Auguste Le Breton

Auguste Montfort, lesanvet Le Breton, a zo ur skrivagner breizhat romantoù du gallek, ganet d'an 18 a viz C'hwevrer 1913 e Lesneven ha marvet d'an 31 a viz Mae 1999 e Saint-Germain-en-Laye (Bro-C'hall). Goude ur yaouankiz darvoudaouek pa zarempredas an hailhoned e voulc'has ur resped a skrivagner gant berzh.

E-touez traoù all eo brudet evit bezañ ijinet ar ger « rififi » ha degaset hini « verlan ». Ur skrivagner frouezhus e oa, p'en deus skrivet ur bern romantoù polis, ha levrioù diwar-benn al luc'haj. Meur a romant dezhañ a zo bet azasaet er sinema, er bloavezhioù 1950 ha 1960 dreist-holl.

 Buhez 
 Yaouankiz hag implijoù kentañ 
E dad Eugène Monfort (hep t e kreiz)Goulven Péron, Le clan des Monfort, Revue du Centre généalogique du Finistère, 114, miz Even 2010,  genidik eus An OriantJean-Loup Avril 1000 Bretons. Dictionnaire biographique page 256 embannet gant Les Portes du large 2002 a oa un ouesker hag ur furlukinOlivier de Lagarde, Les noms de famille en Normandie : histoires et anecdotes, Archives et Culture, 1998, 215 pajenn, p. 123 ., un "auguste" (alese anv-bihan e vabAuguste Le Breton « Eugène Montfort mon père » e Ils ont dansé le rififi (Memorioù) p. 254 ). Mervel a reas en emgann e-pad ar Brezel-bed kentañ d'an 19 a viz Gwengolo 1914, "marv evit Frañs". Dilezet e voe gant e vamm Rosalie Gorel, a varvas e Pariz d'an 9 a viz Even 1970 (dielloù kêr Roazhon). Dont a reas da vezañ minor ar Stad, hag eus ar menaj ma oa oc'h ober war-dro ar saout e voe kaset , d'an oad a eizh vloaz, d'un ti-emzivaded a vrezel. Tec'hel a reas kuit pa oa 11 vloaz, ha 12 vloaz, evit mont da Amerika d'en em gannañ a-enep an Indianed. Da 14 vloaz e voe kaset d'un ti-kastiz, gwir galeoù evit ar vugale d'ar mare-se. Kontañ a reas ar bugaleaj hag ar c'hrennoad divoas-se e Les Hauts Murs ha La Loi des rues.

Toer ha douarer e voe goude, ha daremprediñ a reas torfedourien c'hall. Skoulmañ a reas liamoù kreñv gant hailhoned Saint-Ouen, hag a rae « Le Breton » anezhañ. E-pad an Eil Brezel-bed hag an Ac'huberezh e oa "bookmaker" ha perc'hennañ a rae tripodoù ha pretioù. Talañ a reas a-wechoù ouzh gangsterien ar Gestapo c'hall. Da vare an Dieubidigezh e voe roet Kroaz ar brezel dezhañ. Eñ a oa o klask un dra all avat : gallout mont e-barzh an tiez-emzivaded hag an tiez-kastiz, evit bezañ kelaouet ha gwelet. Adkregiñ a reas gant e vicher a vookmaker dindan guzh. Kontañ a reas al lodenn-se eus e vuhez e-pad an Ac'huberezh e 2 sous d'amour.

 Kammedoù kentañ ar skrivagner 
34 bloaz e oa pa c'hanas e verc'h Maryvonne e 1947. En em brometet en doa e kontje e vugaleaj pa vefe tad, neuze e kemeras e bluenn evit kontañ ar bloavezhioù tremenet en ti-kastiz e Les Hauts Murs, dediet da vMaryvonne.

Skrivañ a reas La Loi des rues war-lerc'h, ha gant Du rififi chez les hommes, embannet er Série noire, e teuas da vezañ brudet e bed ar romant polis. Gant Gallimard e voe embannet goude bezañ bet nac'het gant meur a di-embann. Kuzuliañ a reas e vreutaer dezhañ da varilhañ ar ger « rififi ». Perc'henn nemetañ e voe warnañ diwar neuze. Dont a reas al levr da vezañ ur film aozet gant Jules Dassin.

