Robert Delaunay

Robert Delaunay 

Robert Delaunay, a zo ur livour gall, ganet d’an 12 a viz Ebrel 1885 e Pariz. Marvet eo ar 25 a viz Here 1941 e Montpelhièr. Gant e wreg, Sonia Delaunay, o deus krouet al luskad arzel “orphiste”, skourr eus ar c’hubisme, e penn kentañ an XXvet kantved.

Anv al luskad “orphisme” a zo un daveen eus e-barzh Orphée, eus 1908, lec’h ma skeudenn ar “yezh skedus” (langage lumineux). “Ar yezh skedus” a zo e liamm gant ar sonerezh, un arz tost eus arz nevez, gant e zoare dizanvezel, ha “conceptuel”.
Labourioù Robert Delaunay, a zo krouet tro-dro d’al livioù. Tap a ra e poent krog war meur a deorienn : peurgetket hini Michel-Eugène Chevreul hag e lezenn an dargemm kempred al livioù. Gant ul labour lec’h ma al livioù zo kreizennet, klask a ra heson al livioù skeudennaouet.

 Buhezskrid : 
Tud Robert Delaunay, Robert Victor Félix Delaunay, George ha Berthe Delaunay, a oa o vevañ e Pariz, barzh a 16vet rannger. Abred a-walc’h, e za Robert a-enep e deskadurezh bourc’hizien, e-pad ma vez cherisaet gant e vamm, gwisket gant dilhad saoz chik hag oc'h en em bourmen war bali ar Champs-Elysées. Daoust ma nac’h e doare da vezañ desket, chom a ra stag d’e orin bouc’hiz. Chom a ra memestra diseblant ouzh neuzioù danvezel ar vuhez, o krouiñ ur sell marc’hegel eus e vuhez. 

E doare da welet ar vuhez, a sikouro anezhañ da dreiñ pep frapad e vuhez d’un doare barzhoniel.
Abred a-walc’h e kav un entan evit ar bleunioù, peurgetket a-drugarez d’ar c’hastell tiegezhel, lec’h ma dremen amzerioù hir barzh ar jardin, oc’h ober brasskeudennoù eus bleunioù, an natur hag an heol.
Kav a ra an etan se abalamour d’ar fed, ne blij ket dezhañ ar skol, tapout a ra an amzer skol evit tresañ ha livañ gant danvezioù disheñvel. Ur skoazell all e kavo evit diorren e arz : Charles Damour, e eontr, ul livour klasel, hengounel, pell eus an holl deoriennoù ha luskad arzel deus e hoalad. E-se, an daou baotr, n’o deus tamm ebet ar memes doare da danzen al livadur, a dispako evit Robert Delaunay e spered buruteller, evit difenn a sav poent arzel.

Etre 1904 ha 1905, Robert delaunay a sav e livadur kentañ : gweladvaoù ha bleunioù. E 1906, kemer a ra perzh d’an 21vet saloñs an dizalc’her, lec’h ma kinnig taolenn livet e kerzh an hañv kent. E 1912, meur a darvoud fetis a bounto labour Delaunay :  lakaet vez en araok e oberennoù e kerezh diskouezadeg e Moscou, Munich, Berlin, Pariz, Zurich… Kej a ra ivez gant tud pouezus e-barzh bed an arzou, evel Guillaume Apollinaire , Paul Klee pe c’hoazh Alberto Giaccometti. E-pad ar bloavezh-mañ, livañ a ra an heuliad livaudr “Fenetres”, a merk ur mare tonkus.

 E oberennoù : 

 Heuliad “les Fenêtres”: 
Kinnig a ra e livadur “les Fenêtres” etre 1912 ha 1913. E pal oa treiñ “kensonerezh skeudennus”, gant ensklakoù hir tro dro d’al livioù. Al liv a erlec’h an objedoù evit leuskel place d’ar gouloù. An doare ma dreiñ eus kostez an difestised a zo tennet eus deorien Vassily Kandinsky, e-barzh e levr  “Du spirituel dans l'art” hag eus diougannadenn Apollinaire war ganidigezh an arz pictural “al livour nevez a liv taolenn lec’h ma ne vez kavet sujet gwirion ebet”. Eus se, Robert Delaunay hag Sonia Delaunay a savo ar “simultanéisme” : un doare da livañ o kreizenniñ ar gouloù, gwellet evel pennaenn krouer orin.

