Taol Anthropoid

Taol Anthropoid a oa anv-kod un taol bet aozet gant izili Special Operations Executive (ur rann eus servijoù kuzh Breizh-Veur he fal sikour an stourm enepnazi en Europa) e bal lazhañ ar penn nazi Reinhard Heydrich, hag a oa eil penn SS d'ar mare-se. Kaset e voe an taol da benn vat d'ar 27 a viz Mae 1942 gant Tchekoslovaked bet o pleustriñ e Londrez hag harzlammet war gwarez-stad Bohemia-Moravia.

Reinhard Heydrich a oa e penn RSHA, penn Bohemia-Moravia, pennaozer an diskoulm diwezhañ hag an Einsatzgruppen e oa ivez.

 Degouezhad 
 Reinhard Heydrich 
Abaoe 1939 e oa Heydrich e penn (RSHA), un aozadur ma oa bodet ar Gestapo, ar Sicherheitsdienst (SD), hag ar Kripo.

Ur perzh a-bouez en doa ivez e lazhañ enebourien Hitler koulz hag en aozañ an diskoulm diwezhañ. Aon o doa jeneraled an arme alaman razañ, abalamour d'e c'halloud ha d'e varregezhioù.Ken bras e oa e berzh er renad nazi ken e oa bet soñjet e c'hallje kemer plas Himmler.

E miz Gwengolo 1941 e voe lakaet Heydrich da c'houarnour Bohemia-Moravia, da lavaret eo diktarour de facto, e-lec'h Konstantin von Neurath, a oa gwelet evel un den laosk gant Hitler.

Boas e veze da bourmen en ur c'harr digor e doenn, da ziskouez en doa fiziañs en arme aloubiñ hag er gwask a veze lakaet gant ar soudarded alaman war an Dcheked. 
Ken kriz e oa Heydrich ken e oa bet lesanvet kiger Praha.

 Degouezhad (strategiezh)
E dibenn 1941 e oa deuet a-benn Hitler da vezañ mestr war ul lodenn vras eus Europa hag edo arme an Trede Reich o tostaat ouzh Moskva. Soñjal a rae da bennoù-bras ar Gevredidi e tlefe URSS kodianañ.

Er Rouantelezh-Unanet edo harluet gouarnamant Tchekoslovakia, Edvard Beneš en e benn. Gwask a veze lakaet warnañ gant servijoù spiañ ar Rouantelezh-Unanet, rak ne veze ket stourment kazl a-enep an Nazied er vro abaoe ma oa bet aloubet gant an Alamaned e 1939. E Tchekoslovakia e veze produet kalz dafar a veze implijet gant an Trede Reich. 
Fellout a reas neuze da izili ar gouarnamant tchek diskouez e oa an Dcheked eus tu ar Gevredidi. Gant soudarded vreizhveuriat Special Operations Executive (SOE) e oe lakaet ar soudarded tchek da bleustriñ ha da brientiñ o zaolReference MRD Foot SOE and others.

E-touez abegoù ar Vreizhveuriz da lazhañ Heydrich e oa ar fet derc'hel gant an 
Amiral Canaris, ha ne oa ket ken dañjerus ha Heydrich hag ober a-seurt ma ne vefe ket lakaet Heydrich da c'houarnour Pariz.

 An taol 
 Prientiñ 
Seizh soudard tchek harluet er Rouantelezh-Unanet : Jozef Gabčík, Jan Kubiš ha daou strollad all (Silver A ha Silver B) a voe kaset da Dchekia gant kirri-nij ar Royal Air Force e-pad nozvezh an 28 a viz Kerzu 1941. Harzoù-lamm eo a implijjont.

Jozef Gabčík ha Jan Kubiš en em gavas e reter Praha; daoust ma oa bet soñjet e vefent degouezhet e-kichen Plzeň. Mont a rejont da Blzeň da gaout un den a fiziañs ha goude-se ez ejont da Braha, ma oa raktreset an taol.
E Praha ez ejont e darempred gant meur a zen ha meur a aozadur enepnazi dezho da gas o zaol da benn vat. Er penn-kentañ o doa soñjet Jozef Gabčík ha Jan Kubiš lazhañ Heydrich pa vefe en un tren, met ar menzo-se a zilezjont. Goude-se e soñjjont staliañ ur fun en hent etre ti-annez Heydrich ha Praha. Meur a eurvezh e c'hortozjont, hag adkaset e voent da Braha gant al letanant Adolf Opálka, hag eñ ezel eus Out Distance. Lazhañ Heydrich e Praha a oa o zrede menoz.

 Ar muntr 
D'a 27 a viz Mae 1942 da 10e30 mintin e stagas Heydrich gant an hent etre e di-annez e Panenské Břežany ha kastell Praha.Pres a oa warnañ se zo kaoz ne c'hortozas ket an ambrougadenn boliserien a veze gantañ peurliesañ. Jozef Gabčík ha Jan Kubiš a oa o c'hortoz er c'horn-pleg e-kichen ospital Bulovka (e karter Praha-Libeň). 100 metrad pelloc'h en norzh edo Valčik, o c'hedal gwelout ar c'harr o tremen e oa.

