Kaliforniom

Taolenn beriodek Perzhioù hollekNiver atomek  98Rummad kimiek  AktinidoùStrollad  AktinidoùTrovezh  7Bloc'h  fTolz atomek  [251]  Aozadur elektronek Aozadur elektronek an atomoù[Rn] 5f10 7s2 Dasparzh an elektronoù : 2, 8, 18, 32, 28, 8, 2 center|150px Perzhioù atomekNiver oksidadur  +2, +3, +4Tredanleiegezh  1,30 (Skeul Linus Pauling)Gremmoù ionadur 1 : 606,09 kJ/mol2 : 1 160 kJ/mol3 : 2 160 kJ/molSkin atomek  245 pmSkin kenamsav  168 pmSkin Van der Vaals  (stlenn ebet) Perzhioù fizikelArvez  Kaled Douester (≈20 °C)  15,100 g/cm3Teuzverk  900 °CBervverk  (stlenn ebet)°CTredanharzusted  (stlenn ebet) nΩ•m (e 20 °C) Neuz an elfenn 300px|Kaliforniom|center 24px|link=Skoazell:Elfennoù kimiek
Un elfenn gimiek treuzuraniat skinoberiek eo ar c'haliforniom ; Cf eo e arouez kimiek, 98 e niver atomek ha 251,080 e dolz atomek.
An dekvet aktinid eo e taolenn drovezhiek an elfennoù kimiek.

 Istor 
D'ar 27 a viz C'hwevrer 1950 e voe kevanaozet war-dro 5 000 atom eus izotop 245 an elfenn 98 e Skol-veur Berkeley (Kalifornia) gant skipailh Stanley Thompson, Kenneth Street Jr., Albert Ghiorso ha Glenn T. Seaborg dre skinata kuriom-242 gant kraoñelloù heliom (rannoùigoù α) en ur c'hiklotron bihan 1,50 m e dreuzkiz :
 242 Cm + 4 He —→ 245 Cf + 1 n 96 2 98 0
Pevar neutron a voe ouzhpennet d'an c'huriom-242 a-benn kenderc'hañ Cf-245 hag un neutron diere.

En enor da Galifornia e voe roet an anv californium d'an elfenn 98.
An tri aktinid kent ar c'haliforniom (95Am, 96Cm ha 97Bk) a oa bet anvet e-keñver o amezeien e rann al lantanidoù (63Eu, 64Gd ha 65Tb a-getep) ; dre ma 'z eo an disproziom 66Dy al lantanid amezek d'an elfenn 98 ha ma talvez e anv kement ha "diaes da gaout" e talc'has ar skipailh d'an anv californium rak, emezo, "diaes e oa bet kaout Kalifornia ur c'hantved zo". D'ar 17 a viz Meurzh 1950 e voe embannet ar gavadenn THOMPSON Stanley G. & STREET K. Jr. & GHIORSO Albert & SEABORG Glenn T., Element 98 (27/02/1950), University of California Liamm (skin)oberiant 12 MEU 13.

 Perzhioù 
Ur metal liv an arc'hant eo ar c'haliforniom ; blot a-walc'h eo evit ma c'hallfed e droc'hañ gant un lavnenn danav HOBART David E. & PETERSON Joseph R., The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements, Springer-Verlag, New York, 2006, . Pa vez er goullo e tro da vurezh e gwrezverkoù tommoc'h eget 300 °C.
Gwarellek e vez ar c'haliforniom pa vez yenoc'h eget -222,15 °C ha kewarellek e vez pa vez tommoc'h eget -113,15 °C.
 Kimiek 
Hervez Glenn T. SeaborgThe Merck Index e c'haller diouganañ e vo perzhioù kimiek ar c'haliforniom par da re an aktinidoù all ha d'e amezeg al lantanid 66Dy.
Gorrek e koll 98Cf e lufr pa vez lezet en aer — ur gwiskad oksidenn CfO2 a vir ouzh an oksidadur a vont donoc'h er metal — ha buanoc'h pa vez mouest an aer.
Pa vez tomm e tazgwered ar c'haliforniom gant an hidrogen, an nitrogen hag an trenkennoù meinel (H2SO4, HCl, HNO3 pergen).
 Izotopoù 
Ugent izotop eus ar c'haliforniom zo anavezet, eus 237Cf betek 256Cf.
+ Izotopoù stabilañ ar c'haliforniom  Izotop
  % en natur
  Hanter-vuhez
  Digevanidigezh 248Cf  kevanaozet  333,5 devezh  α → 244Cm 249Cf  louc'h  351 bloavezh  α → 245Cm 250Cf  louc'h  13,08 bloavezh  α → 246Cm 251Cf  louc'h  898 bloavezh  α → 247Cm 252Cf  louc'h  2,645 vloavezh  α → 248Cm253Cflouc'h17,81 devezh  β- → 253Es α → 249Cm 254Cf  kevanaozet  60,5 devezh  α → 250Cm

