Kukuruz

Kukuruz (Zea mays) je jednogodišnja žitarica pripitomljena u južnom Meksiku u Srednjoj Americi prije otprilike 10.000 godina.  Radi se o lisnatoj stabljici biljke proizvodi polenove cvatove (ili "rese") i odvojene ovuliferne cvatove zvane klasovi koji kada se oplode daju jezgra ili sjemenke, koje su plodovi.

Ima muške i ženske cvijetove, raste od 1,5 do 2,4 metra. Kukuruz je igrao važnu ulogu pogotovo u narodima Srednje Amerike. U Evropu je donijet 1493. a po nekim izvorima 1535. Na Balkan je stigao u 17. vijeku. Korijen mu je žiličast, a stablo visoko i člankovito s odvojenim muškim i ženskim cvijetovima. Plod mu je klip sa  zrnjem koje je uglavnom žuto ili bijelo. Također je uzgojen veliki broj raznih vrsta hibrida.

Za vrijeme kuhanja ili pečenja kukuruza oslobađaju se molekule koje štite organizam od štetnog utjecaja slobodnih radikala. To povećava antioksidativnu moć kukuruza, pa on štiti od raka, bolesti srca, katarakte, Alzheimerove bolesti.

Kukuruz obiluje prehrambenim vlaknima koja snižavaju povišene razine kolesterola, folnom kiselinom što čuva krvožilni sistem, vitaminom B1 važnim za dobar rad mozga te ugljikohidratima koji nam daju brzo raspoloživu energiju.


Kukuruz je postao osnovna hrana u mnogim dijelovima svijeta, a ukupna proizvodnja kukuruza nadmašuje proizvodnju pšenice ili riže. Osim što ga ljudi konzumiraju direktno (često u obliku masa), kukuruz se također koristi za kukuruzni etanol, stočnu hranu i druge proizvode od kukuruza, kao što su kukuruzni škrob i kukuruzni sirup. Šest glavnih vrsta kukuruza su kukuruz, kukuruz u prahu, kukuruz u mahunama, kokice, brašno kukuruza i kukuruz šećerac.Linda Campbell Franklin, "Corn," in Andrew F. Smith (ed.), The Oxford Encyclopedia of Food and Drink in America. 2nd ed. Oxford: Oxford University Press, 2013 (str. 551–558), str. 553. Sorte žitarica bogate šećerom koje se nazivaju kukuruz šećerac obično se uzgajaju za ljudsku ishranu kao zrna, dok se poljske sorte kukuruza koriste za ishranu životinja, različite upotrebe u ishrani ljudi na bazi kukuruza (uključujući mljevenje u kukuruzno brašno ili masu, cijeđenje u kukuruzno ulje, fermentaciju i destilaciju u alkoholna pića poput burbon viskija) i kao sirovine za hemijsku industriju. Kukuruz se takođe koristi u proizvodnji etanola i drugih biogoriva.

Kukuruz se široko uzgaja u cijelom svijetu, a svake godine proizvede se veća težina kukuruza od bilo koje druge žitarice. U 2021. ukupna svjetska proizvodnja iznosila je 1,2 milijarde tona. Kukuruz je najrasprostranjeniji usjev žitarica širom Amerike, sa 384 miliona metričkih tona uzgojenih samo u Sjedinjenim Državama u 2021. Genetski modifikovani kukuruz činio je 85% kukuruza zasađenog u Sjedinjenim Državama 2009. godine.Genetically modified plants: Global Cultivation Area Maize  GMO Compass, 29. 3. 2010, retrieved 10. 8. 2010 Subvencije u Sjedinjenim Državama pomažu u objašnjavanju visokog nivoa uzgoja kukuruza i njegove pozicije najvećeg proizvođača na svijetu.

 Historija 

 Predkolumbovski razvoj 
Kukuruz je kultigen; potrebna je ljudska intervencija da bi se razmnožio. Bez obzira da li zrna sama otpadaju s klipa, ključni je dokaz koji se koristi u arheologiji za razlikovanje domaćeg kukuruza od njegovog pretka teosinte. Genetski dokazi se također mogu koristiti za određivanje kada su se različite loze podijelile.

