Txai Suruí

Walelasoetxaige "Txai" Paíter Suruí, bet ganet e Rondônia e Brazil e 1997, zo un Amerindianez eus poblad ar Suruíed hag a stourm evit he fobl, an ekologiezh ha gwirioù an dud.

Kenurzhierez al luskad Movimiento da juventude indígena de Rondônia eo, hag ezel ouzh an AMG Kanindé, un aozadur a zifenn an endro hag a zo kevreet gant an aozadurioù GTA (Grupo de Trabalho Amazônico) hag FBOMS (Fórum Brasileiro de ONGs e Movimentos Sociais).

Txai Suruí e voe an henvroadez kentañ o prezegenniñ da-geñver digoradur ur guzuliadeg a-zivout an hin, er 26 Kuzuliadeg ar Berzhidi (COP26) e Glasgow e 2021, ma tisklêrias  en ur bed gourdrouzus a-fet hin em eus bevet keit ha ma c'hallan eñvoriñ  }}; 24 bloaz e oa-hi da neuze.

Er bloaz 2023 e voe deroet dezhi un Emmy Award evit an teulfim The Territory – The Battle for Home diwar-benn stourm ar boblad Uru-Eu-Wau-Wau evit he gwirioù, he devoa produet e 2022   .

D'an 12 a viz Eost 2025 e voe anvet gant António Guterres, Sekretour-meur ABU, da ezel eus an Trede poellgor kuzuliañ yaouankizoù a-zivout kemmadur an hin .

Anv
Walelasoetxaige : "plac'h speredek", he anv dezhi. Ouzhpenn da vout un tamm eus an anv-se e talv Txai kement ha "muioc'h eget ur mignon, muioc'h eget ur breur, an hanter ac'hanout zo ennon hag an hanter ac'hanon zo ennout" e yezh ar boblad Kaxinawá, a zo Amerindianed a vev e Stad Acre e Brazil ivez. .
Paíter : "an dud wirion", "ni hon-unan", anv he fobl.
Suruí : anv ar boblad e portugaleg Brazil ; dre fazi int bet anvet Suruí gant labourerien ar funai (FUndação NAcional do Índio) Suruí, Tiago Iteor. Descrevendo a língua dos Paíter ej (Suruí de Rondônia) : contribuições de um falante nativo ("Deskrivadur yezh ar boblad Paíter (Suruí Rondönia) : degasadennoù ur c'homzer a-vihanik"). Universidade de Brasília, 2020, p. 14. • .

Buhez
Almir Narayamoga Suruí eo he zad hag Ivaneide Bandeira Cardozo (anavezetoc'h dindan an anv Neidinha Suruí) eo he mamm, a zo bet ganet er boblad Uru-Eu-Wau-Wau, e Rondônia ivez – he ferzh dezhi a c'hoarias en teulfilm The Territory ; brudet int o-daou dre o stourm evit gwareziñ domani ha sevenadur ar Suruíed a-enep politikerezh Stad Brazil  hag evit o enebiezh ouzh Jair Bolsonaro e-keñver Amazonia hag an Amerindianed a vev eno .

Betek an oad a 6 vloaz e vevas Txai gant he zud e kêriadenn Cacol en tiriad anvet Terra Indígena Sete de Setembro, nepell diouzh an harzoù etre Mato Grosso ha Rondônia ; gant he zud ec'h ae d'ar goadeg da zifenn tiriad ar Suruíed.Goude-se ec'h eas an tiegezh d'em staliañ e kêr-benn Rondônia, Porto Velho, ma voe skoliataet ar plac'h vihan.

