Gwiniegi Breizh

Gwiniegi Breizh a reer eus ar gwiniegi a zo e Breizh.

 Ar gwiniegi e Breizh en deiz hiziv 
El Liger-Atlantel emañ an darn vrasañ anezho en deiz hiziv, etre aodoù ar Meurvor Atlantel hag harzoù an Anjev. 34 000 devezh-arat a wini a vez gounezet e teir broig eus Bro-Naoned : Bro-Raez er c'hreisteiz, Bro Gwiniegi Naoned er gevred ha Bro-Ankiniz er reter.

Gwin gwenn dreist-holl a vez produet eno dindan daou anvadur : muskadig ha gros-plant. Izanvadurioù zo stag outo, evel da skouer côtes-de-Grand-Lieu evit an terouer tro-dro d'al Lenn Veur ha Sèvre-et-Maine e-kichen Klison. E kostez Ankiniz e vez graet a bep seurt gwinoù – ruz, roz ha gwenn – dindan an anvadur coteaux-d'Ancenis. Lambig zo bet produet ivez e Bro-Naoned abaoe pell, diwar gwin gros-plant peurvuiañGuy Saindrenan, La vigne en Bretagne, Becedia, miz Eost 2022., evel gant ar strilherezh Seguin e Machikoul, digoret e 1886 hag ispisializet war ar c'hognak hag al lambig (anvet Fine de Bretagne)Emma Rodot, Machecoul. Distillerie Seguin, l’âge d’or de l’industrie machecoulaise, Ouest-France, d'ar 16 a viz Gouere 2017..

Evit ar muskadig, ar gwin brudetañ eus Breizh, eo bet cheñch-dicheñch e vrud. E deroù an XX kantved e veze evet kalz, hag e 1936 e voe unan eus ar seurtoù gwin kentañ hag a dapas un anvadur orin kontrollet (AOC). Ar c'hementadoù a yeas war gresk diwar-goust ar c'halite avat : tamm-ha-tamm e tapas ar muskadig brud fall, hini ur seurt gwin dister e galite. Goude an Eil Brezel-bed e veze gwerzhet nebeutoc'h-nebeutañ a voutailhadoù, ha tennet e voe kalz gwiniegi er c'hreisteiz d'al Liger a-benn ar fin. Abaoe penn-kentañ an  kantved e klask produerien zo cheñch penn d'ar vazh ha gwellaat kalite o gwin. E-giz-se ez eus bet tapet anvadurioù ouzhpenn evit ar muskadig e teir c'humun (Klison, Gored hag ar Palez). Evit en em zispartiañ diouzh ar mor a winoù produet a-hed traoñienn al Liger e klask lod gwinierien brudañ o gwin gant an anvadur kozh « gwinoù Breizh »Marc le Duc, Le muscadet a perdu son identité bretonne, Ouest-France, d'an 20 a viz Gouere 2015..

E lec'h all e Breizh e vez plantet gwiniegi en-dro abaoe fin an XX kantved, evit ar blijadur ha neket evit ar c'henwerzh alies, evel da skouer war vord aber stêr RenkGuy Saindrenan, Le renouveau de la vigne et du vin en Bretagne, Locus solus, 2022..

 Sellout ivez ouzh ar pennad-mañ : gwinieg ar muskadig.

 Istor ar gwiniegi e Breizh 
Abaoe an Neolitik e vefe eus ar gwiniegi war vord al Liger hervez an arkeologourien. Goude se e vije bet plantet gwini war douar ar Mor-Bihan a vremañ, en oadvezh an arem, hag e kreiz hag hanternoz ar vro da c'houde. Roudoù kozh eus ar gwinierezh zo bet kavet e meur a lec'h, evel da skouer ur presouer eus an Henamzer er Groazig.

Adalek ar  kantved e vefe krog menec'h da blantañ gwini e Breizh, evel re abati Landevenneg pe re abati ar Salver e Redon. Evit an dud a iliz e oa ar gwin ur simbolenn : dezho e oa gwad ar C'hrist, a veze evet da-geñver an oferennoùJulien Bachelier, Vins et vignobles en Bretagne au Moyen Âge, Norois, niv. 254, miz C'hwevrer 2020.. En  kantved e kreskas kalz an niver a winiegi diwar labour ar venec'h, d'ur mare ma veze savet rouedadoù manatioù nevez ganto.
Studiet eo bet an dielloù kozh evit klask kompren istor ar gwiniegi e Breizh er Grennamzer. Kavout a reer anv eus gwin e skridoù kozh hag a gont buhezioù sent. Ar gwiniegi hag ar presoueroù a vez meneg anezho e renabloù madoù ar manatioù, hag e paperoù justis pa save bec'h war o divout, evel etre menec'h ha chalonied e Dol en  kantved diwar-benn donezon un tamm douar dindan wini. Gant an anvioù-lec'h ivez e c'haller gouzout e pelec'h e oa gwiniegi gwechall, gant vigneux ha vigne e galleg (soñjal da skouer e parrez Vigneux-de-Bretagne), gwinieg e brezhoneg (le Viniec en Henbont), hep kontañ an anvioù a denn d'ar gwin (evel Port-au-Vin e Gwenrann). Evit Breizh-Uhel ez eo e skridoù fin an  kantved e lenner ar muiañ a venegoù seurt-se, dreist-holl evit traoñienn ar Renk, lec'h ma'z eus bet kontet tost da 630 tachenn hag a denn o anv d'ar gwinierezh. A-hend-all e oa ar gwiniegi brasañ d'ar mare-se e-kichen Naoned ha Redon, e gourenez Rewiz hag e hini Gwenrann. War vord an dour emañ an holl dakadoù-se : moarvat e veze aesoc'h ober koñvers ar gwin war vag, pe e vefe war vor pe war ur stêr (al Liger, ar Renk hag ar Gwilen).

