Alexandre Dumas (tad)

Alexandre Dumas (1802-1870) a oa ur skrivagner gall eus an , brudet gant e romantoù istorel.

Mab e oa d'ar jeneral gall Thomas Alexandre Dumas (1762-1806). E vab Alexandre Dumas (1824-1895) a oa skrivagner ivez. 

 Buhez 

 Mab-bihan ur sklavez 

Mab-bihan ur sklavez bet ganet e Monte Cristi e Santo Domingo a oa Alexandre Dumas. Marie-Cessette Dumas a oa anv ar vaouez-se, dimezet da Alexandre Antoine Davy de La Pailleterie, un nobl diarc'hant eus Normandi aet da c'hounit e vuhez e plantadegoù sukr ar C'haraib"Deux ou trois choses que je sais d'Alexandre Dumas", Claude Schopp embannet gant Kevredigezh mignoned Alexandre Dumas, war dumaspere.com. Evit paeañ e veaj distro da Frañs, tro-dro 1774, en doa gwerzhet en-dro e wreg hag o fevar bugel. Koulskoude diwezhatoc'h en doa adprenet e vab henañ Thomas Alexandre Dumas evit kas anezhañ da vro C'hall ha reiñ dezhañ un deskadurezh e doare noblañs ar mare-se. 
Lakaat a reas Thomas Alexandre Dumas e anv e rejimant dragoned ar Rouanez e 1786. Dont a reas da vezañ ur jeneral e-pad an Dispac'h, an hiron kentañ o tizhout ar renk-se el luDumas, le comte noir, Tom Reiss, Flammarion, 2013. Dimezet e oa da verc’h un ostalerour eus Villers-Cotterêt, Louise Labouret. Tri bugel en doa bet ar c'houplad : div blac'h hag ur mab, Alexandre Dumas, bet ganet d'ar 24 a viz Gouere 1802.

 Bugaleaj ha yaouankiz 

Mervel a reas ar jeneral Dumas e 1806. Skoliataet e voe Alexandre Dumas e skolaj Villers-Cotterêt, met skañv e chomas e zeskadurezh. E 1816 e krogas da labourat evel skoazeller evit un notaer. Ne oa ket pinvidik tamm ebet. Tri bloaz war-lerc'h e reas anaoudegezh gant Adolphe de Leuwen a lakas anezhañ da zizoloiñ ar barzhoneg hag ar c'hoariva. 

E 1823 e tivizas mont da Bariz evit gounit e vuhez o skrivañ pezhioù-c'hoari e stil "vaudeville". Ne reas ket berzh a-raok 1825 met e voe skoazellet gant ar jeneral Foy a oa mignon e dad, evit kavout ul labour er velestradurezh.

Kerkent ha Reveulzi Gouere 1830 e kemeras perzh e emgannoù e straedoù Pariz evit enebiñ ar rouantelezh ha souten ar Republikaned.
Gant Henri III et sa cour (1828), e bezh istorel kentañ, e voe lañset e vrud war leurenn al lennegezh e Pariz. Alies e voe taget abalamour da liv e groc'henn"La route de la Liberté", pennad gant André Bellon, embannet e La route de Varennes, Alexandre Dumas, Mille et une nuits, 2005, pajenn 190.

Evit tec'het kuit ouzh ar c'holera ez eas da Suis e 1832 e lec'h e reas anaoudegezh gant Châteaubriand. Kregiñ a reas ur prantad beajoù da Italia, Alamagn, Belgia, Spagn, Aljeria a vago e levr Impressions de voyage.