Ur roll bihan a c'hoarias e Razzia sur la chnouf, hini rener un tripod pa zeue Jean Gabin da gerc'hat un treuzdouger chnouf divilzin, e bistolenn en e zorn. Kalz oberennoù alll gant Auguste Le Breton a voe azasaet gant ar sinema gall goude (gant tud evel Michel Audiard, Albert Simonin, Frédéric Dard).

 Skrivagner arroutet 
Ouzhpenn 80 levr a voe skrivet gantañ, lod anezho lakaet da filmoù, ar re vrudetañ o vezañ Razzia sur la chnouf, Du rififi chez les hommes ha Le Clan des Siciliens. A-drugarez d'ar filmoù-se e kejas gant steredennoù ar sinema gall : aktourien evel Gabin, Ventura, Delon, Hossein ha filmaozerien evel Gilles Grangier, Henri Decoin hag Henri Verneuil. 

Ne oa ket Auguste Le Breton tre en e vleud er faltazi rik. Ur mailh e oa er buhezskrid hag emvuhezskrid avat. Un test dispar e oa eus e amzer hag e vetoù. Ober a reas tro ar bed, ar pezh a lakaas anezhañ da lec'hiañ e « Rififi » e Brazil, Mec'hiko, Arc'hantina, Kanada, e New York, e Hong Kong. Lavaret a raio : « Ne gav ket din e c'hall an den lec'hiañ ur romant en ur vro n'en deus ket bevet eno. Ar skrivagner ne rank ket bevañ hep kuitaat e gador, a-hend-all ne servij da netra. »

Tost e oa e galon ouzh Breizh, ha rannañ a rae e amzer etre rannvro Pariz ha Brignogan. Redek a rae ar stalioù levrioù e Lesneven pe Plouzeniel, e skerb tro-dro e c'houzoug, e veret pe e gasketenn war e benn. Boas e oa da zebriñ en ur preti. Digeriñ a reas levraoueg Plouzeniel d'ar 3 a viz Gouere 1996, hag ar memes tra a reas e verc'h Maryvonne, e penn lid digoradur savadur nevez al levraoueg tri bloaz goude rik. Kemer a reas al levraoueg anv Auguste le Breton.

E 1995 e skrivas Monsieur Crabe en enor d'ar re en doa sikouret anezhañ da drec'hiñ krign-bev ar gorzailhenn. Embann a reas Du vent… et autres poèmes e 1998, da 85 bloaz, o tiskouez d'ar publik un tu all eus e dalant.

Tremen a reas Auguste Le Breton bloavezhioù diwezhañ e vuhez e Le Vésinet, straed Pasteur. Mervel a reas diwar krign-bev ar gorzailhenn en ospital Saint-Germain-en-Laye d'an 31 a viz Mae 1999, d'an oad a 86 vloaz. Douaret eo bet e bered ar Vésinet.

Azasaet e voe e levr Les Hauts Murs er sinema e 2008.

 Le Breton hag al luc'haj 
Unan eus ar skrivagnerien en deus implijet al luc'haj, langach ar straedoù, el lennegezh e voe Auguste Le Breton.

Pinvidikaat a reas anezhañ zoken en ur ijinañ ar ger « rififi » war kae ar Foz e Naoned, e 1942. Ober a reas gant ar ger-se e titl e oberenn benna Du rififi chez les hommes. Lakaet e voe ar ger er geriadurioù hag ober a reas tro ar bed.

Eñ eo an hini a grouas ivez ar ger « verlan », dindan ar stumm « verlen » da gentañ, e 1942 e Café de la Poste e Pariz, hag ober a reas gantañ en e oberenn.

