Kanol 75 mm stumm 1897

280px Ur c'hanol 75 mm diskouezet e mirdi an arme (Pariz)KinnigBroDoareKanol karget dre e gulasennMunisionoùObuzioù kalibr 75 mm, etre 5,4 ha 7,2 kg hervez an doareMare servij1898-bremañ (evel kanol a-enor)ProduerienManufacture d'Armes de Saint-ÉtienneUzinoù armoù Bourges, Tarbes ha PuteauxMare produiñ1897-1940Niver produetOuzhpenn 21.000Perzhioù teknikel(stumm orin)Mas hollek1,54 tonennHirder ar c'hanol2,69 mLusk-tennañWar-dro 15 tenn/mn (gant soudarded gourdonet-mat)Hed-tenn efedus6-8 kmHed-tenn d'ar muiañ11 kmTizh mont e-maez ar vannadell V0500 m/sKorn-bizañ
Ar c’hanol 75 mm stumm 1897 (ent ofisiel e galleg : Canon de 75 mm Modèle 1897) a zo ur c’hanol fiñv ijinet e dibenn an XIX kantved. Arm diazez ar c’hanolierezh gall eo bet e-pad ar Brezel-bed Kentañ, ha servijet en deus betek kreiz an XX kantved e armeoù a bep seurt broioù. Savet e voe adalek 1886 gant servijoù teknik kanolierezh an arme c’hall. Ennañ e oa bodet nevezintioù teknikel deuet war-wel er bloavezhioù kent, hag a lakaas ar c’hanol 75 mm da vezañ unan eus ar c’hanolioù modernañ implijet d’ar mare-se POMMIER Christophe, 75 français contre 77 allemand Un duel de calibre inégal, e Sciences & Vie Guerres & Histoire n° 80, miz Eost 2024, pp. 74-81. 

 Deskrivadur 

 Bukañ ha merañ an argil 
Ur starderez pneumatek enni eoul, ijinet e 1884, a c’halle stabilaat ar c’hanol. Dre se ne oa ket rediet ar ganolierien da reoliañ anezhañ evit bukañ adarre etre pep tenn, ha kreskiñ a rae e lusk-tennañ a galz, betek war-dro 15 tenn bep munutenn, ar pezh a oa uheloc’h evit pezhioù kanolierezh ar broioù all (8 tenn/mn evit ar Feldkanone 7,7 cm alaman pe 6 tenn/mn evit an Ordnance QF 18-pounder breizhveurat). Ur sistem goniometriezh ijinet e 1893 a aotree an tenn dizeeun GOYA Michel, L'invention de la guerre moderne, Tallandier, 2019, p. 148-151. Starderezioù a oa ivez war rodoù ar c’hanol evit izelaat e argil.

 Munisionoù ha galloud 
Nevezentioù a voe degaset ivez er munisionoù tennet gant ar c’hanol nevez : ar fuzeennoù doubl o efed (1884) a lakae an obuz da darzhañ a-us d’an dachenn-emgann en ur zegas un efed marvus war ur gorread brasoc’h ; ar poultr B divoged hag ar melinit a lieskemente o galloud hag o hed-tenn ivez, a c’halle bezañ en tu all da 6 kilometr. Ar rastelloù obuzioù a oa war gostezioù ar c’hanol, stag outañ, e-lec’h bezañ berniet a-dreñv d’an arm evel ma veze graet d’ar poent-se : dre se n’o doa ket ar bourvezerien meur a vetr da vale evit kemer un obuz nevez etre pep tenn. Hir e oa ar fust (2,475 metr, hiroc’h evit ar 7,7 cm alaman a rae 2,08 metr), ar pezh a lakae tizh mont e-maez an obuz da vezañ uheloc’h (500 m/s evit ar 75 mm, 465 m/s evit ar 7,7 cm alaman).

