Samied

Kavout a reer ar bobl Sami pe Samied war dachenn peder stad : Norvegia, Sveden, Finland (Suomi) ha Rusia. Envel a reont o bro ar Sápmi. 

Ar Samieg a zo eus rummad ar yezhoù finnek-ougrek. E Norvegia e ranner ar yezh e 9 rannyezh.

Lenn a reer ez int deuet eus Siberia 11 000 bloaz 'zo. Gwelet int evel ur bobl "kent". Ar meneg skrivet kentañ diwar o fenn a gaver e 98 goude J.K. en un destenn gant an istorour roman Tacitus. E 555 goude J.K. ar gresian Prokopios a gomz eus Skandinavia dindan an anv a Dhule. Envel a ra an annezidi Skridfinned ha deskrivañ a ra anezho evel chaseourien, saverien kirvi-erc'h hag implijerien skioù. Kavet e vez meneg eus darempredoù kenwerzh ganto er sögur (liester saga) islandat. Er grennamzer e vevent e kumuniezhioù bihan chaseourien. Dont a reas labourerien-douar eus lodennoù all eus Skandinavia d'en em staliañ en o-zouez er XVIIvet ha XVIIIvet kantved. Adalek ar XVIvet kantved e teuas ar Samied da vezañ saverien kirvi-erc'h. 

Hervez ar sifroù a gaver 70000 a dud en em lavar Sami hag a gomz ar yezh. 45000 anezho a vev e Norvegia (25 000 er Finnmark), 17 000 e Sveden hag ar peurrest e Suomi ha Rusia.
Ma klasker ouzhpennañ ar Samied mesket gant an dud all hag o vevañ en diavaez eus ar Sápmi e c'heller tizhout ur 120 000 bennak a dud. 12000 dud o deus lakaet o anv evit votiñ evit Parlamant Sami Norvegia. 

Klasket o deus tud Su Skandinavia aloubiñ douaroù ar Samied ha mougañ o sevenadur. N'o doa ket an hevelep sell war perc'henniezh an douar ha kemeret e voe gant ar stad peurliesañ. Ur skouer : hiziv ez eo 95% eus douaroù ar Finnmark (rann norzh Norvegia) perc'hennet gant ar stad. Adalek ar bloavezhioù 1850 e teuas kalz misionerien d'ar Sápmi, difennet e voe ober gant ar samieg er skolioù. E 1902 e voe difennet dre lezenn gwerzhañ douar d'unan ne ouije ket norvegeg... Darbet eo bet d'ar sevenadur Sami steuziañ. Kalz a Samied o deus kuitaet ar vro. An darn vrasañ a vev evel o amezeien, n'int ket krantreerien ken ha n'eus nemet 10% anezho o vevañ diwar sevel kirvi-erc'h. Rr re all a zo labourerien-douar, pesketaerien, kenwerzhourien, artizaned... Ul lod a vev eus an douristerezh. Chomet eo bev ar sevenadur daoust da bep tra hag arzourien Sami brudet a gaver evel ar ganerez Mari Boine. 

Al lodenn vrasañ eus kêrioù Finnmark Norvegia a voe distrujet gant an Alamaned e-kerzh an eil brezel bed. Kregiñ a reas emzalc'h ar Stad Norvegian e-keñver ar Samied da gemm goude ar brezel. 

Stourmet o deus ar Samied evit o gwirioù ivez (enep ur raktres stankell war an Alta er bloavezhioù 1980, evit mestroniañ an douaroù bremañ...). 

E 1960 e voe anavezet gwirioù Samied Norvegia da ziorren o yezh hag o sevenadur : Norvegiz int met ur bobl dibar ivez. 

Krouet e voe div gomision stad ar Samekulturvalget evit ar sevenadur hag ar Samerettsutvalget evit plediñ gant statud ar Samied hag ar gwirioù war an douaroù hag o finvidigezhioù. 

E 1987 (hervez ar "Guide Bleu "ha 1988 "hervez Lonely Planet") e voe disklêriet dre lezenn : "Atebek eo ar Stad eus an diazezoù ret evit ma c'hallo ar bobl Sami diorren he yezh, he sevenadur hag he doareoù bevañ"

Ur parlamant Sami a zo bet savet e Norvegia e 1989 : ar Sameting, (www.samediggi.org). Staliet eo e Karasjok. 

Ennañ ez eus 39 ezel dilennet war eeun gant an dud a laka o anv war listenn ar voterien. Ur roll aliañ ar Parlamant a zo gantañ war an danvezioù a sell ouzh ar Samied. Savet ez eus bet aozadurioù damheñvel e Sveden hag e Finland.

E 1990 e teuas ar samieg da vezañ yezh ofisiel dre lezenn. 

Kalz re yaouank a ra studioù uhel. Gellout a reont studiañ danvezioù 'zo en o yezh. Skignet evez 17 eurvezh bemdez e samieg gant skinwel Norvegia. 

Tost an holl strolladoù politikel a zo ali evit difenn gwirioù ar Samied estreget an tu-dehou pellañ (Fremskrittpartiet) en deus gounezet 22,1% eus ar mouezhioù e dilennadegoù 2005 evit Parlamant Norvegia. N'eo ket echu stourm ar Samied... 

Deiziadoù pouezus
1903 Kentañ aozadur politikel sami,Kvaenangen, diwar atiz Anders Larsen a grouas ar c'hentañ kelaouenn bolitikel sami, Sagai Muittaloegie. 
1948 En em vodañ a reas ar saverien kirvi-erc'h evit difenn o gwirioù. 
1956. Kuzul Sami an Norzh evit liammañ ar Samied staliet e stadoù disheñvel. 
1968 Kevredigezh Vroadel Samied Norvegia, evit difenn o gwirioù.
1974 Ensavadur Sami evit sikour ar Samied war dachenn en deskadurezh, war an dachenn sokial, war dachenn ar yezh hag ar gwirioù.
1979 Unvaniezh Samied Norvegia evit ar yezh. 
1987, 1989 ha 1990, gwelout a-us

Mammennoù
Levr-henchañ "Norvèger" Lonely Planet, 2011.
Levr-henchañ "Norvège", Guides Bleus, Hachette, 2012. 
Levr-henchañ Norvège, Le Routard, Hachette, 2014.

Liammoù diavaez

Rummad:Pobloù Europa