 Romantoù-kazetenn 
E 1836 e voe embannet e kelaouenn La Presse, ar romant-kazetenn kentañ e Frañs, gant ur skrid savet gantañ"Le roman-feuilleton, qu’est-ce que c’est ?", Morgane Avallaneda, blog Gallica, 29 a viz Here 2020.. Adalek 1840 hag e-pad 11 bloaz e kenlaboure evit ar romantoù-kazetenn gant Auguste Maquet, met ne voe embannet an istorioù nemet dindan anv Dumas. Skrivañ a rae dibaouez ha karantez al lennerien evit e romantoù a vage gwerzh ar c'hazetennoù e lec'h e vejont embannet : Les Trois mousquetaires (1844), Le comte de Monte Cristo (1844-1846), La Reine Margot (1844-1845), Vingt ans après (1845)... Ijinañ  a rae ar romantoù a-feur ma veze embannet er c'helaouennoù, o skrivañ meur a hini d'ar memes koulz hep meskañ nag an istorioù, nag ar c'henarroudoú istorel. 

 E penn ur sal-c'hoariva 

Sevel a reas e c'hoariva dezhañ e Pariz, an Théátre historique, bet digoret e 1847. Aze e veze savet pezhioù-c'hoari diwar e romantoù. Pinvidik mor e oa Alexandre Dumas d'ar c'houlz-se ha dispignañ a rae divuzul. Stardet e voe gant Dispac'h 1848, o koll e-pad mizioù e c'hounidoù boas (c'hoariva, romantoù-kazetenn) hag o lakaat e startijenn o kabaliñ evit dilennadegoù ar Breujoù hep dont a-benn da vezañ dilennet hag o souten Eugène Cavaignac a-enep Louis-Napoléon Bonaparte evit dilenn prezidant an eilvet Republik. Freuz-stal a reas e sal-c'hoariva e 1850.

 Divroañ 

Sailhet gant dleoù ha kounnaret gant taol-Stad Bonaparte e tivroas e 1851 da Belgia asambles gant Victor Hugo. Echuet e voe neuze ar c'henlabour gant Maquet. Evit distreiñ da Bariz, ar pezh a c'hoarvezas e 1853, e rankas reiñ 45% eus e wirioù aozer a-vremañ ha dazont d'e gredourien. Tabut a savas an diskoulm-mañ etre Dumas ha Maquet. Neuze e lañsas Dumas e gelaouenn bemdeziek anvet Le Mousquetaire e lec'h e embanne eñvorennoù ha romantoù istorel.

E 1854 e reas berzh bras e vab, anvet eveltañ, gant ar pezh c'hoari La Dame aux camélias.

Ur veaj hir da Rusia a reas e 1858-1859 gant ur mignon livour, Jean-Pierre Moynet. E 1860 e werzhas madoù evit prenañ armoù ha skoazellañ Giuseppe Garibaldi e Italia. Kas a reas e-unan an armoù ha test an emgannoù e voe. Treiñ a reas e galleg eñvorennoù Garibaldi ivez. Chom a reas e-pad tri bloaz e Napoli, betek 1861, o ren furchata ha mirdi Pompei.

 Republikan en XIXvet kantved 
Ur spered republikan ha digor a oa gant Alexandre Dumas. Evel e dad e oa kizidik da vuhez ar re zu o c'hroc’henn ha da zivizoù ar gouarnamant war ar sujed-se. Ne felle ket dezhañ plegañ kennebeut e-tal urzh divezek ar Gatoliked. Setu perak eo bet kontrollet alies e oberennoù gant ar gouarnamant"Manuscrits des pièces d'Alexandre dumas et procès-verbaux de censure de ces pièces, conservés aux Archives Nationales", Odile Krakovitch, Revue d'Histoire littéraire de la France, 1982 pe dre wask ar Gatoliked ; evel-se n’en doa ket gellet mont betek penn e romant-gazetenn Isaac Laquedem a gonte buhez ar BoudedeoPennad war ar romant-se, savet gant Chantal Chemla war lec'hienn dumaspere.com. E 1863 o doa embannet ar gardinaled en Index Librorum Prohibitorum e vije difennet d'ar Gatoliked lenn romantoù Dumas tad ha mab"La littérature française censurée par le Saint-Siège, depuis la Restauration jusqu’à la veille de la Seconde Guerre mondiale", Jean-Baptiste Amadieu, in Les censures dans le monde : XIXe- XXIe siècle, Presses universitaires de Rennes, 2016..

