Munision

Ar munision eo ar pezh a garger en un arm-tan. Ennañ e kaver da nebeutañ ur gargad poultr da gas ur vannadell war-raok, hag ur vannadell pe meur a hini (drajez plom, boled, obuz). Disheñvelaat a raer peurliesañ ar munisionoù armoù-tan hiniennel (dindan 20 mm o c'halibr) diouzh ar munisionoù kanolierezh (a-us da 20 mm).

Abaoe eil hanterenn an XX kantved e c'hall munisionoù zo bezañ kaset dre o nerzh dezhe (roketennoù, misiloù), hag a-wechoù e c'hallont bezañ heñchet eus al leur pe kavout o hent o-unan. Ar vannadell a c'hall bezañ leuniet a-wechoù gant danvez-tarzh, shrapnel pe produioù kimiek.
 Munisionoù an armoù hiniennel 
 Kartouchennoù an armoù hiniennel rizennet o c'hanol 
Ar c'hartouchennoù a vez anvet peurliesañ diwar kalibr o boled pe ar c'hanol gouest da zegemer anezhe, lavaret e milimetroù pe e meutadoù, gant titouroù all war-lerc'h. Savet eo an holl vunisionoù modern er memes mod : skoer an arm a laka an emors a zo e strad ar gartouchenn da darzhañ en ur skeiñ warnañ. An emors a lak goude ar poultr da darzhañ en douilhez. Ar gaz produet a vount ar boled e-maez eus an arm dre ar c'hanol. An douilhez a vez tennet goude deus an arm, pe gant an tenner e-unan a-drugarez d'ur vorailh da skouer, pe gant an arm e-unan pa vez damaotomatek pe aotomatek.

 Douilhez 
An douilhez a vez graet e laton peurliesañ. Gellet a ra bezañ eeun (evel war kalz kartouchennoù evit an armoù-dorn), pe e stumm ur voutailh (bottleneck) evel war ar braz eus ar munisionoù armoù-skoaz modern. Ur wech tennet ar boled e krog krabanoù an arm en douilhez dre he strad evit kas anezhi er-maez, a-drugarez d'ur bourled (rimmed, evit ar munisonoù koshañ) pe d'ur greuzenn (rimless, munisonoù modernoc'h). Un nebeud munisionoù dezhe ur greuzenn o deus ur gouriz (belted) ivez a-us d'ar strad evit aesaat an adkambriñ.

kleiz|thumb|Douilhezoù ur munision skoet e kreiz (.22 LR, a-gleiz) hag ur munision skoet war e dro (9mm Luger, a-zehou). An toullig graet gant ar skoer a weler war pep hini anezhe.

 Doare skeiñ ha tarzhadenn 
An emors a c'hell en em gavout e kreiz ar strad (evit ar munisionoù skoet e kreiz) pe dasparzhet war vord ar strad (evit ar munisionoù skoet war o zro). Stanket eo e foñs ar strad war ul lodenn anvet annev. Tarzhañ a ra an emors pa vez skoet, ha degas a ra an darzhadenn da boultr ar gartouchenn war-eunn (evit ar munisionoù skoet war o zro), pe dre doulloù bihan evit ar munisionoù skoet en o c'hreiz LAMOTHE Arnaud, Guide pratique des armes à feu, 2025, ISBN 979-104156214-5, p. 24.

Ar poultroù modern divoged a zo savet dreist-holl gant nitroseluloz. Kemeret o deus plas ar poultr du e dibenn an XIX kantved.

 Boled 
Ar boledoù, pe bannadelloù, a gaver alies plom pe kouevr enne. Pouez ar boled a vez eztaolet e grammoù pe e greun (1 c'hreunenn = 0,0648 gramm hag 1 gramm = 15,4324 greunenn). Doareoù boledoù disheñvel a gaver hervez o stumm hag o im:pli :
 LRN : Lead Round Nose ; boled plom simpl ha marc'hadmat, nann-wisket, ront e benn
 FMJ : Full Metal Jacket ; boled gwisket, da lavaret eo goloet gant metal kalet. Ne zistumm ket pa sko ouzh un dra.
 FMC flat : Full Metal Case ; boled gwisket, plat e benn, implijet er sportoù tennañ dreist-holl.
 JSP : Jacketed Soft Point ; boled gwisket, nemet e benn a zo gwak.
 JHP : Jacketed Hollow Point ; boled gwisket ha kleuz e benn, ar pezh a laka penn ar boled da zistummañ aesoc'h pa stok ouzh un dra en ur ober muioc'h a zistruj.
 SJ ESC : Semi Jacketed Exposed Steel Core ; kalonenn e dir damwisket, da doullañ ar jiletennoù enepboledoù.
 Spitzer : anv jenerek roet d'ar boledoù begek
 Wadcutter pe Semi-wadcutter : boledoù plaen o begthumb|Ur gartouchenn chase kalibr 12/70.|267x267px

