Sant Visant Ferrer

Visant Ferrer pe Visant Ferrie (València, 1350 - Gwened, 1419), Vicent Ferrer e katalaneg, a oa un dominigad a Vro València hag a foetas hentoù an hanter ag Europa é predeg e gelennadur hag e sell àr ar gristeniezh. Desket-bras e oa ha kalz a bouez en doe bet e lez ar Pab  hag e dilenn ar rummad-roueed kastilhat  e penn Kurunenn Aragon. Enoret eo evel ur sant get estroc’h evit ur gofezion gristen.

Buhez
Ag ur familh nobl a València e oa Visant Ferrer. Studiiñ a reas ar brederouriezh ha d’e seitek vlez e voe degemeret e Urzh sant Dominig. Kenderc’hel a reas e studioù e kouvantoù dominigad Barcelona, Toloza ha Lleida (1369-1372), 'lec’h m’en doe Tomàs Carnicer da vestr. A-c’houde 1385 e kelennas doueoniezh e València.

E 1379 ec'h anavas kannadour ar pab e lez , ar c’hardinal  ; adal neuze e troas da du pab Avinhon, Klemañs VII, a enebe doc’h Urban VI. Er blez 1394 e voe dilennet Pere de Luna da bab get kardinaled Avinhon hag anvet . Envel a reas Visant da gofesour dezhoñ e-unan ha da guzulier, oc’hpenn pinijennour abostolik ; Visant a nac’has, avat, bout anvet da gardinal, dre uvelded.

E miz Gwenholon 1398, tra ma oa sezizet Avinhon get Charlez VI (Bro-C'hall), n’anave ket ar pab Benead, e chomas klañv Visant Ferrer. Pareet e vije bet dre vurzhud, hervez ar vojenn, get ar C’hrist hag ar sent Frañsez ha Dominig, hag ar re-se o dije er c’haset da bredeg dre ar bed, evit lakaat ar bec’herion da zistroiñ da Zoue, kar fin ar bed a oa tost. Ur wezh pareet e c’houlennas aotre da guitaat lez ar pab enta hag asantet e voe ha roet dezhoñ an titl a gannadour a latere. Evel-se e paseas peurrest e vuhez evel predegennour e pep lec’h e Europa, dreist-holl er rouantelezhioù spagnol. Get e helavarded, ton an apokalips àr e bredegennoù hag e vrud a vurzhudour, e c’hounidas e-leizh a dud, koulz kristenion evel Yuzevion ha muzulmaned, da Zoue.

Faotiñ a rae dezhoñ lakaat un achumant da . Klask a reas lakaat Benead XIII ha Gregor XII d’em glevet ha, pa n’en tizhas ket, e c’houlennas get Benead dilezel ar babelezh. Evel m’en nac’has henhenn e labouras Visant evit ma ne vije ket mui harpet get kurunennoù Kastilha hag Aragon. E 1412, pa oa bet tizhet  evit diskloumiñ heuliadur , Visant a skoazellas a-benn ar fin an danvez roue Ferdinant Iañ Aragon en arbenn ma faote dezhoñ lakaat un achumant d’ar skism hag e oa a-du neuze get Marzhin V a-dal da vBenead XIII.

Mervel a reas e 1419 pa oa é predeg àr zouar Breizh.

Levezon relijiel ha speredel
Unan a bredegennerion veur ar gristeniezh eo sant Visant Ferrer. Hentoù an hanter ag Europa a foetas é predeg e  brudet. Heverk eo e oberenn relijiel get ar youl a zo enni da chañch kustumoù speredel ar gevredigezh hag en arbenn ma oa bet predeget (lâret) penn-dar-benn.

