Priz Turing

Ar Priz Turing, ACM A. M. Turing Award e anv saoznek, zo ur priz a vez deroet bep bloaz abaoe 1966 gant an Association for Computing Machinery (ACM) d'un den a zo bet diuzet goude degasadennoù pouezus ha padus war dachenn galvezadel ar stlenneg.

En enor d'ar matematikour ha stlennegour breizhveuriat Alan M. Turing (1912-1954) e voe aozet ar Priz Turing ; "Priz Nobel ar stlenneg" a vez graet anezhañ a-wechoù Bob Brown : Why there’s no Nobel Prize in Computing, NetworkWorld, 06 Meheven 2011.

Ne oa ket arc'hant gant ar Priz adalek 1966 betek 2006 ; adalek 2007 e voe roet 250 000 dollar gant an embregerezhioù Intel ha Google ; abaoe 2014 e vez roet 1 milion azollaroù, gant Google hepken ACM : ACM's Turing Award Prize Raised to $1 Million.

 Loreidi 
Etre 1966 ha 2022, 76 den zo bet enoret gant ar Priz Turing, en o zouez 73 gwaz ha 3 maouez ; e 2006 e voe roet ar Priz d'ar vaouez kentañ, e 2008 hag e 2012 d'an div vaouez all.
  Eus Geriadur ar stlenneg Guy Étienne (1995) ez eo tennet termenoù kalvezel ar pennad-mañ.   Guy Étienne : Geriadur ar stlenneg, Preder, 1995  — En-linenn Bloaz  Anv  Bro  Abeg  Ensavadur 1966 Alan Perlis 32px|SUA E levezon war ar gouleviñ urzhiataerioù hag ar sevel kempunerioù. Carnegie Mellon University, Pittsburgh, PA 1967 Maurice Wilkes 32px|Bro-Saoz Farder an Electronic Delay Storage Automatic Calculator (EDSAC) e 1949, an eil urzhiataer gant ur goulev e-barzh. Kenaozer ul levr diwar-benn an aozañ goulevioù evit urzhiataerioù niverel elektronek, The Preparation of Programs for an Electronic Digital Computer 1951, ma voe displeget ar gouleviaouegoù Maurice M. Wilkes, David J. Wheeler & Stanley Gill : The Preparation of Programs for an Electronic Digital Computer ; Reading, Massachussetts : Addison-Wesley, 1951 — En-linenn. University of Cambridge, Cambridge, R-U 1968 Richard Hamming 32px|SUA E labour war an hentennoù niverel, an enbonegañ emgefreek, ar bonegoù kavout ha reizhañ ar fazioù. Bell Labs, Murray Hill, NJ 1969 Marvin Minsky 32px|SUA Bezañ bet kalon an enklaskoù evit krouiñ, stummañ, kas war-raok ha gwellaat tachenn an naouegezh alvezel. Massachusetts Institute of Technology (MIT), Cambridge, MA 1970 James H. Wilkinson 32px|Bro-Saoz E enklaskoù war dachennoù an dezrann niverel e-sell da aesaat implij an urzhiataerioù niverel herrek, an aljebr a-linenn hag an dezrann fazioù en un algoritm goude endevout bet un disoc'h peuzreizh. National Physical Laboratory, Teddington, R-U 1971 John McCarthy 32px|SUA E enklaskoù war dachenn an naouegezh alvezel. Stanford University, Stanford, CA 1972 Edsger W. Dijkstra 32px|Izelvroioù Unan eus saverien bennañ ALGOL (ALGOrithmic Language), un Lavar programmiñ a live uhel hag a zo aet da batrom ar sklaerder hag ar reizhder. Unan eus diazezerien skiant an aregoù gouleviñ eo. Centrum Wiskunde & Informatica, Eindhoven ; University of Texas, Austin, TX 1973 Charles Bachman 32px|SUA E zegasadennoù war dachenn kalvezouriezh ar stlennvonioù General Electric Research Laboratory, Schenectady, NY 1974 Donald Knuth 32px|SUA E zegasadennoù da zezrann an treolioù ha sevel aregoù gouleviñ. California Institute of Technology, Stanford, CA 1975 Allen Newell 32px|SUA Degasadennoù war dachennoù an naouegezh alvezel, bredoniezh komprenezon mab-den hag an danzen listennadoù. RAND