Troiad Monaco

Troiad Monaco zo un droiad kirri-tan amzeriat a dremen dre straedoù kêr Monaco e karterioù ar Condamine ha Monte-Carlo. Bep bloaz e vez degemeret Priz Meur Monako ha bep daou vloaz Priz Meur Monako Istorel.

Ar redadeg otoioù kentañ a oa bet dalc'het eno e 1929 hag e 1950 e oa deuet da vezañ an eil troiad eus an istor a oa bet implijet evit an dalc'h kentañ eus kampionad bedel ar Formule 1, war-lerc'h Silverstone. He roudenn dibad, 3,34 km he hed, staliet e-kreizig-kreiz kêr Monaco evit un nebeud devezhioù ma pad ar Priz Bras, eo an hini c'horrekañ eus roudennoù kampionad ar bed Formulenn 1. An hentoù strizh, kammigellek ha riblet gant reilhoù-houarn, a c'houlenn gant ar vleinerien bezañ en aket. Pouezus-bras eo an titloù, rak diaes eo mont hebiou ar c'hirri all er redadeg.

 Istor 
D’ar 26 a viz Eost 1890 e oa bet savet ar Sport Velocipédique Monégasque (SVM) a oa aet buan war-raok, gant e brezidant a enor Albert I. E 1907 e teuas ar c'hlub da vezañ "Sport kirri ha marc'hoù-houarn Monaco" (SAVM). Alexandre Noghès, Teñzorer-meur an Arc'hant er Briñselezh, a voe anvet da brezidant e 1909. Evel ar strolladoù marc'hoù-houarn bras, mennozh un arnodenn girri a lakaio kevezerien deuet eus pep lec’h en Europa da vont war-zu Monako a oa bet embannet gant e vab Antony a aozas daou vloaz diwezhatoc'h ar c'hentañ Ralli Monte Carlo, gounezet gant Henri Rougier e-barzh ur c'harr « Turcat-Méry ».

D'ar 25 a viz Meurzh 1925, e-pad ur vodadeg veur dreistordial ma oa 55 ezel eus SAVM, e lavaras ar prezidant Alexandre Noghès e oa ret cheñch anv ar C'hlub, abalamour da vrudañ gwelloc'h ar gevredigezh. Kinnig a ra reiñ d'ar gevredigezh an anv "Automobile Club de Monaco". Ar c'hinnig a oa bet graet ha degemeret, ha gant-se ez eo bet krouet an Automobile Club de Monaco (ACM). Hiziv c'hoazh emañ an anv-se gantañ.

Ret eo ouzhpenn lakaaet degemer an ACM e-barzh an "Association Internationale des Automobile Club Reconnus" (AIACR), hemañ a zo perzh kentañ ar FIA hag a dalv an aotre sportivel a-berzh ar levezon. Da se ez eo dedennet Alexandre Noghès hag e vab. E 1928 e vez karget e vab da gemer perzh e pleustrer ar candidatur 'Automobile Club de Monaco er stall AIACR e Paris. Gant ar revioù a zo bet krouet gant ar c'hlub e-kerzh ar c'hearzhioù dindan ar frankiz monégasque, e vez difennet gant refus tud spered fedel. Enez 'metonet-gouest, e aozañ peur atav e-se kreñved prolo

Evit kaout ur mennozh da c’havout, e ranke Antony Noghès ober ur vras daet e-tal Quai des États-Unis hag e-tal Quai Albert Patrom : 1er, hag ur c’horn da zont en tu all d’ar gazomèterioù, gant ar pavadoù ha raillioù ar tram etre Condamine ha Casino. Antony Noghès a ziorna war e heskinadegoù, d'inspirañ gant ar c'hoarioù urban a zo e-kenver ar Stadoù-Unanet, evel e Santa Monica pe Corona e California. Antony Noghès a ya da gontañ e raktres bold un tamm d’ar pilot levezonet Louis Chiron, a zo sur d’en em lakaat un traoù gwir, evurus d’ar mennozh. Er memes evezh, ar pilot a glever en un tamm uhel. Ar raktres a ginnig ivez an aluzh d’an Itron Louis II, ha lodenn eus talvoudoù an aozañ.

