Curnonsky

Curnonsky, anv-pluenn Maurice Edmond Sailland a oa ur romantour, hevlezour, fentigellour ha barnour war ar c'heginañ ganet e Añje d'an 12 a viz Here 1872 ha marvet e Pariz d'an 22 a viz Gouere 1956. Unan eus skrivagnerien c'hall war an hevlezouriezh brudetañ an XX kantved e voe. Skrivañ a reas, en e anv pe e anv skrivagnerien all, kalz levrioù, ha skrivañ a reas e kalz kazetennoù eus e amzer. Dilennet e voe « Priñs an hevlezourien »Curnonsky prince des gastronomes: De A à Z, 2020-06-28.Lenn enlinenn], gant Jacques Lebeau, Editions L'Harmattan, 2014-08-01 , 2020-05-26.. Gwelet e vez alies evel an hini a ijinas an "touristerezh boued" poblekaet gant Michelin, ha pa ne c'halle ket bleinañ un oto en e-unan.

 E anv-pluenn 
Dont a ra an anv Curnonsky eus al latin cur non hag a dalv kement ha  "perak ne vefe ket?", hag al lostger -sky a ro ul liv rusian d'e anv peogwir e oa ar c'hiz e Pariz goude donedigezh an ofiserien rusian di e 1894.

Dont a reas war-wel e 1895 evit ar wech kentañ, d'an 19 a viz Meurzh evit ar skrivagner Willy e L'écho de Paris (Maurice Sailland a oa e "skrivagner tasmant"), ha d'an 12 a viz Even evit Maurice Curnonsky en e-unan e Gil Blas. 

Goude an eil Brezel-bed e sinas "Cur" hepken e bennadoù-skrid.  

 Buhezskrid 
Ganet e voe Curnonsky d'an 12 a viz Here 1872 e Añje (Maine-ha-Liger). E vamm a varvas e-pad e miz e c'hanedigezh ha dilezet e voe gant e dad. Desavet e voe gant e vamm-gozh. D'an oad a 18 vloaz ez eas da Bariz da studiañ evit bezañ kazetenner. 

Ledan-kenañ e voe e labour evel kazetenner ha skrivagner, pa voe romantour, kronikour, bruder, barnour war ar music-hall, skrivagner tasmant... Gantañ a vije bet ijinet an anv Bibendum, anv tudenn bruderezhioù Michelin. Ar geginerezh a voe e zodenn muiañ-karet. 

Goude diskouezadeg hollvedel 1900 e kemeras perzh en ur veaj er Reter-Pellañ : dizoleiñ a reas eno ar geginerezh sinaat « estlammus »..

Disluet e voe e 1899, met disklêriet e voe barrek d'ober e amzer e 1915, kouslkoude e voe lakaet e goursez e rezh « kazetenner e kevredigezh doaretaerien a vrezel ar wask estren e Pariz »Dielloù Maine-ha-Liger, 1 R 779, burev tuta Añje, classe 1892, feuillet matricule n°1201 de Maurice Edmond Saillant (vue 253 de la numérisation)..
E 1921 e krogas da skrivañ un heuliad sturlevrioù beajiñ tro-dro d'ar boued, asambles gant Marcel Rouff. Titl an heuliad a oa La France Gastronomique: Guide des merveilles culinaires et des bonnes auberges françaises. Deroù an touristelezh dre garr-tan e oa, un digarez da zizoleiñ keginerezhioù rannvroioù Frañs. Ur roll dibar a c'hoarias Curnonsky ha Rouff evit dizoleiñ meuzioù ha pretioù ar rannvroioù. Etre 1921 ha 1928 e voe skrivet 28 levrenn ganto, da lavaret eo 3000 pajenn hag ouzhpenn 5000 rekipe. Ijinet e voe ar sturlevr hevlezouriezh ganto hervez an istorian Julia Csergo.Lyon, Première 'Capitale Mondiale de la Gastronomie' 1925-1935 e-barzh Voyages en Gastronomies: L'invention des capitales et des régions gourmandes gant Julia Csergo, Editions Autrement, 2008, Pariz, 39 p. E 1933 e voe tennet ul levr eus an heuliad-se, ken-skrivet gant ar skrivagner ha folklorour gall Austin de Croze, anvet Le Trésor gastronomique de France. Répertoire complet des spécialités gourmandes des 32 provinces françaisesLe mythe gastronomique français gant Alain Drouard, p.83, CNRS Éditions via OpenEdition, 2016-06-20 , Lenn enlinenn, gwelet d'an 2020-06-29... 

E 1922 e voe diazezet gant Curnonsky "Akademiezh Psikologourien ar Blaz". D'ar 16 a viz Mae 1927 e voe dilennet Priñs an hevlezourien gant 3338 keginer, pretier hag hevlezour, war intrudu Pierre Chapelle eus ar gelaouenn La Bonne Table le Bon Gîte Savoir - Vivre à la Curnonsky|sous-titre=Köche, Künstler, Kurtisanen oder die Geheimnisse eines Gourmets gant Inge Huber, BoD – Books on Demand, 2020-01-28, , Lenn enlinenn.. Anvet e voe marc'heg Lejion a enor c'hall e 1928 hag ofisour e 1938. E 1928 e ken-grouas "Akademiezh an hevlezourien" war model an Akademiezh c'hall, ha kadoriad e voe betek 1949.Curnonsky, prince des gastronomes de A à Z gant Jacques Lebeau, L'Harmattan, 2014, Pariz, p.9–13.