 Kartouchennoù chase evit ar fuzuilhoù flour o c'hanol 
Er c'hartouchennoù chase e kaver ur vourellenn etre ar poultr hag ar bannadelloù, ablamour da zasparzhañ mat nerzh tarzhadenn ar poultr. Ar bannadelloù a zo alies drajez plom, brasoc'h pe bihanoc'h hervez al loened chaseet, pe ur boled sanket penn-da-benn en douilhez evit chaseal loened brasoc'h (moc'h-gouez da skouer). Muioc'h-mui a vannadelloù dir a vez implijet e-plas ar plom, a zo difennet abaoe 2023 evit chaseal war dakadoù gleb Le Plomb : changement des règles européennes à compter du 15 février 2023, war lec'hienn an FNC (lennet d'an 28/08/2024). Douilhez ar c'hartouchennoù chase modern a zo graet o strad alies gant laton hag ar peurrest e plastik.

 Taolennoù ar munisionoù modern nesañ evit an armoù hiniennel 
 Munisionoù armoù-dorn 
+Roadennoù ar vannouriezh (munisionoù a gaver er stalioù)barregezhioù-implij skoueriekDoaretreuzkiz
boledtreuzkiz
boledhirder
kartouchennhirder
douilhezpouez
boledpouez
boledtizh
da nebeutañtizh
d'ar muiañenergiezh
da nebeutañenergiezh
d'ar muiañPouezTizhEnergiezhArgilunanennmmmeutadmmmmggreunm/sm/sJJgreunm/sJkg m/sMunisionoù pistolennoù damaotomatek.22 LR5,56.22325,4015,601,9 - 2,630 - 40370500180260324402000,917,65 mm Browning (.32 ACP)7,94.3132517,304-562-77280335170240733182391,509 mm Browning
(.380 ACP) 9,01.3552517,30690290350280360903002601,729 mm Parabellum9,01.35529,7019,158-12124-1803304004805501243605202,899 mm IMI9,01.35529,7021,158-12124-1803304004805501243605202,89.38 Super Auto9,04.35632,5122,868-10124-1543704305707401303705803,12.357 SIG9,06.35728,9621,976,5-8100-1244104906908201254136923,34.40 S&W10,17.40028,8021,608,7-13135-2003003405007001802955103,4410 mm Auto10,17.40032,0025,209-15140-2303504906809601803809964,82.45 ACP11,43.45032,4022,8011-15170-2302553404806702302605103,87.45 GAP11,43.45027,2019,2011-15170-2302553404806702003106244,03.454 Casull11,48.45245,0035,1016-26240-4004305802300260030050024609,72.50 AE12,70.50040,9032,6019-21300-3254404701900220030047021509,13Munisionoù revolver (pe evit an daou, met nebeut-implijet er pistolennoù).22 LR5,56.22325,4015,601,9-2,630-40370500180260324402000,91.22 Magnum5,56.22334,3026,801,9-3,230-50470700410440405724301,48.38 Special9,06.35739,0029,308-10124-1542703503004501582954353,02.357 Magnum9,06.35740,0033,008-12124-18038052078010901583957964,04.41 Magnum10,40.41040,4032,8011-17170-26038048090018002103759565,10.44 Magnum10,90.42941,0032,6016-22240-3403504501000180024036010105,59.460 S&W Magnum11,48.45258,4046,0013-26200-40046570027003800260630334010,64