Echuiñ a ra ar c’hentañ bloaz goude, ar Patrom:Date-, ar Priñs Pierre a zo o klask terminout ur c'hirriad dre ar c’hirriadennoù d'an Torpedo Voisin gant Charles Faroux o kelc'hiñ ar c'hampion, hag ar pezh Louis Chiron, o devout war Indianapolis 500 miles, a zo distreiñ. Asambles, seizh pilot a zizober startijenn d'ar C'hentañ Grand Prix Monaco etrék ceircuit splacez.

Hemeret eo bet al lec'h kempenn goude ar brezel (enaouet etre 1938 ha 1947), ha distreiñ a ra en 1948, met ne c'hoarvezo ket e 1949 abalamour da varvioù Prins Louis II. D'ar 21 a viz Mae 1950, e kinnig ar c'hirieg ar wech eil deizenn gouel ar c'hentañ championnat bedel an dregerien, savet gant Alfa Romeo Juan Manuel Fangio. E 1952, e kempenn al lec'h e c'hall stumm ur c'honkour yezh-gwisket. Gant biskoazh evemtaz un oboibro de-dol-formulant patteur du ver importait.

 Rekord an tour o redek er Priz Bras 
+Bloavezh Loman KirriChrono202220x20px Lando NorrisMcLaren-Mercedes1 min 14 s 693202120x20px Lewis HamiltonMercedes1 min 12 s 909201920x20px Pierre GaslyRed Bull-TAG Heuer1 min 14 s 279201820x20px Max VerstappenRed Bull-TAG Heuer1 min 14 s 260201720x20px Sergio PérezForce India-Mercedes1 min 14 s 820201620x20px Lewis HamiltonMercedes1 min 17 s 939201520x20px Daniel RicciardoRed Bull-Renault1 min 18 s 063201420x20px Kimi RäikkönenFerrari1 min 18 s 479201320x20px Sebastian VettelRed Bull-Renault1 min 16 s 577201220x20px Sergio PérezSauber-Ferrari1 min 17 s 296201120x20px Mark WebberRed Bull-Renault1 min 16 s 234201020x20px Sebastian VettelRed Bull-Renault1 min 15 s 192200920x20px Felipe MassaFerrari1 min 15 s 154200820x20px Kimi RäikkönenFerrari1 min 16 s 689200720x20px Fernando AlonsoMcLaren-Mercedes1 min 15 s 284200620x20px Michael SchumacherFerrari1 min 15 s 143200520x20px Michael SchumacherFerrari1 min 15 s 842200420x20px Michael SchumacherFerrari1 min 14 s 439200320x20px Kimi RäikkönenMcLaren-Mercedes1 min 14 s 545200220x20px David CoulthardMcLaren-Mercedes1 min 18 s 023200120x20px David CoulthardMcLaren-Mercedes1 min 19 s 424200020x20px Mika HäkkinenMcLaren-Mercedes1 min 21 s 571199920x20px Mika HäkkinenMcLaren-Mercedes1 min 22 s 259199820x20px Mika HäkkinenMcLaren-Mercedes1 min 22 s 948199720x20px Michael SchumacherFerrari1 min 53 s 315199620x20px Jean AlesiBenetton-Renault1 min 25 s 205199520x20px Jean AlesiFerrari1 min 24 s 621199420x20px Michael SchumacherBenetton-Ford1 min 21 s 076199320x20px Alain ProstFerrari1 min 23 s 604199220x20px Nigel MansellWilliams-Renault1 min 21 s 598199120x20px Alain ProstFerrari1 min 24 s 368199020x20px Ayrton SennaMcLaren-Honda1 min 24 s 468198920x20px Alain ProstMcLaren-Honda1 min 25 s 501198820x20px Ayrton SennaMcLaren-Honda1 min 26 s 321198720x20px Ayrton SennaLotus-Honda1 min 27 s 685198620x20px Alain ProstMcLaren-TAG1 min 26 s 607198520x20px Michele AlboretoFerrari1 min 22 s 637198420x20px Ayrton SennaToleman-Hart1 min 54 s 334198320x20px Nelson PiquetBrabham-BMW1 min 27 s 283198220x20px Riccardo PatreseBrabham-Ford1 min 26 s 354198120x20px Alan JonesWilliams-Ford1 min 27 s 47198020x20px Carlos ReutemannWilliams-Ford1 min 27 s 418
Gounit
