Berkeliom

Taolenn beriodek Perzhioù hollekNiver atomek  97Rummad kimiek  AktinidoùStrollad  AktinidoùTrovezh  7Bloc'h  fTolz atomek  [247]  Aozadur elektronek Aozadur elektronek an atomoù[Rn] 5f9 7s2 Dasparzh an elektronoù : 2, 8, 18, 32, 27, 8, 2 center|150px Perzhioù atomekNiver oksidadur  +4, +3(Oksidenn ueleizhidik)Gouest eo da zazgwerediñ koilz evel un drenkenn pe ur vazenn, diouzh stad e oksidadur.Tredanleiegezh  1,30 (Skeul Linus Pauling)Gremmoù ionadur 1 : 598 kJ/mol2 : 1 150 kJ/mol3 : 2 080 kJ/molSkin atomek  244 pmSkin kenamsav  168 pmSkin Van der Vaals  (stlenn ebet) Perzhioù fizikelArvez  Kaled Douester (≈20 °C)  14,780 g/cm3Teuzverk  986 °CBervverk  (stlenn ebet)°CTredanharzusted  (stlenn ebet) nΩ•m (e 20 °C)  Neuz an elfenn 280px|Berkeliom|center 24px|link=Skoazell:Elfennoù kimiek
Un elfenn gimiek treuzuraniat skinoberiek eo ar berkeliom ; Bk eo e arouez kimiek, 97 e niver atomek ha 247,070 e dolz atomek.
An navet aktinid eo e taolenn drovezhiek an elfennoù kimiek.

 Istor 
E miz Kerzu 1949 e voe kevanaozet izotop 243 an elfenn 97 a-ratozh-kaer e Skol-veur Berkeley (Kalifornia) gant skipailh Stanley Thompson, Albert Ghiorso ha Glenn Theodore Seaborg dre skinata amerikiom-242 gant kraoñelloù heliom (rannoùigoù α) en ur c'hiklotron bihan 1,50 m e dreuzkiz :
 241 Am + 4 He —→ 243 Bk + 2 1 n 95 2 97 0
Pevar neutron a voe ouzhpennet d'an amerikiom-241 a-benn kenderc'hañ Bk-243, ha daou neutron diere.
Peogwir ne bad Bk-243 nemet 4,5 eurvezh e voe ret gortoz nav bloavezh (1958) kent ma voe kenderc'het un nebeud mikrogrammoù berkeliom hewel gant an daoulagad.
E 1962 e voe fardet an c'henaozad kentañ, dioksidenn berkeliom BkO2USGS.

Evel ma oa bet an aktinid 95Am anvet e-keñver e amezeg 63Eu e rann al lantanidoù (anvioù kevandirioù), ha [[kuriom|Cm e-keñver al lantanid 64Gd (anvioù skiantourien), e voe an elfenn 97 anvet e-keñver al lantanid 65Tb (anvioù lec'hioù) : kêr Ytterby e Sveden evit an terbiom, kêr Verkeley evit ar berkeliumTHOMPSON Stanley G. & GHIORSO Albert & SEABORG Glann T., The New Element Berkelium (Atomic Number 97), 26/04/1950, University of California  Liamm (skin)oberiant 11 MEU 13.

 Perzhioù 
Ur metal blot liv an arc'hant eo ar berkeliom. Etre re amezeien 96Cm ha 98Cf eo perzhioù ar berkeliom ; tost da re 65Tb ez int ivez.
 Douester(g/cm3 Teuzverk(°C) Bervverk(°C) Tredanharzhusted(µΩ•m, e 20 °C) 96Cm 13,300  1 345  3 110  1,25 Berkeliom 14,790  986  ?  ? 98Cf 15,100  900  ?  ?
Kewarellek eo ar berkeliom e gwrezverkoù etre -203,15 hag 20 °C, da lavaret eo e tro da warell pa vez en ur gwarellvaez diavaez. 

