Yezh ar bleunioù

Yezh ar bleunioù a reer eus un doare da gas kemennadennoù kuzh dre aozañ bokedoù bleunioù.
A-viskoazh ez eus bet graet gant bleunioù evit ezteurel fromoù : bleunioù zo bet kavet e bezioù Homo neanderthalensis e Shalidar (Kurdistan Ralph S. Solecki, Shanidar, the first flower people, Knopf, 1971 . Helavar e oa ar bleunioù en Henc'hres ha Henroma ; peuzkollet eo bet ar yezh-se, met diwar ar pezh a chome anezhi ez eo bet roet ul lañs nevez da yezh ar bleunioù en Europa ar Grennamzer a-drugarez d'ar varc'hegiezh.
Er Bibl, e Kanenn ar C'hanennoù, e kaver bleunioù arouezius.
E broioù ar Reter-Nesañ e teuas ar yezh da vezañ kemplezhek-kenañ, dre ma veze roet d'ar bleunioù anvioù arabek pe durkek a genglote gant ar gerioù lec'hiel gwirion a zouge ster ar c'hemennadennoù. Kemm-digemm e oa yezh ar bleunioù hervez ar sevenadurioù, ne c'halle ket ur Bersianez kompren ur boked a oa bet aozet evit ur Sirianez.
Er broioù europat avat ez eus sterioù boutin d'ar vleunienn-mañ-bleunienn a-dreuz klouedoù ar yezhoù. William Shakespeare, en e bezh-c'hoari The Tragical History of Hamlet, Prince of Denmark, a zispleg sterioù arouezius lod bleunioù.
Berzh a reas yezh ar bleunioù en  e Bro-Saoz da vare ar rouanez Victoria (ren : 1837-1901) ha pelloc'h e Stadoù-Unanet Amerika, pa veze arabat ezteurel santadoù a garantez e kevredigezh strizh-kenañ ar mare-se.

 Orin ar c'hiz 
Eus lez Kergustentin en impalaeriezh otoman (Istanbul e Turkia a-vremañ) e teuas ar c'hiz, pa oa an tulipez rouanezed al liorzhoù eno abaoe ma oant deuet eus an Himalaya er bloavezh 1000 Florence Thinard, L'herbier des explorateurs, Éditions Plume de carotte, 2012 .
Dre ar varzhez Lady Mary Wortley Montagu (1689-1762) ez erruas e Bro-Saoz e 1717 Isobel Grundy, Lady Mary Wortley Montagu: Comet of the Enlightenment, Oxford University Press, 2001 , tra ma voe degaset da Sveden gant ar skrivagner ha beajour gall Aubry de la Mottraye (1674-1743) dek vloaz diwezhatoc'h, e 1727 Aubry de la Mottraye (1727), Voyages du Sr. A. de la Motraye en Europe, Asie et Afrique, Hachette Livre BNF, 2012 .
Berzh a reas yezh ar bleunioù e Bro-C'hall adalek 1810 betek 1850, e Bro-Saoz er mare viktorian betek 1850 ivez ; en hevelep mare e veze diouzh ar c'hiz en Alamagn, e Belgia hag e peurrest Europa, er Stadoù-Unanet ha betek Suamerika.

 Geriadurig ar bleunioù 
Setu amañ ar sterioù a roer d'ar bleunioù e broioù ar C'hornôg dre vras ; evel-just e c'hall ar vleunienn-mañ-bleunienn dougen ur ster disheñvelik a vro da vro.

