Josephine Baker

Josephine Baker, Freda Josephine McDonald hec'h anv en ti-kêr, bet ganet d'an 3 a viz Even 1906 e Saint-Louis (Missouri) hag aet d'an Anaon d'an 12 a viz Ebrel 1975 e Pariz, a oa ur ganerez, penn-dañsourez, aktourez ha rezistantez stadunanat-c'hall.

Brudet evit e abadennoù Music-hall hag arlun ar bloavezhioù foll, deuet eo bet C’hall e 1937 goude bezañ dimezet gant Jean Lion. E pad an eil brezel bed eo deuet da vezañ labourat evit servijoù kuzh Bro-C’hall hag ober a rae abadennoù digoust e Afrika Norzh dirak ar bagad “Alliés” hag echu a ra ar brezel evel letanant aerlu c’hall. 

D'an 18 a viz Eost 1961, e park kastell Miland e Dordogne, eo bet roet da Joséphine Baker al Legion enor hag ar Groaz vrezel.

E 2021, tost hanter-kant vloaz goude e marv, aet eo er Panteon. Merk a ra neuze ar c’hwec’hvet maouez hag ar vaouez du kentañ oc’h en em gavout e « templ » ar Republikaned.

 Buhez Skrid 
Freda Josephine McDonald, anavezet war-lerc’h gant hec'h anv leurenn, Joséphine Baker, a zo ganet d'an 3 a viz Even 1906 er Stadoù Unaned, er Missouri. He mamm, Carrie McDonald, a zo ur sonerez ha dañserez gant orinoù Afro-Amerikan hag Amerikan genidik (Amerinidien), merc'h ur skav eo. He zad a zo soner straed gant orinoù Spagnolek, mont a ra kuit eus ar familh a-raok anavezout Joséphine. 

Joséphine Baker he deus tremenet kalz amzer oc'h eskemm etre ar skol hag al labourioù domestik. Ezhomm he doa he familh ur gopr ouzhpenn, diaes e oa bevañ dre ma oant paour. A-benn ar fin, Joséphine he deus paouezet gant ar skol da 13 vloaz, evit en em zimeziñ. An eured n’eus ket padet pell, un nebeud mizioù.

 Music Hall 
Joséphine a zañs abaoe emañ bihan. Goude e eured he deus kemeret perzh, e 1920, en ur trio arzourien straed anvet Jones Family Band. Goude ar mare-mañ, kejet he deus gant William Howard Baker. Evit gellout bevañ, dañs a ra er Standard Theater, lec’h ma c’hounez 10 dollars bep sizhun. 

A-benn ar fin, gwelout a ra Joséphine brasoc’h. Dilezet he deus e gwaz evit bevañ e hunvre, bezañ danser e Brodway. Ober a ra un nebeud strollad, e Brodway evel dañserez ha deuet eo da vezañ brudet a-walc’h. Merket eo e karvezh gant e roll e-barzh la Revue Negre, un abadenn hag en deus reveulziet ar c’habaret parizian. E niverenn anavezetañ a zo an hini lec’h ma dañs gant ur sae graet gant bananez, ur gwiskamant hag a zo brudet er bed a bezh. 

E deroù miz Here 1925, Joséphine Baker eo an dañserez gentañ o c'hoari en abadenn anvet « An dañs gouez », e C'hoariva Champs-Elysées. Pa oa diaez e penn kentañ bezañ degemer gant ar publik c’hall, dre e stil kras, dont a ra a-benn da vezañ asanted e galon ar parizian. Posubl eo displeg an darvoud-mañ dre ar fed he deus dedennet ar publik gant ar jazz hag an tonioù afrikan-hag-amerikan. Degaset he deus kalz trav nevezh e bed an arvest, kemeret he deus riskloù, evel kas ul loupard war al leurenn, he deus gellet en em vevenniñ.

 An eil brezel bed 
E 1939 e reas Joséphine Baker un droiad amerikan hep kendrec’hiñ he fublik. Evit an Amerikaned e oa Josephine Baker “re” c’hal. Ur bloaz war-lerc'h e tistroas e Vro-C’hall ha dimeziñ a reas gant Jean Lion. A-drugarez d’an eured-mañ e teuas da vezañ ur geodedourez c'hall.

E penn kentañ an eil brezel bed, e teuas Joséphine Bajer membr an enepspierezh e Pariz. Kejañ a ra neuze gant tud ar gevredigezh uhel, met ivez e-kichen ar Groaz Ruz. Goude-se e teu da vezañ e 1940, gwazour kuzh ar Frañs dieub.

Hed-ha-hed ar brezel, betek an dieubidigezh, Joséphine Baker a oa e karg eus kefridioù bras. Implij a rae e kensonnadurioù sonerezh evit kuzhat ar c’hemennadennoù.  

Joséphine Baker ne zisoñj ket, koulskoude, kenderc'hel gant e vicher arzour, daoust m'eo aet un tamm gorrekoc'h. Arlun e oa eus ar film Priñsez Tam Tam e 1935, hag meneget eo c'hoazh er film « Meilh Ruz » eus 1941 gant Yves Mirande.

 Stourm enep gouenelour 
Joséphine Baker oa ur steredenn pouezus eus an XXvet kantved. Daoust ma oa brudet ha karet gant ur publik vras, diaesterioù he deus bet, dreist-holl abalamour d’he liv groc’hen. Ar ouennelouriezh oa ur spern en he hentad, er Stadoù Unaned Amerika, dreist-holl. E pad e tro en e vro orin, n’he doa ket c’hoant ober abadennoù e lec’hioù gant gwennzisrannerezh. A heul e vuhez he deus kaset a benn ar stourm a-enep ar ouennelouriezh evel stourmerezh abil evit ar gwirioù keodedel.

Daoust ma he deus Joséphine bet eured tost 12 wech, n’eo james bet dougerezh. Evelkent, advabet he deus kalz a vugale gant orinoù disheñvel, ket nemet evit dic’hoantañ e c’hoant bezañ mamm, met ivez evit diskouez e stourm enep-gouennelourezh.  

Neuze, advabet he deus daouzek vugel eus orinoù disheñvel : koreaneg, Finlandeg, galleg, japaneg, ivoreg, kolombianeg, kanadianeg, aljerianeg, marokaneg, venezuelat, ha yuzev c'hallek. Gant e vugale, ivez anvet ganti “tribu arc en ciel”, Joséphine Baker a vo dimezhet gant Jo Bouillon. Dilojañ a ra neuze er c’hastell Milandes e 1947. Setu, dispign a ra tout e arc’hant. 

Daoust d’he c’hudennoù arc’hant, kendalc’h a ra Joséphin e stourm a-enep ar ouennelouriezh. Peurgetket en hec'h emouestl en afer Emmet Till e 1955. Souten a ra ivez kalz Martin Luther King, 

Alato, Joséphine oa a blad, tost ket muiñ a arc’hant oa gantiñ. Priñsez Grace de Monaco a zo neuze aet en he sikour hag profet he deus ur villa hag sikourioù arc’hant betek fin et vuhez. 

Rummad:Ganedigezhioù 1906
Rummad:Marvioù 1975
Rummad:Korollerezed Bro-C'hall
Rummad:Kanerezed gallek