Timbroù Italia

Timbroù Italia
E 1814 e voe sinet gant Feur-Emglev Pariz ha lakaet mod-se un termen d’ar brezel etre Bro-Frañs hag ar C'hwec'hvet Kenunaniezh, ha war un dro, da Rouantelezh Italia savet war intrudu Napoleon. Ar rouantelezhoù italian niverus a gavas o frankiz en dro ha savet o sistem postoù dezho ivez.

 Stadoù Italia 


Gant melestradurezh rouantelezh Sardigna eo e voe embannet an timbroù kentañ el ledenez Italian.  Kiniget e voe e 1850 da Vreujoù Piemonte-Sardigna ur raktres awenet gant ar pezh a veze graet e broioù all en Europa evit adkempenn ar servijoù-post er rouantelezh. Soñj Camillo Benso, kont Cavour a oa lakaat e gwerzh timbroù-post war batrom adreizh Breizh-Veur. Ijinet e voe ar ger francobollo a-ratozh. Votet e voe al lezenn e miz Du ha lakaet da wir d’ar 1añ a viz Genver 1851.

Klasket e voe un arbennigour war an tresañ hag an engravañ timbroù gant ar gouarnamant, ha fiziet al labour en embregerezh Francesco Matraire e Torino a-benn ar fin.Moullañ a reas timbroù gant poltred bosek ar roue Vittorio Emanuele II, hep menegiñ anv ar vro avat.

Heuliet e voe skouer Sardigna gant stadoù all Italia : Toskana (miz Ebrel 1851), Stadoù ar Pab (miz Genver 1852), Modena ha Parma (miz Even 1852), Rouantelezh an Div Sikilia (Naplez e miz Genver 1858 hag ar Sikilia e miz Gwengolo 1859). Gant postoù Aostria e voe savet timbroù isipisial (dezho un talvoud-gwerzh e moneiz ar vro) e  Lombardia-Veneto.

 Rouantelezh Italia 

Goude unvanidigezh Italia e 1860–1861 e voe tennet eus ar werzh  an timbroù savet gant bep a stad italian ha lakaet reoù Rouantelezh Sardigna en o flas. D’ar 1añ a viz C’hwevrer 1860 e c’hoarvezas e Modena, Parma, ha Romagna, d’ar 15 a viz Gwengolo 1862 e Naplez met e 1870 hepken e Stadoù an Iliz. 

Timbroù Matraire a voe advoullet meur a wech, warno poltred Vittorio Emanuele II dalc’hmat hag ar vojenn ‘’Postale italiano’’, hag embannet prizioù heñvel e pep korn ar rouantelezh goude ar 1añ a viz Genver 1863.

Ar gouarnamant a skoulmas ur gevrad nevez gant ar stal voullerezh saoz De La Rue e deroù 1863. Ur rumma eizh timbr gant an enskrivadur Poste italiane ha talvoudoù-gwerzh eus 1 centesimo da 2 lire a voe embannet d'ar 1añ a viz Du 1863. Emezelañ a reas Italia da Unvaniezh Postoù ar Bed d'ar 1añ a viz Kerzu 1875. Betek 1877 e veze implijet timbroù italian e San Marino.


Umberto Iañ  a renas war-lerc'h e dad e 1878. Abalamour da se e voe moullet timbroù nevez gant e boltred a-dal. Deuet war wel evit ar wech kentañ d'ar 15 a viz Eost 1879, an timbroù-se a oa ar re gentañ er rouantelezh da vezañ treset, engravet ha moullet penn-da-benn gant Italianed. Ken bras  e oa ar stokoù timbroù gant skeudenn Vittorio Emanuele II ha gant an diaesterioù arc'hant a veze ma kendalc'has an timbroù koshoc'h da vezañ skignet e-pad un nebeud bloavezhioù, hag ar re gant ur priz uhel a voe nebeut implijet.

An timbroù kentañ gant skeudenn Vittorio Emanuele III a zeuas er-maez e miz Gouere 1901.

E-pad ren Vittorio Emanuele III en em liesseurtaas an dimbrawouriezh italian, rak betek-hen e veze kinklet bep timbr gant penn ar roue.

An timbroù-lidañ kentañ a gane meuleudiñ unvaniezh Italia (ur rummad embannet e 1911) ha tud veur an Istor : Giuseppe Garibaldi (1910), ar skrivagner Dante Alighieri (1921), Mazzini (1922), Alessandro Manzoni (1923), Alessandro Volta (1927)...
Istor ar gatoligiezh, a sell ouzh an darn vrasañ eus an Italianed, a gaver war ar timbroù ivez : 300vet deiz-ha-bloaz eus ar C’henvreuriezh evit skignañ ar Feiz (1923), ar Bloavezh Santel (1924), 700 bloaz marv Sant Frañsez a Asiz (1926), Sant Antonio Padova (1931)....

