Vetterli (fuzuilh)

KinnigBroDoareFuzuilhMont en-droTennata dre zorn, dre vorailhMunisionoù10,4 × 38 mm RProduerienWaffenfabrik BernSchweizerische Industrie GesellschaftNiver produet36.700Mare implij1869-1889 (arme Suis)Perzhioù teknikelStumm 1869Mas4,60 kgHirder1.300 mmHirder ar c'hanol838 mmTizh mont e-maez ar boledoù435 m/sEndalc'hKarger korzennek 12 kartouchennLezennRummad e Bro-C'hallD
Ar Vetterli zo ur rummad fuzuilhoù ha karabinennoù implijet gant arme Suis etre 1869 ha 1889. An armoù-tennata kentañ implijet en un arme european e voent.

 Istor ha deskrivadur 
E-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika (1861-1865) e voe implijet an armoù-tennata kentañ war tachennoù emgann. Uhelaat a raent lusk-tennañ ar soudarded a galz e-keñver an armoù karget dre o beg : eus 3 zenn bep munutenn d'ar muiañ da 15 pe 20 tenn dre vunutenn evit soudarded gourdonet mat.

E Suis e voe merzet efedusted an armoù-mañ. Pennoù meur arme ar vro ne felle ket dezho, evel e kalz broioù all en Europa, implijout armoù-tennata, pa soñje dezhe e vije dispignet re a gartouchennoù gant ar soudarded e-pad an emgannoù. Ar c'huzul kevreadel suis, da lavaret eo ar bolitikourien, a redias an arme da zilezel o mouskedoù evit ober gant armoù-tennata, ar pezh a zo ral er mod da zibab an armoù hiziv an deiz c'hoazh LE FUSIL VETTERLI (Suisse), Association Fort de Litroz (lennet d'an 23/10/2025).

Dedennet e oa Suis gant ar Winchester Model 1866, ur fuzuilh dezhi ul loc'henn-grogenn, met ne oa ket gouest an embregerezh stadunanat Winchester da broduiñ armoù a-walc'h en amzer goulennet. Ar brezel etre Prusia hag Aostria (1866), ha trec'h ar Brusianed a-drugarez d'o fuzuilhoù Dreyse, a gendrec'has ar Suised da zibab un arm produet er vro an abretañ ar gwellañ ANDERSON Thomas, Swiss Army Rifles - The Vetterli rifles, Safar Publishing, 13/08/2025 (lennet d'an 23/10/2025).
kleiz|thumb|200x200px|Gwel a-droc'h eus gwikefre ar fuzuilhoù Vetterli.
Friedrich Vetterli, un ijinour en doa labouret e armeurioù Saint-Étienne, hag a oa implijet abaoe 1864 gant ar Schweizerische Industrie Gesellschaft (SIG, hiziv SIG Sauer), a ginnigas neuze ar fuzuilh savet gantañ : ur c'harger korzennek he doa, evel ar Winchester Model 1866, met ober a rae gant ur sistem tennata dre vorailh, hag a oa aesoc'h evit an droadegiezh da implijout e-pad an emgannoù evit ar sistem dre loc'henn-grogenn. Kambret e oa an arm e 10,4 × 38 mm R, ur gartouchenn skoet war he zro hag a veze graet ganti er fuzuilhoù Peabody Model 1867 The History of the 10.4x38 Swiss Cartridge, Swiss rifles (lennet d'an 23/10/2025) implijet gant marc'hegerezh ar vro dija. 12 kartouchenn a c'halled lakaat en he c'harger. Dibabet e voe ar Vetterli gant arme Suis en ur mod ofisiel e 1869.

 Stummoù 
Ouzhpenn 36 000 skouerenn eus ar Vetterli a voe produet, en ur pemzek stumm bennak. Degasadennoù bihan a voe degaset d'an arm e 1871, 1878 ha 1881. Adstummoù berroc'h evit ar marc'hegerezh ha reoù evit kelenn ar soudarded nevez a voe anezhe ivez. Ur stumm evit ar Jäger a oa dezhañ daou zraen : an eil a arme gwikefre an arm, hag egile a servije evit tennañ da vat, gant ur pouez-loc'hañ izeloc'h evit an draenoù standart.

Daoust d'he ferzhioù mat ha d'he nevezinti evit ar mare, ne voe ket dibabet ar Vetterli gant arme all ebet er bed, war-bouez gant hini Italia, a bourvezias he soudarded adalek 1870 gant ur stumm un-tenn eus an arm. Hemañ a voe kemmet hag implijet betek ar Brezel-bed Kentañ, gant kanolioù adkambret evit degemer ar gartouchenn standart italian 6,5 mm Carcano.

En arme Suis e voe dilezet ar Vetterli adalek 1889 ha donedigezh ar fuzuilhoù Schmidt-Rubin. Diwar-lerc'h e oa deuet ar Vetterli da vezañ er bloavezhioù 1880 abalamour d'he c'harger korzennek, a oa hiroc'h da adkargañ evit kargerioù nevez ar fuzuilhoù Gewehr 88 alaman pe Mannlicher M1886 da skouer.

 Levrlennadur 
  WILSEY Robert, The Italian Vetterli Rifle. Development, Variants and History in Service, Andrew Mowbray Pubslishing Inc., 166 p., ISBN 978-1931464727

 Liammoù diavaez 
  Detailed Comparison of the Swiss Vetterlis, keñveriadenn stummoù disheñvel ar Vetterli gant luc'hskeudennoù.

 Daveennoù 

Rummad:Fuzuilhoù
Rummad:Armoù Suis