Rougnat

Rougnat () he anv gallek ofisiel, Ronhac en okitaneg, zo ur gumun e kreiz Bro-C'hall e departamant Creuse / Cruesa er rannvro Nouvelle-Aquitaine.

Lec'hanvadurezh
Ruinac e oa e 1106, Runiaco e 1158, Ruinac a-nevez e 1217, Rugnac e 1249, Ruygnac e 1285, Roignac e 1294 ha Rugnat e 1441.

Eus an anv-den gall-ha-roman Run(n)ius e teu anv al lec'h ; an dibenn -ac (galianeg -acos), a dalveze da stummañ anvioù lec'hioù, a droas da -at adalek an , alese ar stumm Rugnat e 1441 hag ar stumm gallek Rougnat a-vremañ Villoutereix, Marcel. Toponymie et archéologie : noms de lieux de la Creuse (première partie). In : Travaux d'archéologie limousine. Limoges : Association des Antiquités du Limousin, 1985, .

Douaroniezh
Lec'hiadur
Ent-istorel edo Rougnat en Okitania, e Bro-Lemojez / Lemosin, e proviñs ha kontelezh ar Marcha, ez-resisoc'h e Marcha-Uhel, eleze er reter ha tost d'an harzoù gant Arvern / Auvèrnhe.

E rann reterel departamant Creuse emañ hiziv, 50 km er mergevred da brefeti an departamant, Guéret / Garait, eleze tost d'an harzoù etre an departamantoù Creuse hag Allier.
Kêriadennoù
42 gêriadenn zo er gumun :
Bartouénas
Beauretour
Casimobert
Chabouteix
Chamassergue
Charousseix
ChâteaubodeauChaumeix
Cheix
Chezet
Cujasseix
Doulaux
Jassoux
La BussièreLa Chaux Boudue
La Chaux Fonty
La Mazière
La Rassade
Le Beaufret
Le Betz
Le BoueixLe Courtioux
Le Faux
Le Mas
Le Montely
Le Montfumat
Le Moulin de la Manne
Le Moulin NeufLe Peget
Le Puy Rigaud
Le Soup
Lépinard
Les Coutignoles
Les Vergnes
LétradeMagnanon
Marcillat
Saillant
Trapas
Vialleix
Villebesseix
Villechereix
Uhelderioù
Uheloc'h eget Breizh eo tiriad ar gumun : 531 metr eo e uhelder keitat ; da 430 m emañ al lec'h izelañ, da 632 metr emañ al lec'h uhelañ : lein ar Mont Pñury, a zo 1,6 km pell diouzh an ti-kêr, er gwalarn-kornôg, e-kichen ar gêriadenn anvet Chabouteix.
Kumunioù amezek
 Reterre / Retèrra   Fontanières / Fontanieras Arfeuille-Châtain / Arfuelha Chastenh  80px  Charron / Charoms Bussière-Nouvelle / Bussiera NovelaLe Compas / Lo Compàs  Auzances / Ausança
Douaroù
Ur gumun vaeziat eo Rougnat : gounezerel eo 89,7% eus he ziriad (pradeier : 62,5%, parkeier 27,2%) ; koadeier (10,2%) ha savadurioù (0.1%, ar vourc'h en o zouez) eo ar peurrest .
Dourioù
Treuzet eo reter tiriad ar gummun gant ar stêr Chat Cros (23,72 km dezhi) en he red etre he eienenn e kumun Arfeuille-Châtain / Arfuelha Chastenh e Creuse er c'hornôg hag he c'hember gant ar stêr Tardes en Évaux-les-Bains / Evahon, e departamant Creuse bepred. Pelloc'h en em daol an Tardes er Cher.

Adstêrioù all d'ar Cher dre he lez kleiz ivez eo ar stêrig Gasnes (4 km) hag ar wazh-dour Ruisseau de Mauges (2 km) ; div wazh-dour all en em daol er Cher ivez.