Diouzh o anvioù latin eo renket ar bleunioù.
O anvioù brezhonek, pa vez, a gavor dre vukañ al logodenn war ar skeudenn.
Dindan pep skeudenn emañ arouez ar vleunienn dre vras hag ar gemennadenn ersis pe resisoc'h a zegas, diouzh he livioù a-wechoù.
 A • B • C • D • E • F • G • H • I • J • K • L • M • N • O • P • Q • R • S • T • U • V • W • X • Y • Z
 A 
 100px|MimozaennAcacia decurrensSurentez 180px|MildeliennAchillea millefoliumKalonegezh 110px|Louzaouenn-ar-flemmAconitum napellusFals-surentez 200px|(dizanv)Adonis amurensisDoan garantez Den ne oar en ho karan. Ho karout a vennan daoust pe zaoust. Disfiziit diouzh ur vignonez. Klozañ a ra ma c'halon c'hloazet. 150px|(dizanv)Ageratum conizoidesFiziañs 130px|Roz-malvAlcea roseaKarantez eeun 170px|PasvoulouzAmaranthus caudatusKarantez padus 170px|(dizanv)Amaryllis belladonnaArdoù C'hwi eo ar mad priziusañ. • Gwenn : Karantez divragerezh• Roz : Karet dre guzh• Mouk : Keuz diwar garantez• Liesliv : Nec'h diwar garantezNetra na'm skuizho. • Roz : Re jolif oc'h.• Ruz : Re lesaet oc'h. 155px|GleizhAnagallis arvensisGortoz 170px|DiskrabAnemoneDalc'hegezh 185px|TalbodAngelica sylvestrisAwen 95px|(dizanv)Antirrhinum majusC'hoantoù Deuit, emaon ouzh ho kortoz. • Glas : Dalc'het on gant fiziañs.• Ruz : Krediñ a ran em c'harantez.• Melen : Garedonet e vo ma dalc'husted. Soñjoù uhel a zegasit.  Deuit an abretañ ar gwellañ. 100px|Beskenn-an-Itron-VariaAquilegia vulgarisFollentez, tristidigezh 110px|AristolochezennAristolochiaUhelegezh  180px|Huelenn-c'hwervArtemisia absinthiumC'hwervoni 180px|Huelenn-wennArtemisia vulgarisFealded ar priedoù Strafuilhet on ganeoc'h.  • Ruz : Sevel a rin betek ennoc'h.• Melen : Kalskit mont betek ennon. Ma c'halonizañ a rit. Netra na'm zistroio diouzh ma deverioù. 100px|Troad-leueArum sp.Ene 100px|MiladennAsphodelus sp.Kalon dilezet 180px|AsterAster sp.Karantez fiziusSelaouit hoc'h ene ; galvet eo gant ma hini.  Mantret eo ma c'halon. • Glas ha gwenn : Kredit ennon.• Mouk : Ho karout a ran muioc'h eget na rit.
 B 
 195px|BegoniaBegoniaKaloniezh 217px|TommheoligBellis perennisMennad 180px|Kaolenn-c'harvBorago officinalisDalc'hegezh ar galon 110px|(dizanv)Brimeura amethystinaFiziañs Mignoniezh kalonek. Deoc'h eo ma c'harantez. Karet abaoe pell. Start e kredan ennoc'h.
 C 
 95px|(dizanv)Calceolaria unifloraEured 190px|RozinilennCalendula officinalisGlac'har 95px|Boked Marc'haridCallistephus chinensisBri, fiziañs 170px|BrugennCalluna vulgarisNerzh Ur goulenn a vo dizale.Ha gortoz a rankan ? Trist on pell diouzhoc'h. • Glas : Krediñ a ran ennoc'h.• Gwenn : C'hwi eo an hini genedusañ• Roz : C'hwi eo an hini garetañ. Bagol eo ma c'harantez. 185px|TroellennCalystegia sepiumHegasted 92px|Boked-kloc'hCampanula sp.Jolifted 175px|KamelliaennCamelliaLorc'h 105px|AskolennCarduusDisplijadur • Glas : Gortoz a rin devezhioù gwelloc'h.• Gwenn : Perak tec'hel a-zirazon ?• Roz : Tommañ a rin ouzhoc'h. Perak ma lakaatda c'houzañv ? • Gwenn : Faeañ ma c'harantez a rit.• Ruz : An hini vravañ oc'h.• Roz : Lorc'h zo ennongant ho karantez. Nec'het on gant ho komzoù. 150px|(dizanv)Celosia cristataHiraezh  110px|GlizinennCentaurea cyanusLentegezh 100px|SantoreaCentaurea maculosaKeloù a garantez 100px|Abrant gwenn, KramamaihChamaemelum nobileJoa Lavarit ho soñj eta. Ne gredan ket anzavma c'harantez ouzhoc'h. Ho karout a ran bepred. Joa wirion am eus ouzhoc'h. 110px|Bleunienn-an-HollsentChrysanthemum ×morifoliumKarantez aet da get 197px|Rouanez-al-liorzhoùClematis sp.C'hoantoù 100px|DigounnarColchicum automnaleOaz 197px|KegidConium maculatumKadarnded • Gwenn : Karantez nevez ebet.• Roz : N'hoc'h eus ket meizet ennon.• Glas : Kredet em eus ennoc'h. • Glas : Spi am eus e stekin ouzhoc'h.• Gwenn : Gant ma erruin en ho kalon. Nag ho kwelout am doagn. Prest on da dalañouzh ar marv. 100px|Louzaouenn-an-hañvConvallaria majalisJolifted diheverzh 130px|(dizanv)Coreopsis sp.Kenoaz 110px|KrokuzennCrocus sp.Nec'h 100px|FlammellCyclamen sp.Kened, oaz Ho kened eo ho ficherezh gwellañ. Gouzout ez oc'h karet am doagn. • Glas: Spi hag aon am eus• Melen : Dinec'hit-me.• Mouk : Keuz hoc'h eus ouzh ma c'harout.• Ruz : Aon am eus rak ar c'harout betek re.  Ho kened am dic'hoanag. 180px|BanalennCytisusDiuz Karout div wech ne c'hallit ket.

