Chapel Santo André de Teixido

300pxSanto André de Teixido Ditouroù hollek Rummad  Chapel Paeroniezh  Sant Andrev Abostol Lec'hiadur  Cedeira, proviñs A Coruña  43°42'31" N – 07°59'03" K Azeuladur Relijion  Iliz katolik roman Eskopti  Mondoñedo-Ferrol Savouriezh Savidigezh   Doare  Gotek
Santo André de Teixido zo ur chapel e parrez Teixido, e kumun Cedeira, e proviñs A Coruña, e Galiza. Brudet eo evel lec'h pirc'hirinañ, ha hervez ar c'hrennlavar galizek : Vai de morto quen non foi de vivo – "Neb n'eo ket bet pa oa bev a yelo pa vo marv".
D'an 8 a viz Gwengolo e vez lidet ar pardon, petra bennak ma 'z eus pirc'hirinerezhioù disteroc'h e-kerzh pep bloavezh, evel hini an 30 a viz Du hag a zo liderezheloc'h, muioc'h a dalvoudegezh denoniezhel ennañ. Diouzh an tu arzel ez eo heverk Kañsell Santo André de Teixido dre he stern-aoter barok CEGARRA Basilio : Guía e rutas da arte – A Coruña, p.21, Vigo, Guías Galaxia, 1999 .

Soñjet e vez ez eus pirc'hirinerezhioù el lec'h-se abaoe Oadvezh an Arem. An testeni kentañ a zeu eus ar bloaz 1391, meneget gant ar manac'h galizat Martín Sarmiento (1695-1772) en e levr Viaje a Galicia (1754-1755), a-c'houde e weladenn.
A-hed ar c'hantvedoù ez eus bet stummet meur a hengoun en-dro d'al lec'h, hag un tamm eus e vojenn int dija.

 Mojenn ar gañsell 
Bez' ez eus ur vojenn, a orin poblek hep mar ebet, hag a zispleg orin ar gañsell. Atav e krog ar mojennoù dre zonedigezh an abostol Andrev – pe eus e relegoù – el lec'hig-se e Galiza.
Daou zoare zo d'ar vojenn goude-se : en eil, Andrev a sav klemm ouzh Jezuz Nazaret en abeg ma 'z eo meneziek ha digenvez al lec'h, ar pezh a zigalonekaio ar birc'hirined da vont ker pellFRAGUAS, Antón (1988)., ha Jezus ha respont dezhañ «  Chom eno, Andrev, rak bev pe varv e teuio an holl da 'z kwelout » ; en egile e keñverier sant Andrev ouzh e geneil en abostolerezh, Jakez an Henañ, hag en deus iliz-veur Santiago de Compostela, Hent Sant Jakez ha miliadoù a birc'hirined pa ne c'hall chapel Teixido enderc'hel a-boan un degad anezho – ha Jezuz o klask e zigoll dre lavarout « Ar re na vint ket bet eno pa oant bev a ranko mont di pa vint marv ».

 Pirc'hirinded 
Boaz e veze ar birc'hirined da stlepel ur maen er c'harnoù hag a zo war an daou du eus an hent – betek ugent karn zo etre parrezioù Veriñ de Abaixo ha Teixido. Hervez ar vojenn e komzo mein ar c'harnoù da zeiz ar Varn Diwezhañ, da lavarout pe ene en eus dalc'het d'e c'her da vont da Santo André.

Abaoe mare keltiek ar sevenadur kastroAdalek dibenn Oadvezh an Arem (c. 1 000 kent J.-K.) betek aloubadeg ar Romaned (c. 100 kent J.-K.). e vez pirc'hirinerezhioù e Teixido PITA Armada& LOIS Xosé (1997) : Cultos ancestrais e peregrinacións a Teixido, Universidade da Coruña Ar brouenn gentañ a gaver e testamant un itron e 1391, ma c'houlenn ma yajed eviti da bardon Santo André de Teixido, p'he devoa prometet en ober, ha ma vije lakaet war an aoter ur c'houlaouenn-goar en testeni eus he stad a vaouez a renk uhel Eskopti Mondoñedo-Ferrol CAL PARDO Enrique (1991) : De Viveiro en la Edad Media, en Estudios mindonienses : anuario de estudios histórico-teológicos de la Diócesis de Mondoñedo-El Ferrol, niv. 7, pp. 11-226.

E korn-bro Cotobade (proviñs Pontevedra) e reer Vía Láctea (Hent Sant Jakez) eus an hent da Santo André a gas d'ar gañsell ALONSO ROMERO Fernando : Santos e barcos de pedra, Vigo, Xerais, 1991 .

 Ar gañsell 
 Istor 
Emañ ar chapel e Serra da Capelada, un tornaod e Norzh proviñs A Coruña, ur 600 m a-us live ar mor.
Setu amañ ar pezh a soñjas Martín Sarmiento p'he gweladennas d'ar Sadorn 14 a viz Even 1755 :

 Deskrivadur 
A-fed frammadur ez eo ar gañsell un azeuldi gotek morel e rizhouriezh.Soraluce Blond, J. R. (1999) Ar volz-enor vegant eo an elfenn goshañ.