Meur a stang zo war dachenn ar gumun, ar re vrasañ o vezañ an Étang du Crouzet hag an Étang de la Pêcherie, o-div er biz d'ar bourc'h.
Hinad
Hini ar menezioù dre vras eo hinad Rougnat, evel kornôg ha gwalarn an Torosad Kreiz.
Gwrezverkoù : 10,6°C eo ar gwrezvek keitat e RougnatMuzuliet e savlec'h Auzances, 3 km er su da Rougnat ; gwelit   ha , ha 14,9°C an diforc'h brasañ etre ar gwrezverkoù izelañ hag uhelañ.
Kouezhadurioù  : etre 900 mm ha 1 500 mm ar bloaz, ar re stankañ en diskaramzer hag er goañv. E miz Genver e vez ar muiañ a c'hlav (11,5 devezh dre vras), hag e miz Gouere an nebeutañ (7,8 devezh).
Kemmañ a raio ar sifroù-se en abeg da dommadur ar blanedenn ken abred hag ar bloaz 2030 .

Melestradur
Unan eus ar  c'humun a oa bet krouet dre lezenn ar 14 a viz Kerzu 1789 eo Rougnat. Diwar dasparzh ar parrezioù dre vras e voe krouet ar c'humunioù.
Maered ha maerezed
Dilennet meur a wech : Bouchet, Monique (2) ; Dequeiraux Defournaud, Gilbert-Louis (3) ; Desarmenien, Pierre (3).
 Respetad  Anv 1790-1793  Courtois, Fleury 1793-1809  Marchand, Joseph 1809-1812  Marchand, Nicolas 1812-1826  Dequeiraux Defournaud, Gilbert-Louis 1826-1831  Raymon, Antoine 1831-1833  Dequeiraux Defournaud, Gilbert-Louis 1833-1837  Pacaud, Pierre 1837-1846  Dequeiraux Defournaud, Gilbert-Louis 1846-1848  Baynat, Jean-Antoine 1848-1854  Loubens, Antoine Respetad  Anv 1854-1863  Duclautrier, Jacques 1863-1884  Raymon, Sébastien 1884-1885  Descoursières, Antoine 1885-1887  Fonteix, Gilbert 1887-1890  Martin, Philippe 1890-1908  Lhomme, Jacques 1908-1929  Gorsse, Alexandre 1929-1942  Fonty, Jules 1942-1944  Rigaud, Antonin 1944-1945  Landon, Paul Respetad  Anv 1945-1953  Lioret, Alexandre 1953-1971  Garavillon, Jean 1971-1977  Fournier, Henri 1977-1989  Bouchet, Monique 1989-2001  Fontvielle, Claude 2001-2008  Bouchet, Monique 2008-2014  Desarmenien, Pierre 2014-2020  idem 2020-2026  idem

Istor
Ragistor
Tud zo bet er vro ken abred ha Henoadvezh koshañ ar maen ; Homo neanderthalensis zo bet eno a-raok Homo sapiens. Adalek Nevezoadvezh ar Maen e c'hoarvezas divonedigezh an dud, a droas da labourerien-douar ha da vagerien loened ; meur a veurvaen (peulvanoù ha taolioù-mein) zo test eus an amzervezh-se er vro.
Henamzer
Teir fobl kelt o deus annezet trowardroioù Rougnat kent hon amzer : an Arverni adalek 1500 kent JK, al Lemovices adalek 1000 kent JK hag ar Vituriges adalek 600 kent JK. Pouezus eo bet an Arverni er vro : hiziv an deiz c'hoazh, rannyezh okitanek ar vro zo tostoc'h da hini Auvèrnhe eget da hini Lemosin.

Ne voe ket degaset kemmoù bras er c'horn-bro gant donedigezh ar Romaned er bloaz 52 kent JK, war-bouez staliadur kibelldioù en Évaux-les-Bains, a zo 13 km en norzh da Rougnat. Meur a atant roman (villa e latin) a voe staliet ivez, evel hini ar perc'henn Run(n)us a zo orin an anv Rougnat. Un hent roman zo chomet e mervent ar gumun, a gase eus Clermont-Ferrand (Augustonemetum e latin) da Angoulême (Iculisma) ha Saintes (Mediolanum Santonum).
Krennamzer
En IIIe kantved e voe kristenaet Rougnat dre levezon sant Martial, kentañ eskob Lemojez / Limòtges ; en eskopti Limòtges emañ Rougnat c'hoazh.