Corporation, Santa Monica, CA ; Carnegie Mellon University Herbert A. Simon 32px|SUA 1976 Michael O. Rabin 32px|SUA Evit o fennad Finite Automata and Their Decision Problem diwar-benn an ardivinkoù nannsavelek : un ardivink savelek a ro un hent hepken goude danzeet ur saviad, unan nannsavelek a ro meur a hent e stumm ur wezenn, pep skourr a ziskouez un hent hag a c'heller heuliañ. Princeton University, Princeton, NJ Dana Scott 32px|SUA University of Chicago, Chicago, IL 1977 John Backus 32px|SUA Sevel an areg gouleviñ IBM Mathematical FORmula TRANslating System (FORTRAN) ha dre-se termeniñ argerzhadurioù evit sevel aregoù gouleviñ a live uhel. IBM, Armonk, NY1978 Robert W. Floyd 32px|SUA Hentennoù evit sevel meziantoù efedus ha fizius, hag e zegasadennoù da dachennoù diazez ar stlenneg : damkaniezh an dezrann kevreadurel, steroniezh an aregoù gouleviñ, gwiriekadur emgefreek ar goulevioù, kendod emgefreek ar goulevioù ha dezrann an treolioù. Carnegie Mellon University ; Stanford University 1979 Kenneth E. Iverson 32px|Kanada E strivoù war dachenn an aregoù gouleviñ hag an notadur matematikel (an areg APL, A Programming Language), e zegasadennoù d'ar reizhiadoù etreoberiat, d'an implijout APL en deskadurezh, da zamkaniezh ha pleustr an aregoù gouleviñ. IBM 1980 Tony Hoare 32px|Bro-Saoz Degasadennoù diazez evit termeniñ hag aozañ aregoù gouleviñ. Queen's University Belfast, Béal Feirste ; University of Oxford, Oxford 1981 Edgar F. Codd 32px|Bro-Saoz Degasadennoù diazez evit termeniñ hag aozañ reizhiadoù merañ ar stlennvonioù, ar re zaveaduriek dreist-holl. IBM 1982 Stephen Cook 32px|SUA 32px|Kanada Evit endevout hol lakaet da gompren donoc'h ha sklaeroc'h e kemplezhded ar stlenneg. University of Toronto, Toronto 1983 Ken Thompson 32px|SUA Damkaniezh arreizhiadoù korvoiñ genadel, hag evit endevout lakaet Unix e pleustr. Bell Labs Dennis Ritchie 32px|SUA 1984 Niklaus Wirth 32px|Suis Ijinañ meur a areg gouleviñ nevezus : ALGOL W, Euler, Modula, Oberon ha Pascal. Stanford University ; Universität Zürich, Zürich 1985 Richard M. Karp 32px|SUA Degasadennoù da zamkaniezh an treolioù, en o zouez treolioù evit red ar rouedadoù hag an amzer rekis evit ma'z afe un treol en-dro, ha da zamkaniezh an NP-klok (Nondeterministic Polynomial-time completeness). University of California]], Berkeley, CA1986 John Hopcroft 32px|SUA Degasadennoù diazez en aozañ ha dezrann treolioù ha frammoù roadennoù. Cornell University, Ithaca, NY Robert Tarjan 32px|SUA Stanford University ; Cornell University ; University of California, Berkeley ; Princeton University 1987 John Cocke 32px|SUA Degasadennoù da aozadur ha damkaniezh ar c'hompunerioù, da adeiladezh reizhiadoù bras ; ijinañ ar RISC (Reduced Instruction Set Computer, "Kewerier e Spletad Ditouroù Krennet"/KSDK). IBM 1988 Ivan Sutherland 32px|SUA Degasadennoù diazez war dachenn ar stlenngevregañ (computer graphics), dre Sketchpad hag all. Stanford University ; Harvard University, Cambridge, MA ; University of Utah, Salt Lake City, UT ; California Institute of Technology, Pasadena, CA 1989 William Kahan 32px|Kanada Degasadennoù diazez d'an dezrannañ niverel ; unan eus an arbennigourion bennañ war ar stlenneg dre skej tonn. University of California, Berkeley 1990 Fernando J. Corbató 32px|SUA Unan eus difaosterien tachenn an