ministar odbrane
 Predsjednik predsjedništva

 Činovi u Armiji RBiH (1997-1998) 

Vojnički činovi
 Vojnik
 Vojnik prve klase
 Kaplar

Podoficirski činovi
 Narednik
 Štabni narednik
 Narednik prve klase
 Viši narednik
 Glavni narednik

Oficirski činovi
 Podporučnik
 Poručnik
 Viši poručnik
 Kapetan
 Major
 Podpukovnik
 Pukovnik

Generalski činovi
 Brigadni general
 General major
 General pukovnik

 Svrha i cilj 

Cilj Armije Republike Bosne i Hercegovine bio je očuvanje i protekcija Bosne i Hercegovine i cjelokupnost njene teritorije kao suverene, nezavisne i slobodne države svih njenih građana. Akcija odbrambene borbe Bosne i Hercegovine je zbog uspješnosti u borbama prerasla u oslobodilačku borbu koja je zaustavljena potpisivanjem Dejtonskog mirovnog sporazuma.

 Naoružanje i vojna opremahttp://www.vojska.net/eng/armed-forces/bosnia-and-herzegovina/army/equipment/ 

 Pješadijsko oružje 
ModelSlikaTipZemlja porijekla Zastava M57  Pištolj     Zastava CZ 99  Pištolj     Tokarev TT-33  Pištolj     Walther P38  Pištolj     Zastava M84 Škorpion  Automat    Heckler & Koch MP5  Automat    Ero  Automat    PPŠ-41  Automat    MP 40  Automat    Berreta Model 38  Automat    Thompson  Automat    Zastava M70  Automatska puška    AK-47  Automatska puška    AKM  Automatska puška    AK-63  Automatska puška    AMD 65  Automatska puška    PM md.63  Automatska puška    Type 56  Automatska puška    H&K G3 Automatska puška    FN FAL  Automatska puška   SAR 80  Automatska puška   Zastava M48  Repetirajuća puška    PAP M59/66  Poluautomatska puška    Zastava M76  Snajperska puška    MACS M3  Snajperska puška    RT-20  Snajperska puška    SVD Dragunov  Snajperska puška    Zastava M72  Puškomitraljez    RPD  Puškomitraljez    RPK  Puškomitraljez    DP  Puškomitraljez    ZB vz.26  Puškomitraljez    Ultimax 100  Puškomitraljez    Zastava M84  Mitraljez    Zastava M53  Mitraljez    PK  Mitraljez    NSV  Mitraljez    DŠK  Mitraljez    M2 Browning  Mitraljez    RBG-6  RBG    M80 Zolja  RB     M79 Osa  RB    M57 RB  RB     RPG-7  RB     Type 69 RPG  RB    9K11 Maljutka  POVRS     9K111 Fagot  POVRS     HJ-8  POVRS    

 Tenkovi 
ModelSlikaTipZemlja porijeklaKoličinaBilješke T-55    MBT     M-84    MBT    3  PT-76    LT     T-34    ST     M4 Sherman    ST     M47 Patton    ST    

 Oklopna vozila 
ModelSlikaTipZemlja porijeklaKoličinaBilješke OT M-60    OT      BVP M-80    BVP      BOV    OV      BRDM-2    OV      M18 Hellcat    Lovac tenkova      M36 Jackson    Lovac tenkova     

 Artiljerija 
ModelSlikaTipZemlja porijeklaKoličinaBilješke M-57    Minobacač 60 mm      M-69    Minobacač 82 mm      M-75    Minobacač 120 mm      M-48B-1    brdski top 76 mm      ZiS-3    protivoklopni top 76 mm      T-12    protivoklopni top 100 mm      M101    haubica 105 mm      M-30    haubica 122 mm      M-46    top 130 mm      M84 NORA    top-haubica 152 mm      M114    haubica 155 mm      2S1 Gvozdika    samohodna haubica 122 mm      Type 63    VBR 107 mm      BM-21 Grad    VBR 122 mm      APR-40    VBR 122 mm      M-63 Plamen    VBR 128 mm      M-87 Orkan    VBR 282 mm     

 Sudske presude za ratne zločine 
U decembru 2014. godine, potpredsjednik Federacije Bosne i Hercegovine Mirsad Kebo predao je Tužilaštvu Bosne i Hercegovine dokumentaciju koja se odnosi na sumnju da su neki bošnjački zvaničnici na visokim položajima prešutjeli likvidacije srpskih vojnika koje su počinili pripadnici odreda El Mudžahid. Apelaciono vijeće suda BiH osudilo je Dželvada Salčina, pripadnika odreda Zulfikar, na dvije godine zbog ratnog zločina nad srpskim zarobljenikom.

General Mehmed Alagić je prema haškoj optužnici bio terećen za kršenje prava i običaja ratovanja i teške povrede Ženevske konvencije. Proces u Hagu je stopiran pošto je Alagić preminuo 2003, ali je nastavljen protiv drugih optuženih u istom predmetu, Amira Kubure i Envera Hadžihasanovića.

Godine 2020. upravnika vojnog zatvora u Hrasnici kod Sarajeva Huseina Mujanovića osudio je Viši sud u Beogradu na 10 godina zbog ratnog zločina protiv civilnog stanovništva. Tokom 2019. je počelo suđenje komandantu 5. korpusa Atifu Dudakoviću i 16 njegovih saradnika. Oficir armije BiH Enver Buza osuđen je pred Sudom Bosne i Hercegovine na 8 godina zatvora zbog ratnog zločina tokom masakra u Uzdolu, kada je ubijeno 27 ljudi.

Pripadnici teritorijalne odbrane Stela, Senad Džananović zvani Glavoguz i Edin Gadža zvani Kimun zajedno sa nadređenima Jusufom Jukom Prazinom i Samirom Kahvedžićem, osuđeni su za zločine nad srpskim civilima u sarajevskom naselju Alipašino Polje.

Krajem aprila 2022. komandant Trećeg korpusa Armije RBiH Sakib Mahmuljin, pod čijom komandom je djelovao odred El Mudžahid, pravosnažno je osuđen na osam godina zatvora za ratne zločine počinjene nad Srbima na području Vozuće i Zavidovića 1995. godine.

Sefer Halilović i Naser Orić su pred MKSJ oslobođeni krivice.

Policijski službenici Državne agencije za istrage i zaštitu su 13. decembra 2022. na području Sarajeva i Goražda uhapsili šest osoba, bivših pripadnika Višegradske brigade Armije Bosne i Hercegovine zbog postojanja osnova sumnje da su počinili krivična djela "Ratni zločin protiv civilnog stanovništva".

 Također pogledajte 
 Midhad Hujdur
 Mustafa Polutak
 Velid Bajramović

 Reference 

 Vanjski linkovi 

 Armija Republike Bosne i Hercegovine 
 armijabih.com 

*
Kategorija:Vojska
Kategorija:Oružane snage Republike Bosne i Hercegovine