Neodimiom

Taolenn beriodek Perzhioù hollekNiver atomek  60Rummad kimiek  LantanidoùStrollad  LantanidoùTrovezh  6Bloc'h  fTolz atomek  144,240 Aozadur elektronek [Xe] 4f4 6s2Dasparzh an elektronoù : 2, 8, 18, 22, 8, 2 center|150px Perzhioù atomekNiver oksidadur  + 3Oksidenn vazennek skañvTredanleiegezh  1,14 (Skeul Linus Pauling)Gremmoù ionadur 1 : 533,081 kJ/mol2 : 1 034,322 kJ/mol3 : 2 132,324 kJ/mol4 : 3 898,004 kJ/molSkin atomek  239 pmSkin kenamsav  188 pmSkin Van der Vaals  (stlenn ebet) Perzhioù fizikelArvez  Kaled Douester (≈20 °C)  7 g/cm3 Teuzverk  1 016 °C Bervverk  3 074 °C Tredanharzusted  643 nΩ•m (e 20 °C) Neuz an elfenn 280px|center 24px|link=Skoazell:Elfennoù kimiek
Un elfenn gimiek eo an neodimiom ; Nd eo e arouez kimiek, 60 e niver atomek ha 144,240 e dolz atomek.

 Istor 
E 1839 e tizoloas ar c'himiour svedat Carl Gustaf Mosander an didimiom, a zo ur meskaj eus tri douar rouez ; unan anezho eo ar c'heriom 58Pr, bet dizoloet gant Axel Erdmann e 1839 ivez.
E 1885 e voe hiniennekaet an div elfenn all gant ar c'himiour aostrian Carl Auer von Wesbach : ar prazeodimiom 58Pr hag an neodimiom 60Nd.

Eus ar gresianeg νέος neos, "nevez", ha διδύμος didumos, "gevell" e teu neodimiom : kevret gant keriom ha prazeodimiom en e gaver er c'hailhoù.

 Kenderc'hadur 
Er c'hailhoù bastnäsit (Pr,La,Y)CO3F ha monazit (Pr,La,Th,Nd,Y)PO4 pergen e kaver neodimiom.United States Geological Survey.

 Perzhioù 
Ur metal liv an argant gwenn, blot, govelius hag orjalennus eo an neodimiom.
Buan e vez oksidet en aer ; diskolpañ a ra an oksidenn, ar pezh a laka muioc'h a vetal en aer : goude ur bloavezh ne chom nemet oksidenn neodimiomMetallium Inc.  Liamm oberiant 15 GEN 13.

 Kimiek 
Par da re ar c'heriom ha re ar prazeodimiom eo perzhioù kimiek an neodimiom.
 E 150°C e tev an neodimiom da reiñ oksidenn neodimiom(III) :
4 Nd + 3 O2 → 2 Nd2O3
 Dazgwerediñ gorrek e ra Pr gant dour yen, ha buan gant dour zomm da reiñ hidroksidenn neodimiom(III) :
2 Nd [k] + 6 H2O [d] → 2 Nd(OH)3 [dz] + 3 H2 [g]Alc'hwez : k = kalet, d = dourek, dz = dourzileizhenn, g = gaz
 Gant an holl halogenoù e tazgwered an neodimiom diouzhtu :
2 Nd (k) + 3 F2 (g) → 2 NdF3 (k) [liv mouk]
2 Nd (k) + 3 Cl2 (g) → 2 NdCl3 (k) [gell-mouk]
2 Nd (k) + 3 Br2 (g) → 2 NdBr3 (k) [mouk]
2 Nd (k) + 3 ||iod|I]]2 (g) → 2 NdI3 (k) [gwer]

 Izotopoù 
Eus Nd-124 betek Nd-161 ez astenn skalfad izotopoù an neodimiom.
Pemp izotop stabil a gaver en natur : 142Nd, 143Nd, 145Nd, 146Nd ha 148Nd, Nd-142 o vezañ an hini stabilañ.
Skinizotopoù zo anavezet ivez, 33 anezho, ar re stabilañ o vezañ Nd-144 hag Nd-150 ; en natur e vezont kavet.
+ Izotopoù stabilañ an neodimiom  Izotop
  % en natur
  Hanter-vuhez
  Digevanad 142Nd  27,2 Stabil, 82 neutron 143Nd  12,2 Stabil, 83 neutron 144Nd  23,8  2,29 x 1015 bloavezh  140Ce (dre skinoù α)  145Nd  8,3  > 6 x 1016 bloavezh  141Ce (dre skinoù α) 146Nd  17,2 Stabil, 86 neutron148Nd5,7> 3 x 1018 bloavezh 144Ce (dre skinoù α) 148Sm (dre skinoù β)  150Nd  5,6  6,7 x 1018 bloavezh  150Sm (dre skinoù β)

