Astralabe

Astralabe (Astralabius e latin, Astrolabe e galleg a-vremañ, Astralabe e galleg kozh), a oa ur chaloni breizhat eus eskopti Naoned ganet en diskar-amzer 1116 er Palez, e Dugelezh Breizh, ha marvet d'ar 5 a viz Eost 1171 en abati sistersian Hauterive, e Rouantelezh Bourgogn-Uhel, en Impalaeriezh santel roman german (bremañ e kanton Fribourg e Suis). Mab e oa d'ar c'houblad hollvrudet Eloiza hag Abalard. Marteze en doa kemeret perzh e muntr Jafrez Plantagenêt kozh e Naoned. Echuiñ a reas e resped evel abad sistersian.

 Buhezskrid 
 Ur c'hanedigezh a renk uhel ha gwarzhus 
Ganet e voe Astralabe e-maez dimeziñ en diskar-amzer 1116S. Piron, "Reconstitution de l'intrigue", in Lettres des deux amants, , NRF Gallimard, Pariz, 2005 . e ti e voereb a-berzh tad Denyse, pa oa bet fiziet enni Eloiza dougerez gant AbalardAbelard, emb. J. Monfrin, Historia calamitatum, , Vrin, Pariz, 1978.. Aotrou ar Palez e oa e dad-kozh a-berzh tad, Berengar e anv, den a lez evit ar c'hont Mazheaz. Pevar bloaz a-raok e oa deuet an tad-kozh-se da vezañ manac'h en Abati Sant-Salver Redon asambles gant an dug ha roue Alan Fergant, tra m'en em denne e vamm-gozh a-berzh tad, Lucie hec'h anv, da Abati Fontevraud asambles gant an dugez ha rouanez Ermengarde AnjevB. M. Cook, Abelard and Heloise : some notes towards a family tree., Genealogists' Magazine, vol. 26, , , Londrez, miz Even 1999..

Pa voe ganet Astralabe, e degouezhioù dreistordinal o deus bouetaet gwengel Eloiza hag Abalard, e oa bras brud e dad e-touez ar broioù hag ar gefredourien dija. Brudet e oa e vamm ivez evit bezañ ar vaouez kentañ o krediñ heuliañ kelennadur an arzoù frankG. Constable, The letters of Peter The Venerable, , Harvard, Cambridge (Massachusetts), 1967.Pierre de Montboissier, Première lettre à Héloïse, in L. Stouff, Héloïse et Abélard lettres, 10/18, Pariz 1964..

Pa 'zeas e dud da Bariz da zimeziñ e voe fiziet ar bugel e Denyse, ha pa oa ur ranngalon evitoCh. de Rémusat, Abélard: sa vie, sa philosophie et sa théologie, vol. I, , Didier libraire éditeur, 1855..

 Un anv-badez ezoterek 
Dibabet e voe an anv Astralabe, anv an astralab e galleg kozh, gant e vamm pa oa aet an tad da Bariz en-dro evit skoulmañ un emglev gant eontr ha tutor Eloiza. Digristen eo an anv-se, ar pezh a zo dibar. Diskouez a ra e oa douget ar c'houblad gant Henc'hres ha skiantoù an XII kantved, danvezioù hag a glaske Abalard lakaat da vezañ studiet dre al Logica nova er skolioù ilizoù-meur. Kejet en doa Abalard, e León (Spagn), gant Adelard Bath, un arbennigour war an astralaboù d'ar mare-hontL. Cochrane, Adelard of Bath : the first English scientist, , British Museum Press, Londrez, 1994., e-pad ur veaj graet ar bloaz a-raok ma reas anaoudegezh gant Eloiza. An astralab ne veze ket implijet gant ar verdeidi c'hoazh, met evit ar steredouriezh, hag a oa ar memes diskiblezh hag ar steredoniezh d'ar mare-se.

Dibabet e voe an anv ivez peogwir e talv kement ha Puer Dei, da lavaret eo mab da Zoue, al lizherennoù a chom pa vez tennet re Astralabius eus anagramm an anv latin Petrus Abaelardus IIB. East, Abelard’s Anagram, int Notes and Queries, nouvelles séries 42-3, , Oxford University Press, Oxford, 1995., da lavaret eo Pêr Abalard Yaouank. Evel-se e eztaol Eloiza he goanag e vo salvet ar bed gant ar rummad da zont ha pediñ a rae d'ober diouzh skouer Jezuz-Krist. En ur ouestlañ he mab d'unan eus an ispoulladoù, hini ar Mab, e savas un alegorienn finvezhoniel eus an Drinded Santel hag a vo adkavet en orezon-kañv dediet da AbalardA.A.L. Follen, Alte christliche Lieder und Kirchengesänge : Teutsch und lateinisch: nebst einem Anhange, p.128-233, Büschler, 1819. hag en hec'h eskemm lizheroùAbélard & Héloïse, emb. E. Bouyé, Correspondance, Folio Gallimard, Pariz, miz Gwengolo 2000 .. Ma 'z eo an den karet, Abalard amañ, ur skeudenn eus Jezuz-Krist war an Douar, e kemer-hi, en Tiegezh santel nevez-se, plas ar Paracletos, frealzer ar pec'her. Ar wech kentañ eo e raed dave da dodenn an itron karetD. de Rougemont, L'Amour et l'Occident, p.234, 10/18, Pariz, 1972 . meulet evel frealzidigezh an ene<ref>D. de Rougemont, L'Amour et l'Occident,  & sq., 10/18, Paris, 1972 .</ref>, un dodenn hag a vo diorroet er rummad nesañ gant ar varzhoniezh kourtesD. de Rougemont, L'Amour et l'Occident, p.120-121 & 408, 10/18, Pariz, 1972 ..

