Alexandra David-Néel

Louise Eugénie Alexandrine Marie David, anavezetoc’h dindan an anv Alexandra David-Néel, bet ganet d'ar 24 a viz Here 1868 e Saint-Mandé ha marvet d'an 8 a viz Gwengolo 1969 e Digne-les-Bains, a oa ur reteroniourez, un dibetologourez, ur ganerez c'hoarigan, ur gazetennerez, ur skrivagnerez, un ergerzherez, ur stourmerez venelour hag un anaveliourez voudaat eus Bro-C'hall.

E 1924 e voe ar vaouez kentañ eus ar C'hornôg o tizhout Lhasa, kêr-benn Tibet. Bloaz war-lerc'h e voe kontet he zaol-kaer er c'hazetennoù Duccini, Hélène. La « gloire médiatique » d'Alexandra David-Néel. In : Le Temps des médias, niv. 8, Genver 2007,  , ar pezh a sikouras kalz d'he brudañ ouzhpenn he ferzhioù personel hag he gouiziegezh.

 Buhez 
 Stourmoù 
E-pad he bugaleaj hag he c'hrennoad e voe lakaet gant an douaroniour anveliour Élisée Reclus da anavezout ar mennozhioù anveliour (Max Stirner, Mic'hail Bakounin, hag all) ha benelour, a awenas anezhi evit embannadur Pour la vie e 1898. Dont a reas da vezañ ivez ur genlabourerez da La Fronde, ur gazetenn venelour krouet gant ar bolitikerez Marguerite Durand (1864-1936) ha meret evel ur gevelouri gant maouezed hepken. Perzh a gemeras ivez en emvodoù a bep seurt e Kuzul broadel ar maouezed gall pe en hini italian. Koulskoude e nac'has lod eus ar savboentoù a oa bet embannet en emvodoù-se, gwir ar merc'hed da votiñ da skouer, rak kavout a rae gwelloc'h stourm evit dishualerezh ar maouezed en armerzh ; pellaat a eure diouzh al « laboused karantezus-se o fluñv prizius », ar benelourezed-se deuet evit an darn vrasañ eus penn uhelañ ar gevredigezh, hag a zisoñje hervezi buhez poanius ar merc'hed paour.

 Relijion ha prederouriezh 
Hervez he buhezskriver Jean Chalon ez eo er mirdi Guimet, ur mirdi arzoù eus Azia e Pariz, e voe ganet c'hoant Alexandra David-Néel da vezañ ur reteroniourez ha boudaatChalon 1985, pp. 63-64.. Dedennet e oa bet gant ar mirdi-se abaoe e zigoradur d'an 20 a viz Du 1889 ; er bloaz-se end-eeun, hini he 21 bloaz, e kemeras hent ar voudaegezhJames 2002, p. 180.. Notenniñ a reas an darvoud-se en he deizlevrDavid-Néel, 2006..

E 1889 c'hoazh ec'h eas da Londrez evit mestroniañ ar saozneg, ar pezh a oa hollret evit he studi war ar reteroniezh. Eno e tarempredas levraoueg ar British Museum, hag e kejas ouzh un niver bras a izili ouzh Theosophic Society Helena Blavatsky ; dizale ec'h emezelas ivez.

D'ar 7 a viz Mezheven 1892 e voe diplomet war an deosofiezh.Iozia, Jean. La Société Théosophique, ses rites, ses fondateurs, son histoire. Marseille : Éditions Arqa, 2020, p. 243..

 Kanerez c'hoarigan 
Diwar atiz he zad e voe Alexandra David-Néel e skol sonerezh roueel Brusel, ma studias ar piano hag ar c'han Kuhlman, Erika A.. A to Z of Women in World History. New York : Infobase . Priz kentañ ar c’han a voe deroet dezhi. Evit sikour he zud o doa diaesterioù arc'hant e labouras Alexandra dindan al lesanv  Alexandra Myrial , awenet gant an anv Myriel (un dudenn eus Les Misérables gant Victor Hugo), evel pennganerez en opera Ha Noi (en Indez-Sina c'hall d'ar mare-se, kêr-benn Viêt Nam hiziv)) e-pad ar c'houlzoù-amzer 1895-1896 ha 1896-1897.

 Dimez 
D'ar 4 a viz Eost 1904, nebeut kent he 36 deiz-ha-bloaz, e timezas e Tuniz gant Philippe Néel, he c'hamarad abaoe ar 15 a viz Gwengolo 1900. O buhez voutin — arnevek a-wechoù — a baouezas d'an 9 a viz Eost 1911 pan eas Alexandra kuit he-unan evit he zrede beaj da Indez (1911-1925) ; e-kerzh un droiad kanañ e oa bet an eil. Tri ministrerezh a sikouras da arc'hantaouiñ ar veaj studi-se.

