Francisco Ibáñez

280px
E 2015 e Barcelona Ditouroù personel Anv klok  Francisco Ibáñez Talavera Ganedigezh  15 Meurzh 1936 e Barcelona,  Marv  15 Gouere 2023 e Barcelona Broadelezh  ol Yezh  Spagnoleg Ditouroù micherel Micher  Aozer bannoù-treset Prantad  1952-2023 Luskad  Skol Bruguera Yezh  Spagnoleg Doare  Fent|
Mortadelo y Filemón
13, Rue del Percebe
Rompetechos
Pepe Gotera y Otilio
El botones Sacarino280px|center
Francisco Ibáñez Talavera (Barcelona, 15 a viz Meurzh 1936 – idem, 15 a viz Gouere 2023<ref> {{cite web|url=https://www.eldiario.es/cultura/muere-87-anos-francisco-ibanez-padre-mortadelo-filemon_1_10381549.html |title=El Diario, 15/07/2023|accessdate=30 Mae 24}}</ref>) a oa ur senarioour hag un treser spagnol bannoù-treset spagnolek, ezel eus eil rummad treserien ar Skol BrugueraEscuela Bruguera e spagnoleg, diwar anv an ti-embann Bruguera bet staliet e 1910 e Barcelona hag aet da get e 1986. e Barcelona.

Kalz stiradoù bannoù-treset fentus zo bet krouet gantañ, en o zouez Mortadelo y Filemón hollvrudet hag a levezonas meur a rummad treserienFernández Soto, 2005, p. 7.De la Cruz Pérez, 2008, p. 9.. Ouzhpenn d'ar stirad Mortadelo y Filemón e skrivas hag e tresas 13 Rue del Percebe, Rompetechos, El botones Sacarino, Pepe Gotera y Otilio ha Chicha, Tato y Clodoveo. Adalek ar bloavezhioù 1990 avat ez eo gant Mortadelo y Filemón e tremenas ar braz eus e amzer.

Unan eus difennerien veur ar bannoù-treset lakaet da arz-kaer eo bet. Tremen 100 milion a skouerennoù eus e vandennoù-treset zo bet gwerzhet, ha tresadennoù-bev zo bet graet diwar Mortadelo y Filemón.

Buhez
D'ar 15 a viz Meurzh 1936, pevar miz a-raok deroù Brezel Spagn, e voe ganet Francisco Ibáñez Talavera e Barcelona, pevare mab d'ur c'hontour a orin eus Kumuniezh València ha d'e bried a orin eus AndalouziaDe la Cruz Pérez, 2008, p. 25.. Abred-tre e voe dedennet gant ar bannoù-treset spagnolek hag ar sinema fentus stadunanatFernández Soto, 2005, p. 17.. Unnek vloaz e oa pa voe embannet e dresadenn gentañ e 1947 er gelaouenn Chicos.

Goude echuet ar skol kentañ derez e krogas da studiañ ar gontouriezh, ar bank hag ar prizachañ kenwerzhel. E 1950, oadet a 14 vloaz, e labouras evel troterig er Banco Español de CréditoFernández Soto, 2005, p. 18. ; daou vloaz diwezhatoc'h, ouzhpenn d'al labour-se, e krogas da genlabourat gant ar c'helaouennoù Nicolás, Chicolino, La hora del recreo, Alex, Liliput, El Barbas ha dreist-holl gant an div gelaouenn fentus a veze embannet gant Editorial Marco : La Risa hag Hipo, Monito y FifíDe la Cruz Pérez, 2008, pp. 38-40.. Eno e tresas goloioù ha stiradoù, en o zouez Kokolo (1952), Melenas (1954), Don Usura (1955) hag Haciendo el indio (1955) ; hennezh diwezhañ a voe berzh bras kentañ an arzour, pa voe embannet ivez e stagadenn sizhuniek ar gazetenn La Prensa e Barcelona.

En hañv 1957 e tivizas Francisco Ibáñez, 21 bloaz, mont da dreser leunamzer, peogwir e c'houneze dija muioc'h a arc'hant gant e vannoù-treset eget gant e labour evel merour strobadoù kevrannoù er bank. En ur labourat evit Editorial Marco ec'h emezelas e skipailh ar sizhunieg Paseo infantil, ma krouas ar stirad Pepe Roña ha ma adkemeras ar stirad Loony war-lerc'h an treser Alfons Figueras (1922-2009) ; berbbad e voe Paseo infantil avat, pan eas da get goude 53 niverenn Delhom, José María. Catálogo del tebeo en España – 1865/1980. Barcelona : Círculo del Comic, 1980, p. 83 .

