Dehoù

Dehoù, pe dehouEn e Yezhadur bras ar brezhoneg, embannet e 1947, e veneg ar yezhadurour Frañsez Kervella an adverboù-lec'h a-gleiz, a-zehou, war-gleiz ha war-zehou du war wenn, e taolenn ar bajenn 311.Prientet e oa bet ar pemp levrenn eus Kontadennoù ar Bobl a-raok an embannadur anezhe gant Martial Menard, skoazellet gant Yann-Erwan Abalan, Iwan Gadored, Makoto Noguchi hag un tammig gant Divi Kervella : seizh gwech warn-ugent ec'h en em gaver gant ar skitur "dehou" enne ha gwech ebet gant hini "dehoù"...DROIT adj. (opposé à gauche) dehou; a-zehou. [...]. Dictionnaire français-breton (Martial Ménard), 2012, pajenn 450a., a zo un tu, a eneber ouzh kleiz. Un doare reteriñ keñverel eo, da lavaret eo e cheñch hervez lec'h an dud hag an traoù, hervez ar fiñvadennoù a reont.

Diwar-benn ar skritur
Kentañ meneg e henvrezhoneghervez A Dictionary of Old Breton, gant Léon Fleuriot, e 1985. : « dehou » distaget /dehɔw/ moarvat.
E krennvrezhoneg e kaver deho, dechouCatholicon Jehan Lagadeuc, "dehaou"E Christmas Hymns In the Vannes dialect of Breton., hag ivez "deheu", "deou", "deo"Stummoù roet gant Geriadur istorel ar brezhoneg..
Déou ha déhou a lenner e geriadur brezhoneg galleg ar ar Gonideg e 1850 ; deou e 1886 e geriadur Troude.
Gant Emglev ar skrivagnerien, e 1907, pa voe savet an doare-skrivañ KLT, ne veze skrivet nemet dehou, evel e Geriadur Vallée (1931).
Peurunvan
Abaoe deroù ar peurunvan, hag implij an "où", e kaver ar skrivad dehoù gant skrivagnerien ha kelaouennoù 'zo. Gallout a reer menegiñ ar gelaouenn Barr-Heol da skouer, pe skrivagnerien evel Maodez GlanndourGwelet e droidigezh eus ar Bibl, Ar Pevar Aviel, Al Liamm, 1969, da skouer: «Unan en tu dehoù hag egile en tu kleiz» (Lukaz, 33) p.202.. Kavet e vez e Geriadur arnevez gallek-brezhonek Imbourc'h (1983)p. 73. Kavet e vo un tammig diwezhatoc'h e-barzh geriadurioù implijet kaer evel Geriadur ar brezhoneg a-vremañSkol Vreizh, ISBN 978-2-903313-41-8 (1992), ha Geriadur divyezhek brezhoneg galleg français-breton Mouladurioù Hor Yezh (1993), hag ivez geriadurioù arbennikoc'h evel Geriadur kembraeg-brezhoneg Rhisiart Hincks (1997)Mouladurioù Hor Yezh, p.57.. Ne gaver ket an dra-se gant geriadurioù Roparz Hemon, ar pezh n'eo ket souezh pa ne verk ket an tired boud war an "u" pa ne vez ket al liester, daoust d'an etimologiezh hag ar soniadouriezhSkrivañ a ra evel-se "goulou" (e-lec'h "gouloù"), genou (e-lec'h genoù)…. Kement-se a zo bet heuliet gant geriadurourien evel Reun ar Glev, ma kaver Tu dehou (Coté droit) hag A-zehou (A droite)er bajennad 970. E labourioù all evel re Frañsez Kervella en e Yezhadur bras ar brezhoneg (1947)Skridoù Breizh: en daolenn 20 gouestlet d'an adverboù-lec'h, pajenn 311, e c'haller lenn a-zehou ha war-zehou., pe c'hoazh e Geriadur brezhoneg An Here (2001), e reer gant où en degouezhioù ma ne ra ket Roparz Hemon (gouloù, genoù…), met n'en greer ket evit "dehou".
E 2012
Savet ha peurechuet gant ar geriadurour Martial Ménard, ezel eus Kuzul skiantel Ofis ar Brezhoneg, e oa bet embannet an Dictionnaire français-breton gant an ti-embann Éditions Palantines : chomet e oa leal d'e oberennoù kent o tibab ar ger "dehou" da dreiñ an hini gallek "droite"...
E 2013
E Mezheven 2013 eo bet divizet gant kuzul skiantel Ofis Publik ar Brezhoneg degemer ar skrivad dehoù Divizoù hag erbedadennoù Kuzul skiantel Ofis Publik ar Brezhoneg:  (doare brezhonek) ha  (doare gallek), 26.06.2013.
Daoust da se, e-barzh Lizher ur vaouez dianavez, An Alarc'h embannadurioù, trede trimiziad 2013, e lenner : war tu dehou va c'haldrav-skol, pajenn 21.

