Kosmos

E prederouriezh Hellaz an Henamzer ez eo ar c'hosmos un termen hag a dalvez evit ar bed urzhiet ha kempoell e-lec'h ar c'haos.

Ar c'hosmos a denn da gentañ-penn d'an oabl steredennet hag urzhiet, ar steredegoù Marie-Claude Bartholy ha Pascal Acot (1975). Philosophie, épistémologie, précis de vocabulaire [Prederouriezh, epistemologiezh, geriaoueg], Magnard, dastumad « textes en liberté », p. 13. Ar prederour Pythagoras a implijas ar ger kosmos evit ar wech kentañ. Dont a ra ar ger-mañ eus an henc'hresianeg : κόσμος, a dalvez dreist-holl an urzh, ha latinekaet e voe da c'houde evel kosmos André Lalande, Kevredigezh c'hall ar brederouriezh (1947) Vocabulaire technique et critique de la philosophie [Geriadur teknikel ha burutellat ar brederouriezh], Pariz, PUF, p. 186. Implijet e oa bet ar ger da gentañ evit deskrivañ urzh hag aozadur an hollvedCosmos. Dictionary.com. 2019.

E-touez ar brederourien henc'hresian, an termen κόσμος a laka soñjal en ur bed kloz, er c'hontrol d'ar c'haos. Evel-se, evit Sokrates : "Hervez ar Pitagoreaned desket, Callicles, an neñv hag an douar, an doueed hag an dud a zo stag an eil ouzh egile gant ur gumuniezh a vignoniezh hag a emglev, a furnez hag a reizhded. Setu perak, e vez graet kosmos eus an hollved-mañ, da lavarout eo urzh, ha n'eo ket dizurzh pe reuz" (Platon, Gorgias, 507 e - 508 a.).

Kengreiz e oa an hollved neuze, gant gwiskadoù disheñvel. Ar brederourien gozh a lakae kemm etre stered stag ha stered o vale ; n'o deus ket implijet ar meizad planedennoù. An oabl uhel, an neñvoù, a yae d'ober an eizhvet gwiskad eus an egor neñvel, hag en tu all dezhañ edo an empyrios.

 Heolgreizelouriezh 

Dilezet e voe mennozh ar c'hosmos gant ar brederourien eus ar XVI kantved. Emdreiñ a reas ar brederouriezh war-zu ur meizad liammet ouzh an evezhiadennoù skiantel. Dispac'h Kopernik, anvet ivez Kopernikouriezh, anvet diwar anv Nicolaus Copernicus, a voe degaset gant embannadur e oberenn De revolutionibus orbium cœlestium e 1543. Ar sell-se war ar bed a dreuzfurmas ar skeudennadur douaroniel : heolgreizek (kreiz tro-dro d'an heol) e oa ar bed. Ar bed, hag a oa serr gwechall, "kosmos" bevennet, a zeuas neuze da vezañ un hollved didermen Alexandre Koyré (2003). Du monde clos à l'univers infini [Eus ar bed kloz d'an hollved didermen], Pariz, Gallimard.

 Gwelet ivez 

 C'haos
 Theogonia
 Alexander von Humboldt
 Kosmologiezh

 Daveoù 

Rummad:Meizadoù ar brederouriezh henc'hresian
Rummad:Doueoniezh
Rummad:Prederouriezh ar relijion