 D 
 100px|DaliaDahlia sp.Anaoudegezh 135px|JenegrelennDatura stramoniumFiziañs stroñset 100px|DelfinezennDelphinium sp.Sorb 175px|(dizanv)Dianthus barbatusEstlamm • Liesliv : deoc'h eo ma holl soñjoù.• Melen : Peurleun a levenez eo ma c'halon.• Ruz : Ma hevoud eo ho karantez. Na gredit ket er falsprezegerezh. • Gwenn : Dever zo warnon.• Livioù all : Diwezhatoc'h. Setu-me ho sklav. 155px|JenoflennDianthus caryophyllusBirvidigezh 110px|(dizanv)Dictamnus albusGrad-vatDigitalis purpureaFriantiz • Gwenn : Bev eo ma mignoniezh.• Roz : Bervant eo ma c'harantez.• Ruz : Kredenn am eus en ho karantez.  • Gwenn : Davedoc'h e ya ma soñjoù.• Limestra : Ma c'halon ne zisoñj ket. Ne c'hallan mui kuzhat ma c'harantez.
 E 
 180px|JenoflezennErysimum cheiriDalc'hegezh 180px|Ruvelen, louzaouenn-ar-bleizEuphorbia sp.Karantez • Gwenn : Feal eo ma c'halon.• Ruz : Digemm eo ma c'harantez.• Tan : Ho karout a ran mui-ouzh-mui. Ganeoc'h eo bet dihunet ma c'halon.
 F 
 160px|(dizanv)Fritillaria sp.Estlamm 115px|FuskiaennFuchsia sp.Birvidigezh ar galon Diwar estlamm ne nac'hin netra ouzhoc'h. • Ruz : Ho karout a ran a-greiz kalon.• Ruz ha gwenn : Ho karantez eo ma c'hredenn.• Ruz ha mouk : Divrall eo ma c'harantez.
 G 
 165px|Treuz-erc'hGalanthus nivalisKroaz 190px|GardeniaGardeniaGwirionded 255px|JañsifGentiana luteaPoan 125px|ElestrennGladiolus communisEmgav Brasoc'h karantez goude ar groaz-se. Gwirion eo ma c'harantez. Gouzañv a ran pa dec'hit. (Diwar niver ar bleunioù er bokede ouzer eur an emgav.)
 H 
 220px|Tro-heolHelianthus annuusTrelladur 195px|(dizanv)Helichrysum stoechasKeuz peurbadus 183px|Tro-heolHeliotropium europaeumJoa 110px|Pourenn-vranHyacinthus sp.Levenez ar galon Ne welan nemedoc'h. Poan beurbadus. • Gwenn : Ho mignoniezh hepken a c'houlennan.• Mouk : Fiziek e choman. • Gwenn : Laouen ouzh ho karout.• Glas : Laouen gant ar spi a roit din.• Melen : Eürus e viot gant ma c'harantez.• Roz/Ruz : Don ennon emañ ho karantez. 125px|Rozenn-gaouledHydrangea macrophyllaFroudenn 192px|MilzoullHypericum perforatumGortoz 110px|SikadezHyssopus officinalisYenien • Arwer : Lezit-me da c'hoanagiñ.• Glas : Ho froudennoù am doagn. Frankiz da zont. Perak bout diseblant ? 