 Merc’hetaer eus ar c'hentañ 

Bezañ tad 250 bastard e babore Alexandre DumasLa route de Varennes, Alexandre Dumas, Mille et une nuits, 2005, pajenn 198. En o zouez n’en doa anavezet nemet daou vugel : Alexandre, ganet e 1824 eus e amezegez Laure Dabay, a deuio da vezañ skrivagner evel an tad ha Marie Alexandrine, ganet e 1831 eus Belle Kreilssamer, un aktourez. Dimezet e voe bet e-pad eizh bloaz d’un aktourez all, Ida Ferrier ; an disparti en doe koustet ker dezhañ, rediet e voe da werzhañ ar c’hastell en doa savet e Marly. 

 Breizh en e oberennoù 
Meur a-wech en doa ijinet Alexandre Dumas istorioù liammet da Vreizh. Da goulz ar romantelezh e oa bet awenet, evel kalz a arzourien all, gant tem ar chouanerezh a vez kavet e-barzh La comtesse de Charny (1842), Jeannic le Breton, ou le gérant responsable (pezh c’hoari, 1842), Les compagnons de Jéhu (1857) pe Les louves de Machecoul (1858). 

E-barzh Le capitaine Paul (1838) e ijinas penn kentañ buhez Paul Jones, haroz James Fenimore Cooper e-barzh The Pilot, a tale of the sea (1824). Profitet en doa Dumas eus ur veaj da Naoned evit mont betek An Oriant ha klask e dielloù ar Morlu roudoù ouzh donedigezh Paul Jones ; displeg a reas ar raklabour-se e rakskrid e romantLe capitaine Paul (1838), raksrid..

Komz a zo ivez eus Beltram Gwesklin e-barzh Le Bâtard de Mauléon (1846).

Teir gwech d’an nebeutañ e mennegas kêr Naoned pe Liger-Atlantel o vezañ perzh ouzh Breizh : e-barzh Le chevalier d’Harmental (1843)« Moi, madame; dit le chevalier selon les ordres de Votre Altesse, je suis parti pour la Bretagne, et, arrivé à Nantes, j'ai ouvert mes dépêches et pris connaissance de mes instructions. » in Le chevalier d’Harmental (1843), chabistr XXVII., Le vicomte de Bragelonne (1847)« Le roi vit que d'Artagnan ne voulait pas parler. - Je vous ai fait venir, monsieur le capitaine, pour vous dire d'aller préparer mes logements à Nantes. - À Nantes? s'écria d'Artagnan. - En Bretagne. - Oui, Sire, en Bretagne. » in Le vicomte de Bragelonne (1847), chabistr CCXL. ha Les louves de Machecoul (1858)« Car le lac de Grand-Lieu, la forêt de Machecoul, la ville de Bourg-neuf, situés dans cette partie de la France circonscrite aujourd'hui dans le département de la Loire-Inférieure, faisaient partie de la province de Bretagne, avant que la France fût divisée par départements. » in Les louves de Machecoul (1858), chabistr I.. Ar skridoù-se a zo implijet gant stourmerien adunanidigezh melestradurel Breizh evit difenn o sav-boent.

E 1869 e teuas Alexandre Dumas da Roazhon da enklask diwar-benn marv iskiz Pierre Charles Silvestre de Villeneuve (1763-1806), an amiral a rene morlu Frañs ha Spagn a-enep ar Rouantelezh Unanet e-pad emgann Trafalgar. Fellout a rae da Dumas sevel ur romant diwar-benn an istor-se, met ne reas ketRennes, de Chateaubriand au Père Ubu, Georges Guitton, PUR, 2023. .

 Bloavezhioù diwezhañ 

E miz Ebrel 1864 e tistroas eus Italia da Bariz. Prezegennoù a roas e kêrioù Frañs diwar-benn e eñvorennoù, kenderc'hel a reas da embann romantoù, beajiñ a reas e Aostria-Hungaria e 1865 hag e Alamagn e 1866. E gelaouenn Le Mousquetaire a adlañsas e 1866 ha zoken e lañsas e 1868 ur gelaouenn nevez, D’Artagnan.

