Trafikerezh armoù

Gant an trafikerezh armoù e vez pourveziet armoù ha/pe munisionoù d’un ensavadur (strollad armet, azoadurioù torfedouriezh pe Stadoù) hep doujañ d’ar reolennoù broadel pe etrebroadel a zo war ar marc’had-mañ. Dastumerien 'zo a c'hall kaout c’hoant da gavout armoù e-maez lezenn ivez a-wechoù NOBLES Philippe, Les armes illicites sur le territoire national. Filières d'approvisionnement, armement des criminels et stratégie de lutte, in Cahiers de la sécurité et de la justice n°51, embannet gant an IHEMI miz Even 2021, pp. 85-98.

Ar 100 embregerezh armoù pouezusañ er bed o deus gounezet 632 viliard a zolaroù e 2023, ha 2.700 miliard a zolaroù zo bet dispignet gant ar Stadoù evit dafariñ o armeoù. Hervez an ABU e oa tro ur miliard a armoù skañv er bed e 2025. Implijet int bet evit lazhañ un drederenn eus ar siviled marvet er brezelioù e 2024. Armoù skañv a veze implijet e 88 % eus an torfedoù reizhel liammet ouzh brezelioù Plus d'un milliard d'armes légères en circulation : l’ONU alerte sur un fléau planétaire, ABU, 10/11/2025 (lennet d'ar 14/02/2026).

Perzh an armoù trafiket en hollad-mañ zo diaes da c'houzout abalamour da natur dre guzh anat an trafikerezh. An niver a armoù nann-disklêriet er vro-mañ-bro a c'hell bezañ istimet, met ul lodenn eus an armoù nann-disklêriet a c'hall bezañ displeget gant elfennoù all evit an trafikerezh. Brezelioù gwechall o deus lezet un niver uhel a armoù kuzhet war o lerc'h : e dibenn miz Gouere 1944 e istimer e oa bet harzlammet e tri departamant kornôg Breizh 24.000 arm evit ar Rezistañs da skouer FUNK Arthur L., «Les missions alliées parachutées en Bretagne», in La Résistance les français, PUR, 1995, pp. 67-72, ha kalz armoù all, pourveziet d'an armeoù da gentañ (alaman pe stadunanat), zo bet miret gant siviled goude ma vijent kollet en emgannoù. 

E Bro-C’hall da skouer, ha-hi ur vro stabil a-walc'h ha dezhi lezennoù strizh war an armoù-tan, e vefe etre 10Hervez  Jean-Pierre Bastié, Combien d’armes en France ?, war lec'hienn an UFA, 16/05/2025 (lennet d'ar 14/02/2026)  ha 12,7 milionHervez  Small Arms Survey, Global Firearms Holdings, 2018 (lennet d'ar 14/02/2026) a armoù etre daouarn siviled, ha 4 milion anezhe disklêriet hepken. E Haiti, ur vro all, distabil ha dezhi ur Stad gwan, e oa e 2022 etre 270.000 ha 500.000 arm-tan, 45.000 anezhe disklêriet hepken. Afrika eo a andur ar muiañ abalamour d’an trafikerezh, en Darfour hag er Sahel peurgetket. 

Doareoù an trafikerezh

Bro-C’hall
Hervez ur studiadenn embannet gant an IHEMI e 2023, disklêriet e vez etre 8000 ha 10.000 laeroñsi armoù e Bro-C’hall bep bloaz. Ar bras anezhe (tro 80%) zo armoù renket er rummad C hervez lezenn. 10 % hepken zo armoù eus ar rummad B, abalamour d’ar fed e rankont bezañ renket e koufroù-houarnet, diaesoc’h da laerezh, moarvat. Ar peurrest eus an armoù trafiket a c'hall bezañ armoù a-wenn kemmet pe dont eus an darknet.

Hervez an enklasker gall Jean-Charles Antoine e c'halled termeniñ, er bloavezhioù 2010, daou dakad e Bro-C'hall a-fed armoù nann-disklêriet : kêrioù bras hag o rannvroioù tost (Pariz, Lyon, Marselha, Toloza, Grenoble, Nisa, Metz, Lille), enne berniet nebeutoc'h a armoù, a zo koulskoude al lec'hioù ma implijer ar muiañ a armoù a seurt-se, e meteier an trafikerezh dramm hag an torfedouriezh ; hag ar peurrest eus ar vro, ma c'hall bezañ, er maezioù don dreist-holl, berniet un niver uhel a armoù, met pas gant palioù torfedel dre ret. Dastumerien armoù zo a c'hall bezañ techet da verniañ kalz armoù war un dro, da skouer. An darempred etre an daou dakad a c'hoarvez peurliesañ pa 'z a torfedourien eus takadoù ar c'hêrioù bras da glask armoù en takadoù war ar maez, met n'eo ket gwir ar c'hontrol alies ANTOINE Jean-Charles, Armes des villes, armes des champs. Vers une nouvelle compréhension des filières illégales en France, Diploweb, 18/10/2014 (lennet d'ar 15/02/2026).