 Oberenn 
 Romantoù 
 Heuliad Rififi 
 Du rififi chez les hommes, Gallimard, Série noire , 1953 ; adembannadurioù : Le Livre de poche , 1971 ; Carré noir , 1976 ; Folio , 1992 ; Folio policier , 1999
 Du rififi chez les femmes, Presses de la Cité, Un mystère , 1957
 Du rififi à New York (Pour 20 milliards de diamants), Presses de la Cité, Un mystère , 1962
 Du rififi au Proche-Orient (Le Pain, le sang et le sel), Presses de la Cité, Un mystère , 1953
 Du rififi à Hambourg (Les Racketters), Presses de la Cité, dast. « Cavalcade », 1960 (dindan an titl Les Racketters) ; Presses de la Cité, Un mystère , 1963
 Du rififi au Mexique (Chez Cuanthemoc), Presses de la Cité, Un mystère , 1963
 Du rififi à Barcelone (Toreros et truands), Presses de la Cité, Un mystère , 1964
 Du rififi à Paname (Face au syndicat du crime), Plon, 1964
 Du rififi au Cambodge (Opium sur Angkor Vat), Plon, 1965
 Du rififi derrière le Rideau de Fer (Le Soleil de Prague), Plon, 1968
 Du rififi à Hong-Kong (Sociétés secrètes criminelles), Plon, 1968
 Du rififi au Brésil (Escadron de la mort), Plon, 1968
 Du rififi au Canada (Le Bouncer), Plon, 1969
 Du rififi en Argentine (Où souffle le Pampero), Plon, 1969

 Heuliad L'As 
 L'As des anti-gangs, Plon, Les Antigangs , 1977
 L'As et « Belles Chaussures », Plon, Les Antigangs , 1977
 L'As et le Casse du siècle, Plon, Les Antigangs , 1977
 L'As et la Marquise, Plon, Les Antigangs , 1977
 L'As et l'Ennemi public, Plon, Les Antigangs , 1977
 L'As et les Terroristes, Plon, Les Antigangs , 1978
 L'As au Sénégal, Plon, Les Antigangs , 1978
 L'As et les Malfrats, Plon, Les Antigangs , 1978

 Hauliad Bontemps de la Brigade anti-gangs [Le Masque] 
 Paul Bontemps super-flic, Éditions du Masque, Brigade anti-gangs , 1979
 Bontemps aux Bahamas, Éditions du Masque, Brigade anti-gangs , 1979
 Bontemps et le Gang des postes, Éditions du Masque, Brigade anti-gangs , 1979
 Bontemps et la Couronne de Russie, Éditions du Masque, Brigade anti-gangs , 1980
 Bontemps et les Braqueurs du Louvre, Éditions du Masque, Brigade anti-gangs , 1980
 Bontemps et le Navajo, Éditions du Masque, Brigade anti-gangs , 1980
 Bontemps et les Loubards, Éditions du Masque, Brigade anti-gangs , 1980
Série Bontemps de la Brigade anti-gangs [Media 1000]
 Bontemps en Amazonie, Média 1000, Brigade anti-gangs , 1981
 Bontemps et le Corrompu, Média 1000, Brigade anti-gangs , 1981
 Bontemps et l'Officier perdu, Média 1000, Brigade anti-gangs , 1981

 Heuliad Bontemps de la Brigade anti-gangs [Presses de la Cité] 
 Bontemps à New York, Presses de la Cité, Brigade anti-gangs , 1981
 Bontemps et les Caïds, Presses de la Cité, Brigade anti-gangs , 1982
 Bontemps à Hong-Kong, Presses de la Cité, Brigade anti-gangs , 1982
 Bontemps et le Sadique, Presses de la Cité, Brigade anti-gangs , 1982
 Bontemps et le Jeune Tueur, Presses de la Cité, Brigade anti-gangs , 1982
 Bontemps et la Mine d'El Papayo, Presses de la Cité, Brigade anti-gangs , 1983
 Bontemps contre les anti-gangs, Presses de la Cité, Brigade anti-gangs , 1983
 Bontemps, le Juif et le criminel de guerre, Presses de la Cité, Brigade anti-gangs , 1983
 Bontemps et la Chienne rouge, Presses de la Cité, Brigade anti-gangs , 1983
 Bontemps et les Jack-pots, Presses de la Cité, Brigade anti-gangs , 1984
 Bontemps et les Holdopeuses, Presses de la Cité, Brigade anti-gangs , 1984
 Bontemps et la Balancette, Presses de la Cité, Brigade anti-gangs , 1984
 Bontemps et les Indiens, Presses de la Cité, Brigade anti-gangs , 1984
 Bontemps et l'Homme chat, Presses de la Cité, Brigade anti-gangs , 1985
 Les Demoiselles du porno, Presses de la Cité, Brigade anti-gangs , 1985
 Gentleman gangster, Presses de la Cité, Brigade anti-gangs , 1985
 Le Cogneur, Presses de la Cité, Brigade anti-gangs , 1986
 Chambre forte, Presses de la Cité, Brigade anti-gangs , 1986