 I 
 202px|(dizanv)Impatiens balsaminaBreskted 115px|GweerezIpomoea purpureaMignoniezh emroet 116px|ElestrennIris sp.Kalon dener 195px|(dizanv)Ixia sp.Dalc'hegezh • Unliv : Karantez nec'het.• Liesliv : Karantez faeet. Kontit war ma emroüsted. • Glas : Ho karout a ran tener.• Gwenn : Ho karout a ran gant fiziañs.• Melen : Ho karout a ran gant hevoud. Ho karout a rin da viken. 
 J 
 170px|JesmiJasminum sp.Karantez orgedus • Gwenn : Krogit da'm c'harout.• Melen : Mennet on da voutpep tra deoc'h.
 L 
 169px|Piz-bleuñvLathyrus odoratusFalselevez 148px|LavandennLavandula sp.Teneridigezh doujus 197px|Sterenn arc'hantLeontopodium alpinumNoblañs dinamm 110px|Louzaouenn-santez-Marc'haridLeucanthemum vulgareEeunded ar galon N'ho kredan ket. Ho karout a ran gant doujañs. Un eñvor nobl ha glan a virin ac'hanoc'h. C'hwi hepken a welan. 110px|LiliennLilium sp.Glanded, meurded 155px|GwezvoudLonicera sp.Liammoù Glan eo ma c'harantez. Liammoù a garantez.
 M 
 120px|Kaolenn-valvMalva alceaPoan galon 115px|MelaouennMelilotus officinalisDouster 285px|BegarMelissa officinalisDeltu 214px|Bent-kiMentha arvensisKoun N'anavit ket ma foan. Na gemmomp ket. Diaes eo din mestroniañ ma c'harantez. Koun ha spi am eus. 160px|(dizanv)Mimosa pudicaKizidigezh vras 225px|Boked-ar-sterenn-vrasMirabilis jalapaEvezhiegezh 165px|Daoulagad-ar-Werc'hezMyosotis sp.Koun feal 110px|MeurtaMyrtus communisNerzh ar galon Un netraig am feuk. Ret eo bout evezhiek. Na'm ankouait ket. Amprouet eo ma c'harantez.
 N 
 130px|FoeonennNarcissus jonquillaMelkoni 110px|(dizanv)Narcissus poeticusEmgarantez, vended 110px|Rozenn-gammNarcissus pseudonarcissusDale 195px|Lugustrenn wennNymphaea albaDiseblanted Jastrañ a ran gant ar garantez. Digalon oc'h. Gortozomp ar mare emsav. N'ouzit ket karout.
 O 
 241px|(dizanv)Ocimum basilicumKasoni, paourentez 214px|OrkideennOrchidaceaeGred 190px|MarjolennOriganum majoranaKened Ho tisprizoù a gounaan. • Gwenn : Karantez c'hlan.• Liesliv : Karantez uhelek. D'an holl e plijit.
 P 
 141px|Rozenn-sant-ErwanPaeonia officinalisGwirionded 145px|Rozenn-aerPapaver rhoeasFriantiz vresk 143px|Rozenn-voc'hPapaver somniferumHunvreoù. 110px|Boked ar BasionPassiflora sp.Gloaz • Gwenn : Eveshait ouzhoc'h.• Roz : Na gontit nemet warnon.• Ruz : Ma c'harantez zo a-evezh warnoc'h. En em garomp an abretañ ar gwellañ. Hunvreal a ran ennoc'h. Gouzañv a ran en abeg deoc'h. 165px|(dizanv)Pelargonium capitatumRatozhioù 155px|(dizanv)Pelargonium roseumKarantez varzhoniel 150px|NadozioùPelargonium sp.Karantez 110px|PetuniaPetunia sp.Skoilh • Brizhellet : C'hoantoù eürus.• Gwenn : Glanded ar ratozh.• Roz : Birvidigezh ar ratozh. Hoalet on gant ho karantez  • Gwenn : Ne gredit ket em c'harantez• Roz : Eürus on en ho kichen• Ruz : Bepred e soñjan ennoc'h. Ul lizher zo bet daspaket. 195px|(dizanv)Philadelphus coronariusEñvorenn 165px|(dizanv)Phlox sp.Flammenn 110px|AnizPimpinella anisumPromesa 110px|TuberozennPolianthes tuberosaC'hoant Soñj ac'hanoc'h a zalc'han bepred. • Brizhellet : Devit ma lizheroù.• Ruz : Deviñ a ran evidoc'h. Kontit warnon. Ma c'halon ho c'hoanta. 180px|Boked-laezhPrimula vulgarisKentañ karantez C'hwi hepken am eus karet a-viskoazh.