E deroù ar , an impalaer Flavius Honorius a aotreas Wizigoted, ur boblad kristen deuet eus Europa ar Reter,d'an em staliañ en Akitania ; tamm-ha-tamm ec'h eas korn-bro Rougnat dindan beli Aiwareiks, a oa e penn rouantelezh ar Wizigoted.

Er bloaz 507 e voe trec'het ar Wizigoted gant Hlodwig Iañ, roue ar Franked ; d'e heul e voe lakaet korn-bro Rougnat dindan beli ar Veroveed, a vere o douaroù dre gontelezhioù — hini Lemosin evit a sell ouzh Rougnat. Ne voe ket gwall galz a gemmoù e korn-bro Rougnat, a oa goloet a goadeier ma teue penitiourien da vevañ, en o zouez Marien, en em dennas e koadeg Évaux hag a zo bet lakaet da sant azeulet c'hoazh er vro.

Da vare ar Garolingidi e voe distaget Marcha diouzh Lemosin ha lakaet da gontelezh, hogen e-maez ar gontelezh-se e voe Rougnat, a chomas dindan beli Amélius I de ChambonChambon-sur-Voueize / Chambon de Vóusia, 20 km er gwalarn da Rougnat ha 6 km er c'hornôg da Évaux-les-Bains., aotrou ar rannvro anvet Combralha / Las Combralhas en okitaneg ha Combraille / Les Combrailles e galleg, a zo en Auvèrnhe an darn vrasañ anezhi.

E 997, e deroù ren ar roue gall Robert II le Pieux (ren : 996-1031) e voe drastet Rougnat gant div walenn : an naonegezh hag an druilhegezhUr c'hleñved degaset gant druilh ar segal (ur foueenn) eo an druilhegezh, a vez anvet ivez "bosenn danek", "droug ar re leskidik", "droug sant Anton", "tan an Ifern", "tan gouez", "tan sant Marsial" ; gwelit  .

Meur a aotrou Combralha a gemeras perzh er c'hroaziadegoù ; Amélius de Chambon a roas douaroù evit ma vefe savet abati Bonlieu (Abadiá de Bon Luec) e Peyrat-la-Nonière / Peirat la Noniera, 22 km er gwalarn-kornôg da Rougnat. Diwar intrudu ar venec'h e voe digoadet ar c'horn-bro da reiñ lec'h da barkeier ha pradeier, perc'hennet gant meur a diegezh galloudus a zo meneget e dielllevrioù an abati. Meur a wech e voe gwastet abati Bonlieu da-geñver ar brezelioù niverus a voe etre rouaned Bro-C'hall ha re Bro-Saoz.

Diframmet e voe Combralha e-tro 1180 pa voe dimezet Péronnelle de Chambon (1165-1235), merc'h Amélius III, d'ar c'hont Guion II d'Auvèrnhe (1165-1222) hag a oa aotrou Auzances ivez. Pa voe daskoret Combralha da vab Péronnelle ne chome anezhi nemet peder c'hastellaniezh : Auzances, Chambon, Évaux ha Lépaud / L'Espaud (a zo amezek da Chambon).

Da heul meur a eured en  e voe e Rougnat tiriadoù perc'hennet gant kont Auvèrnhe koulz ha reoù perc'hennet gant aotrou Bourbon-l'Archambault / Borbon d'Archambaud (en Allier hiziv, 73 km er biz da Rougnat).

Goude eured Robert VI (1250-1314), kont Auvèrnhe, gant Béatrix de Montgascon (1265-1312) e 1279 e voe ur pempvet kastellaniezh e Combralha : Sermur, a zo amezek da Vussiera Novela er su, 10 km er mervent da Rougnat. E 1303 e troas ar 5 kastellaniezh d'ur veliezh renet gant gwir kustumel Auvèrnhe.

