Barzonek pé kanaouen ar Vrétoned

Kanaouen ar Vrétoned zo ur pezh barzhoniezh savet gant Aogust Brizeug e miz Gouere 1836. Kanet e voe gantañ e-kerzh ur "banvez keltiek gant kouvidi vrezhon" aozet e Pariz er bloaz-se. Priziet-bras e voe ha lakaet da zanvez kan broadel Breizh gant ar Vrezhoned o devoa he selaouet. Pa voe moullet el levr brezhonek Telen Arvor e 1845, an titl a voe hiraet da Barzonek pé Kanaouen ar Brétoned.

 Eztaol kentañ 
En diskar-amzer e 1836, goude un hir a droiadenn e Breizh (An Oriant, Kerne ha Koad Pempont) e kemeras Brizeug perzh e banvez kentañ ar Vrezhoned e Pariz dalc’het en enor  da Yann-Frañsez ar Gonideg hag e kinnigas kanañ Kanaouen ar Vretoned war ur don anavezet, hini An Hini Gozh. Eztaoliñ a reas ar selaouerien "un darzhadenn virvilh diaes he zreiñ" ha Théodore Hersart de la Villemarqué a ouzhpennas, naontek vloaz goude : "Den ebet, kent hor barzh, n'en devoa soñjet e kanañ Breizh, Breizh keltiek wirion, e brezhoneg. [...] Gant birvilh e tegemeras-hi ar vuzenn vreizhat wirion , en daoust d'he neuz lentik hag he fouez-mouezh parizian. Ar saliad a-bezh a savas, ha a adkanas a-gor an diskan a zo bet adkanet kel lies gwech abaoe : Ni zo bepred Bretoned / Bretoned, tud kalet. »<ref>Théodore Hersart de la Villemarqué. Épilogue. La renaissance bretonne. In : La Bretagne contemporaine, levrenn III, p. 10. Pariz ha Naoned : Henri Charpentier, 1867. Troet diwar ar meneg gant Joseph Rio, Auguste Brizeux &all. : </ref>.

Nevez-tre e voe intrudu Brizeug, pan eztaolas en ur yezh nebeut priziet ur seurt manifesto dambolitikel war un ton poblel ha pa vourre lakaat war wel seurt sonerezh divoas.

 Aozadur 
E  1836 e oa Aogust Brizeug ur barzh priziet gant tud al Lizhiri, p'en doa embannet stumm kentañ un dastumad barzhonegoù gallek, Marie e ditl e 1832. Ne ouzer ket kalz a dra diwar-benn e spered hag endro an aozadur, hag-eñ e veze o werzaouiñ e brezhoneg hep patrom ebet, met harpet war ar meuleudioù e-keñver ar barregezh en doa resevet ha war ar brezhoneg en doa mestroniet dre zaremprediñ tud An Arzhanaou.

Er ganaouenn-se e ra meneg eus ar brezhoneg evel un teñzor na c'hell ket bezañ didroc'het eus e gorf : Me drouc'hô ma zéôd em bék / Kent diziski ar brézonek. Brezhoneg 
Heuliañ a reas an oberour reizhskrivadur Yann-Frañsez ar Gonideg, pa ne oa ket bet embannet sonioù ha gwerzioù Barzhaz Breizh c'hoazh. E 1834 e oa deuet Yann-Frañsez ar Gonideg da chom da Bariz, goude tapet e leve-kozhni digant melestradurezh Dourioù ha Koadeier, met kavet gantañ ul labour gopret gant Compagnie des Assurances générales. Evit doare e talc'he, evel Brizeug, da zaremprediñ saloñs lennegel er skrivagner rak-romantelour gall Charles Nodier (1780-1844), hag ur vignoniezh a ziwanas etre an daou zen, prederiet ma oant gant dazont ar brezhoneg. Doujet evel ar mestr brezhoneger, Ar Gonideg a roe kentelioù brezhoneg d'e geneiled, met Brizeug a zegase e anaoudegezh war brezhoneg ar pemdez adnevezet bep bloaz.

Neuz ar ganaouenn-bobl a weler mat, pa ziskouez erbedadennoù politikel ha buhezegezhel (Torr e ben !, mirit, gourennit), koulz ha traoù eeun ar vuhez war ar maez (euredoù, biniou, koad, mor, penn-baz, blev hir, bragou-bras, gourener, derv).

Kavout a rae dezhañ e oa brezhoneg Kerne ar brezhoneg etre a c'hell bezañ komprenet gant komzerien an eskoptioù allLizher d'ar mouller kemperat Blot, meneget gant Constantin Lecigne, Brizeux, sa vie et ses œuvres, 1898..

 Embannadennoù 
Goude bezañ bet dasparzhet, koulz ha kanaouennoù all savet gantañ, war follennoù-distagKentskrid disin an embannadur fardet gant Feiz ha Breiz e 1839. e lakaas  Aogust Brizeug embann ar ganaouenn en un teskad barzhonegoù brezhonek, dezhañ an titl Telen Arvor, unan eus ar c'hentañ levrioù barzhoniezh vrezhonek, e 1845, paeet ar mizoù-moullañ gantañ hervez kont. Lakaet e voe Telen Arvor e-barzh an « Œuvres complètes » gant ti-embann parizian Alphonse Lemerre e 1879. Adembannet e voe an teskad gant Feiz ha Breiz e 1939E-barzh ar c’hatalog levrioù kinniget gant Skridoù Breizh e voe da c’houde..

 Levrlevrennadur 
 Constantin Lecigne, Brizeux, sa vie et ses œuvres, Lille, 1898 (Priz Bordin an Académie française e 1899).
 Auguste Brizeux, ‘’Œuvres complètes, Pariz, Alphonse Lemerre, 1879
 Aogust Brizeug, Telenn Arvor, Brest, Feiz ha Breiz, 1939, 32 p.
 Joseph Rio, Auguste Brizeux 1803-1858 : inventeur de la Bretagne ?, Roazhon : Presses universitaires de Bretagne, 2021. 

 Liammoù diavaez 
 Pozioù ar ganaouenn war Wikimammenn

 Notennoù ha daveennoù 

Rummad:Kanaouennoù brezhonek
Rummad:1836