Eus marevezeh ar re Andrade e teu al lodennoù koshañ : ar penn-chantele hag a oa bolzek en deroù ; an nor a-gostez gant he gwareg vriataek e doare Elesbed Iañ, rizhek eus ar stil gotek diwezhat, hag a zlee talvezout da zor bennañ etre ar  hag an  kantved.

Klokaet e voe ar stumm-se gant savadur un tal nevez hag ur c'hloc'hdi, peurechuet e 1781 a-drugarez da gresk ar gounidoù degaset gant ar pirc'hirinerezh.

E 1970 e voe dizoloet livadurioù-moger hag a ziskouez merzherinti sant Andrev.

 Mojennoù ha hengounioù 
Eneoù ar re varv degaset gant kerent-nes
Neb n'en em ouestlas ket da sant Andrev pa oa bev a ranko mont pa vo marv, hag un doare da seveniñ ar birc'hirinded eo gant skoazell kerent-nes vev (daou anezho peurvuiañ) hag a ambroug an ene marvFraguas Fraguas, A. (1998). Kent kregiñ gant ar birc'hirinded ez a an dud d'ar vered m' en em vodont tro-dro da vez an hini tremenet evit pediñ e ene da veajiñ ganto.
Bara sant Andrev
Gant minvig e farder sanandresiños, da lavarout eo arouezioù eus ar birc'hirinded. Teir skeudenn a veze graet en deroù : ur gwaz, ur vaouez hag ur goulm ; pemp zo hiziv :
un dorn evit gwareziñ ar garantez, ar gavandenn vat hag ar vignoniezh ;
pesked evit gwareziñ al labour hag ar bevañs ;
ur vag evit gwareziñ ar beajoù, an ti hag ar c'henwerzh ;
ar sant evit gwareziñ yec'hed ar c'horf hag ar spered, hag ar genvezañs peoc'hiek ;
ar vleunienn anvet "boked an Dreinded" (Viola tricolor) evit gwareziñ ar studioù, an arnodennoù hag ar santadoù ; efedus eo enep ar boan-dent hag ar boan-lagad.
Feunteun he zeir c'horzenn
E Feunteun he zeir c'horzenn e klasker gouzout ha grataet e vo ar pezh a zo bet goulennet digant ar sant Andrev dre bedennoù. Evit-se e vanner ur tamm bara en dour : mar chom war-neuñv e vo skoazell digant ar sant, mard a d'ar strad n'eus spi ebet ken. Hervez un doare all e rank an den distreiñ d'ar gañsell mar nauñv ar bara.
Kalied 
Kalied (Armeria maritima) a gresk tro-dro da Deixido, ha brudet int evit diskoulmañ kudennoù ar garantez.
Ar skourr
Unan eus hengounioù eo distreiñ eus ar birc'hirinded gant "skourr sant Andrev", a zo ur skourrig kelvez gant hugennoù ivin stag outo.

 Skeudennaoueg 

 Levrlennadur 
  Antropoloxía mariñeira: Actas do Simposio Internacional in Memoriam Xosé Filgueira Valverde, Pontevedra, 10-12 de xulio, 1997, Consello da Cultura Galega, 1998  — Pennadoù :
FRAGUAS FRAGUAS, Antonio (1995), Lenda e poesía popular nas nosas rías, no noso mar, pp. 335–348 ;
FUENTES ALENDE, Xosé (1998), Os exvotos de tema mariñeiro en Galicia, pp. 315–334 ;
GONZÁLEZ PÉREZ, Clodio (1998), Devocións mariñeiras: Do Corpo Santo á Virxe do Carme, pp. 283–313.
 FRAGUAS, Antón (1988) : Romerías e Santuarios, Galaxia 
 GONZÁLEZ REBODERO, Xosé Manuel (1997) : Guía de festas populares de Galicia, Galaxia 
 MACIÑEIRA PARDO-DE-LAMA, Federico (1921) : San Andrés de Teixido – Historia, leyendas y tradiciones, Litografía e Imprenta Roel, 2011 
 PENA GRAÑA, Andrés (2006) : Santo Andrés de Teixido – O Camiño Máxico dos Celtas, Equona  – Lenn en-linenn
 RISCO, Vincente (1962) : Etnografía: cultura espiritual, en Historia de Galiza I, Buebos Aires – Ademb. Akal, Madrid, 1979
 SORALUCE BLOND, José Ramón : Guía da arquitectura galega, Galaxia, 1999 
 USERO GONZÁLEZ, Rafael (1972) : El Santuario de San Andrés de Teixido, Fundación Villabrille, 1992 

 Liammoù diavaez 
  Camiño a Santo André de Teixido
  Cancioneiro de San Andrés – Kantik da sant Andrev

 Notennoù 

Rummad:Savadurioù Galiza
Rummad:Chapelioù Galiza