Fogo (Douar-Nevez)

Fogo (Fogo Island e saozneg) zo un enezenn en norzh d'an Douar-Nevez, e Kanada. Dont a ra hec'h anv eus ar ger portugalek evit "tan". 25 km hed ha 14 km ledander zo dezhi, ha 237.71 km² eo he gorread. 2244 annezad he deus.

Anvet e voe an enezenn evel-se gant ar besketaerien bortugalat hag a zeue di evit morueta er vro adalek ar Grennamzer.

Ur porzh hag ul leti, ar Fogo InnEssaim de glaces, pennad-skrid gant Libération., zo en enezenn.

 Istor 

Kartenn Bertius eus 1606 a ziskouez Enez Fogo evel unan eus an degadoù a elfennoù pouezus a-hed aod an Douar-Nevez. War ar c'hartennoù gall eus ar  betek an  kantved e vez graet "Ile des Fougues" eus an enezenn. Moarvat e oa bet anvet an enezenn gant ergerzherien bortugalat ha skipailhoù pesketaerien kentañ er  ("fogo" a dalvez tan e portugaleg).

Betek 1783 e oa lec'hiet Enez Fogo war un dachenn aod anvet an "aod c'hall". Daoust ma ne oa ket sañset ar Saozon hag an Iwerzhoniz d'en em staliañ eno hervez Emglevioù Utrecht, lod a reas. E 1750 e oa Fogo ul lodenn brudet eus reizhiad kenwerzhañ ar besketaerien saoz, diazezet war kêrioù mervent Bro-Saoz evel Poole, e Dorset.

, en Enez Fogo, a zo un distrig broadel sevenadurel eus Kanada ha kentañ distrig ar glad evit proviñs Douar-Nevez ha Labrador. Dibar eo Tilting abalamour d'e sevenadur iwerzhonat ha, hervez lod, d'e rannyezh iwerzhonat. Marteze eo ar vered iwerzhonat e Tilting an hini koshañ e Norzhamerika.

An istor dre gomz lec'hel a ziskouez e oa Tilting ur porzh gall da gentañ a-raok dont da vezañ ul lec'h annez Iwerzhoniz. Gwirheñvel eo, pa seller ouzh al liammoù kenwerzhel ha sevenadurel hengounel a oa etre porzhioù-pesketa su Iwerzhon ha re norzh Bro-C'hall. En em staliañ a reas an Iwerzhoniz kentañ e Tilting er bloavezhioù 1750, ha, tra dibar evit an Douar-Nevez, dont a reas Tilting da vezañ ur gêr iwerzhonat ha katolik hepken er bloavezhioù 1780.

Bevañ a rae ar bobl Beothuk en Enez Fogo e-pad meur a gant vloaz a-raok donedigezh an drevadennerien iwerzhonat ha saoz. Ar Beothuk a dape reuniged hag eoged er vro. Mont a raent ivez da Enez Funk da gaout pluñv ha vioù digant al laboused. E bloavezhioù kentañ staliadur Europiz e Fogo e voe krogadoù etre ar Beothuked hag an Europiz. Echuiñ a reas an darempred-se war-dro 1800. Mont a reas ar Beothuk da get e dibenn ar bloavezhioù 1820.

Dedennet eo bet Europiz gant Enez Fogo da gentañ dre ma oa tro da gavout meur a dra eno, en o zouez krec'hin hag eoul reuniged, prenn, feurioù loened, eoged, ha moru evel-just. Diwezhatoc'h en em lakaas trevadennerien an enezenn d'ober kenwerzh moru sec'h, dreist-holl, peogwir e oa ar produ a blije ar muiañ d'ar varc'hadourien eno. Adalek 1850 pe war-dro betek diskar bras ar stokoù pesked er bloavezhioù 1990 e oa ar moru pinvidigezh ar vro. Er bloavezhioù diwezhañ eo bet liesseurtaet armerzh an enezenn hag ouzhpenn ar pesketaerezh e kaver bremañ an touristerezh hag ar micherioù sevenadurel.

Ur vuhez diaes eo bet bepred gounit arc'hant gant ar pesketaerezh. A-raok ma voe staget an Douar-Nevez ouzh Kanada e oa pinvidik marc'hadourien Sant-Yann (Saint-John's) dre ma oa ganto ur monopol pe dost war ar pourvezañ marc'hadourezh da borzhioù an Douar-Nevez hag war gwerzh ar pesked a brenent eno.

E penn-kentañ an  e voe krouet Unvaniezh Gwareziñ ar Besketaerien (" Fisherman's Protective Union") evit klask terriñ ar monopol-se. Un doare kenlabour a oa gant stalioù hollek perc'hennet gant pesketaerien evit ar besketaerien. Unan eus stalioù Fishermen's Union a zo c'hoazh e Seldom-Little SeldomSeldom-Come-By war Intangible Cultural Heritage, Memorial University of Newfoundland (embannet d'ar 4 a viz Kerzu 2021). war Enez Fogo, digor bremañ evel ur mirdi gant ur stal-voued, savadurioù porzh, ostilhoù-pesketa, ha dafar evit fardañ eoul avu morlu.

Hiziv an deiz e kendalc'h kevelouri Enez Fogo da grouiñ marc'hadoù pesked nevez gant berzh. Krog eo ar c'humuniezhioù da gompren pegen dedennus o douaroù hag o glad evit an touristerezh sevenadurel.

Kemeret eo bet lec'h peskerezh ar moru gant hini ar c'hranked hag al ligistri. Ul labouradeg pakañ pesked a zo c'hoazh o vont en-dro e kêr Fogo.

Ur chadenn skignañ radio Marconi a oa gwechall war ur menez e-kichen kêr Fogo. Ret e voe d'ar chadenn serriñ war-dro ar mare ma teuas ar skingomz da vezañ implijet en tiez, dre ma rae reustladoù radio. Krog eur da adsevel ar savlec'h skimgomz evel ul lec'h istorel abaoe 2002.

 Gwelout ivez 
 kêriadenn Fogo, war an enezenn.

 Daveoù 

Rummad:Douar-Nevez
Rummad:Inizi Kanada