Adalek an  kantved e vefe bet lañs gant ar produiñ hag ar beveziñ gwin e pep lec'h e Breizh, abalamour ma oa cheñchet ar vro : aet an niver a dud war gresk, er c'hêrioù dreist-holl, ha boas an dud da evañ gwin muioc'h-mui. Ne veze ket graet gwin evit an Iliz hepken diwar neuze. A-hervez o deus dalc'het an dud vunut da evañ gwin eus o bro, met krog eo an dud uhel da lakaat degas gwin a galite eus Bro-Naoned, Bourgogn ha Bourdel. E-giz-se eo deuet Bro-Naoned da vezañ kalonenn ar gwinierezh e Breizh : ar gêr vrasañ enni e oa Naoned, dousoc'h e veze an amzer e gevred ar vro ha gant se uheloc'h kalite ar gwin. Ouzhpenn se e veze aesoc'h da winierien Bro-Naoned ezporzhiañ, gant ar mont-dont war al Liger, a veze graet « hent ar gwin » anezhi, abalamour ma roe digor war ar mor Atlantel er c'hornôg ha war gwiniegi Anjev ha Touren er reter. E kêr gloz Naoned zoken e oa gwiniegi d'ar mare-se. Ribloù aber ar Renk e oa an eil takad pennañ e Breizh evit a sell ouzh ar gwin, er Poualed, tro-dro da Sant-Suliav ha betek Lanvalae. Gwin gwenn sec'h a veze produet eno, ha marteze a-walc'h e veze kaset ha gwerzhet ul lodenn eus frouezh ar mendemoù da Vro-Saoz. N'eo ket anavezet mat stad an traoù er c'hontreoù all, e Breizh-Izel dreist-holl, defot mammennoù ha studiadennoù. War a lavar an istorourien, seul vui ez aed war-du ar gwalarn, seul nebeutoc'h a winiegi a veze.

Er XVII hag en XVIII kantved e oa aet ar winieg war vihanaat e Breizh. Muioc'h-mui e veze lakaet degas gwin mat, dre borzhioù bras Naoned, Sant-Maloù hag an Oriant peurgetket. Nebeutoc'h e veze evet gwin eus ar vro, abalamour ma oa izeloc'h e galite, hag evel-se ez eas lod gwi17niegi da get, da skouer e fabourzioù Roazhon. Abalamour d'an amzer fall ez eas skodoù gwin da netra, skornet gant ar riv e-pad ar goañv, evel e 1709 hag e 40. Displantet e voe gwini abalamour da rediennoù politikel ivez, pa c'houlennas ar rouaned Loeiz XIV ha Loeiz XV ma vefe gounezet ed kentoc'h. E Bro-Naoned e voe gwarezet gwelloc'h ar gwiniegi, abalamour ma veze pinvidikoc'h ar winierien enni, ha pouezus-bras kenwerzh ar gwin evit porzh ar gêr-bennGuy Saindrenan, La vigne et le vin en Bretagne: chronique des vignobles armoricains ; origines, activité, disparitions et réussites, du Finistère au Pays nantais, Coop Breizh, 2011. 1600 devezh-arat dindan wini a oa bet enrollet war kadastroù Breizh e 1848.
E dibenn an  kantved hag e deroù an  kantved e koazhas ar gwiniegi breizhat muioc'h c'hoazh, dre ma voent skoent gant meur a gleñved lerc'h-ouzh-lerc'h : an oidium, ar mildiou hag ar filoksera. Gant ar c'hleñved diwezhañ-se, a oa krog da redek e Breizh er bloavezhioù 1890, e voe lazhet ar braz eus ar gwiniegi e kornioù-bro Gwenrann ha Redon. E-pad ur pennad e tremenas an droug hebiou gourenez Rewiz, un dra vat evit ar strilherezh staliet enni hag a brodue kognak ha lambig diwar gwin ar vro – ar  « fine de Rhuys ». Adalek ar bloavezhioù 1930 ez eas ar stal da stalig avat, pa voe roet urzh da dennañ ar skodoù hiron.

Panevet gwiniegi al Liger-Atlantel ne vije chomet tost hini ebet e Breizh goude an Eil brezel-bed. Ar re nemeto er pevar departamant all a veze gounezet gant amatourien – kevredigezhioù, kumunioù pe tud prevezPierre-Henri Allain, Le vin breton fait ses premiers pieds, Libération, d'an 28 a viz Mezheven 2019.. Pinot du, chardonnay, pinot gwenn ha chenin eo ar plant gwini a gaver ar muiañ. Abaoe penn-kentañ an XXI kantved ez eus krog tud a vicher da plantañ ha gounit gwiniegi nevez, abalamour m'eo cheñchet an hin ha tommet an amzer e Breizh. E 2021 e oa 18 gwinieg ha tost da 300 hektar dindan wini e pevar departamant rannvro Breizh ; e-kichen e Bro-Naoned e 2010 en em astenne ar gwiniegi war 14 158 hektar labouret gant 645 tiegezh. Abaoe 2023 e c'haller prenañ boutailhadoù gwin graet e Sarzhav (Mor-Bihan)VITICULTURE. La première cuvée des vignes de Sarzeau mise en bouteilles. "L'année 2022 a été exceptionnelle", France 3 Bretagne, d'ar 26 a viz Mae 2023. hag e Sant-Yowan-an-Havreg (Il-ha-Gwilen).

 Notennoù ha daveoù 

Rummad:Gwiniegoù Europa