Turlough O'Carolan

Turlough O'Carolan (1670-1738, Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin en iwerzhoneg), a oa un telennour dall iwerzhonat, ur sonaozour hag ur c'haner a zo brudet evit kened an tonioù en devoa savet.
An telennour-sonaozour meur iwerzhonat diwezhañ e voe, hag evel pennsonaozour Iwerzhon e vez lakaet gant un niver bras a dud dre ar bed.

Betek 1792 e voe en Iwerzhon telennourien a-vicher a veve hervez an hengoun, evel m'en diskouezas Festival an Delenn e Belfast en hevelep bloavezhBUNTING Edward, The Ancient Music of Ireland Arranged for Piano, Dover Publications, 2011, ISBN 978-0-486-48232-3 Petrucci Music Library.
Lod anezho a selle ouzh sonerezh Turlough O'Carolan evel "re arnevez", pa oa-eñ bet levezonet gant sonaozourien italian evel Francesco Geminiani (Lucca, 1687 — Dublin, 1762) — ur skouer eo Carolan's Concerto, padal e ouezas O'Carolan sevel tonioù e doare ar Ouezeled kozh, evel Farewell to the Music a savas nebeudik kent mervel.

 E vuhez 
E kêr Nobber e Kontelezh An Mhí e voe ganet e 1670, hag e 1684 ez eas e diegezh d'em staliañ e Ballyfarnon e Kontelezh Ros Comáin ma oa bet kavet labour gant e dad e ti ar familh MacDermott Roe. Digant an itron MacDermott Roe e resevas un tamm deskadurezh, hag abred e tiskouezas bezañ donezonet evit ar varzhoniezh.
D'an oad a 18 vloaz en em gavas dall a-c'houde bezañ bet klañv gant ar vrec'h ; kentelioù telenn en devoe digant an itron MacDermott Roe ivez. Tri bloavezh goude e voe roet ur marc'h hag un ambrouger dezhañ, ha kegiñ a reas da veajiñ a-dreuz Iwerzhon evit gounez e damm buhez dre seniñ hag aozañ tonioù evit ar binvidien. E-pad tost da hanter-kant bloavezh e reas ar vicher hengounel-se.
E 1720, d'an oad a 50 vloaz, e timezas gant Mary Maguire. C'hwec'h merc'h hag ur mab a zeuas dezho kent marv ar vamm e 1733. D'ar 25 a viz Meurzh 1738 e varvas Turlough O'Carolan d'e dro.
E kev-iliz prevez an tiegezh MacDermott Roe, e bered Kilronan e Ballyfarnon, eo bet beziet.

Bep bloaz e vez dalc'het O'Carolan Harp Festival Keadue, e Kontelezh Ros Comáin ivez. Un delwenn arem en enor d'ar sonaozour a voe diskuliet e 1986 e Mohill, Kontelezh Liatroim, gant an aotrou Pádraig J. Ó hIrghile (Patrick J. Hillery), Prezidant Republik Iwerzhon.

 E sonerezh 
Koulz sonerezh evit an delenn ha kanaouennoù a voe savet gant Turlough O'Carolan ; en iwerzhoneg eo komzoù ar c'hanaouennoù, unan hepken anezho o vezañ e saozneg.
Evit ha war divoud tud bet dibabet gantañ ez aozas pep hini eus e oberennoù, Mrs. MacDermott Roe o vezañ an hini vrudetañ. Daoust ma 'z eo bet kollet an darn vuiañ eus e skridoù ez eo anavezet e donioù c'hoazh er bed a-bezh.

Sonerezh hengounel Iwerzhon kejet gant doare klasel ar sonerezh europat eo perzh dibar doare Turlough O'Carolan. Aozañ ar sonerezh a rae da gentañ, en ur veajiñ, ha goude hepken e lakae komzoù warno. Ul lod mat eus an tonioù bet lakaet war e anv zo tonioù kozh hengounel bet gwellaet pe hiraet gantañ.
Un doare tonioù zo bet ijinet gant Turlough O'Carolan, a anvas planxty : tonioù buhezek ha birvidik eo ar planxties, a zo aet da hengounel en Iwerzhon abaoe 1790. Dianav eo orin an anv, marteze eus al latin plangere, "merkañ al lusk"Online Etymology Dictionary, ar pezh na vije ket souezhus a-berzh un telennour a vame ouzh sonerezh italian e amzer.

 Hêrezh 
War-dro 1726 e voe embannet sonerezh Turlough O'Carolan evit ar wezh kentañ, dindan an talbenn A Collection of the Most Celebrated Irish Tunes, gant John & William Neale e DublinNEALE John & Willam, A Collection of the Most Celebrated Irish Tunes, Irish Traditional Music Archive, Dublin, 2010, ISBN 978-0-9532704-3-9.
War-dro 220 ton zo lakaet hiziv dindan anv Turlough O'Carolan ; diembann e chomas an darn vrasañ eus e labour koulskoude, ha lod eus e donioù ne voent biskoazh lakaet war baper e-kerzh e vuhez. Dreistbevañ a rejont dre ar sonerien (telennourien, bioliourien ha pibourien pergen), ha dastumet, skrivet, embannet e voent tamm-ha-tamm a-hed an .

Kalz sonerien ha strolladoù dre ar bed a-bezh a son tonioù bet savet gant Turlough O'Carolan, a zo deuet da vout klasel er sonerezh iwerzhonat. Gant strolladoù rock evel HorslipsLec'hienn Horslips int bet kempennet ivez.

 Seniñ Turlough O'Carolan 
An holl donioù bet savet gant Turlough O'Carolan (Kevrollennoù)
The Complete Carolan (227 ton gant Turlough O'Carolan, kempennet evit ar gitar)

 Notennoù 

Rummad:Sonaozourien Iwerzhon
Rummad:Telennourien
Rummad:Ganedigezhioù 1670
Rummad:Marvioù 1738
Rummad:Sonaozourien an XVIIIvet kantved
Rummad:Sonaozourien ar XVIIvet kantved