Europa

Adalek 2012 e voe gwerzhet e Tchekia hag e Slovakia armoù a-wenn, tapet diwar stokoù kozh an armeoù, a oa sañset bezañ neutralizet. Aes e oa koulskoude adlakaat anezhe en o stad orin. E 2017, ul lezenn europat a renkas an armoù-mañ en o rummad orin (A pe B evit an armoù skañv milourel, peurliesañ), met kalz anezhe a chom e takad Europa kredapl. Betek 2017 ivez, frailhoù el lezennoù europat a aotree gwerzhañ pezhioù distag an armoù e broioù zo. A-drugarez da se e c’halle bezañ adsavet un arm penn-da-benn. Difennet eo bremañ.

Armoù a c’hall bezañ savet gant moullerezioù 3D ivez. Gwerzhet int war an darknet peurliesañ, abaoe deroù ar bloavezhioù 2010. Dister eo perzh an armoù-mañ en trafikerezh koulskoude. Armoù greantel koshoc'h pe goshañ a gaver e-leizh c’hoazh : gwalldaolioù Tolosa ha Montauban (2012) a voe graet gant armoù a oa bet produet en Eil Brezel-bed evit lod, ha reoù Trèbes ha Strasbourg gant armoù eus deroù an XX kantved.
kleiz|thumb|300x300px|Ur bern armoù-tan e Uhuru Gardens, e Nairobi (Kenya), bet seziset digant trafikerien (2007).

Er bed
Goude brezelioù ar bloavezhioù 1990 er Balkanioù, kalz armoù brezel a oa chomet kuzhet, betegoût e vije adkroget gant an emgannoù. Pa grogas an traoù da sioulaat eno er bloavezhioù 2020, gwerzhet e voe an armoù-mañ tamm-ha-tamm gant ar boblañs, ar pezh a sikouras anezho da dalañ ouzh an endro ekonomikel start. E-pad pell e voe ar Balkanioù mammenn nes an armoù gwerzhet dre guzh en Europa. E-mesk an armoù implijet e-pad gwalldaolioù 2015 e Bro-C’hall e oa da skouer fuzuilhoù-arsailh Zastava. Mont a ra da hesk ar vammenn-mañ abaoe un nebeud bloavezhioù avat.

E Turkia e veze produet kalz armoù a-wenn, hag a oa aes da adlakaat oberiant. E 2019-2020 ez eus bet termenet reolennoù er vro-se koulz hag en Europa evit diaesaat an ober-mañ.

Er Stadoù-Unanet eo frammoù an armoù ar pezhioù renket nemete hervez lezenn. Ar pezhioù all (kanol, lamm, karger hag all) a c’hall bezañ gwerzhet ha prenet hep bezañ disklêriet. Prenerien deus Europa o deus lakaet pezhioù a seurt-se da zont e broioù e-maez eus an Unaniezh, ha lakaet anezho e pakadoù all evit gellet kas anezho e diabarzh an Unaniezh war-lerc’h. Daou dakad brezeliñ a-vremañ a c’hallo pourveziañ an trafikerezh armoù bedel en amzer dazont : ar Reter-Nesañ hag Ukraina. Unaniezh Europa zo kroget da genlabourat gant broioù an takadoù-mañ, a-drugarez d’ur steuñv anvet EMPACT Firearms.

Efedoù
Hervez an ABU, an trafikerezh armoù a lak ar brezelioù da badout. Magañ a reont an torfedoù a-benn-kaer, ha gwanaat a reont ar Stadoù bresk. An trafikerezh drammoù hag ar sponterezh a denn splet eus an trafikerezh-mañ ivez.

Stourm a-enep an trafikerezh
Un diaz anvet iARMS zo bet savet gant Interpol, ennañ renablet 1,5 milion a armoù kollet pe laeret er bed Système INTERPOL de gestion des données sur les armes illicites et du traçage des armes (iARMS), Interpol (lennet d'an 13/02/2026). A-drugarez dezhañ ez eus bet seziset un nebeud miliadoù a armoù e Amerika latin da skouer.

 Levrlennadur 

  Jean-Charles Antoine, À armes illégales. Le trafic d'armes à feu en France, Éditions du Plateau, 2015, 209 p., ISBN 979-10-94323-04-5

 Gwelet ivez 
 Lezennoù war an armoù e Frañs
 Feulster gant armoù-tan
 Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika

 Daveennoù 

Rummad:Armoù
Rummad:Torfedouriezh