 Munisionoù armoù-skoaz 
Roadennoù ar vannouriezh (munisionoù a gaver er stalioù)barregezhioù-implij skoueriekDoaretreuz
boledtreuz
boledhirder
kartouchennhirder
douilhezpouez
boledpouez
boledtizh
da nebeutañtizh
d'ar muiañenergiezh
da nebeutañenergiezh
d'ar muiañPouezTizhEnergiezhArgilunanennmmmeutadmmmmgGreunm/sm/sJJGreunm/sJkg m/s.22 LR5,60.22325,4015,601,9-2,630-40370500180260324402000,915,56 × 45 mm NATO
.223 Remington5,69.22457,4044,703-430-60850993167018905598817403,52.222 Remington5,69.22454,1043,204-550-778901090145016005095712853,10.243 Winchester6,20.24368,8351,904-662-909201240250029009094526005,51.270 Winchester7,00.27584,8064,50690-13091011003500400013093336707,867 × 57 mm Mauser7,24.28578,0057,008-12124-1807009003000370016076530357,937 × 64 mm Brennecke7,24.28584,0064,008-12124-1808209203300400016280033608,407 mm Rem Mag7,20.28484,0064,008-10124-15487011004000440015094543409,18(7,62 × 51 mm NATO)
.308 Winchester7,82.30869,9051,206,5-8124-1507808602900360015086035948,36.300 Win Mag7,80.30885,0067,008,7-13135-20090099045005000180900472510,50.30-06 Springfield7,80.30885,0063,009-15140-2307508903800400018082539709,627,92 × 57 mm Mauser8,22.32482,0057,0011-15170-2307208004800480020074035509,60.338 Win Mag8,60.33884,8064,0011-15170-23076090035005300200900525011,669,3 × 62 mm Mauser9,30.36683,6062,0016-26240-35072080043005200250745449512,06.375 H&H Magnum9,50.37591,0072,4016-26240-35070088255006300270800560014,00

 Normoù ar munisionoù evit an armoù hiniennel 
Daou vodad a genlabour asambles evit lakaat normoù war ment ha galloud ar munisionoù :

 Ar SAAMI (Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute), bodet ennañ ar braz eus produerien armoù-dorn Norzhamerika. Savet eo bet e 1926 diwar c'houlenn gouarnamant ar Stadoù-Unanet.
 Ar CIP (Commission Internationale Permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives), enni 12 bro eus Europa, Chile hag an Emirelezhioù Arab Unanet.

O fal eo gwiriañ eo sur ar munisionoù graet pep produer hag hollvedel evit ar c'halibr-mañ-kalibr, kuit da gaout munisionoù dañjerus peogwir int re garget gant poultr pe dibosubl da lakaat en un arm peogwir int kambret fall da skouer. Ar munsionoù gwerzhet er broioù-se a rank tremen dre un eskemmez amprouiñ a-raok bezañ lakaet en gwerzh. E Frañs emañ eskemmez amprouiñ Saint-Étienne oc'h ober al labour-se.

 Munisonoù gwerzhet ar muiañ 
Evit meur a abeg eo diaes gouzout peseurt munisionoù a vez gwerzhet ar muiañ er bed. A-du emañ ar bras eus an dud arbennik DYER Hilary, 9 top-selling rifle cartridges of all time - Maybe, war Tactical Retailer, 19/10/2023 (lennet d'an 03/05/2024) evit lakaat an .22 Long Rifle e penn ar renkadur. Hervez titouroù dastumet gant Jim Harmer e 2022 HARMER Jim, Top 15 most popular rifle cartridges, Backfire, 13/02/2024 (lennet d'an 03/05/2024), renkadur ar munisionoù armoù-skoaz gwerzhet ar muiañ er bed a oa :

 .22 Long Rifle
 .223 Remington
 6,5 Creedmoor
 .300 AAC Blackout
 .450 Bushmaster
 .308 Winchester
 .30-06 Springfield
 .300 Win Mag
 6,5 PRC
 7 mm Remington Mag
 .22-250 Remington
 7 mm-08 Remington

Livajoù ha stampilhoù

War ur munision e c'haller kavout titouroù war e broduer, e galibr, e vloavezh pe e zoare da skouer. Peurliesañ int engravet er metal pe livet war ar munision.

