Lenaped

Al Lenaped (eus Lëni-Lënape en o yezh), anvet ivez Loups gant ar C'hallaoued da vare Frañs Nevez ha Delawares gant ar Vreizhveuriz, a zo ur bobl amerindian rannet e klanoù, genidik eus ribloù ar stêr Delaware, ar stêr Hudson ha Strizh-mor Long Island. Tri skour he doa ar bobl-se : ar Munsee, an Unami hag an Unalachtigo.

 Anv 
Lëni-Lënape (distaget []) a rae al Lenaped anezho o-unan, ar pezh a c'hall bezañ troet e « tud wirion ». Anvet e voent Delawares gant ar Vreizhveuriz peogwir e vevaent a-hed ar stêr Delaware anvet diwar gouarnour kentañ trevadenn Virginia, Thomas West lesanvet « Baron de la Warr ».

 Istor 
Da vare an darempredoù kentañ gant an Europeiz ne seblante ket al Lenaped bezañ liammet kalz ganto. Aozet e veze ar boblañs e kêriadennoù emren a c'halle skoulmañ emglevioù berrbad evit talañ ouzh gourdrouzoù diavaez. En em zispenn a rejont ar meuriadoù niverus abalamour d'ar c'hleñvedoù degaset gant an drevadennerien, d'ar brezelioù etre Amerindianed evit kenwerzhiñ gant an Europeiz hag d'an hollekadur evañ alkool.
kleiz|thumb|Skeudenn lazhadeg Gnadenhütten e 1782.
Konfrontet da gwask brasoc'h-brasañ an drevadennerien e treuzvroas Lenaped a orin liesseurt da Draoñienn Ohio e dekvloavezhioù kentañ an XVIII kantved. E-barzh ar c'humuniezhoù-se tud diwriziennet eo e tiwanas ul luskad profedel amerindian e voe Neolin e benn brudetañ. Stourm a reas a-enep an alkoolegezh, an danvezelouriezh hag ar liespriedelezh ha gervel a reas an Amerindianed da derriñ al liamm gant an Europeiz ha da argas anezho eus o douaroù. E c'halv d'un adsav sevenadurel ha speredel a voe douar-teil ideologel emsavadeg Pontiac etre 1763 ha 1766 Alfred A. Cave, « The Delaware prophet Neolin - A Reappraisal »,gant Roger L. Nichols (ren.), The American Indian: past and present, Gwask Skol-veur Oklahoma, 2008. Kemer a rejont perzh al Lenaped en emgannoù, hag e-pad sez Fort Pitt e klaskas moarvat milourien dinodiñ anezho oc'h implijout ar vrec'hEvit studiañ ar prouennoù hag an desteriadurioù istorel, gwelet  Biological Warfare in Eighteenth-Century North America, Beyond Jeffery Amherst gant Elizabeth A. Fenn, e The Journal of American History, levrenn 86, nv 4, miz Meurzh 2000, p. 1552-1580..

 Aozadur sokial 
Ur boaz hep e bar o deze al Lenaped : ur paotr yaouank ne c'halle dimeziñ nemet d'ur vaouez gozh hag ur plac'h yaouank nemet d'ur paotr kozh. Ar pal a vije bet da sikour ar re gozh ha da lakaat anezho da dreuzkas o skiant-prenet d'ar rummadoù da heulHarrington, Mark R. The Indians of New Jersey: Dickon Among the Lenapes. Gwask Skol-veur Rutgers, 1963. ..

 Armerzh 
War an aod atlantel, tro Sandy Hook pe e bae New York, da skouer, e veze dastumet gant ar bobl-mañ  istr Blue point forzh pegement. Moget e veze an istr-se e-pad an hañv evit bezañ debret d'ar goañv.

 Tud brudet 
 Netawatwees (1686-1776), penn al Lenaped

 Notennoù ha daveoù 

 Levrlennadur 
 The Delaware Indians - a brief history gant Richard Calmit Adams, Saugerties, New York, Hope Farm Press, 1995, emb. kentañn e 1909.
 Gotham - A History of New York City to 1898 gant Edwin G. Burrows ha Mike Wallace, Oxford Paperbacks, 2000, 1383 p. .
 The Encyclopedia of New York City gant Kenneth T. Jackson, Gwask Skol-veur Yale, 1995, 1350 p., .
 The Indians of New Jersey - Dickon Among the Lenapes gant Mark Raymond Harrington, Rutgers University Press, 1963, 352 p., .
 The Lenape - archaeology, history, and ethnography gant Herbert C. Kraft, Newark, New Jersey Historical Society, 1986, 303 p., .
 .
 .


 Pennadoù kar 
 Rummatadur pobladoù kentidik Norzhamerika
 Powhataned
 Raritaned
 Neolin
 Brezel Kieft
 David Pieterszoon de Vries
 Lazhadeg Gnadenhütten (1782)

 Liammoù diavaez 
  Lec'hienn ofisiel ar vroad Delaware
  Delaware Indians
  Lenni Lenape Historical Society
   Barzhoneg Lenape troet e galleg

Rummad:Amerindianed Norzhamerika
Rummad:Delaware