Bloavezh Loman Kirri192920x20px William Grover-Williams20x20px Bugatti193020x20px René Dreyfus20x20px Bugatti1931Louis Chiron20x20px Bugatti193220x20px Tazio Nuvolari20x20px Alfa Romeo193320x20px Achille Varzi20x20px Bugatti193420x20px Guy Moll20x20px Alfa Romeo193520x20px Luigi Fagioli20x20px Mercedes-Benz193620x20px Rudolf Caracciola20x20px  Mercedes-Benz193720x20px Manfred von Brauchitsch20x20px  Mercedes-Benz194820x20px Giuseppe Farina20x20px Maserati195020x20px Juan Manuel Fangio20x20px Alfa Romeo195220x20px Vittorio Marzotto20x20px Ferrari195520x20px Maurice Trintignant20x20px Ferrari195620x20px Stirling Moss20x20px Maserati195720x20px Juan Manuel Fangio20x20px Maserati195820x20px Maurice Trintignant20x20px Cooper-Climax195920x20px Jack Brabham20x20px Cooper-Climax196020x20px Stirling Moss20x20px Lotus-Climax196120x20px Stirling Moss20x20px Lotus-Climax1962Bruce McLaren20x20px Cooper-Climax196320x20px Graham Hill20x20px BRM196420x20px Graham Hill20x20px BRM196520x20px Graham Hill20x20px BRM196620x20px Jackie Stewart20x20px BRM1967Denny Hulme20x20px Brabham-Repco196820x20px Graham Hill20x20px Lotus-Ford196920x20px Graham Hill20x20px Lotus-Ford1970Jochen Rindt20x20px Lotus-Ford197120x20pxJackie Stewart20x20px Tyrrell-Ford197220x20px Jean-Pierre Beltoise20x20px BRM197320x20pxJackie Stewart20x20px Tyrrell-Ford1974Ronnie Peterson20x20px Lotus-Ford1975Niki Lauda20x20px Ferrari1976Niki Lauda20x20px Ferrari1977Jody ScheckterWolf-Ford197820x20px Patrick Depailler20x20px Tyrrell-Ford1979Jody Scheckter20x20px Ferrari198020x20px Carlos Reutemann20x20px Williams-Ford1981Gilles Villeneuve20x20px Ferrari198220x20px Riccardo Patrese20x20px Brabham-Ford198320x20px Keke Rosberg20x20px Williams-Ford198420x20px Alain Prost20x20px McLaren-TAG Porsche198520x20px Alain Prost20x20px McLaren-TAG Porsche198620x20px Alain Prost20x20px McLaren-TAG Porsche198720x20px Ayrton Senna20x20pxLotus-Honda198820x20px Alain Prost20x20px McLaren-Honda198920x20px Ayrton Senna20x20px McLaren-Honda199020x20px Ayrton Senna20x20px McLaren-Honda199120x20px Ayrton Senna20x20px McLaren-Honda199220x20px Ayrton Senna20x20px McLaren-Honda199320x20px Ayrton Senna20x20px McLaren-Ford199420x20px Michael Schumacher20x20px Benetton-Ford199520x20px Michael Schumacher20x20px Benetton-Renault199620x20px Olivier Panis20x20px Ligier-Mugen Honda199720x20px Michael Schumacher20x20px Ferrari199820x20px Mika Häkkinen20x20px McLaren-Mercedes199920x20px Michael Schumacher20x20px Ferrari200020x20px David Coulthard20x20px McLaren-Mercedes200120x20px Michael Schumacher20x20px Ferrari200220x20px David Coulthard20x20px McLaren-Mercedes2003Juan Pablo Montoya Williams-BMW200420x20px Jarno Trulli20x20px Renault200520x20px Kimi Räikkönen20x20px McLaren-Mercedes200620x20px Fernando Alonso20x20px Renault200720x20px Fernando Alonso20x20px McLaren-Mercedes200820x20px Lewis Hamilton20x20px McLaren-Mercedes200920x20px Jenson Button20x20px Brawn-Mercedes201020x20px Mark WebberRed Bull-Renault201120x20px Sebastian VettelRed Bull-Renault201220x20px Mark WebberRed Bull-Renault201320x20px Nico Rosberg20x20px Mercedes201420x20px Nico Rosberg20x20px Mercedes201520x20px Nico Rosberg20x20px Mercedes201620x20px Lewis Hamilton20x20px Mercedes201720x20px Sebastian Vettel20x20px Ferrari201820x20px Daniel RicciardoRed Bull-Tag Heuer201920x20px Lewis Hamilton20x20px Mercedes

