James Paris Lee

James Paris Lee, bet ganet d'an 9 a viz Eost 1831 e Hawick (Skos) ha marvet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1904 e Galt (Kanada-Uhel, bremañ en Ontario), a oa un ijinour hag un armeurer breizhveuriat ha kanadian. Brudet eo evit bezañ ijinet ar c'harger fiñv kentañ, ha savet en deus armoù implijet gant meur a arme adalek dibenn an XIX kantved, ar fuzuilh Lee-Enfield en o zouez.

 Buhez 
Tud James Paris Lee a zivroas da Ganada e 1836, ha-eñ 5 bloaz James Paris Lee 1831-1904, Ontario Heritage Trust (lennet d'ar 05/01/2026). Horolajer ha bravigour e oa e dad, ha desachet e voe James gant ar mekanikerezh munut abred. Interest a ziskouezas evit an armerezh ivez : e arm-tan kentañ a savas da 12 vloaz, asamables gant e vreur. Tarzhañ a reas, ha gloazet e voe James en e c'hroñj. Da 16 e voe gloazet adarre, en e seul ar wech-mañ, en ur impljout poultr evit enaouiñ tan. Chom a reas en ospital bloaz hanter, ha bale gant ur vazh a rankas e vuhez-pad goude-se McCOLLUM Ian, James Paris Lee, Forgotten Weapons (lennet d'ar 05/01/2026).

E 1848 e teuas da vezañ deskard e stal horolajerezh e dad, ha daou vloaz war-lerc'h e tigoras e stal dezhañ e Chatham (Ontario). Kejañ a reas gant e wreg Caroline Chrysler e 1852 (pe 1853), ha daou vugel o doe : Willliam (ganet e 1855) ha George (ganet e 1859). E 1858 e tilojas ar familh da Janesville (Wisconsin, Stadoù-Unanet).

 Deroù en armerezh a-vicher 
Ar brezel diabarzh er vro (1861-1865) a roas lañs da James Paris Lee e bed an armerezh da vat. Dont a reas a-benn da ijinañ un doare da dreuzfurmiñ ar fuzuilhoù Springfield M1861 e armoù karget dre o c'hulasenn. Arme an Unaniezh a urzhias 1.000 skouerenn eus an arm e 1864. Kenlabourat a reas Lee gant Philo Remington evit sevel un uzin nevez, met nullet e voe ar gevrat goude daskor ar Su e 1865. Daoust da se e kenlabouras Lee gant an embregerezh Remington er bloavezhioù war-lerc'h, en ur sevel fuzuilhoù evite.
kleiz|thumb|200x200px|Plakenn-straed warni anv James Paris Lee e Enfield Island Village (e norzh Londrez Veur), e-lec'h ma oa ar Royal Small Arms Factory.

 Ijinadenn ar c'hargerioù fiñv modern 
E miz Du 1879 e vreouas Lee ar c'harger fiñv a-blom kentañ, a renke kudenn tarzhadenn ar munisionoù a c'halle c'hoarvezout e kargerioù korzennek ar mare. An embregerezh Sharps a gavas un emglev gantañ e 1879 evit produiñ ur fuzuilh enni ar c'harger nevez. 300 skouerenn eus an arm a voe urzhiet gant an US Navy er bloaz-se, met freuzstal a reas Sharps e 1880, ha beajiñ a reas Lee er bed er bloavezhioù 1880 evit gwerzhañ e ijinadenn, a voe implijet, e-mesk elfennoù all savet gantañ, er fuzuilhoù Lee-Metford (1884) ha Lee-Enfield (1895) bet standart er British Army e-pad tost 80 bloaz. Kargerioù fiñv a-blom a vez implijet e tost an holl armoù-skoaz ha pistolennoù a-vremañ.

 Dibenn e vuhez 
E wreg Caroline a varvas e Londrez e 1888, ha distreiñ a reas Lee da Norzhamerika, e New York da gentañ, hag e Galt war-lerc'h. Eno e varvas e 1904.

 Daveennoù 

Rummad:Ganedigezhioù 1831
Rummad:Marvioù 1904
Rummad:Krouerien armoù-tan
Rummad:Ijinourien Kanada
Rummad:Ijinourien Bro-Skos