urzhiataerioù bras ha liesimplij a c'hall labourat en amzer rannet gant loazioù rannadus, CTSS (Compatible Time-Sharing System) ha Multics (MULTiplexed Information and Computing Service). MIT 1991 Robin Milner 32px|Bro-Saoz LCF (Logic for Computable Functions), ur benveg da brouiñ delakadennoù en un doare emgefreek dre un urzhiataer ; ML (Meta Language), an areg kentañ ennañ an treren liestumm a-gevret gant ur reizhiad evit merañ nemedennoù ; CCS (Calculus of communicating systems), aljebr ar reizhiadoù kehent. Stanford University ; University of Edinburgh, Dinedin 1992 Butler Lampson 32px|SUA Degasadennoù en diorren endroioù enno urzhiataerioù dasparzhet, personel, hag ar c'halvezerezh evit o staliañ : hanvaoù labour, rouedadoù stlennegel, reizhiadoù korvoiñ, reizhiadoù gouleviñ, unvezioù gwereañ, surentez ha meziantoù keweriañ testenn. Palo Alto Research Center, Palo Alto, CA ; Digital Equipment Corporation (DEC), Maynard, MA 1993 Juris Hartmanis 32px|Latvia 32px|SUA Diazezañ damkaniezh ar c'hemplezerezh er stlenneg : amzer rekis evit jediñ, rannvaez er vemor, ment un amred, an niver a gewerieroù, ar gremm rekis, hag all. General Electric Research Laboratory Richard E. Stearns 32px|SUA 1994 Edward Feigenbaum 32px|SUA Difraostañ tachenn an aozañ ha sevel reizhiadoù bras naouegezh alvezel ; prouiñ ez eo kalvezerezh an naouegezh alvezel un dra bouezus koulz diouzh ur savboent pleustrek hag unan kenwerzhel. Stanford University Raj Reddy 32px|India 32px|SUA Stanford University ; Carnegie Mellon University 1995 Manuel Blum 32px|Venezuela 32px|SUA Degasadennoù da zamkaniezh ar c'hemplezerezh er stlenneg, ha d'he arver er rinegouriezh hag e gwiriadur furmel ar goulevioù. University of California, Berkeley 1996 Amir Pnueli 32px|Israel Labour diazez evit degas ar boelloniezh amzerel e skiant ar stlenneg ; degasadennoù pouezus war dachenn ar gwiriañ goulevioù ha reizhiadoù. Stanford University ; Tel Aviv University, Tel Aviv ; Weizmann Institute of Science, Rehovot ; Courant Institute of Mathematical Sciences, New York, NY 1997 Douglas Engelbart 32px|SUA Endevout rakwelet hag awenet ar stlenneg etreoberiat, hag endevout ijinet ar c'halvezouriezhoù rekis evit e zegas da wir. SRI International, Menlo Park, CA ; Tymshare, Cupertino, CA ; McDonnell Douglas, Berkeley, MO ; The Doug Engelbart Institute, Sebastopol, CA 1998 Jim Gray 32px|SUA Degasadennoù diazez war dachenn ar stlennvonioù hag an treuzgreadoù ; bezañ bet e penn ar galvezourien o lakaas e pleustr. IBM ; Microsoft 1999 Fred Brooks 32px|SUA Degasadennoù hollbouezus da adeiladezh an urzhiataerioù, d'ar rezhiadoù korvoiñ, ha d'ar sevel meziantoù. IBM ; University of North Carolina, Chapel Hill, NC 2000 Andrew Yao 32px|Republik Pobl Sina Degasadennoù diazez da zamkaniezh ar stlenneg, enni damkaniezh ar genel niveroù gaouzargouezhek, ar rinegouriezh ha kemplezhded ar c'hehentiñ. Stanford University ; University of California, Berkeley ; Princeton University 2001 Ole-Johan Dahl 32px|Norvegia Mennozhioù diazez a-zivout ar gouleviñ dre ergorennoù dre an aregoù Simula I ha Simula 67 (Simple universal language). Norwegian Computing Center, Oslo ; Universitetet i Oslo Kristen Nygaard 32px|Norvegia 2002Ron Rivest32px|SUA Lakaat ar rinegouriezh ankemparzhek, pe rinegouriezh dre alc'hwez foran, e pleustr dre