An anv-se a zo ur program prederouriezh en e-unan eta, a-enep da veno an holl, gnostek zoken, hag un enor da sevenadurioù nann-avielek Henc'hres hag Al-Andalus. Koulskoude e voe badezet ar bugel dindan paeroniezh Pêr, anv relijion e dad.

 Kan evit Astralabe 
Desavet e voe Astralabe en ur familh nobl e Breizh. Pa voe krennard e heulias kelenn skol iliz-veur eskopti Naoned ha kursus an arzoù frank, ha goude studioù uhel. Eno moarvat eo e resevas gourc'hemenoù e dad, en e dri-ugent vloaz, deuet da vezañ mestr en-dro en Abati Santez-Jenovefa Pariz abaoe 1136, e stumm ur barzoneg gant mil daou-ugent strofad anvet Chant pour AstrolabeRubingh-Bosscher, op. cité..

 Kloareg ha manac'h 
Klask a reas e vamm, deuet da vezañ abadez abati Paraclet, lakaat he mab da vezañ chaloni e Bro-C'hall digant Pêr ar Venerabl e 1144, daou vloaz goude marv e dad, met ne zeuas ket a-bennG. Constable, The letters of Peter The Venerable, nv 168, Harvard, Cambridge (Massachusetts), 1967.Pêr ar Venerabl (P. de Montboissier), eil lizher da Eloiza, in L. Stouff, Héloïse et Abélard lettres, 10/18, Pariz 1964.. Padal, dont a reas eñ a-benn da vezañ chaloni digant chabistr "cathedral" Naoned, ha roet e voe dezhañ gopr-leve e eontr a berzh tad Porchaire roet gant abati Buzay pa'z eas eñ d'en em dennañ eno e 1144Dielloù Liger-Atlantel, foñs abati Buzay pe Buzé : Jugement de Bernard, évêque de Nantes sur un litige avec les moines de Buzay relatif à une vigne. 1153/1157, in Bulletin, vol. IV, ., Société des bibliophiles bretons et de l'histoire de Bretagne, Naoned, 1881..

Un nebeud bloavezhioù war-lerc'h e voe kaset d'an harlu en abati Cherlieu moarvatDr Sinner, Tradition monastique orale, Ministère de la Culture, Berne, 1845, cité in R. Pittet, L'abbaye d'Hauterive au Moyen Âge, p.96, Fragnière Frères ed., 1934. gant Bernard d'EscoublacB. M. Cook, One Astralabe or two ? The mystery of Abelard's son, Association culturelle Pierre Abélard, Ar Palez, miz Even 1999., bet sekretour Bernard de Clairvaux aet d'an anaon. Liammet e vije bet e harlu gant marv an treuzroue Jafrez VI Plantagenêt e Naoned hag un taol-stad c'hwitet . Ar gloareien hag en doa graet ur muntr ne vezent ket barnet gant an aotrouien, ne oant nemet kaset d'an harlu. Ar c'hemer perzh en taol-stad gant ar chaloni yaouank-se, eus ur famil nobl hag a oa a-enep ar re Plantagenêt, n'eo nemet un varteazadenn, rak n'eus ket mammennoù resis eus se.
Cherlieu, un "isabati" eus abati Clairvaux, a oa e 70 lev eus abati Paraclet lec'h m'edo bez e dad savet gant e vamm eno, met en tu all d'an harzoù gant an Impalaeriezh Santel roman germanek. 

Gant e di nevez e voe kefridiet Astralabe, e dibenn ar bloaz 1162B. de Vevey, Le nécrologe de l'abbaye cistercienne de Hauterive, f. 80, Berne, 1957., da vezañ pevarvet abad isabati HauteriveListe des Abbés de Hauterive, depuis la fondation de ce couvent jusqu'à l'année 1302., in Mémorial de Fribourg, recueil périodique, vol II, p.14-15, Fribourg, 1855. e Rouantelezh Bourgogn treuzjuran. Eno eo e varvas d'ar 5 a viz EostR. de Castella, Necrologium sive mortirologium in quo continentur Nomina Reverendissimorum D.D. Abbatum, Religiosorum, ac Benefactorum Monasterij B.V.M. de Alataripa Ord. Cist., BCU L812, Dielloù ar c'hanton, Fribourg, 1774. 1171 d'an oad a pevar bloaz ha hanter-kant. Kendelc'hel a ra deiz-ha-bloaz e varv da vezañ meulet gant ur bedadennFr. Henri-Marie, Lettre du prieur de Hauterive à M.. & Mme. Rocou, Dielloù prevez, Ar Palez, 1999, meneget in B. M. Cook, One Astralabe or two ?, op. cit..

 Stagadennoù 
 Levlennadur 
 Abalard, éd. J. Monfrin, Historia calamitatum, Vrin, Pariz, 1978.
 J. M.A. Rubingh-Bosscher, Peter Abelard. Carmen ad Astralabium. A Critical Édition'', e ti ar skrivagner, Groningen, 1987.

 Daveoù 

 Liamm diavaez 
 Kevredigezh sevenadurel Pierre Abélard, Ar Palez, 1999.

Rummad:Chalonied Breizh
Rummad:Abaded