 Evolusiñ ar rouedad 
Adalek 1950, en doa lenduzi ar c'hirri Patrom:Unité. Er c'hontrol, en deus ar c'hirri Monaco tremenet un nebeud o vervelioù bihan :

 1952, e voe kempennet ar tro-lodenn er garreg Sainte Dévote, hag e voe echu gant un emzalc'h da 3,145 km.
 1972, e voe kempennet ar c'hirri. Evezhiet eo bet ar standoù da bost an boulevard Albert 1er (e-lec'h ma oant dindan ar reoù, etre daou lezennig falliant eus al "Gazomètre") war-lerc'h he gaberion war al line dehoù ; e-lec'h ar port beaj ere.

 1976 : Diverradurioù nevez zo ouzhpennet, unan e Sant Devota hag unan all e fin tro-gerr Rascasse. Ar re-se a hirata c’hoazh red an hent-houarn.
 1986 : Evit ar 44vet Grand Prix, digoradur enezeg ar Stadoù-Unanet war-zu traoñad Boulevard Louis II a ro tro da grouiñ ur chikan nevez, hag a lak keidenn an dro da dizhout 3,328 km.
 1997 : Ar chikan kentañ e-touez ar poulennoù a vez adstummet ha kemeret ganti anv tro « Louis Chiron », en enor d’ar c’hampion Monaeg a savas ar Grand Prix. D’ar poent-se, hirder an dro a dizh 3,367 km.
 2003 : Ur gefridi wellaat a cheñch tamm-ha-tamm al lodenn su eus ar porzh, oc’h enoriñ 5000 m² ouzh ar mor. Ar boutad hent etre ar poulennoù hag ar Rascasse a vez kaset dek metr war-zu ar porzh ha reddeus adstummet penn-da-benn.
 2004 : Sevel un ti nevez war-lec’h an hent kozh etre ar poulennoù hag ar Rascasse a zispleg div wech an esplanenn ma vez staliet ar savadurioù standoù. Labourioù nevez a zigor un dachenn 250 m² evit pep skipailh.