E 1309 en em stalias ar pab Klemañs V en Avinhon ; douaroù relijiel ha milourel en devoa war tiriad Rougnat, komandouriezh Courleix da skouer.

Kalz e c'houzañvas Rougnat en abeg da Vrezel Kant Vloaz (1337-1453), p'edo war harzoù domani roue Bro-Saoz ; ouzhpenn da se e voe drastet gant ar gernezh a renas e Marcha adalek 1431 betek 1433. Ken didudet e voe ar vro ma voe ret lakaat annezidi da zont eus Lemosin, Anjou, Touraine ha Breizh.
Amzer arnevez
Adalek dibenn ren ar roue gall Charles VII e 1461 e voe lakaet ar galleg da yezh ofisiel e-lec'h al latin ; gant gwir kustumel Auvèrnhe e chomas Rougnat koulskoude.

Er bloaz 1574, e-kerzh Brezelioù ar Relijion (1562-1598), ar brotestanted a aloubas Chambon-sur-Voueize, ma preizhjont an abati a-raok e zeviñ ; gant Jean II Durat, beli Combralha, e voent skarzhet e 1576. E 1588 e voe bagadoù protestanted o treuziñ ar vro arre ; skarzhet e voent a-nevez, gant aotrounez lec'hel ar wech-se.

Adalek 1626, a-c'houde dimez Marie de Bourbon-Montpensier (1605-1627), dugez Montpensier, itron Combraille hag Auzances, gant ar priñs Gaston de France (1608-1660), mab da Henri IV ha dug Orléans, e voe Rougnat dindan veli priñsed Orléans.

Un nebeud darvoudoù a c'hoarvezas e Rougnat a-kerzh ren ar roue Louis XIII, eleze etre 1610 ha 1643 : diouer bras a winizh a voe e 1614 ; ur c'hren-douar a spontas an dud d'an 3 a viz Mae 1617 ; un naonegezh vras a voe adalek miz Here 1630 betek an eost e 1631.

Gladdalc'hel e chomas aozadur melestradurel Rougnat a-hed an , ha kemmesket gant hini an Iliz : bez' e oa c'hoazh eus ar 5 kastellaniezh, Rougnat o vezañ e hini Auzances, a oa e dalc'h Évaux evit a sell ouzh an tailhoù ; en Évaux e oa ur c'hargad deuet eus hollegezh MoulinsHollegezh (généralité e galleg, generalitat en okitaneg) : ur rann velestradurel er Renad Kozh, bet staliet ar  ha karget da zastum tailhoù.. Served a oa c'hoazh e lod kêriadennoù e parrez Rougnat koulz hag e lod kornioù-bro e Combralha, nebeut a-raok an Dispac'h gall.

Ker paour-razh e oa Rougnat e 1789 ma voe aozet oberennoù a garitez ; nebeut e c'houzañvas ar barrez diwar trubuilhoù an Dispac'h avat. Goude 1789 e voe torret aozadur melestradurel ar Renad Kozh : 293 proviñs, 40 gouarnamant ha 32 hollegezh ac'h eas da get. Da gumun e voe lakaet Rougnat, he harzoù o chom re ar barrez kozh war-bouez teir c'hêriadenn (Les Farges, La Mérodie ha Le Monsenergue) hag a voe lakaet e kumun Auzances. E departamant Creuse e distrig Évaux e voe lakaet ar gumun nevez, un  a dud o chom enni d'ar mare-se ; Fleury Courtois e voe ar maer kentañ, adalek 1790 betek 1793. Diwezhatoc'h e voe staget Rougnat ouzh kanton Auzances hag ouzh arondisamant Aubusson, da-heul lezenn an 28 pluviôse An VIII17 C'hwevrer 1800. (evel-se emañ kont hiziv c'hoazh) ; ret e voe da Rougnat bezañ meret gant ur maer, un eilmaer ha dek kuzulier-kêr. Den ebet er gumun avat ne ouie lenn ha skrivañ — nag e yezh ar vro, okitaneg Marcha, nag e galleg evel-just — salv ar person, hag un nebeud kloer hag ofiserien foran karget da zerc'hel ar marilhoù. Ar-re-se e voe an dilennidi gentañ, en o zouez ar chaloni F. Courtois hag a oa e penn ar barrez. Tamm-ha-tamm e voe keodedourien all e kuzul kêr.