Većina historičara vjeruje da je kukuruz pripitomljen u dolini Tehuacán u Meksiku. Istraživanja u ranom 21. vijeku donekle su modificirala ovaj pogled; naučnici sada ukazuju na susjednu dolinu rijeke Balsas u južnom centralnom Meksiku kao centar pripitomljavanja.

Studija iz 2002. koju su sproveli Matsuoka i drugi pokazala je da je, umjesto modela višestrukih neovisnih pripitomljavanja, sav kukuruz nastao iz jednog pripitomljavanja u južnom Meksiku prije oko 9.000 godina. Studija je također pokazala da su najstarije preživjele vrste kukuruza one iz meksičkog gorja. Kasnije se kukuruz proširio iz ove regije preko Amerike na dva glavna puta. Ovo je u skladu s modelom zasnovanim na arheološkim zapisima koji sugerišu da je kukuruz bio raznolik u visoravnima Meksika prije nego što se proširio na nizine.

Arheologinja Dolores Piperno je rekla:

 Veliki korpus podataka ukazuje da je kukuruz bio rasprostranjen u nižoj Centralnoj Americi do 5600 p.n.e. i da se preselio u međuandske doline Kolumbije između 5000–4000 p.n.e..Dolores Piperno The Origins of Plant Cultivation and Domestication in the New World Tropics: Patterns, Process, and New Developments

Od tada su objavljeni čak i raniji datumi.

Prema genetskoj studiji Brazilske korporacije za poljoprivredna istraživanja (Embrapa), uzgoj kukuruza je uveden u Južnu Ameriku iz Meksika, u dva velika talasa: prvi, prije više od 6000 godina, proširio se Andima. Pronađeni su dokazi uzgoja u Peruu koji datiraju prije otprilike 6700 godina. Drugi talas, prije oko 2000 godina, kroz nizine Južne Amerike.


Najranije biljke kukuruza rasle su samo male, 25 milimetara duge klasove kukuruza, i to samo jedan po biljci. Po mišljenju Jacksona Spielvogela, mnoga stoljeća umjetne selekcije (umjesto sadašnjeg gledišta da se kukuruz iskorištava presađivanjem od teosinta) od strane autohtonog stanovništva Amerike rezultirala je razvojem biljaka kukuruza sposobnih da uzgajaju nekoliko klasova po biljci, koje su obično bile svaka dugačka nekoliko centimetara. Olmeci i Maje su uzgajali kukuruz u brojnim varijantama širom Mezoamerike; kuhali su, mljeli i prerađivali kroz nikstamalizaciju. Vjerovalo se da se počevši oko 2500. godine p. n. e. , usjev proširio kroz veći dio Amerike. Istraživanja 21. stoljeća su utvrdila još ranije datume. Region je razvio trgovinsku mrežu zasnovanu na viškovima i sortama usjeva kukuruza.

Mapuči iz južno-centralnog Čilea uzgajali su kukuruz zajedno s kvinojom i krompirom u pred-Hispansko doba; međutim, krompir je bio osnovna hrana većine Mapuča, "posebno na južnim i priobalnim teritorijama gdje kukuruz nije dostigao zrelost". Pre ekspanzije Carstva Inka, kukuruzom se trgovalo i transportovano čak na jug do 40°19' S u Melinquina, Lácar. Na toj lokaciji pronađeni su ostaci kukuruza unutar keramike datirane u 730 ± 80 p.n.e. i 920 ± 60 p.n.e.. Vjerovatno je ovaj kukuruz donesen preko Anda iz Čilea. Rani španski istraživači izvještavaju o prisutnosti kukuruza u arhipelagu Guaitecas (43°55' J), najjužnijoj ispostavi pre-hispanske poljoprivrede. Međutim, Španci su možda pogrešno identificirali biljku.

Najmanje 1000. godine p.n.e., Olmeci u Mezoamerici su svoj kalendar, jezik, mitove i pogled na svijet bazirali na kukuruzu u središtu svoje simbolike.

 Reference 

 Također pogledajte 
 Škrob

Kategorija:Liliopsida