Embannet e oa bet an albom bannoù treset Ar C'hazh e Breizh e miz Here 2000 gant Casterman. Unangomzoù an dudenn bennañ a oa bet lakaet e brezhoneg gant an Tregeriad Divi Kervella, troour a-vicher. E-barzh unan eus lagadennoù ar bajenn 21 e c'haller lenn "EVIT GWELET DIRAK E SELLAN A-ZEHOU" hep n'en dije kavet pouezus an troour togañ lizherenn diwezhañ ar ger a-zehou d'an ampoent-se, evitañ da vezañ ezel eus... Kuzul skiantel Ofis ar Brezhoneg bremañ.
E 2016
E penn-kentañ 2016 e oa bet lakaet an Dictionnaire diachronique du breton enlinenn Dictionnaire diachronique du breton. gant Martial Ménard ; ennañ e kaver  dehou adj., adv., prép. & m. adarre.

Merdeerezh
E merdeerezh e vez graet gant ar ger stribourzh, evit tu dehoù ul lestr, p'eo babourzh an tu enep..

Korfadurezh
An tu dehoù eus korf an den eo an tu ma n'emañ ket ar galon.

Politikerezh
Graet e vez tu dehoù eus ar re a gustum sezañ e tu dehoù ur vodadeg, e-keñver ar c'hadoriad, enebet ouzh re an tu kleiz. Ur boaz deuet eus amzer ar Reveulzi c'hall ha ledet dre ar bed bremañ.

Roud-avel
A-wechoù e vez lavaret "dehoù" eus tu ar su, evel en droienn ar mor dehou, a gaver e korn-bro ar C'hab hag Enez-Sun dreist-hollAr mor dehou, trapenn emañ en tu dehou d'an enez Sun, e-barzh Per Denez , Geriadur Brezhoneg Douarnenez, levrenn Amzer, avel ha mo, p. 44-45, Mouladurioù Hor Yezh, 1981..

E kembraeg ivez e talv ar ger de kement ha dehou (enebet ouzh chwith) ha kement ha kreisteiz (enebet ouzh gogledd neuze), hag an eilstumm deau zo kement ha dehou ivez. Ar ger-se eo a gaver en anv Deheubarth (Dehoubarzh e brezhoneg, da lavarout eo parzh an dehou, pe tolead ar c'hreisteiz).

Pennadoù kar
Deheubarth
Merk lateral
Reteradur
Stribourzh

 Levrlennadurezh 
 Jos Kuilhandr, La Droite et la Gauche dans l'orientation bretonne, Annales de Bretagne, 1927, e-maez rummad.
 Jos Kuilhandr, La droite et la gauche dans les poèmes homériques en concordance avec la doctrine pythagoricienne et la tradition celtique, Roazhon, Imprimeries Réunies, 1943.

Notennoù ha daveennoù

Rummad:Tuioù