 Munisionoù bihan o c'halibr (dindan 20 mm) 

 Stampilhoù war gartouchennoù skoet war o zro 
Abalamour da vent bihan ar c'hartouchennoù skoet war o zro implijetañ (.22 Long Rifle, .17 HMR pe .22 WMR) ne gaver ket kalz titouroù warne war-bouez ur stampilh engravet e strad an douilhez evit diskouez anv ar produer. Etre unan ha teir lizherenn a zo engravet peurliesañ.
+Luc’hskeudennDeskrivadurProduer ha broEvezhiadennoùkreizenn|frameless|100x100pxAAguila Ammunition (Mec’hiko)C hag F kemmesketCartoucherie Française (Bro-C’hall) Lec'hienn Armes et passion, lodenn Cartouches à percussion annulaire (lennet d'ar 06/04/2024)Krouet e 1903. Aet da get.kreizenn|frameless|100x100pxCCascade Cartridge Inc. (SUA)kreizenn|frameless|100x100pxEEley Limited (Bro-Saoz)kreizenn|frameless|100x100pxFFederal Ammunition (SUA)G, F hag L kemmesketFiocchi Munizioni (Italia)GFL a dalvez Guilio Fiocchi Lecco. Arouez kozh.kreizenn|frameless|100x100pxR en ur skoedGeco (SUA)Norma, RWS, Geco ha Rottweil zo perzh eus ar strollad Ammotec. Ammotec avec les marques RWS, Rottweil, GECO et Norma war lec'hienn Ammotec (lennet d'ar 06/04/2024)Daou G kemmesketSociété Française des Munitions (Gévelot) (Bro C’hall)Daou G a dalvez Gévelot Gaupillat. Krouet e 1844. Aet da get.kreizenn|frameless|100x100pxHHornady Manufacturing Company (SUA)Kroaz en ur rondLapua (Finland)SK ha Lapua zo perzh eus ar strollad norvegian Nammo Group FREEMAN David, Munitions Lapua et SK rimfire, Guns Magazine, 2020 (lennet d'ar 06/04/2024).kreizenn|frameless|100x100pxC, B ha C war ul linenn a-dreuzMagtech (Brazil)CBC a dalvez Companhia Brasileira de Cartuchos.kreizenn|frameless|100x100pxR en ur skoedNorma Precision AB (Sveden)Norma, RWS, Geco ha Rottweil zo perzh eus ar strollad Ammotec.kreizenn|frameless|100x100pxRemRemington Ammunition (SUA)kreizenn|frameless|100x100pxR en ur skoedRheinisch-Westfälischen Sprengstofffabriken (Alamagn)Norma, RWS, Geco ha Rottweil zo perzh eus ar strollad Ammotec.kreizenn|frameless|100x100pxTri romb warne al lizherennoù S ha BSellier & Bellot (Tchekia)An embregerezh a brodu ivez kartouchennoù evit ar merk gall Solognac (2024). Ar memes arouez a gaver warne.kreizenn|frameless|106x106pxKroaz en ur rondSK (Alamagn)SK ha Lapua zo perzh eus ar strollad norvegian Nammo Group.WWinchester (SUA)

 Kartouchennoù skoet en o c’hreiz 
O c'halibr a vez alies engravet war ar c'hartouchennoù modern, kuit da gaout gwallzarvoudoù diwar implij ur munision fall. Anv ar produer a gaver ivez. Stradoù kartouchennoù 'zo a zo gwerc'h Hervez Traçabilité des munitions embannet gant ar GRIP, miz Du 2008, evel ar re broduet evit magañ an trafikerezh armoù-tan pe pa ne fell ket d'ur Stad reiñ da c'houzout pelec'h int bet produet. Livioù war veg ar boled a verk perzhioù ispisial ar munisionoù implijet gant armeoù AFNA :

 ruz : boled roudenner
 arc'hant : boled trebarzhus hag entaner
 glas : boled entaner
 du : boled trebarzhus
 arc'hant ha ruz : boled trebarzhus, entaner ha roudenner
 glas ha ruz : boled entaner ha roudenner
 ruz ha du : boled trebarzhus ha roudenner
 gwer : kartouchenn hep boled, penn e paper
 mouk : kartouchenn hep boled, penn e koad
 melen : munisionoù dezhe ur galloud-tarzhañ uhel
 gell : munisionoù dezhe ur galloud-tarzhañ izel

 Gwelet ivez 
 Geriaoueg an armoù-tan
 Kartouchenn
 Kalibr

 Liammoù diavaez 
  Taolennoù normativel munisionoù an armoù hiniennel war lec'hienn ar CIP
  Lec'hienn ar SAAMI
  BE Saint-Étienne

 Daveennoù 

Rummad:Armoù-tan
Rummad:Sportoù tennañ
Rummad:Chase
Rummad:Munisionoù
Rummad:Dafar milourel