Lina Kostenko

Lina Vasylivna Kostenko (ukraineg : Ліна Василівна Костенко), bet ganet d'an 19 a viz Meurzh 1930 e Rjychtchiv, Raion Obouc'hiv, Oblast Kyiv, Republik Soviedel Ukraina, zo ur varzhez, ur skrivagnerez, ur gazetennerez hag un embannerez ukrainat. Un disrannadez e oa bet da vare URSS.

E-touez diazezerien al luskad lennegezh "Bloavezhioù 1960" (Шістдесятники Chistdesyatnyky) e voe. Lakaet e vez da unan eus barzhed pennañ he bro, dre m'he deus azbevaet ar varzhoniezh ukrainek.

E 1967 e voe lakaet war listenn an dud kinniget evit Priz Nobel al Lennegezh (niv. 60)  .

Buhez
Yaouankiz
E Rjychtchiv war ribl an Dnipro, ur 60 km bennak er gevred da Gyiv, e voe ganet Lina Kostenko en un tiegezh kelennerien. E 1936, pa oa c'hwec'h vloaz, e tilojas he zud da Gyiv. E 1936 ivez e voe harzet he zad, a gomze daouzek yezh hag a gelenne hogozik an holl zanvezioù en ur skol, war zigarez ma oa un "enebour d'ar bobl" — « N'eo ho panniel ruz nemet evit spontañ an tirvi ! » a zisklêrias-eñ goude klevet e oa kondaonet da 10 vloaz toull-bac'h .

Adalek 1937 betek 1941 e voe skoliataet Lina Kostenko en Enez Trouc'haniv en Dnipro e Kyiv ; d'an 2 a viz Here 1943 e voe devet ar gêriadenn gant an nazied . Goude echuet an eil derez ec'h eas da studierez en Ensavadur-kelenn Gorkyi e Kyiv kent kenderc'hel gant he studi en Ensavadur Lennegel Gorkyi e Moskov , ma voe diplomet e 1956 .
Luskad Bloavezhioù 1960
E dibenn ar bloavezhioù 1950 hag a-hed ar bloavezhioù 1960, alese an anv, tud a oa bet ganet etre 1925 ha 1945 a gasas ul luskad sevenadurel ha politikel da heul Spurjadennoù Bras ( Большая чистка Bolchaya tchistka) Jozef Stalin er bloavezhioù 1930 ha "diskorn C'hrouchtchov" ( хрущёвская о́ттепель C'hrouchtchovskaya óttepel), ar mare ma voe skañvaet ar gwaskadur hag ar c'hontrollerezh Zubok, Vladislav. Zhivago's Children – The Last Russian Intelligentsia. Cambridge, Massachussets : The Belknap Press of Harvard University Press, 2009  • . Unan eus ar re gentañ eus an dud-se, hag unan eus ar re bennañ, e voe Lina Kostenko, gant he barzhonegoù ukrainek lourennek ha farlotet, enno bommoù yezh ar pemdez, pennlavaroù ha lavarennoù flemmus enep an aotrouniusted soviedel.

Goude he diplom e Moskov ec'h embannas tri dastumad barzhonegoù : Skinoù an Douar (1957), Gouelioù (1958) ha Kantreadennoù ar galon (1961), a reas berzh bras en Ukraina. Displijet e voe Moskov avat peogwir e tiskoueze soñjoù na oant ket kewir gant an ideologiezh soviedel ; ouzhpenn da se e pellae a-ratozh diouzh pennaennoù ar wirvoudelezh sokialour a oa lakaet da rekis gant ar Strollad Komunour. Rediet e voe ar varzhez da devel, pa nac'he plegañ da youl ar bennadurezh a damall he oberennoù — d'he zad e tenne Lina a-fet dizaon ha dibleg er stourm enep ar reizhiad soviedel. Goap a rae pa vez lavaret diwar he fenn e oa "emskiant ar vroad", "gwarez an divezouriezh", "an itron houarn", kement-se holl a-c'houde he oberoù.
Stourm ouzh ar c'hontrollerezh soviedel
E 1961 e voe tamallet "anpolitikerezh" dezhi. E 1963, he dastumad Steredenn gevan a voe dilamet diouzh ar moullañ, ha berzet e voe lizherennañ an dastumad Priñs ar Menez ; e-keit-se koulskoude e veze troet hag embannet he barzhonegoù e Tchekoslovakia hag e  Polonia. Ral a wech avat e kavent lennerien en Ukraina, nemet dre samvidav e vefe Самвидав, "emembann" ; eilet e veze ar skridoù berzet ha tremenet a zorn da zorn. Ne oa doare all ebet da ober an dro d'ar c'hontrollerezh, pa ranket bezañ enrollet evit gallout implijout ur vizskriverez pe lakaat er moull..