Beajiñ war ar c'hircuit-mañ zo un taol a vestroni uhel, rak strizh eo an hent ha gwarezet-mat gant barrierennoù surentez. Nebeut a ziskarioù zo, ha kalz troioù hep gwel a laka ar vlenierien da vezañ war evezh. Un nebeud linennioù eeun berr a ro ur steudenn resis d’ar c'hircuit, o lakaat ar vlenierien da cheñch a-hed an dro (war-dro 4 150 gwech e-pad 78 tro e 2008)https://rmcsport.bfmtv.com/auto-moto/f1/monaco-le-grand-prix-qui-n-a-pas-de-prix_AN-200805220023.html. Abalamour da-se, eo diazez ar c'hentañ plas er redadeg : abalamour ma'z eo diaes tre tremen e-kreiz ar redadeg, an hini a grog er penn kentañ en deus chañsoù bras da c'hounit, ma ne gav ket kudennoù mekanikel.

Goude al linenn loc'hañ, ez a ar blenierien a-hed boulouard Albert Iañ ha stankañ a reont en tro kentañ a-zehou e "Sainte Dévote", ul lec’h ma c’hoarvez alies taolioù-troad er c’hentañ tro. Diwar-se, e pignont betek "Beau-Rivage", un tennad uhel-tre, betek an daou-dro strizh a-gleiz hag a-zehou e "Casino".

A-benn neuze, e tiskennent betek an dro a-zehou e "Mirabeau", goude-se e tegouezhont ouzh an dro-stank a-gleiz e-tal an ostaleri "Fairmont" (bet "Loews"), tro ar reolad ar gaouetañ er genstrivadeg. Emañ ar rann "Portier" o tegas ar blenierien d'ar mor, hag ez a an otoioù dre an hent-tro en ur red dreist-don war-zu ar chikanenn nepell diouzh ar porzh.

Er-maez eus an hent-tro, al lodenn vudañ eus ar redva, e tosta ar monoplasaou ouzh ar 300 km/e. Goude ur reizhenn verr war ar c’hai "États-Unis", e teu an dro a-gleiz e "Bureau de Tabac", ar rann gant un dro a-gleiz hag un dro a-zehou e "Piscine", ha goude-se un dro diaes-tre a-zehou e "La Rascasse". Da echuiñ, ez a ar blenierien dre an tro "Anthony Noghès" a-raok tizhout ar linenn o tont war-zu ar stalioù hag ar moned erfin.

 Troiad Formulenn E 
D’an 18 a viz Gwengolo 2014, eo bet embannet e pado kenstrivadeg Formul E FIA e Monao e 2015, war un doare berroc'h eus ar strollad klasel implijet evit Grand Prix Monao. Ar strollad-mañ, hir a 1,765 km hepken, a ya e-biou d’ar menez, plasenn ar Casino, an dro-gouzoug hag an tounell.

Ar ePrix Monaco n’eo ket war ar c’halendar evit eil bloavezh ar Formule E, abalamour d’ar Grand Prix Istorikel a vez dalc’het bep daou vloaz. E 2016, e vez erlec’hiet gant an ePrix Paris, ha distroet e vez e 2017. An droidigezh da-heul a c'hoarvez e 2019, bepred war ar gourfenn berr.

D'an 16 a viz Ebrel 2021, an ACM a embann e vo dalc'het an ePrix 2021 war un dachenn tostañ d'an hini implijet gant ar F1. Goude-se, e-pad ar sezon war-lerc'h, e vez implijet memes hentad hag ar redadegoù Formulenn 1https://monaco-hebdo.com/actualites/sport/monaco-e-prix-retour-30-avril/.

 sevenadur poblek 
Pevarroù-kêr zo bet anvet evel meneg a raont ouzh rouedad Monaco, evel rouedad-kêr Long Beach e Stadoù-Unanet, anvet « Monaco ar C'hornôg » Cirduits: Long Beach - Grandprix.com Pezh-all, perzh ar c'hirri-penn Pau-Ville, anvet « Monaco bihan »Pau fait son show - La République des Pyrénées, 2 mai 2013.

 Notennoù ha daveennoù 

Rummad:Redadegoù kirri
Rummad:Monako