Chom a ra 280 ag e bredegennoù hiriv an deiz. Diverradennoù int, e gwirionez, kar sant Visant a bredege euriadoù pad ha sevel a rae danvez e bredegennoù àr ar prim. Skrivet e vezent get izili ag ar gompagnunezh : kloareged, gwiraerion ha kantadoù a benitanted. Sikour a raent razh da grouiñ an aergelc’h atiziñ a veze get predegennoù sant Visant. An tu kentelius a oa dezhe hag ar jeu a veze krouet e-mesk selaouerion dizesk a oa kaoz da dud zo da verviñ ha da froudenniñ (cholori a save etre izili a relijionoù dishañval é veviñ er mem kêr). Yuzevion ha muzulmaned a veze rediet da sellet doc’h arvest relijiel Ferrer, ma veze graet mezh dezhe dirak an holl ha gouzañvet argadennoù kriz gete.

Yezh sant Visant Ferrer
E  e predege berped sant Visant Ferrer hag en desped d’ar selaouerion kaozeal ur yezh arall en e gomprenent ha berviñ a raent. Gwelet e veze evel ur burzhud a-berzh ar sant. Hiriv an deiz e soñjer kentoc’h e tiskouez an dra-se e vez merket splann razh ar vogalennoù hag ar c’hensonennoù e valensianeg, a c’heller gwelet evel e-kreiz ar , hag e veze komprenus enta d’ar mare-se (kar ar yezhoù romanek, ha dreist-holl an termenoù relijiel, a oa hañvaloc’h c’hoazh evit bremañ) get yezherion a gastilhaneg, portugaleg, okitaneg, galleg, italianeg ha c’hoazh. Ne zispleg ket, avat, perak e veze komprenet àr-eeun ivez get ar saoznegerion pe an alamanegerion.

Studiet eo bet ar yezh a implije en e bredegennoù e oberennoù yezhoniezh a-leizh ha gwelet e vez evel un diazez pouezus d’ar yezh a-vremañ, dreist pep tra evit ar c’heriaoueg liderezh ha relijiel.

Kehelidigezh
Kallistus III a lakaas Visant Ferrer da sant d’an , e Santa Maria sopra Minerva e Roma. Kadarnaet e voe ar c’hehel get Pi II dre ur lizher embannet e 1458 hag a lakae ar gouel d’ar 5 a viz Imbrilh. Beziet eo e Gwened, lec’h ma oa marvet, mes strewet e oa bet relegoù zo ivez.

Hengounioù ha gouel
Patrom Bro València eo sant Visant Ferrer, na bout n’eo ket e zeiz un devezh gouel er vro a-bezh. Arabat kemmeskiñ sant Visant Ferrer get , patrom kêr València. E València hag e kalz pennhêrioù a Vro València e vez lidet Burzhudoù sant Visant, abadennoù c’hoariva anezhe, savet da gustum get bugale hag aozet da-geñver gouel sant Visant (d’an eil Lun goude Pask).


Levrlennadur
 Embannadenn prientet get Alexander Fidora ha Mauro Zonta, get sikour Josep Batalla ha Robert D. Hughes.
 . Troet e brezhoneg get David ar Rouz, diàr an destenn c’hallek a gaver e iliz-veur Gwened ; reizhet ar stumm e valensianeg get skoazell Ana Maria Prats Rodríguez.
 Troet ag ar c’hatalaneg d’ar galleg get Patrick Gifreu, rakskrid get Josianne Cabanas

Les Pays Catalans et la Bretagne au Moyen-Âge : autour de la "matière de Bretagne" et de Saint Vincent Ferrier - Els Països Catalans i la Bretanya a l'Edat mitjana : entorn de la "matèria de Bretanya" i Sant Vincent Ferrer, Association Française des Catalanistes, Trabucaire, 2014

Liammoù diavaez
 Er Levraoueg niverel a València (Biblioteca Valenciana Digital, Bivaldi), e kaver oberennoù get Sant Visant Ferrer niverelaet.
 Lid Sant Visant e kêr València (e katalaneg)
 « Sant Vicent Ferrer ». Associació d'Escriptors en Llengua Catalana (AELC).
 « Vicent Ferrer sant ». L'Enciclopèdia.cat. Barcelona : :ca:Grup Enciclopèdia Catalana.
Pennad e Feiz ha Breiz ar Vugale, niv. 7, 1934 

Rummad:Sent
Rummad:Sent Breizh
Rummad:Beleien 
Rummad:Ganedigezhioù 1350
Rummad:Marvioù 1419