 Heuliad Yves Tréguier 
 Les Hauts Murs (1954)
 La Loi des rues iUniverse, 1999, lenn enliennn.embannadur  e 1955

 Romantoù all 
 Razzia sur la chnouf , Gallimard, Série noire , 1954 ; adembannadurioù : Le Livre de poche , 1971 ; Carré noir , 1976
 Le rouge est mis, Gallimard, Série noire , 1954 ; rééditions : Le Livre de poche , 1971 ; Carré noir , 1976
 Rafles sur la ville, Presses de la Cité, 1955
 Les Tricards, Presses de la Cité, 1958
 Les Maq's, Presses de la Cité, 1960
 Priez pour nous, Presses de la Cité, 1961
 Les Jeunes Voyous (1965)
 Brigades anti-gangs, Plon, 1965
 Le Clan des Siciliens, Plon, 1967 
 Le Tueur à la lune, Plon, 1971
 Rouges étaient les émeraudes, Plon, 1971
 Les Bourlingueurs, Plon, 1972
 Les Pègriots, Plon/Robert Laffont, 1973 ; adembannadur Le Livre de poche , 1980
 Fortifs, Hachette, 1982 
 Deux sous d'amour, Carrère, 1986
 Du Rebecca chez les aristos, Éditions du Rocher, 1991
 Le Bedeau, Éditions du Rocher, 1995

 Barzhoniezh 
 Du vent… et autres poèmes, Plon, 1968

 Memorioù 
 Ils ont dansé le rififi, Éditions du Rocher, 1991

 Buhezskrid 
 Malfrats and Co, Robert Laffont, 1971
 Monsieur Rififi (1976)
 La Môme Piaf, Hachette, 1980
 Deux sous d'amour (1986)
 Monsieur Crabe, Éditions du Rocher, 1995

 Adembannadurioù all 
 Langue verte et noirs desseins, Presses de la Cité, 1960 ; adembannadur dindan an titl L'Argot chez les vrais de vrai, Presses de la Cité, 1975 (skeudennaouet gant Piem)
 Aventures sous les tropiques, Éditions Pygmalion, dast. Univers insolite, 1977
 Argotez, argotez, il en restera toujours quelque chose, Carrère, 1987 (skeudennaouet gant Piem)

 Sinema 
 Filmoù azasaet diwar e levrioù 
1955 : Du rififi chez les hommes gant Jules Dassin
1955 : Razzia sur la chnouf gant Henri Decoin
1956 : La Loi des rues gant Ralph Habib
1957 : Le rouge est mis gant Gilles Grangier
1958 : Rafles sur la ville gant Pierre Chenal
1959 : Du rififi chez les femmes gant Alex Joffé
1963 : Rififi à Tokyo gant Jacques Deray
1966 : Du rififi à Paname gant Denys de La Patellière
1969 : Le Clan des Siciliens gant Henri Verneuil
2008 : Les Hauts Murs gant Christian Faure

 Divizoù 
1956: Bob le flambeur gant Jean Pierre Melville
 Aktor 
1955: Razzia sur la chnouf'' gant Henri Decoin

 Notennoù ha daveoù 

 Liammoù diavaez 
 Lec'hienn dediet da Auguste Le Breton
 video : Apostrophes 29/10/1982 En jacter des vertes et des pas mures 

Rummad:Ganedigezhioù  1913
Rummad:Skrivagnerien c'hallek Breizh
Rummad:Skrivagnerien Breizh an XXvet kantved
Rummad:Romantourien
Rummad:Rezistanted Breizh
Rummad:Marvioù 1999