P'edo war-dro 14 vloaz, e 2021, Txai Suruí hag he ziegezh a vevas dindan gwarez ar Força Nacional de Segurança Pública peogwir e vezent heskinet gant koadourien nann-Amerindian en abeg d'ar stourm a vezent o ren. Gwir eo e oant en arvar : ur stourm heñvel a veze renet gant ar boblad Uru-Eu-Wau-Wau, ha d'ar 17 a viz 2020 e voe drouklazhet o fenn, Ari Uru-Eu-Wau-Wau. . Alese e teu he gouestl da zifenn tiriadoù ha sevenadur Amerindianed Amazonia, hag ar brezegenn a zistagas e Glasgow e miz Du 2023 ; setu amañ un arroud anezhi : Meu nome é Txai Suruí, eu tenho só 24, mas meu povo vive na Amazônia há cerca de 6.000 anos. Meu pai, o grande chefe Almir Suruí, me ensinou que nós devemos ouvir as estrelas, a lua, os animais e as árvores. Hoje, o clima está aquecendo, os animais estão desaparecendo, os rios estão morrendo, e nossas plantas não florescem como antes. A Terra está falando, e ela nos diz que não temos mais tempo."Txai Suruí eo ma anv, n'on nemet 24 bloaz, met abaoe war-dro  bloaz emañ ma fobl o vevañ en Amazonia. Ma zad, ar penn-meur Almi Suruí, en deus kelennet din e ranker selaou ar stered, al loar, al loened hag ar gwez. Hiziv emañ an hin o vont tommoc'h-tommañ, al loened a ya da get, ar stêrioù a ya da hesk ha ned a mui hor plantennoù e bluñv evel a-raok. Komz a ra an Douar, ha lavaret a ra dimp ez eo berr an amzer."Boris Johnson e COP26 Glasgow.

Hentad
Txai Suruí e voe an den kentañ en he fobl o vont war studi ar gwir e Skol-veur Gevreadel Rondônia .

Kalz he deus labouret evit difenn ar pobladoù henvroat. E deroù ar bloaz 2021 e tiazezas al luskad Movimento da Juventude Indígena de Rondônia (MJIR), un aozadur war-dro  ezel ennañ. Kenurzhiañ an MJIR a ra, koulz ha kemer perzh e manifestadegoù hag en oberoù evel goulenn groñs ma vefe termenet bevennoù tiriadoù an Amerindianed ha ma vefe gwarantet o gwirioù. Ouzhpenn da se e labour evit tu lezennel an aozadur Kanindé, hag ez eo Kannadez ar programm Z1, a ginnig kontoù bank niverel evit ar grennarded hag ar c'hrennardezed.

E deroù 2021, Txai Suruí, a-gevret gant tri ezel eus an aozadur Engajamundo ha daou ezel eus Fridays for Future a savas klemm enep gouarnamant Brazil, pa damallent dezhañ bout bet o falsañ sifroù ofisiel dilaoskadennoù gaz efed ti-gwer Brazil evit ober an dro da gendivizoù Emglev Pariz a-zivout an hin, a oa bet lakaet e pleustr d'ar 4 a viz Du 2016 .

Buan e troas an Amerindianez yaouank da vukenn kemennadennoù kasonius, dreist-holl a-c'houde ma oa bet dispriziet he frezegenn e Glasgow gant Jair Bolsonaro, a oa e penn Brazil d'ar mare .

Goude Glasgow ec'h eas Txai Suruí da Stockholm, ma voe o vanifestiñ evit an hin a-gevret gant Greta Thunberg 

Liammoù diavaez

 Gerações futuras não vão nos perdoar se falharmos ("Ar remziadoù da zont ne bardonint ket hor c'hwitadenn, eme Voris Johnson da-geñver digoradur COP26") • 
 Lobato, Alicia. COP26: Após ataques, Txai Suruí teme pela segurança no Brasil ("Goude an tagadennoù [gant aduidi Jair Bolsonaro]), Txai Suruí zo ankeniet e-keñver he surentez • }}
 }}
 }}
 Galarraga Gortázar, Naiara. The activism of Txai Suruí: From the Amazon jungle to the halls of power''. In : 
 }}
 }}
 }}

Pennadoù kar

Suruíed Paíter Rondônia
Suruíeg
Almir Narayamoga Suruí

Notennoù

Rummad:Amerindianed Suamerika
Rummad:Suruí