Prometiñ a reas d'he fried distreiñ d'ar gêr goude triwec’h miz, hogen 14 vloaz diwezhatoc'h e tistroas, e miz Mae 1925, ha gant un Tibetan yaouank, lama Aphur Yongden (1899-1955), a oa bet he ambrouger en he ergerzhadennoù ; un nebeud devezhioù goude ez eas Alexandra kuit adarre.

 Beajoù 
 Beaj kentañ da Dibet hag emgav gant ar panchen-lama (1916) 
D'an 13 a viz Gouere 1916, hep goulenn aotre digant den ebet, Alexandra David-Néel a yeas kuit da Dibet asambles gant Yongden hag ur manac'h. E soñj e oa da weladenniñ div greizenn relijiel vras tost d'he feniti e Sikkim, ar manatioù Chorten Nyima ha Tashilhunpo e-kichen Xigazê, unan eus kêrioù brasañ Tibet ar Su. E manati Tashilhunpo ec'h erruas d'ar 16 a viz Gouere ; eno e voe lezet da lenn ar skridoù boudaat ha da weladenniñ temploù a bep seurt.

D'an 19 e kejas ouzh ar Panchen Lama, eleze an eil lama goude an Dalai Lama, he bennigas hag a reas un degemer hegarat dezhi; gantañ e voe kinniget Alexandra da uhelidi, d'e gelennerien ha d'e vamm (a skoulmas darempredoù a vignoniezh gant ar Gornôgadez, hag he alias da chom en ur gouent). Ar Panchen Lama a ginnigas dezhi chom e Xigazê ; nac'h a eure Alexandra avat, a-raok kuitaat kêr d'ar 26 a viz Gouere goude bezañ bet anvet da lama ha da zoktorez war ar voudaegezh tibetek Stockwell, Foster. Westerners in China – A History of Exploration and Trade, Ancient Times Through the Present. Jefferson, North Carolina : McFarland & Company, 2002 ..

Kenderc'hel a reas da redek bro e Tibet en ur weladenniñ moullerezh manati Narthang a-raok mont davet ur penitiour hag en doa he fedet e-kichen Lenn Mo-te-Tong. D'ar 15 a viz Eost e voe degemeret gant ul lama e TranglungChalon 1985, p. 251.. Pa zistroas da Sikkim e voe skarzhet gant pennadurezhioù trevadennel Breizh-Veur, diwar atiz misionerien gristen a oa bet fuloret gant degemer ar Panchen Lama, petra bennak ma oa bet berzet ganto mont tre e TibetChalon 1985, p. 249.Stockwell 2002, p. 121..

 Beaj da Japan, Korea, Sina, Mongolia, Tibet 
Dre na c'helle ket Alexandra David-Néel hag al lama Aphur Yongden distreiñ da Europa en abeg d'ar Brezel-bed kentañ e kuitajont Sikkim evit mont da Indez, ha da Japan goude-se. Eno e reas Alexandra anaoudegezh gant ar manac'h boudaat ha prederour Ekai Kawaguchi (1866-1945), a oa deuet a-benn, un nebeud bloavezhioù abretoc'h, da chom e-pad 18 mizvezh e Lhasa dindan gwiskamant ur manac'h sinaat.

Goude-se ec'h eas Alexandra ha Yongden da Gorea ha da Veijing e Sina. Alese e tibabjont treuziñ Sina a reter da gornôg, asambles gant ul lama tibetan ruspin ha gae. Meur a vloaz e padas o beaj dre c'houelec'h Gobi ha Mongolia a-raok chom e-pad tri bloaz (1918-1921) e manati Kumbum e Tibet ; eno e troas Alexandra ar Prajñāpāramitā gant skoazell YongdenJames, 2002 p. 180. Ur bodad skridoù sañskritek ar vouadaegezh mahāyāna ("karbed bras") eo ar Prajñāpāramitā, "parfeted ar furnezh"..

 Beaj ent-dianav da Lhasa 
Alexandra David-Néel, 56 vloaz, dic'hizet evel ur birc'hirinez-klaskerez bara ha Yongden, ur sac'h-kein bihan ganto, a gemeras goude-se penn an hent etrezek ar gêr verzet. Ur bistolenn, un nadoz-vor hag ur yalc'had arc'hant a oa gant an ergerzherez. E 1924 ec'h errujont e Lhasa, e-mesk un engroezad pirc'hirined deuet da lidañ Gouel ar Bedenn VeurTibeteg : སྨོན་ལ Mönlam.