Er bloaz 1965 e sinas Lina Kostenko ul lizher evit sevel enep harzidigezh meur a ezel eus an intelligentsia ukrainat kent mont d'ar prosezioù e Lviv, ma vannas bleunioù d'an damallidi. Goude-se ec'h eas e darempred gant renerien ar gazetenn Жовтень (Jovten "Miz Here")Дзвін (Dzvin "Ar C'hloc'h") abaoe 1990. ha gant srivagnerien Lviv evit kinnig dezho sevel o mouezh da zifenn an damallidi. Ne gredjont ket ober, met goulenn a rejont evelato ma vefe lakaet an hini yaouankañ, Bohdan Mykolayovych Horyn (*1936), en e frankiz dindan kretadenn. Aner e voe, ha mantret e voe holl disrannidi ha disrannadezed Ukraina.

E miz Mae 1966 e voe skoret ar varzhez gant izili yaouankañ Unaniezh vroadel skrivagnerien Ukraina (Національна спілка письменників України) pa savas evit difenn he gwirioù ha re meur a skrivagner all. Bloaz goude e voe lakaet war listenn an dud kinniget evit Priz Nobel al LennegezhGant ar Guatemalad Miguel Ángel Asturias ec'h eas ar Priz..

E 1968, Lina Kostenko a skrivas ul lizher d'ar gelaouenn Ukraina Lennegel (Літерату́рна Украї́на Literatúrna Ukrayína) ma oa bet gwallvrudet ar politiker ukrainat disrannat Vyatcheslav Maksymovych Tchornovil (1937-1999). Chom hep embann he skridoù ha komz diwar he fenn a reas kazetennoù Ukraina soviedel e-pad meur a vloaz goude-se ; ret e voe dezhi labourat dre guzh hag embann dre samvidav.

E 1973 e voe lakaet war "listenn du" Sekretourva Poellgor-kreiz an Ideologiezh e Strollad Komunour Ukraina. Ret e voe dezhi gortoz man afe penn ar Sekretourva kuit e 1977 evit gallout embann he dastumad barzhonegoù [On the Banks of the Eternal River].

Un dekred a-ratozh digant Prezidiom Gward an Dispac'h Sokialour a aotreas e 1979 ma vefe embannet unan eus pennoberennoù Lina Kostenko, Marousya Tchouray (Маруся Чурай), un danevell istorel e gwerzennoù a-zivout ar sonaozer ukrainat mojennel Marous Tchouray (1625-1653), a oa chomet divrud e-pad c'hwec'h vloaz.
Ukraina zizalc'h
Er bloaz 1991 e tilojas Lina Kostenko da dachenn verzet Tchornobyl war zigarez ma venne "gounez nerzh", en ur zizaliañ an dud da ober kement all. Goude marv he fried e 2000 e paouezas da skrivañ e-pad dek vloaz.

Goude bezañ bet dilennet da brezidant Ukraina e miz Genver 2005 e fellas da Viktor Andriyovych Yuchtchenko dereiñ ar vedalenn "Harozez Ukraina" da Lina Kostenko, a nac'has krak-ha-krenn dre ur bomm a chomas brudet : « Me ne wiskan ket bravigoù politikel. »

E 2010, dek vloaz goude he levr diwezhañ (an dastumad Un dibab skridoù, 1989), e teuas a-zindan ar wask he romant kentañ, Notennoù ur sod ukrainat. Un droiad dre Ukraina a-bezh a oa bet raktreset da-heul, met paouez a reas trumm e Lviv evit abegoù amsklaer : bilhedoù a oa bet lakaet e gwezh padal e oa digoust an abadenn, pe feuket e oa bet ar skrivagnerez gant burutellerien a oa bet displijet gant al levr.