Pa darzhas an Eil Brezel-bed e kuitaas Pariz ha mont a reas d'en em staliañ en un ostaleri e Breizh. Goude ar brezel e tistroas d'e ranndi e Pariz ha kenderc'hel a reas e vicher a gazetenner. E 1953 e sinas ur mell levr, 3000 recettes les plus réputées des régions de France, embannet e ti Larousse, adembannet betek 1987Le grand livre des sociétés et confréries gastronomiques de France gant Fernand Woutaz, p.280, Pariz, D. Halévy, 1973, 319 p.. Mervel a reas d'an 22 a viz Gouere 1956 o kouezhañ eus prenestr e ranndi e Pariz. Douaret e voe e bered Beauchamp (Val-d'Oise), e-kichen e wreg Germaine Larbaudière marvet e 1931.

 Curnonsky ha keginerezh Breizh 
Dre zegouezh eo e tizoloas chemet an ostizez Mélanie Rouat war ar c'heginañ en he ostaleri e Rieg e Bro-Gerne e 1922TABLE Grandes dames aux fourneaux pennad war Le Monde.fr, 1993-05-22, gwelet d'an 2020-06-28.. Annaouezh a reas anezhi da zigeriñ ur preti bras e roio brud dezhañ, eñ hag e vignoned.

E-barzh Paris-Soir e 1929 e embannas ur roll peder c'heginerez vreizhat akuit : Clémence Lefeuvre e Sant-Juluan-Kankell, lesanvet "pabez an amann gwenn" gantañ er pennad-skrid, Mélanie Rouat e Rieg, an itron Lozivit hag he c'haotriad e Konk-Kerne, hag an itron Lecadre e Roc'h-an-Argoed "Gastronomie et Tourisme à travers la Bretagne, quatre grands cordons bleus", e Paris-soir, 1929-10-06, gwelet d'an 2023-04-11. 

Pa darzhas an Eil Brezel-bed e kuitaas Pariz ha mont a reas d'en em staliañ e Rieg, e Bro-Gerne, e ostaleri Mélanie RouatLa fabuleuse histoire de la cuisine française gant Henriette Parienté ha Geneviève de Ternant, Editions O.D.I.L., 1981, p.332..Bretagne gant Nathalie Beauvais, Hachette Pratique, 2015-01-21 , gwelet d'an 2020-06-28..

Livet e voe Curnonsky meur a wech gant e vignon Maurice Asselin. Unan eus e daolennoù, Curnonsky en Bretagne, a zo diskouezet e mirdi Sant-BriegMaurice Asselin, Curnonsky en Bretagne, lien lakaet gant Kreizenn vroadel an arzoù plastek e mirdi Arz hag Istor Sant-Brieg.

 Jeanne Sailland, lignezouriezh faltaziet 
Jeanne Sailland d'Epinatz (3 a viz Gouere 1769 - 1 a viz C'hwevrer 1793), ganet e Saint-Nicolas de Saumur, a oa unan eus merzherien Añje gwenvidikaet gant ar pab Yann-Baol II d'an 19 a viz C'hwevrer 1984..Les martyrs d'Angers, 1793-1794 (lenn enlinenn) gant André Merlaud, FeniXX réédition numérique, 1983-01-01 , gwelet d'an 2020-10-02.. Fuzuilhet e voe gant he mamm hag he div c'hoar e "Champ des Martyrs d'Avrillé". Embann a reas Curnonsky bezañ un diskennad anezhi, ha bezañ hanter vandeat.. Ha kavet en doa poell er fed e vefe bet disklêriet distu da dennañ, kant vloaz war-lerc'h, e-pad poelladennoù e rejimant er memes "Champ des Martyrs d'Avrillé"..

Hervez Jacques Nassif e La vie drôle (1987) en doa lakaet Curnonsky en e gont ar gloar da vezañ eus ur famil kozh eus ar proviñs a grede e Doue hag a servije o Roue. Krediñ a rae ha (pe?) embann a rae diskenn eus an harozez Jeanne SaillandCurnonsky e La Vie drôle, FeniXX réédition numérique, 1986-01-01 , Lenn enlinenn, gwelet d'an 2020-10-02.. Divugel e oa chomet ar verzherez avat.

Er poltred e reas René Kerdyk (1885-1945) eus Curnonsky e-barzh Gringoire d'ar 6 a viz Mae 1932 e skrivas e c'hortoze an Anjevad dibasiant e vefe santelezhaet Jeanne Sailland "oc'h evañ gwin Anjev forzh pegement", ha droug en doa ouzh an Iliz peogwir ne oa ket bet asantet e c'houlennoù..

 Liammoù diavaez 
 Oberennoù Curnonsky (daveoù BnF, 157 teuliad, kalz rakskridoù en o zouez)
Ur roll levrioù boued gall, kalz anezho skrivet gant Curnonsky

 Daveoù 

Rummad:Ganedigezhioù 1872
Rummad:Marvioù 1956
Rummad:Barnourien war ar c'heginañ
Rummad:Skrivagnerien c'hall an XXvet kantved
Rummad:Skrivagnerien tasmant
Rummad:Ofiserien al Lejion a enor
Rummad:Fentigellourien Bro-C'hall