As cruces de pedra na Galiza

250pxKalvar Melide() Aozer  Alfonso DanielRodríguez Castelao Bro orin   Yezh Galizeg Arnodskrid Bloaz  1950 Embanner  Editorial Nós Lec'h  Buenos Aires  250pxAn aozer
As cruces de pedra na Galiza ("Ar c'hroazioù maen e Galiza") zo ur studiadenn bizh e galizeg gant ar politiker ha skrivagner galizat Alfonso Daniel Rodríguez Castelao (1886-1850) a-zivout istor, ster ha rizhouriezh kalvarioù Galiza ; kroazioù maen all a studias ivez.
Un arnodskrid dalif eo, pa voe embannet e Buenos Aires (Arc'hantina) e miz Genver 1950 raktal goude marv an aozer, petra bennak ma voe boulc'het gantañ e 1924 ; un eilskouer a voe embannet e Madrid (Spagn) e 1975Emb. Akal , hag unan all e Galiza e 1984Emb. Galaxia 

Er bloaz 2000 e voe aozet gant Mirdi Pontevedra un diskouezadeg en enor ha koun As cruces de pedra na Galiza, ma voe kinniget an dornskridoù klokaet gant ar reizhadennoù a zegasas an aozer gant red an amzerLod anezho zo bet degaset e-kerzh chomadenn an aozer e San Francisco (Kalifornia), e 1939. hag ar skeudennoù orin. Carlos Valle, anezhañ rener ar midi d'ar mare, a zisplegas penaos – en desped ma c'heller tabutal a-zivout lod eus tezennoù Castelo diwar-benn orin ha skignadur ar c'halvarioù e gouloù ar pezh a ouzer hiziv – e voe broudet ar sperederien, al lenneien, etc gant Castelao hag e levr da « soñjal en oberennoù-se evel e monumantoù, pa vezent disprizet pe dost araozo. »

 Emdroadur 
E 1924 e krogas Castelao da zastum ditouroù a-zivoùt kalvarioù Galiza a-c'houde e zegemer er Seminario de Estudos Galegos, ma voe anvet da rener rann an Arzoù hag al Lennegezh. En e rakger e skrivas :
{{Quotation:Entón, enfiei os ollos e o pensamento cara un aspecto da arte popular aínda non encetado por ninguén: os cruceiros galegos. Descubrín nos cruceiros un aspecto da nosa arte popular aínda non estimado como cousa importante. E velaí o que máis me importou.« Neuze e fiñvis ma daoulagad hag e soñjis en un dremm eus an arz poblek ha na oa bet boulc'het gant den ebet : ar c'halvarioù galizat. Dizoloet em eus er c'halvarioù un dremm eus hon arz poblek ha ne veze ket lakaet da bouezus c'hoazh. Hag e welis e oa pouezusoc'h evidon. »}}

Un testeni eus e zeur ouzh an eztaol poblek-se eo e voe As cruces de pedra na Galiza end-eeun titl e brezegenn-degemer er Real Academia Galega d'ar 25 a viz Gouere 1934, ma pledas gant an hevelep dodenn. E 1964 e voe embannet ar brezegenn gant an Academia, hep an tresadennoù a yae da-heul.
E 1940 ez embannas Castelao ur pennad anvet Los cruceros ("Ar c'halvarioù") er gelaouenn Galicia e Buenos Aires. Arabat eo disoñjal ivez e vez pouezus ar c'hoazioù maen en oberennoù Castelao, koulz en e dresadennoù (Cousas da vida, 1925) hag en e daolennoù.

Adalek 1924 betek 1936 e padas an dastum, petra bennak ma labouras an oazer war sevel ha reizhañ al levr betek dibenn e vuhez. Peogwir e oa o chom e Pontevredra n'eus ket da gavout souezh e trec'h kalvarioù ar gêr-se, ar re dost (Poio, Salcedo, Mourente, Marcón, Marín, Sanxenxo) ha re Rianxo, Noia hg an trowardroioù, en abeg d'o nester.

Evit prientiñ al levr e veajas Costelao gant e wreg en nevezamzer hag en hañv 1929 betek Breizh, ma studias ar c'halvarioù brezhon. Embannet e voe ar rakstudiadenn-se gant ar Seminario de Estudos Galegos e miz Mae 1930, dindan an talbenn As cruces de pedra na BretañaEmb. Galaxia . Krediñ start a rae an aozer en ul liamm etre kroazioù bed ar Gelted (Galiza, Breizh, Bro-Skos hag Iwerzhon), en abeg da heñvelded sevenadurioù ar broioù-se.

Al liamm-se, hag an ezhomm eus ur studiadenn evit keñveriañ kalvarioù ar broioù, a voe displeget fraezh e deroù al levr diwar-benn kroazioù Breizh :

Rodolfo Prada, Xosé Núñez Búa ha Luís Seoane, anezho kenlabourerien dostañ Castelao betek mizvezhioù diwezhañ e vuhez, a brientas un embannadur eus al levr pa voe kleñved an aozer en e varr. Evit gwir ned eas ket Castelao da welout ha sinañ pajennoù kentañ e levr. Bezet pe vezet, prest e oa al levr evit armoullañ abaoe daou vloaz : evel goudeskrid e kaver ennañ ur pennad berr bet sinet d'an 20 a viz Gouere 1946, ma lenner :

E 1936 dija e oa danzeet a-walc'h ar skrid, pa 'z asantas ar Seminario de Estudos Galegos d'e embann :

Emvod diwezhañ ar Seminario e voe : divodet e voe gant gouarnamant Francisco Franco en hevelep bloavezh.

 Framm 
Ouzhpenn renabliñ ha deskrivañ kroazioù Galiza e pled al levr gant petos de ánimas, cruceiros de capela ha kalvarioù ar vro. Ledanaet eo ar studiadenn gant ar c'hroazioù rakkristen, kristenadur ar mein a veze lakaet da hud, ar peulvanoù, koulz hag an hentoù, c'hroashentoù ha mein-bonn roman. Meneget ha treset ez eus ivez ar c'hroazioù maen a lakaed ouzh dorioù tiez ar gouerien hag ouzh an hórreos, ar grignoloù ma vired ar maiz.

Puilh eo ar skeudennoù el levr : 73 er skrid, 73 skeudenn-stag ha 12 luc'hskeudennBrasoc'h a-galz e gwirionez eo an niver a groazioù treset gant Castelao – en o fezh pe a-vunudoù –, pa 'z eus meur a dresasenn war an darn vuiañ eus ar skeudennoù-stag, betek 98 kroaz war unan anezho..

Bez' ez eus ivez ur buhezskrid berr, e saozneg, skrivet gant Blanco Amor ha troet gant G. Hennessy, hag ur diverrañ hir a-walc'h eus ar studiadenn, e saozneg ivez.

 Levrlennadur 
  CASTELAO (1950): As cruces de pedra na Galiza, Galaxia 
  FILGUEIRA VALVERDE, Xosé: Castelao e os estudos galegos, e La Voz de Galicia, 28/06/1984.
  ENCICLOPEDIA GALEGA UNIVERSAL s. v. cruces, Ir Indo, Vigo 1999.
  CONDE, María: As cruces de pedra na Galiza, en La Voz de Galicia, 09/01/2000.
  MONTEAGUDO, Henrique: Obras [Castelao], Galaxia, Vigo 2000.

 Notennoù 

Rummad:Savadurioù Galiza
Rummad:Levrioù galizek
Rummad:Levrioù 1950