Da heul Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022 e voe aotreet bommoù ukrainek hudur enep ar Rused er media ; displijet e voe Lina Kostenko, a zisklêrias war ar rouedadoù sokial : « Moarvat n'eus yezh ebet par d'an ukraineg er bed a-bezh. Un eostig eo ar yezh-se, pa ne ra an diaoul nemet divegiñ. » « Мабуть чогось такого подібного в цілому світі немає. Мова солов’їна, а тьохкають чортзна-що. » 

Oberennoù Lina Kostenko zo bet troet en alamaneg, e belaruseg, en erzyeg, en estoneg, e galleg, en italianeg, e poloneg, e saozneg hag e slovakeg.

Ar varzhez he-unan he deus troet en ukraineg skridoù polonek ha tchekek.

Oberennoù
Dastumadoù barzhonegoù, war-bouez tri romant.
1957 : Проміння землі "Skinoù an Douar"
1958 : Вітрила "Gouelioù"Gouelioù ur vag.
1961 : Мандрівки серця "Kantreadennoù ar galon"
1963 : Зоряний інтеграл "Steredenn gevan"
1972 : Княжа гора "Priñs ar Menez"Berzet gant ar c'hontrollerezh soviedel ; Pantchenko, Volodymyr :  
1977 : Над берегами вічної ріки "War ribl ar stêr beurbadus"
1979 : Маруся Чурай "Marousya Tchouray", romant
1980 : Неповторність "Unelezh"
1987 : Сад нетанучих скульптур "Liorzh an delwennoù dideuzus" • Бузиновий цар "Ar roue henañ"Evit ar vugale. • Вибране "An dilennad"
1994 : Інкрустації "Enskantadur"
1999 : Берестечко "Berestetchko", romant e gwerzennoùUr gêr ukrainek eo Berestetchko ; an nazied a redias Yuzevien kêr da vevañ en ur ghetto e 1941 kent lazhadegañ an holl anezho e 1942. • Гуманітарна аура нації, або Дефект головного дзеркала "Kelc'hienn denegour ar vroad, pe si ar melezour pennañ"
2010 : Гіацинтове сонце "Heol louzaouenn-ar-goukoug" • Записки українського самашедшого "Notennoù ur sod ukrainat", romant
2011 : Річка Геракліта "Stêr Herakleitos" • Мадонна перехресть "Kroashentoù ar Werc'hez"
2012 : Триста поезій – Вибрані вірші "Tri c'hant barzhoneg – Barzhonegoù diuzet"
Sinema
 1963 : senario ar film Перевірте свої годинники ("Gwiriit ho eurieroù") — Skrivet eo bet a-gevret gant ar senariour ukrainat Arkadiy Zac'harovyrch Dobrovolʹsʹkyy (1911-1969)diwar-benn barzhed ukrainat a oa marvet e-kerzh ar Brezel-bed kentañ. E 1964 e voe troet ar film, hogen biskoazh ne zeuas er-maez : kement e oa bet distummet, betek an titl nevez Хто повернеться — долюбить "Ned a zistroio – E blanedennn e vo", ma nac'has L. Kostenko bezaén anzavet evel aozerez. 

Enorioù
1987 : Priz broadel Taras Chevtchenko Ukraina evit [Marusia Churay] hag an dastumad barzhonegoù [Originality] 
1989 : Omelyan Foundation and Tatiana Antonovich Award<ref>  Romanyouk, M. & Senik, I. ""Omelyan Foundation and Tatiana Antonovich: Materials for the history of the foundation. Letters, performances and lectures of Antonovich Prize winners (1998-2011) – Eil levrenn. Lviv & Washington, DC : Lviv National Library of Ukraine, 2012 </ref>
2015 : an asteroid 2005 QC149 a voe adanvet 290127 LinaKostenko 
Kelennerez a Enor  e Skol-veur Vroadel Kyiv – Akademiezh Mohyla 
Lejion a enor (Bro-C'hall) (2022)Desk Russie

Levrlennadur
Gant Lina Kostenko
 Journal d'un fou ukrainien. Paris : L'Harmattan, 2022 
 Wanderings of the Heart – Selected Poetry''. University Park, Pennsylvania : Michael M. Naydan, 1990 

Liammoù diavaez


Notennoù

Rummad:Ganedigezhioù 1930
Rummad:Skrivagnerien ukrainek
Rummad:Skrivagnerien Ukraina
Rummad:Lejion a enor
Rummad:Kazetennerezed Ukraina