 E oberenn ziwezhañ skrivet e Rosko 
E fin e vuhez e oa mennet mab bihan ostalerour Villers-Cotterêt da embann Geriadur meur ar gegin, un oberenn gant 3 000 rekipe, pep hini bet tañvaet gantañ hervezañ. E 1869 e tilojas eta da Rosko e Penn-ar-Bed evit bodañ e skridoù"Alexandre Dumas. Dernière oeuvre à Roscoff", Le Télégramme, 28 a viz Meurzh 2017 e-pad an Hañv. Ar dornskrid a roas d’e embanner e Meurzh 1870, c’hwec'h miz a-raok bezañ tapet gant ur gwallzarvoud gwazhienn ha mervel e ti e vab, d’ar 5 a viz Kerzu 1870, da lavaret eo e-pad ar brezel a-enep an Alamaned. Douaret e voe e gorf en ur gêriadenn nepell ouzh Dieppe. Abalamour d’ar brezel e voe ret gortoz 1872 evit kas e arched da vered Villers-Cotterêt ha ne voe ket embannet e C'heriadur meur a-raok 1873.

 Herezh 
D’an 30 a viz Here 2002 e voe treuzkaset e gorf d’ar Panthéon e Pariz"Une Marianne noire accueille Alexandre Dumas au Panthéon", Le Monde, 2 décembre 2002..

Hervez Index translatonium an Unesco emañ Alexandre Dumas e-touez ar skrivagnerien a zo bet troet o oberennoù ar muiañ. An 13vet plas en deus gant 2540 troidigezhUnesco, Statistics on whole Index Translationum database, gwirikaet d'an 21 a viz Eost 2023.

 Oberennoù 
 C'hoariva 
 La Chasse et l'Amour, 1825Gant Pierre-Joseph Rousseau hag Adolphe de Leuven
 La Noce et l'Enterrement, 1826Gant Espérance-Hippolyte Lassagne ha Gustave Vulpian
 Henri III et sa cour , 1829
 Christine, ou Stockholm, Fontainebleau et Rome, 1830
 Napoléon Bonaparte ou Trente Ans de l’Histoire de France, 1831
 Antony, 1831
 Charles VII chez ses grands vassaux , 1831
 Teresa, 1831Gant Auguste Anicet-Bourgeois
 La Tour de Nesle, 1832Gant Frédéric Gaillardet
 Kean, 1836
 Piquillo (opera-komek)Gant Gérard de Nerval, sonerezh gant Hippolyte Monpou
 Caligula, 1837Gant Gérard de Nerval
 Mademoiselle de Belle-Isle, 1837
 L'Alchimiste (pezh-c'hoari), 1839
 Les Demoiselles de Saint-Cyr, 1843Gant Adolphe de Leuven ha Léon Brunswick
 Louise Bernard, 1843
 Halifax, 1842Gant Adolphe d'Ennery
 Le Laird de Dumbiky, 1844
 Contes, 1844

 Danevelloù 
 Blanche de Beaulieu (e Nouvelles contemporaines), 1826
 Crimes célèbres, 1839–1841Gant Pier Angelo Fiorentino, Auguste Arnould, Narcisse Fournier ha Félicien Malefille

 Eñvorennoù-beajoù 
 Impressions de voyage, 1833
 Nouvelles Impressions de voyage (Midi de la France), 1841
 Excursions sur les bords du Rhin, 1841
 Souvenirs de voyage : Une année à Florence, 1841