Adalek an Eil Republik c'hall (1848-1851) e voe dilennet izili ar c'huzul dre vouezhiañ hollek (war-bouez ar maouezi).
Goude krouidigezh ar gumun e 1790 e voe kreñvaet ur c'hoarvoudenn a oa bet boulc'het ken abred hag ar  : divroadeg ar gouerien-saverien. Poblet e oa ar Marcha gant kouerien a grakveve diwar zouaroù paour, pikerien mein ha mañsonerien ar braz anezho, a glaskas pinvidikaat dre vont en hañv da sevel tiez en diavaez-bro. Da vare an Eil Impalaeriezh c'hall (1852-1870) e voe an divroadeg en he c'hreñvañ, dreist-holl en abeg d'al labourioù a oa e Pariz m'edo ar baron Haussmann (1809-1891) oc'h adstummañ kêr. Da Lyon ha Saint-Étienne ec'h ae heskennerien war stern, kilvizien, pikerien mein, mañsonerien, toerien ha liverien, davit aesoc'h ur vuhez. Pelloc'h, gant donedigezh an hentoù-houarn, ec'h eas tud Creuse ha Rougnat da sevel pontoù, ha kalz anezho ne zistrojont biken d'o bro c'henidik. Gwashaet e voe an traoù gant an eil dispac'h greantel, a zidudas ar maezioù.

Hervez monumant ar re varv ha hini an iliz, 81 gwaz eus Rougnat a varvas e-kerzh ar Brezel-bed kentañ, da lavaret eo 4,47% eus poblañs ar gumun hervez ar renabl a oa bet graet e 1908 ; 4 gwaz a gollas o buhez en Eil Brezel-bed 

Hiviz ez eo Rougnat ur gumun boblet rouez (476 a dud e 2021), enni ur vourc'h vihan hep tamm ti-kenwerzh ebet ha kêriadennoù strewet war he ziriad. Emañ o klask diorren an "touristerezh glas" a-drugarez d'he natur a zo bet diwallet.

Emdroadur ar boblañs, 1793-2021
 1793  1 878  1841  2 228  1872  2 103  1901  1 838  1936  1 250  1990  631  2010  531  2016  498 1800  1 816  1846  2 250  1876  2 090  1906  1 809  1954  961  1999  541  2011  530  2017  494 1806  1 822  1851  2 253  1881  2 008  1911  1 687  1962  896  2006  542  2012  524  2018  489 1821  1 824  1856  2 193  1886  2 063  1921  1 520  1968  856  2007  569  2013  515  2019  484 1831  2 033  1861  2 168  1891  2 075  1926  1 365  1975  764  2008  556  2014  507  2020  479 1836  2 199  1866  2 164  1896  1 983  1931  1 270  1982  676  2009  544  2015  498  2021  476

Mammenn : ti-kêr Rougnat + INSEE, 28/12/2023

Monumantoù ha traoù heverk
Diazezoù ur villa roman e kêriadenn Cujasseix.
Iliz Saint-Laurent (XII, XIII ha XV kantvedoù, 15px monumant istorel, 1935), enni taolennoù gant ar mestr italian Giovanni Domenico Lombardi (1682-1751). E parrez Saint-Marien-en-Combrailles (Évaux-les-Bains / Evahon) emañ Rougnat ..
Kastell Bodeau (), e kêriadenn Le Courtioux, war ribl ar Cher.
Un daol-maen.
Un tumulus a oa e leurgêr Rougnat gwechall Derennes, Gustave & Delorme, Charles. Géographie du département de la Creuse. Guéret : P. Amiault, 1888, .

Levrlennadur
 Dupoux, Bernard. 

Liammoù diavaez





Notennoù

Rummad:Okitania
Rummad:Kumunioù Creuse