 Heuliad “L’equipe de cardiff” 
E 1913, krouiñ a ra an heuliad “L’equipe de cardiff” gouestlet d’ar sport, a dreist holl d’ar rugby, ur sport o  en em led d’ar mare mañ. Heliaén a ra spered ar kazetennoù sport, lec’h ma diskrivont ar sport avec “sprerd ar buhezegezh” eus ar remziad nevez. An toalenn a lak en a-raok ur sav poent stourmidik eus ar buhez modern, lec’h ma azeul an ober a ped d’un “dipaseal an unan” (depassement de soi).

An heuliad se n’eo ket difestis : ar c’hoarier rugby a zo k=livet dirak an tour Eiffel, tro dro d’ur c’henstrollad livioù. Un endro kerel vez kavet : ur panel bruderezh a tap ul lodenn bras eus a livadur. An holl elfenn a zo jokstapozet.

 "Hommage à Blériot" 
E 1914, Robert delaunay a kinnig e taolenn “Hommage a Bleriot”, ur gwir splann eus e hentenn “simultaneiste”. Luskad an taolenn a zo broudet gant stummoù amprestet ouzh an aernijerezh : pederaskelleg, biñs tro. Ar c’harr-nij , arouez dizalc’hidigezh denel da geñver an Douar, a kinnig da Robert un digarez d’en em dizalc’han eus al livadur hengounel, a vont eus kostez livadur derc’h (pur). Choazet en deus ar c’harr-nij peogwir a terr meizad ar pellder evit digeriñ mioc’h a doriou, an holl posublded. Hag evel skouer an tour Eiffel, ar c’harr-nij a zo un doare da arc’hiñ an arnevezded.

 Pellad a ra tamm a tamm eus an orfisme : 
E kerzh ar bloavezhioù 1920, Delaunay a la labour war an Tour Eiffel, d’un doare diseñvhel eget a-raok. An tour n’eo ket muiñ o tisarc’hañ, met savet eo, gant ur sel a dindan, evit ma teufe brasoc’h d’un doare didermen. A-wechoù, an tour a zo sellet eus an oabl, et liammet ouzh kromenn Champ de Mars. Evit ober e savpoent, sikouret eo bet gant poltriji aerel.

 Tistro eus kostez an orfism: 
Tro ar bloavezhioù 1930, tostat a ra endro eus an orfism, gant e heuliad “Rythmes”, hag a adtap stummoù kelc’hiek, krouet e pad ar bloavezhioù 1910 gant un doare nevez o tapout harp war labourioù Piet Mondrian hag eus arzour bodet tro-dro anv “d’abstarction geometrique”. Diskouez a ra e mestroniñ eus kenurzh al livioù hag e pal eus henson piktural. 

E kerzh ar bloavezhioù 1920, Robert a dizunvan e labour : mont a ra tro-dro d’an arzoù kinklet, gant Fernand Leger ( kemeret o deus perzh o taou e Diskouezadeg en arzoù kinklet e 1925). Ha gant Sonia Delaunay, o deus krouet kinkladur meur a film e kerzh ar memes bloavezh. 

 Fin e vuhez 
E 1940, kuitaat a ra araokaet an naziad o harluat e Montepllier. Kendlac’h a ra e vuhez arzour, betek krouiñ “mirdi Delaunay”. Met e 1941, e varv Robert Delaunay blam da kudennoù skevent. 

War lec’h an Eil Brezel-bed, e wreg, Sonia Delaunay a lako en a-raok oberennoù Robert Delaunay, oc'h aozañ diskouzadeg ha killsellus eus e labourioù, dreit holl e garidell Louis Carré e 1946 ha 1947. An diskouzadegoù se, a roio lañs da labourioù Robert, dreist holl e heuliad war an dour Eiffel, krouet e 1914.

Rummad:Ganedigezhioù 1885
Rummad:Marvioù 1941
Rummad:Livourien Bro-C'hall
Rummad:Tud marvet gant ur c'hrign-bev