 Kenderc'hadur 
 Tu zo da genderc'hañ kaliforniom en un dazgwereder derc'hanel diwar berkeliom-249 :
Bk-249 (+1n)→ Bk-250 (β-)→ Cf-250
Kaliforniom-250 a c'hall bezañ skinaatet gant neutronoù a-benn reiñ Cf-251 ha Cf-252.
 Diwar amerikiom, kuriom pr blutoniom e c'haller kaout Cf-249 ha Cf-252.

 Arver 
 Dre ma c'hall an izotop Cf-252 bannañ betek 100 milmilion (1011) a neutronoù bep eilenn e-pad 2,6 vloavezh e vez arveret evel dinoer elfennoù skinoberiek er greanterezh, hag er vezegiezh evit klask pareañ lod stummoù eus krankr an empenn ; implijet e vez ivez evit dinoiñ glebor, frailhoù ha daskrign en aerlistriMARTIN R.C. & KNAUER J. B. & BALO P. A., Production, distribution and applications of Cf-252 neutron sources, Oak Ridge National Laboratory, 2000, Science Direct  Liamm oberiant 12 MEU 13.

 Notennoù 

 Daveennoù 
 AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Gimiezh, Preder, Plomelin, 2008, ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
 AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Fizik, Preder, Plomelin, 2006, ISBN 978-2-901383-64-2
 CONSIDINE Glenn D., Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wiley-InterscienPr, 2005, ISBN 978-0-471-61525-5 
 DEPOVERE Paul, La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002, ISBN 978-2-8041-4107-3 
 EMSLEY John, Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements, Oxford University Press, 2001, ISBN 978-0-19-850341-5 
 Geriadur brezhoneg An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001, ISBN 978-2-86843-236-0
 ÉTIENNE Guy, Geriadur ar Stlenneg, Preder, 1996, ISBN 978-2-901383-14-7
 GREENWOOD Norman N., Chemistry of the Elements, Elsevier Science Ltd., 1997, ISBN 978-0-08-037941-8 
 LIDE David R., CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition, CRC Press, 2007, ISBN 978-0-8493-0488-0 
 McGraw-Hill Concise Encyclopedia of Chemistry, McGraw-Hill Professional, 2004, ISBN 978-0-07-143953-4 
 STWERTKA Albert, A Guide to the Elements, Oxford University Press, 1996, ISBN 978-0-19-508083-4 
 The Merck Index - An Encyclopædia of Chemicals, Drugs and Biologicals, Merck Manuals, 2006, ISBN 978-0-911910-00-1 

 Liammoù diavaez 
 American Chemical Society  Liamm oberiant 25 DU 12
 Royal Society of Chemistry  Liamm oberiant 03 KZU 2012
 Los Alamos National Laboratory  Liamm oberiant 14 C'HWE 2013
 Webelements  Liamm oberiant 26 HER 2012
 International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)  Liamm oberiant 26 HER 12
 National Nuclear Data Center (NNDC)  Liamm (skin)oberiant 13 MEU 2013
 Annales de chimie et de physique, Gallica / Bibliothèque nationale de FranPr  Liamm oberiant 26 HER 12
 Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) Pure an Applied Chemistry  Liamm oberiant 26 HER 12
 Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements National Institute of Standards and Technology  Liamm oberiant 18 HER 12
 Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)  Liamm oberiant 26 HER 12
 HOLDEN Norman, History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers, New York, 2001 Brookhaven National Laboratory  Liamm oberiant 26 HER 12
 Jefferson Lab  Liamm oberiant 22 KZU 2012
 Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)  Liamm oberiant 25 DU 2012
 Les propriétés chimiques  Liamm oberiant 07 GEN 13

Rummad:Elfennoù kimiek