E miz Eost 1957 bepred e krogas da genlabourat ivez gant an ti-embann bras Bruguera, a oa mall warnañ kavout treserien nevez rak d'ar gelaouenn bannoù-treset nevez Tío Vivo e oa aet e dreserien bennañFernández Soto, 2005, p. 19.. Fentigelloù war un dodenn resis, evel ur sport, a dresas eno da gentañ evit ar c'helaouennoù Pulgarcito, El DDT ha Selecciones de Humor del DDT rak ar fentigelloù e oa ar bazenn ret evit kaout un dudenn e kelaouennoù an ti-embann.
300px|left|border
D'an 20 a viz Genver 1958, pa laboure Francisco Ibáñez evit Bruguera hepkenDe la Cruz Pérez, 2008, p. 38., e voe aotreet gant rener an arzoù da ober istor kentañ Mortadelo y Filemón er gelaouenn Pulgarcito. Abaoe, hag a-hed ar bloavezhioù 1960, e tresas e stiradoù gwellañ hag en o azasaas evit meur a gelaouenn embannet gant Bruguera : La familia Trapisonda evit Pulgarcito  (1958), 13, Rue des Percebe (Tío Vivo, 1961), El botones Sacarino (El DDT, 1963), Rompetechos (Tío Vivo, 1964) ha Pepe Gotera y Otilio (Tío Vivo, 1966).

Levezonet ma oa gant ar bannoù-treset gall-ha-belgiat ec'h embannas e 1969 El sulfato atómico, ar c'hentañ istor gant Mortadelo ha Filemón a zo bet skrivet evit ober goap eus bed ar spierien. Berzh-bras a reas e Spagn hag er bed a-bezh, ha korvoet e voe gant Bruguera dre embann Mortadelo (1970), Super Mortadelo (1972), Mortadelo Gigante (1974) ha Mortadelo Especial (1975). Gant distro ar c'hontrollerezh e voe ret dilezel an daveoù d'ar gevredigezh spagnolDe la Cruz Pérez, 2008, pp. 219-221..

Er bloavezhioù-se e c'houzañvas an arzour pa voe korvoet e dudennoù brudetañ war an dachenn genwerzhel hag en un doare greantel : ret e voe dezhañ asantiñ da vout gopret dre bajennad, ar pezh e lakaas da dresañ betek 40 pajenn bep sizhun La Gaceta del Norte, 04/07/1973, . Ret e voe dezhañ ivez dilezel e dudennoù all ha gervel skorerienDe la Cruz Pérez, 2008, pp. 224-231. ; un dudenn nevez hepken a zeuas er gouloù : Tete Cohete e 1981De la Cruz Pérez, 2008, pp. 238-239..

E bloaz 1985 e kuitaas F. Ibáñez an ti-embann Bruguera. Gant an ti bras-se avat  chomas ar gwirioù war an tudennoù, ha tamm-ha-tamm e voent fiziet e senarioourien ha treserien all a oa bodet er Bruguera Equip.

E-keit-se e krogas Francisco Ibáñez da labourat evit un embanner all, Grijalbo, ma krouas e 1986 tudennoù nevez evit ar gelaouenn Guai! : Chicha, Tato y Clodoveo, de profesión sin empleo ha 7, Rebolling Street.

D'an 11 a viz Du 1987 e voe embannet e Spagn al lezenn 22/1987 a-zivout ar berc'henniezh kefredel, , , , , ,   hag a gadarnae e oa perc'hennet an oberennoù gant an oberourien. Emezelañ en ti-embann Ediciones B a reas F. Ibáñez kent fardañ c'hwec'h albom Mortadelo y Filemón bep bloaz; ma weler kalz elfennoù a ra dave d'ar mare ma 'z int bet krouet.

Er bloaz 2018 e voe rentet enor da Francisco Ibáñez gant treserien spagnol a anzave bezañ bet levezonet gantañ . D'an 20 a viz Kerzu 2020 e voe skignet gant ar chadenn skinwel La 2 un abadenn diwar-benn an arzour meur en he stirad Imprescindibles ("Ar re ziziouerus") .

D'ar 15 a viz Goure 2023 e varvas Francisco Ibáñez e Barcelona, e gêr c'henidik.