 Kimiek 
Evel an holl aktinidoù e tileizh ar berkeliom e drenkennoù mesket gant dour, en ur reiñ hidrogen hag en ur gemer e stumm oksidet stabil Bk(III), Bk2O3.
Ne zazgwered ket buan gant an oksigen e 20 °C, marteze en abeg d'ur gwiskad BkO2 a zeufe da wareziñ ar metal diouzh un oksidadur donoc'h. Gant an hidrogen e tazgwered aes, gant an halogenoù ivez, ha c'hoazh gant metaloù teuzHOBART David E. & PETERSON Joseph R., The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements, Springer-Verlag, New York, 2006, ISBN 978-1-4020-3555-5  Springer Liamm oberiant 12 MEU 13.

 Izotopoù 
War-dro 20 izotop ha 6 izomer derc'hanel eus ar berkeliom zo anavezet, eus 235Bk betek 254Bk.
+ Izotopoù stabilañ ar berkeliom  Izotop
  % en natur
  Hanter-vuhez
  Digevanidigezh245Bkkevanaozet4,94 devezh ε → 245Cm α → 231Am246Bkkevanaozet1,8 devezh α → 242Am ε → 246Cm 247Bk  kevanaozet  1 380 bloavezh  α → 243Am 248Bk  kevanaozet  > 9 bloavezh  α → 244Am249Bklouc'h330 devezh α → 245Am β- → 249Cf

 Kenderc'hadur 
 Tu zo da genderc'hañ berkeliom en un dazgwereder derc'hanel diwar uraniom-238 pe blutoniom-239, a roio amerikiom kent reiñ Cm-249 :
U-238 (+1n)→ U-243 (β-)→ Np-239 (β-)→ Pu-239 (+4n)→ Pu-243 (β-)→ Am-243 (+1n)→ Am-244 (β-)→ Cm-244 (+5n)→ Cm-249 (β-)→ Bk-249
Kaliforniom-249 a zeuio diwar digevanadur β- ar berkeliom-249 goude 330 devezh.
 E 1971 e voe kenderc'het ar c'hentañ standilhon eus berkeliom metalek dre an dazgwered : BkF3 + 3 Li → Bk + 3 LiF.

 Arver 
Evit ar mare ne ouzer ket arverañ ar berkeliom en diavaez eus an enklaskoù skiantel.
Bk-249 a implijer da genderc'hañ elfennoù pounneroc'h c'hoazh, 98Cf, 103Lw, 104Rf ha 107Bh pergen.
Ne c'haller ket arverañ Bk evel trelosk derc'hanel rak nebeut anezhañ a vez kenderc'het : 192 kg zo ret kaout evit ma krogfe an dazgwered.

 Notennoù 

 Daveennoù 
 American Chemical Society  Liamm oberiant 25 DU 12
 AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Gimiezh, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
 AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Fizik, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
 Annales de chimie et de physique, Gallica / Bibliothèque nationale de FranPr  Liamm oberiant 26 HER 12
 Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) Pure an Applied Chemistry  Liamm oberiant 26 HER 12
 Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements National Institute of Standards and Technology  Liamm oberiant 18 HER 12
 Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)  Liamm oberiant 26 HER 12
 CONSIDINE Glenn D., Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wiley-InterscienPr, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 
 DEPOVERE Paul, La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 
 EMSLEY John, Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 
 Geriadur brezhoneg An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
 ÉTIENNE Guy, Geriadur ar Stlenneg, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
 GREENWOOD Norman N., Chemistry of the Elements, Elsevier Science Ltd., 1997, ISBN 978-0-08-037941-8 
 HOLDEN Norman, History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers, New York, 2001 Brookhaven National Laboratory  Liamm oberiant 26 HER 12
 International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)  Liamm oberiant 26 HER 12
 Jefferson Lab  Liamm oberiant 22 KZU 2012
 Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)  Liamm oberiant 25 DU 2012
 Los Alamos National Laboratory  Liamm oberiant 14 C'HWE 2013
 Les propriétés chimiques  Liamm oberiant 07 GEN 13
 LIDE David R., CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition, CRC Press, 2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 
 Royal Society of Chemistry  Liamm oberiant 03 KZU 2012
 STWERTKA Albert, A Guide to the Elements, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 
 Webelements  Liamm oberiant 26 HER 2012

Rummad:Elfennoù kimiek