 Romantoù 
 Souvenirs d’Anthony, 1835
 Chroniques de France : Isabel de Bavière, 1835
 La Salle d’armes / Pauline, 1838 
 Leo Burckart gant Gérard de Nerval
 Le Capitaine Paul, 1838
 Le Capitaine Pamphile, 1839
 La Comtesse de Salisbury, 1839
 Acté, 1839
 Napoléon, 1840
 Aventures de John Davys, 1840
 Othon, l’archer, 1840
 Les Stuarts, 1840
 Maître Adam le calabrais, 1840
 Le Maître d’armes, 1840–1841Gant Augustin Grisier
 Praxède, 1841
 Aventures de Lydéric, grand-forestier de Flandre, 1841
 Un mariage sous Louis XV (pezh-c'hoari), 1841Gant François-Joseph Regnier
 Jeanne la pucelle (1429-1431), 1842
 Le Speronare, 1842
 Le Capitaine Arena , 1842
 Le Chevalier d'Harmental, 1842Gant Auguste Maquet.
 Le Corricolo, 1843
 Filles, Lorettes et Courtisanes, 1843
 Georges, 1843
 Ascanio ou l'Orfèvre du roi, 1843Gant Paul Meurice
 Amaury, 1843
 Sylvandire, 1844Gant Auguste Maquet
 Fernande, 1844Gant Hippolyte Auger
 Les Trois Mousquetaires, 1844
 Albine ou le Château d’Eppstein, 1844
 Cécile ou la Robe de noces, 1844
 Gabriel Lambert, 1844
 Louis XIV et son siècle, 1844
 Vingt ans après, 1845
 La Guerre des femmes, 1845
 Le Comte de Monte-Cristo, 1845–1846
 Une fille du régent, 1845
 La Reine Margot, 1845
 Les Médicis, 1845
 Les Frères corses, 1845
 Le Chevalier de Maison-Rouge, 1845–1846
 La Dame de Monsoreau, 1846
 Le Bâtard de Mauléon, 1846
 Joseph Balsamo, 1846 – awenet gant buhez Giuseppe Balsamo
 Les Deux Diane, 1846
 Impressions de voyage : De Paris à Cadix, 1847
 Les Quarante-Cinq, 1847
  Catilina (théâtre), 1848
 Hamlet, prince de Danemark (pezh-c'hoari), 1848
 Le Vicomte de Bragelonne ou Dix ans plus tard, 1848
 Les Mille et Un Fantômes, 1849Gant Paul Bocage ha Paul Lacroix
 Le Collier de la reine, 1849 – awenet gant afer karkan ar Rouanez
 La Femme au collier de velours, 1850
 La Tulipe noire, 1850
 Le Trou de l’enfer, 1850
 La Colombe, 1850
 La Chasse au chastre (pezh-c'hoari), 1850
 Montevideo ou Une nouvelle Troie, 1850
 Le Drame de quatre-vingt-treize, 1851
 Impressions de voyage : Suisse, 1851 
 Ange Pitou, 1851
 Olympe de Clèves, 1851
 Conscience l'innocent, 1852
 Un Gil Blas en Californie, 1852Gant Bénédict Revoil
 Histoire de la vie politique et privée de Louis-Philippe, 1852
 La Maison de Savoie, depuis 1555 jusqu'à 1850, 1852-1856
 Emmanuel Philibert, t. 1, 1852
 Léone-Léona, t. 2, 1853
 Mémoires de Jeanne d’Albert de Luynes, comtesse de Verrue, surnommée la Dame de Volupté, t. 3, 1855
 De Victor Amédée III à Charles Albert, t. 4, 1856
 La Comtesse de Charny, 1853
 Le Pasteur d’Ashbourne, 1853
 Isaac Laquedem, 1853
 Les Drames de la mer, 1853
 Ingénue, 1853Gant Paul Lacroix
 La Jeunesse de Pierrot, 1854 
 Une vie d’artiste, 1854
 Catherine Blum, 1854
 Saphir, 1854
 Vie et Aventures de la princesse de Monaco, 1854
 Le Marbrier (pezh-c'hoari), 1854Gant Léon Brunswick ha Paul Bocage
 La Conscience (pezh-c'hoari), 1854Gant Paul Bocage
 Le Capitaine Richard, 1854
 Les Mohicans de Paris, 1854-1855
 Souvenirs de 1830 à 1842, 1854