 Renad Mussolini 

E miz Here 1922 eo deuet Benito Mussolini da vezañ Kentañ Ministr Italia, gant asant ar roue. Diazezañ a reas ur renad aotrouniek, nann-demokratel, astennour ha brezelour. E 1938 e voe embannet an Impalaeriezh italian, hag e 1939 e krogas Italia da vrezeliañ asambles gant nerzhioù an Ahel.

Levezonet e voe timbrawouriezh Italia gant istor ha mennozhioù ar reizhad faskour nevez.

Ken abred ha 1923 e voe lidet deiz-ha-bloaz kerzhadeg ar faskourien war hent Roma gant ur rummad timbroù, hag un all c’hoazh da vare an 10 vloaz e 1932. Ar wech kentañ eo ma voe diskouezet ar Feskenn, arouez ar renad nevez, war un timbr-post.

Ar rummad timbroù-boutin anvet “Impalaerel”, embannet e 1929-30, a glaske lakaat an dud da zerc’hel soñj, ha bezañ fier eveljust, eus amzerioù kozh Italia da vare ar Romaned : poltred Aogust ha Kaezar, ar vleizez o vagañ Romulus ha Remus, alegoriezh Italia, penn ar roue Vittorio Emanuele III… Un istor glorius ha hirrbadus eta dirak daoulagad an dimbrawourien.

E 1937 hag e 1938 e kavas abeg ar velestradurezh evit lakaat war-wel al liamm etre an henamzer hag ar marevezh a-vremañ : 2000vet deiz-ha-bloaz ganedigezh Aogust ha poltredoù tudennoù ha degouezhoù (Romulus, Dante, Leonardo da Vinci, Kristol Goulm, kerzhadeg Roma…). Splann eo ar vreudeuriezh etre an Trede Reich hag Italia pa teuas er-maez daou dimbr gant penn diktatourien an div vro, tal-ouzh-tal, e 1941.

 Republik Sokial Italia 


Goude dilestradeg ar Gevredidi e Sikilia e miz Gouere 1943 e kouezhas ar renad faskour en e boull. Skarzhet e voe Mussolini eus e garg a gKentañ Ministr ha toullbac'het gant ar gouarnamant nevez. Dieubet gant ur c'homando alaman e savas e norzh Italia ur Stad anvet Republik Sokial Italia, dindan urzhioù Alamagn. 

Kouezhañ a reas ar renad e miz Ebrel 1945, dindan argadennoù ar Rezistañs enepfaskour italian ha nerzhioù ar Gevredidi. Harzet ha lazhet e voe Mussolini gant ar Rezistañs d'an 28 a viz Ebrel 1945.

 Republik Italia  

Ne voe ket embannet timbroù e 1943 ha daou hini hepken e 1944. E 1945 avat e voe moullet ur rummad timbroù bihan gant skeudennoù arouezus evit embann dindan ar groaz e oa kroget un oadvezh nevez, pell eus politikerezh ar faskourien. An temoù dibabet a oa ar familh hag ar justis, ur vorzhol o terriñ chadennoù, gwez-olivez nevez plantet, un torch en deñvalijenn…

Dont a reas Italia da vezañ ur republik goude ar boblvouezhiadeg aozet d’an 21 a viz Even 1946.

Un toullad rummadoù timbroù a gavas brud goude ar brezel :
Italia o labourat (1950) : timbroù unliv o tiskouez tudennoù ar bobl o labourat (ur gov, ur mekanikour, ur wiaderez, an dastum olivez pe orañjez… ), pep hini o vezañ orin eus ur rannvro italian disheñvel diouzh eben.
Siracusana (1953-1977) : pezh moneiz kozh Siracusa.
Pennoù bihan tudennoù tennet eus livadurioù  Michelangelo (1961)

E 1956 e savas Italia un timbr Europa, war un dro gant pemp bro all ar c’hevandir (Alamagn, Belgia, Bro-C’hall, an Izelvroioù ha Luksembourg).

Derc’hel a ra ar velestradurezh italian da embann timbroù liesseurt ha liesliv, en ur c’hlask brudañ tudennoù an Istor (Antonio Salieri ha Giordano Bruno e 2000, ijinourien gentañ an nijerezh e 2003...), an arzoù-kaer, ar glad, ar savadurioù, an degouezhoù sport….

 Liamm diavaez 
Postoù Italia

 Pennad kar 
Timbroù Republik Sokial Italia

Italia