 R 
 193px|Pav-yarRanunculus acrisLevenez 193px|Pav-branRanunculus asiaticusRebechoù 110px|RezedaReseda luteaTeneridigezh 230px|Gwezenn-rozRhododendron ferrugineumKranded Laouen o karout. • Gwenn : Perak treiñ kein ouzhin ?• Melen : Dianaoudek oc'h.• Ruz : Dianzav ma c'harantez a rit. Karout ha goanagiñ a ran. C'hwi eo an hini genedusañ. 193px|Gouvrug-rozRhododendron ocidentalisLevenez ar garantez 180px|RozennRosaKarantez 195px|Rozenn-giRosa caninaHevoud dibad 110px|RoumarinRosmarinus officinalisKalon eürus • Gwenn : Laouen o c'houzout ez oc'h karet.• Roz : Laouen o vezañ karet. • Gwenn : Karantez o huanadiñ.• Roz : Le a garantez.• Roz, bras : Rouanez ar galon• Te : Galanterezh.| align="center" | Re vuan e tremen an devezhioù laouen.
| align="center" | Eürus on p'ho kwelan.
|- valign="bottom"
| align="center" style="background-color:#fffff0;" | 110px|Rubia tinctorumFalsprezegerezh|- valign="top"
| align="center" | Falsprezegerezh eo.
|-
|}
 S 
 110px|SaojSalvia pratensisBri 210px|Louzaouenn-ar-soavonSaponaria officinalisKañv 192px|Louzaouenn-ar-c'halScabiosa columbariaTristidigezh 110px|HeglevSempervivum tectorumYenadur Prizañ a ran ho perzhioù mat. Don eo ma glac'har. Er begin emañ ma ene. Na kemmet oc'h ! 110px|Louzaouenn-al-luduSenecio cinerariaPoan-galon 198px|(dizanv)SileneMezvidigezh 125px|BetonigStachys officinalisMignoniezh 200px|LireuennSyringa vulgarisEsmae kentañ ar garantez • Glas : Karantez er boan.• Gwenn : Eñvorenn boanius.• Melen : Kañv kriz. (Daougementiñ a raster ar bleunioù all) Didorrus eo ma mignoniezh. • Gwenn : En em garomp.• Mouk : Deoc'h eo ma c'halon.
 T 
{| style="font-size:85%;"
|- valign="bottom"
| align="center" style="background-color:#fffff0;" | 203px|Rozenn-IndezTagetes patulaDisrann'''
| align="center" style="background-color:#f0ffff;" | 110px|C'hwervizonTaraxacum sp.Strew 203px|TinThymus vulgarisKarantez padus 110px|MelchonennTrifolium pratenseEntremar Perak emaon ken pell diouzhoc'h ? Had mat a strewan. Biken n'ho ankouain. Gouzout a garjen. 196px|KabusinennTropaeolum majusDiseblanted 110px|TulipezennTulipa sp.Disklêriadur • Gell : Serr eo ho kalon.• Melen : Netra n'ho hoal.• Mouk : Ne c'hellit mui karout.  Disklêriadur karantez.
 U 
 200px|Linad-skaotUrtica dioicaKrizder Mantret on gant ho trougiezh.
 V 
 110px|Louzaouenn-ar-c'hazhValeriana officinalisKalon c'hloazet 110px|BarlenVerbena officinalisKuzhutadennoù 110px|Louzaouenn-santez-VeronikaVeronica officinalisFealded 100px|GwenngoudViburnum opulusLorc'h Jahinet on ganeoc'h. Komz deoc'h dre guzh a fell din. Bezit fiziañs ennon. Lorc'h zo ennonouzh ho karout. 190px|RouanezVinca sp.Melkoni 190px|MelionennViola odorataKarantez kuzh 190px|Boked an DreindedViola sp.Soñjoù karantezus Ne hunvrean nemet ennoc'h. Ra vo dianav hor c'harantez. Deoc'h eo ma soñjoù.
 W 
 120px|GlikinennWisteria sinensisTeneridigezh Mennout a ran ho karantez.
 Y 
 115px|YoukaYucca aloifoliaFriantiz kuzh Deviñ a ran hep gouzout deoc'h.
 Z 
 190px|BrezinennZinnia sp.Friolerezh Ne 'm c'harit mui.

 Andonioù 
Yezh ar bleunioù
  Nouveau Larousse Universel, Librairie Larousse, 1948 – Levrenn 1, skeudenn-stag p. 745.
Anvioù ar bleunioù
   Geriadur Ménard
   Fañch Duros, Herbarum vernaculi, La Digitale, 1991 

 Levrlennadur 
  Nathalie Chahine, Le petit livre du langage des fleurs, Éditions du Chêne, 2016  – Ma kavor orin arouezioù lod bleunioù.

 Notennoù 

Rummad:Plant
Rummad:Bleunioù