 La Jeunesse de Louis XIV (pezh-c'hoari), 1854
 La Dernière Année de Marie Dorval, 1855
 Marie Giovanni, journal d’une parisienne, 1855
 Le Gentilhomme de la Montagne (El Salteador), 1855
 Le Page du duc de Savoie, 1855Diwar darnoù eus La Maison de Savoie (1852).
 Les Grands Hommes en robe de chambre : César, Henri IV, Richelieu, 1855–1856
 Mémoires d'une aveugle ou Madame du Deffand, 1856Gant ar gonterez Dash
 Les Compagnons de Jéhu, 1856
 Les Crimes célèbres, 1856
 La Tour Saint-Jacques (pezh-c'hoari), 1856Gant Xavier de Montépin
 Le Fils de la nuit ou Le Pirate (pezh-c'hoari), 1856 – Kenlabour gant Gérard de Nerval, Bernard Lopez ha Victor SéjourLe Fils de la nuit e Dumaspere.com.
  Un cadet de famille ou Mémoires d'un jeune cadet, 1856Gant Victor Perceval
 L’Homme aux contes, 1857
 Charles le Téméraire, 1857
 Le Meneur de loups, 1857Gant Gaspard de Cherville
 L'Invitation à la valse (pezh-c'hoari), 1857
 La Dame de volupté ou Mémoires de Jeanne d’Albert de Luynes, comtesse de Verrue, 1857
 Les Louves de Machecoul, 1858
 Black, 1858
 De Paris à Astrakan, 1859
 Jane, 1859
 L'Île de feu, 1859Gant Joseph Méry
 Le Fils du forçat, ou Monsieur Coumbes, ou Histoire d’un cabanon et d’un chalet, 1859
 La Maison de glace, 1860
 La Route de Varennes, 1860
 Mémoires de Garibaldi, 1860
 Une aventure d’amour, 1860
 Le Roman d'Elvire (opera-komek)Gant Adolphe de Leuven, sonerezh gant Ambroise Thomas
 Le Père La Ruine, 1860
 Le Père Gigogne, contes pour les enfants, 1860
 La Marquise d’Escoman, 1860
 L'Envers d'une conspiration (pezh-c'hoari), 1860Gant Lockroy
 Une nuit à Florence sous Alexandre de Médicis, 1861
 Les morts vont vite, 1861
 Bric-à-brac, 2 vol. 1861
 La Princesse Flora, 1863
 La Boule de neige, 1863
 La Dame de volupté ou Mémoires de Jeanne d’Albert de Luynes, 1863
 La San Felice, 1864 :
 La San Felice
 Emma Lyonna
 Le Destin de la San Felice
 Pietro Monaco sua moglie Maria Oliverio e i loro complici, 1864
 Les Deux Reines, 1864
 Lady Hamilton ou Souvenirs d'une favorite, 1865 (embannet e vez a-wechoù ar romant-mañ dindan an titl Confessions d'une favorite)
 Le Fils du forçat, 1865
 Les Blancs et les Bleus, 1867 
 Les Hommes de fer, 1867 
 Histoire d'un lézard (Souvenirs de Naples) (moullet e Gazette du grand monde), 1867/8
 La Terreur prussienne, souvenirs dramatiques, 1868

 Oberennoù dalif 
 L'Assassinat de la rue Saint-Roch, 1861 . Diwar un danevell gant Edgar Allan Poe 
 Ali Pacha, 1862 
 Création et Rédemption, 1863 
 La Fille du marquis, 1863
 Le Prince des voleurs, 1863
 Robin Hood le proscrit, 1863
 L’Île de feu, 1863
 Le Comte de Moret, 1865 
 Parisiens et Provinciaux, 1867
 Le Chevalier de Sainte-Hermine, 1869 
 Création et Rédemption : Le Docteur mystérieux / La Fille du marquis, 1872
 Le Prince des voleurs / Robin Hood le proscrit, 1872-1873
 Grand Dictionnaire de cuisine, 1873

 Notennoù 

Rummad:Skrivagnerien c'hallek
Rummad:Skrivagnerien c'hall an XIXvet kantved
Rummad:Ganedigezhioù 1802
Rummad:Marvioù 1870