 Arver 
 Gwer
 Oksidenn neodimiom (Nd2O3) a lakaer er gwer evit e livañ en ur skalfad em astenn eus mouk betek ruz teñval ha griz. Hervez natur ar gouloù (naturel pe get) a sko warni e kemm arliv ur glogorenn fardet gant 5% neodimiom.
 Gwarelloù
 Ar gwarelloù galloudusañ a anavezer eo ar re fardet gant neodimiom (Ne2Fe14B). Gouest int da sevel tolzadennoù mil gwezh brasoc'h eget o zolz dezho. Skañvoc'h, kreñvoc'h ha marc'hadmatoc'h int eget ar gwarelloù fardet gant samariom ha kobalt (SmCo5), hogen koll a ra ar gwarelloù Ne2Fe14B o galloud er gwrezverkoù uhel ha techet e vezont da verglañ, ar pezh na c'hoarvez ket gant SmCo5, a chom stabil bepred.
 E kement degouezh ma ranker ober gant gwarelloù bihan, skañv ha kreñv ez arverer neodimiom : da fardañ klevelloù, korrglevelloù evit ar binvioù-seniñ (ar gitaroù-tredan, da skouer), uhelgomzerioù, selaouelloù, kantennoù kalet an urzhiataerioù.
 Er c'hefluskerioù-tredan en o implijer ivez, evel el lunelloù aerlistri, en aerluzelloù hag er c'hirri hiron — war-dro 1 kg a neodimiom zo e keflusker ur c'harr hironGORMAN Steve, As hybrid cars gobble rare metals, shortage looms Reuters, 31 EOS 09  Liamm oberiant 19 GEN 13
 Laser
 Ionennoù neodimium a implijer da fardañ strinkennoù evel Nd:Y3Al5O12, LiYF4 ha YVO4 a-benn amplaat hordennoù skinadoù laser e rann danruz ar skalfad tredanwarellek (700 nm-1 mm o zrohed). Bukelloù-laser, gwer pe ruz liv an hordenn, a reer gant hevelep strinkennoù goude bezañ o zroet e gouloù gwelus dre gemmañ an trohed. Da ziskouez stlennoù pouezus war ur skramm e talvezont, e-kerzh kentelioù pe brezegennoù.

 Notennoù 

<div style="font-size:90%;">
 Daveennoù 
 American Chemical Society  Liamm oberiant 25 DU 12
 AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Gimiezh, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
 AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Fizik, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
 Annales de chimie et de physique, Gallica / Bibliothèque nationale de FranPr  Liamm oberiant 26 HER 12
 Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) Pure an Applied Chemistry  Liamm oberiant 26 HER 12
 Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements National Institute of Standards and Technology  Liamm oberiant 18 HER 12
 Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)  Liamm oberiant 26 HER 12
 CONSIDINE Glenn D., Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wiley-InterscienPr, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 
 DEPOVERE Paul, La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 
 EMSLEY John, Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 
 Geriadur brezhoneg An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
 ÉTIENNE Guy, Geriadur ar Stlenneg, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
 HOLDEN Norman, History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers, New York, 2001 Brookhaven National Laboratory  Liamm oberiant 26 HER 12
 International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)  Liamm oberiant 26 HER 12
 Jefferson Lab  Liamm oberiant 22 KZU 2012
 Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)  Liamm oberiant 25 DU 2012
 Les propriétés chimiques  Liamm oberiant 07 GEN 13
 LIDE David R., CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition, CRC Press,2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 
 Royal Society of Chemistry  Liamm oberiant 03 KZU 2012
 STWERTKA Albert, A Guide to the Elements, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 
 Webelements  Liamm oberiant 26 HER 2012
<div>

Rummad:Elfennoù kimiek