o zreol RSA (Rivest-Shamir-Adleman). MIT  Adi Shamir32px|Israel  Leonard Adleman32px|Israel University of Southern California, Los Angeles, CA 2003 Alan Kay 32px|SUA Difraostañ meur a zachenn diazez evit ar gouleviñ dre ergorennoù, dre ren ar skipailh a aozas ar goulev Smalltalk, ha degasadennoù diazez war dachenn ar stlenneg personel. University of Utah ; Palo Alto Research Center ; Stanford University ; Atari, New York ; Apple Inc., Cupertino, CA ; Walt Disney Imagineering, Glendale, CA ; Viewpoints Research Institute, Glendale, CA ; HP Labs, Palo Alto, CA 2004 Vint Cerf 32px|SUA Difraostañ tachenn an etrekennaskañ rouedadoù, dre aozañ ha lakaat e pleustr ar c'homenadoù diazez TCP/IP. University of California, Los Angeles ; Stanford University, Defense Advanced Research Projects Agency, Arlington County, VA ; MCI Communications, Washington, D.C. ; CNRI, Reston, VA ; Google Bob Kahn 32px|SUA MIT ; [Bolt Beranek and Newman]], Cambridge, MA ; DARPA, CNRI 2005 Peter Naur 32px|Danmark Degasadennoù diazez en aozañ aregoù gouleviñ ha termeniñ ALGOL 60 (ALGOrithmic Language), en aozañ kempunerioù, hag er gouleviñ dre vras. Regnecentralen, København  ; Københavns Universitet 2006 Frances Allen File:Female symbol (black).svg 32px|SUA Difraostet he deus damkaniezh ha pleustr ar gwellekaat kalvezouriezhioù ar c'hempunerioù a gasas d'ar c'hempunerioù gwellekaer arnevez ha d'an erounezadur kenstur emgefreek. IBM 2007 Edmund M. Clarke 32px|SUA O ferzh en aozañ kalvezouriezhioù efedus-kenañ evit ar gwiriekaat patromoù, a zo bet degemeret gant hogozik holl c'hreanterezh ar periantoù hag ar meziantoù. Harvard University ; Carnegie Mellon University E. Allen Emerson 32px|SUA Harvard University ; University of Texas, Austin Joseph Sifakis 32px|Gres 32px|Bro-C'hall CNRS 2008 Barbara Liskov File:Female symbol (black).svg 32px|SUA Degasadennoù pleustrek ha damkaniel d'an aregoù gouleviñ ha d'an aozañ reizhiadoù, dreist-holl war dachenn ar roadennoù difetis, an heptreugañ chanadoù hag ar stlenneg dasparzhat. MIT 2009 Charles P. Thacker 32px|SUA Ijinañ ha fardañ Xerox Alto, ar c'hentañ urzhiataer personel (1973) ; degasadennoù da Ethernet hag d'ar Microsoft Tablet PC (2003). PARC ; DEC ; Microsoft 2010 Leslie Valiant 32px|Bro-Saoz 32px|SUA Degasadennoù pouezus da zamkaniezh ar riñverezh, enni damkaniezh ar Probably Approximately Correct learning (PAC ; un treol a "zesk" ditouroù nevez hogozik hep faziañ) ; da gemplezhded an ezrevelladurioù hag ar riñverezh aljebrek ; da zamkaniezh ar stlenneg kenstur ha dasparzhet. Harvard University 2011 Judea Pearl 32px|Israel 32px|SUA Degasadennoù diazez d'an naouegezh alvezel dre ur riñverezh evit ar poellata tebek hag arbennek. University of California, Los Angeles ; New Jersey Institute of Technology, Newark, NJ 2012 Silvio Micali 32px|Italia Labour diazez war dachenn ar rinegouriezh ha hentennoù nevez evit gwiriekaat prouennoù matematikel e damkaniezh ar gemplezhded. MIT Shafi Goldwasser File:Female symbol (black).svg 32px|Israel 32px|SUA MIT ; Weizmann Institute of Science 2013 Leslie Lamport 32px|SUA Degasadennoù diazez da zamkaniezh ha pleustr ar reizhiadoù dasparzhet ha kevezer, dreist-holl ijinadenn meizadoù evel an arbennelezh hag an horolajoù mezoniel, ar surentez hag ar riskl, SMR (State Machine Replication : dasparañ dafariaded ha kenurzhiañ an darempredoù etre an arvalien hag an eildafariaded), hag ar c'hevanien a-gemal. Massachusetts Computer Associates, Wakefield, MA ; SRI International ; DEC ; Compaq, Harris County, TX ; Microsoft 2014 Michael Stonebraker 32px|SUA Degasadennoù diazez d'ar meizadoù ha d'ar pleustroù a skor ar reizhiadoù stlennvon a-vremañ. University of California, Berkeley ; MIT 2015 Whitfield Diffie32px|SUA Degasadennoù diazez d'ar rinegouriezh a-vremañ. O fennad For New Directions in Cryptography (1976) a zegasas mennozhioù ar rinegouriezh dre alc'hwez foran hag ar sinadurioù niverel, a skor ar braz eus komenadoù-surentez an Internet hiziv an deiz. Stanford University Martin Hellman 32px|SUA 2016 Tim Berners-Lee 32px|Bro-Saoz Ijinañ ar World Wide Web, ar merdeer kentañ, ar c'homenadoù diazez hag an treolioù rekis evit ma'z afe ar Web en-dro. CERN, Pariz ; MIT ; World Wide Web Consortium, Cambridge, MA 2017 John L. Hennessy 32px|SUA Difraostañ en un doare reizhiadel ha kementadel tachenn an aozañ ha priziañ adeiladezhioù an urzhiataerioù, gant ul levezon bras ha padus war greanterezh ar c'horrgewerieroù. Stanford University David Patterson 32px|SUA University of California, Berkeley 2018 Yoshua Bengio 32px|Kanada Araokadennoù meizadel ha kalvezoniel hag o deus troet ar reizhiadoù neuronel don (DNN, Deep Neural Networks) da elfennoù hollbouezus ar stlenneg. Université de Montréal, Montréal ; McGill University, Montréal ; Institut québécois d’intelligence artificielle, Montréal Geoffrey Hinton 32px|Bro-Saoz 32px|Kanada University of Toronto ; University of California, San Diego, CA ; Carnegie Mellon University ; University College London, Londrez ; University of Edinburgh ; Google-AI Yann LeCun 32px|Bro-C'hall University of Toronto ; Bell Labs ; Courant Institute of Mathematical Sciences, New York, NY ; New York University ; Meta-AI, New York 2019 Edwin Catmull 32px|SUA Degasadennoù diazez er stlenngevregañ e teir ment (3D), ha levezon divent ar c'halvezerezhioù-se war al lunerezh ganet dre urzhiataer (Computer-Generated Imagery, CGI) er filmaozañ ha war dachennoù all. University of Utah]] ; Pixar, Emeryville, CA ; Walt Disney Animation Studios, Burbank, CA Pat Hanrahan 32px|SUA Pixar ; Princeton University ; Stanford University 2020 Alfred Aho 32px|Kanada Treolioù diazez hag an damkaniezh a skor keflouerañ an aregoù gouleviñ ; kendodiñ an disoc'h-se ha re tud all en o levrioù levezonus-tre hag a zeskas rummadoù stlennegourien. Bell Labs ; Columbia University, New York, NY Jeffrey Ullman 32px|SUA Bell Labs ; Princeton University ; Stanford University 2021 Jack Dongarra 32px|SUA Difraostañ tachenn an treolioù ha levraouegoù niverel hag a roas tro da veziantoù gourc'hefleunius da chom a-live gant araokadurioù argemmvac'hel ar periantoù a-hed pevar dekvloaziad. Argonne National Laboratory, Lemont, IL ; Oak Ridge National Laboratory, Oak Ridge, TN ; University of Manchester, Manchester ; Texas A&M University, College Station, TX ; University of Tennessee, Knoxville, TN ; Rice University, Houston, TX 2022 Robert Metcalfe 32px|SUA Ijinañ, skoueriekaat ha kenwerzhelañ Ethernet. MIT ; Harvard University ; PARC ; University of Texas, Austin 2023    

 Liammoù diavaez 
  Lec'hienn ofisiel ar Priz Turing

 Notennoù 

Rummad:Urzhiataerezh