Bugale
Ne felle ket da Alexandra kaout bugale, gouzout a rae ne c'heller ket lakaat kargoù ur vamm da glotañ gant an ezhomm dizalc'hiezh ha blaz ar studi. E 1929 avat ec'h advabas al lama Aphur Yongden.

 Oberennoù 
 1898 : Pour la vie, arnodskrid
 1902 : Le Grand Art, roman diembann betek 2018
 1909 : Le Féminisme rationnel, arnodskrid
 1911 : Le Modernisme bouddhiste et le Bouddhisme du Bouddha, arnodskrid
 1921 : Le Bouddhisme du Bouddha, arnodskrid
 1927 : Voyage d’une Parisienne à Lhassa, à pied et en mendiant de la Chine à l’Inde à travers le Tibet, danevell
 1929 : Mystiques et Magiciens du Tibet, danevell
 1930 : Initiations lamaïques. Des théories, des pratiques, des hommes, arnodskrid
 1931 : La Vie surhumaine de Guésar de Ling : L'Iliade des Tibétains, danevell, a-gevret gant Lama Yongden
 1933 : Au pays des brigands-gentilshommes, danevell
 1935 : Le Lama aux cinq sagesses, romant, a-gevret gant Lama Yongden
 1938 : Magie d'amour et Magie noire. Scènes du Tibet Inconnu, romant
 1939 : Le Bouddhisme : ses doctrines et ses méthodes, arnodskrid
 1940 : Sous des nuées d'orage, danevell
 1947 : À l'ouest barbare de la vaste Chine, danevell
 1949 : Au cœur des Himalayas : le Népal, danevell
 1951 : Astavakra Gîtâ. Discours sur le Védânta advaita, arnodskrid • Les Enseignements secrets des bouddhistes tibétains, la vue pénétrante, arnodskrid • L'Inde. Hier, aujourd'hui, demain, danevell
 1952 : Textes tibétains inédits
 1953 : Le Vieux Tibet face à la Chine nouvelle, arnodskrid
 1954 : La Puissance du néant, romant gant lama Yongden, troet ha displeget gant Alexandra David-Néel
 1958 : Avadhuta Gîtâ de Dattatraya. Poème mystique Védânta advaita • La Connaissance transcendante, arnodskrid
 1961 : Immortalité et Réincarnation. Doctrines et pratiques. Chine - Tibet - Inde, arnodskrid • Les Enseignements secrets des bouddhistes tibétains, la vue pénétrante', arnodskrid
 1964 : Quarante Siècles d'expansion chinoise, arnodskrid
Dalif
 Grammaire de la langue tibétaine parlée 1970 : En Chine - l'Amour universel et l'Individualisme intégral, arnodskrid
 1972 : Le Sortilège du mystère. Faits étranges et gens bizarres rencontrés au long de mes routes d’Orient et d’Occident, danevell
 1975 : Vivre au Tibet : cuisine, traditions et images, danevell
 1986 : La Lampe de sagesse, buhezskrid
 1998 : Pour la vie, et autres textes libertaires inédits, 1895-1907, arnodskridoù
 1999 : Grand Tibet et vaste Chine, dastumad arnodskridoù ha danevelloù
 2000 : Correspondance avec son mari, édition intégrale 1904-1941 • Le Féminisme rationnel, pennadoù La Fronde 2018 : Le Grand Art, romant bet skrivet e 1902 • Auprès du Dalaï-Lama, danevell
 2021 : Milarepa le yogi-poète tibétain, danevell

Levrlennadur
  David-Néel, 2006;, Alexandra. La Lampe de sagesse. Paris : Éditions du Rocher, 2006 .
  Chalon, Jean.  Le Lumineux Destin d'Alexandra David-Néel. Paris : Librairie Académique Perrin, 1985 .
  James, Geneviève. Sur la voie de la mystique : Marie de l'Incarnation (1599-1672) et Alexandra David-Néel (1868-1969). In : Brodeur, Raymond (rener), Femme, mystique et missionnaire. Marie Guyart de l'Incarnation''. Sainte-Foy : Presses de l'Université Laval, 2002, pp. 179-188 .

 Notennoù ha daveennoù   

Rummad:Ganedigezhioù 1868
Rummad:Marvioù 1969
Rummad:Ergerzherien Azia
Rummad:Boudaegezh
Rummad:Tibet