 Implij 
kleiz|thumb|Ur c'hanol 75 mm implijet e miz Even 1915 da vare emgann an Dardanelloù
Asantet e voe ar 75 mm evit ar servij en arme c'hall adalek 1899 Le canon de 75 mm, modèle 1897, fichenn embannet gant mirdi an Arme, Pariz (pellgarget d'an 11/11/2024), hag implijet e voe war an dachenn evit ar wech kentañ da vare brezel ar Vokserien e 1901. Bamet e voe kevredidi ar C’hallaoued, an Alamaned en o zouez, gant lusk-tennañ an arm.

 Brezel-bed Kentañ 
War-dro 4.000 kanol 75 mm a oa etre daouarn an arme c’hall e deroù ar brezel e miz Eost 1914. 65 rejimant diwar 78 a oa pourveziet gant an arm d’ar poent-se GOYA Michel, S'adapter pour vaincre, Perrin, 2023, p. 61. Sachet e oa pep kanol gant 6 loen-kezeg, ha 7 kanolier a rae war-dro ur c’hanol Canon de campagne de 75 mm modèle 1897 war lec'hienn mirdi an Arme (Pariz) (lennet d'an 11/11/2024). Abalamour d’e fiñvusted e tiskouezas bezañ efedus da vare ar brezel-fiñv betek miz Kerzu. Kordañ a rae e implij gant an doktrin gall a lakae an argadoù war-raok. Mankout a reas galloud evit ar brezel-difiñv en trancheoù goude-se, hag efedusoc’h e oa ar c’hanol 7,7 cm alaman. Ne greskas ket kalz an niver a ganolioù 75 mm implijet a-hed ar brezel (ur 5.000 bennak e miz Du 1918) GOYA Michel, L'invention de la guerre moderne, Tallandier, 2019, p. 412, pa glaskas an arme c’hall gwellaat he c’hanolierezh ponner dreist-holl abalamour d’ar brezel difiñv, met aesoc’h e oant da ziblasañ war an tachennoù-emgann : un drederenn eus ar rejimantoù kanolierezh o doa dilezet ar c’hezeg evit kamionoù e fin ar brezel.

 Goude 1918 
Implijet e voe ar 75 mm betek an Eil Brezel-bed gant an arme c’hall. Servijout a reas goude emgann Bro-C’hall etre daouarn ar France Libre, evel e emgann Bir Hakeim e 1942. Tennet e voe diouzh ar servij e fin brezel Aljeria (1962). En holl ez eus bet produet war-dro 30.000 skouerenn eus ar 75 mm. Implijet eo bet gant kalz broioù all en XX kantved, e Serbia, Gres, Stadoù-Unanet, Polonia, Belgia, Portugal, Spagn hag all. Implijet e vez c'hoazh gant republik Bro-C'hall evit lidañ dilennadeg ur prezidant nevez : un dennadeg 21 tenn a vez graet d'ar poent-se e Pariz LAFON Cathy, Investiture d’Emmanuel Macron : pourquoi tire-t-on 21 coups de canon pour le président de la République ?, Sud-Ouest, 06/05/2022 (lennet d'an 11/11/2024).

 Gwelet ivez 
 Arsanailh Roazhon, e-lec'h ma voe produet obuzioù evit ar c'hanol 75 mm e hanterenn gentañ an XX kantved CURACULL Jérôme, Arsenal : des obus de 75 aux portes de la ville, Place Publique, mizioù Gouere-Eost 2014 (lennet d'an 19/09/2025).


 Er sevenadur 
 ur c'hocktail, ar 75 pe French 75, zo bet anvet diwar ar c'hanol 75 mm French 75 war lec'hienn Moët & Chandon (lennet d'an 11/11/2024)
 un nebeud kanaouennoù pe barzhonegoù broadelour pe brogarour gall zo bet savet diwar-benn ar c'hanol 75 mm. Lod a veze roet er skolioù Les poèmes et chants à la gloire du canon de 75 modèle 1897, war Canon75Modele1897 (lennet d'an 11/11/2024).

 Daveennoù 

Rummad:Kanolioù
Rummad:Armoù Bro-C'hall
Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