Oberennoù
BloazioùTitloùKelanouennoùEmbannerien1952-1958KokoloLa Risa (eil prantad), Hipo, Monito y Fifí Editorial Marco1954De la Cruz Pérez, 2008, p. 37.MelenasHipo, Monito y Fifí, La Risa1955Don UsuraLa Risa (eil prantad)Haciendo el indioLa Risa (eil prantad), La PrensaDe la Cruz Pérez, 2008, p. 33.DresonHipo, Monito y FifíNueva 1956La Familia RepollinoLa Risa (eil prantad) MarcoCuriosidades y rarezas de todo el mundoSkrivet gant Carlos Bech, hervez De la Cruz Pérez, 2008, p. 25. 1957Pepe Roña Paseo Infantil Ediciones GeneralesEl Caballero BuscabollosEl tío TrancaLoonyFurgensio La Risa (eil prantad) MarcoPie Sucio 1958Don Adelfo Can Can (prantad kentañ)Editorial BrugueraEllas y...Felisa y ColásPulgarcito1958-2023Mortadelo y Filemón, agencia de información (221 albom)Pulgarcito, Mortadelo, Yo y Yo, hag all.Editorial Bruguera, Editorial Grijalbo, Ediciones B1958-1960La Historia esa, vista por Hollywood"Can Can" (prantad kentañ) Bruguera1958-1968La Familia Trapisonda, un grupito que es la mondaVen y Ven, Selecciones de Humor de El DDT 1960Increíble, pero mentiraEl Campeón de las HistorietasClaro que... Tío VivoRíase...1960-1962Guiral, 2009, pp. 40-41.El Escudero Bartolo o ¡qué calor hace, Manolo!El Capitán Trueno Extra 1961Ande, ríase usté con el Arca de Noé El Campeón de las HistorietasGodofredo y Pascualino viven del deporte finoPolito, tipo duroBlanca1961-1968 ; 200213, Rue del PercebeTío Vivo 1962De la Cruz Pérez, 2008, p. 34.Cabeza de Ajo, el penúltimo navajoEl DDTKitín, el amigo de los niñosEl DDT, PulgarcitoBalín y balónTío Vivo1963-1982El botones Sacarino, de El Aullido VespertinoEl DDT1963YoPulgarcito1964-1978 ; 2003-2009RompetechosTío Vivo, Top CómicBruguera, Ediciones B1964Uhu y el niño PrudencioPulgarcito, Tío Vivo, El DDT Bruguera 1965Don Pedrito, que está como nuncaTío VivoEl doctor Esparadrapo y su ayudante GazapoPulgarcitoEl Sheriff de Porra CityTío VivoPolicarpoPulgarcito 1966Pepsi-Cola presenta a PepsimanPulgarcitoDoña Pura y Doña Pera, vecinas de la escaleraTío VivoKina San Clemente presenta a KinitoPulgarcito1966-1970Pepe Gotera y Otilio, chapuzas a domicilioTío Vivo1981-1983Tete CoheteMortadelo 1986-1990Chicha, Tato y Clodoveo, de profesión sin empleo Guai! Grijalbo, Ediciones B7, Rebolling Street

Enorioù
A-zivout an enorioù e tisklêrias Francisco Ibáñez Talavera : 
1994 : Priz Meur Saloñs Etrebroadel ar Bannoù-treset e Barcelona, evit holl e oberennoù.
2002 : 36px Medalenn aour Dellid an Arzoù-kaer • Priz Ós Saloñs Etrebroadel ar Bannoù-treset e Madrid (Expocómic 2002), evit holl e oberennoù.
2008 : Priz Notario del Humor, Skol-veur Alacant .
2021 : 20px Creu de Sant Jordi ("Kroaz Jord a Lydda"), Generalitat de Catalunya{ .
2022 : Medalenn aour an Dellid Sevenadurel, kuzul-kêr Barcelona .

Liammoù diavaez



32px|link=https://www.imdb.com/find/?q=Mortadelo%20y%20Filem%C3%B3n&ref_=nv_sr_sm


Levrlennadur
 Cara, Diego. El Tebeo Español y sus Autores /2. Almería : Colombia, 2008 
 Cuadrado, Jesús. Atlas español de la cultura popular: Diccionario de la historieta y su uso 1873-2000, tomo 1. Madrid : Ediciones Sinsentido, 2008 
 De la Cruz Pérez, Fernando Javier. Los cómics de Francisco Ibáñez. Cuenca : Ediciones de la Universidad de Castilla-La Mancha, 2008 
 Fernández Soto, Miguel. El mundo de Mortadelo y Filemón. Palma de Mallorca : Dolmen Publicaciones, 2005 
 Guiral, Antonio. El universo de Ibáñez: De 13, Rue del Percebe a Rompetechos. Barcelona : Ediciones B, 2009 
 Ramírez, Juan Antonio. La historieta cómica de postguerra''. Madrid : Editorial Cuadernos para el Diálogo, 1975.

Notennoù

Rummad:Ganedigezhioù 1936
Rummad:Marvioù 2023
Rummad:Treserien bannoù-treset
Rummad:Arzourien Spagn