Hypatia

Hypatia (henc'hresianeg : 'Ὑπατία Hypatia) a oa ur vatematikourez egiptat, gresianegerez, steredoniourez ha prederourez eus kêr Aleksandria, ganet etre 355 ha 370 ha muntret gant kristenien e 415, dispennet he c'horf ha devet.

Diskiblez e oa da Blotinos, hag e penn Skol nevezplatonek Aleksandria e oa. Kenskrivañ a rae gant speredoù uhel he bro, studiañ ar boelloniezh hag ar skiantoù resis, ha bevañ evel ur benedourez.

 Buhez 
Merc'h e oa d'ar matematikour Theon (c. 335 – c. 405), a oa rener Levraoueg Alexandria, ha kenlabourat a reas gant he zad. War-dro ar bloaz 400 e oa brudet he c'helennerezh war ar matematikoù hag ar brederouriezh.
Ouzhpenn bezañ speredek-kenañ e oa kenedek hag uvel. Kelenn a reas tud uhel, koulz kristenien evel paganed, en o zouez an eskob Synesios Cyrenaica (c. 373 – c. 414) — unan eus he c'henskriverien —, Hesyc'hios Aleksandría hag ar prefed Orestes.

Hervez danevell Sokrates Kergustentin(c. 380 – goude 439) en e Historia Eclesiastica e voe lazhet Hypatia er straed p'edo o tistreiñ d'ar gêr e miz Meurzh 415, gant ur bagad klañvidiourien gristenien fuloret, anvet ParabalaniEus al latin parabalānī, "tud a laka o buhez en arvar evel klañvdiourien"., goude tamallet dezhi gwashaat an tabut a oa etre ar prefed Orestes, hag an eskob Kyrillos Aleksandria. Sachet e voe betek iliz ar Caesareum ma voe lakaet en noazh, lazhet a-daolioù darbodoùh ha didammet ; tammoù he c'horf a voe stlejet a-dreuz kêr betek ul leur-gêr anvet Kinarion ma voent lakaet en tan Watts, Edwards J.. Hypatia – The Life and Legend of an Ancient Philosopher. Oxford : Oxford University Press, 2017 .

 Hêrezh 
Lennegezh
  Simó Monllor, Isabel-Clare. Hipaties, la sàvia. In : El conjur, Edicions 62, 2009 
  Trent, Brian. Remembering Hypatia – A Novel of Ancient Egypt. iUniverse, 2005 
  Ziedan, Youssef. Azazeel. Atlantic Books, 2013 
  Abdala, Eliana E.. Morir por Alejandría. Buenos Aires : Grupo Editorial Norma, 2008 
  Calvo Poyato, José. El Sueño de Hipatia. HarperCollins, 2020 
  García, Carmen &al.. Hipatia de Alejandría.Hipatia Editorial, 2008 
  García, Olalla'. 'El jardín de Hipatia. Espasa, 2009 
  Galí, Ramón. Hypatia y la eternidad. Es Ediciones, 2009 

Sinema
Penntudenn ar film spagnolek Agora, renet gant Alejandro Amenábar, 2009 

Lec'hanvadurezh
 Hypatia, krater war al Loar
 Rimae Hypatia'', ur reizhiad garanoù war al Loar, ur 70 km bennak en norzh d'ar c'hrater.

 Notennoù 

Rummad:Prederourezed
Rummad:Prederourien Henc'hres
Rummad:Matematikourezed
Rummad:Marvioù 415