P'edo Mercedes-Benz didoenn Heydrich o tostaat e lammas Jozef Gabčík war an hent hag e klaskas tennañ met a-dreuez ez eas e Sten. Heydrich a lakaas e vlenier, an SS-Oberscharführer Klein, da lakaat ar c'harr da chom a-sav. Pa glaskas Heydrich sevel ha lazhañ Jozef Gabčík e voe taolet ur c'hreunadenn eneptankoù gant Jan Kubiš. Daosut ma ne gouezhas ket ar c'hreunadenn er c'harr e voe toullet an nor zehou ha tizhet Heydrich. Gloazet e voe Jan Kubiš ivez. Klask a reas Heydrich mont da heul Jozef Gabčík met semplañ a reas. Goulenn a reas gant Klein tapout Gabčík, hag a dennas div wech war Klein hag a c'hloazas anezhañAlan Burgess: Seven Men At Daybreak, p.160. ISBN 0-553-23508-7.

Soñjal a rae d'an Dcheked ne oant ket deuet a-benn, met eizhtez goude e varvas Heydrich diwar septikemiezh.

 Irienn 
Heinrich Himmler, hag eñ a-us Heydrich er hierarkiezh nazi, a zivizas ober war-dro. Ne voe aotreet mezeg tchek na hini ebet eus ar Wehrmacht da oberata Heydrich, ha kaset e voe medisined Himmler. D'ar 4 a viz Even 1942 e varvas Heydrich diwar septikemiezh. Hervez medisined Himmler e vije marvet Heydrich abalamour da dammoù azezennoù ar c'harr aet en e c'houlioù pa darzhas ar c'hreunadenn, hag evel-se e vije bet kontammet. 
Hervez lod e oa gwarizius Himmler hag en doa aon rak Heydrich ivez, se zo kaoz ne sav ket a-du an holl gant an displegadenn-se.

Hervez istorourien zoPatrick Berche,  L'histoire secrète des armes biologiques. Mensonges et crimes d'État, Robert Laffont, 2009, p. 65. e vije bet taget Heydrich gant un arm biologel hag evel-se e tisplegont e vije marvet padal ne soñje ket d'an dud e varvfe. Abalamour d'ar votulegezh e vije marvet hervezoUn nebeud eurvezhioù kent mervel e voe gwelet simptomoù ar votulegezh warnañ : kigennoù an izili, re an toraks re an dremm hag ar gouzout o seizañ tamm-ha-tamm (ibid, p. 65)., ha mesket e vije bet toksin ar votulegezh gant peg a oa tro-dro d'ar c'hreunadenn.

 Heuliadoù 
 Distro-gwall

Goulenn a reas Hitler gant izili SS ha re Gestapo ma vefe furchet e pep lec'h e Bohemia evit adkavout ar re o doa graet an taol. Er penn-kentañ en doa soñjet lazhañ Tcheked e-leizh, met cheñch ali a reas rak ezhomm en doa eus labour an Dcheked hag a oa a bouez bras evit arme an Trede Reich. A-benn ar fin ez eo miliadoù a dud a c'houzañvas.

Torfedoù a voe e div gêriadenn dreist-holl : Ležáky ha Lidice"Lidice" in  Larousse. Distrujet penn-da-benn e voe Lidice. Holl baotred kêr a voe drouklazhet war al lec'h, kaset ar maouezed da gamp Ravensbrück hag ar vugale da Chełmno pe kaset da familhoù alaman, diouzh reolennoù programm LebensbornLaurent Binet, HHhH, 2010,  GrassetEncyclopédie BS, : au fil des jours (2ième guerre mondiale).

Ne felle ket d'ar Gevredidi e c'hoarvezfe seurt traoù en-dro, se zo kaoz e chomjont a-sav gant aozañ taolioù evel-se. Daou vloaz goude e soñjjont aozañ taol Foxley, e bal lazhañ Hitler, met ne voe ket kaset da benn vat.

Taol Anthropoid a voe ar wech nemeti ma voe drouklazhet ur penn bras nazi e-pad an Trede Reich.

 War glask ar vuntrerien 

Kuzhat a reas ar vuntrerien e tiez div familh prahat a gemere perzh er stourm enepnazi. Goude-se e teujont a-benn da guzhat en iliz Kiril ha Metod e Praha. Ne zeuas ket a-benn izili Gestapo da gavout anezho betek ma vefe gwerzhet ar re o doa o sikouret gant Karel Čurda, hag a c'hounezas ur milion a Reichsmark.

Gant Čurda e voe lavaret pelec'h e oa kuzhiadelloù ar rouedad Jindra, re ar familh Moravec (eus Zizkov) en o zouez. D'ar 17 a viz Even da 5 eur vintin e voe furchet ranndi ar familh gant izili Gestapo. An itron Moravec en em lazhas (lonkañ kianur a reas) p'edo er privezioù. He gwaz ne oueze ket e oa-hi perzh eus ar stourm enepnazi, hag e voe kaset da Balez Peček asambles gant e vab Ata. Eno e voe jahinet Ata an devezh-pad : lakaet e voe da vezviñ diwar evañ kognak ha diskouezet e voe dezhañ penn troc'het e vamm lakaet en akwariomMcDonald, Callum: The Killing of Reinhard Heydrich: The SS “Butcher of Prague”, p.202. ISBN 0-306-80860-9. A-benn ar fin e lavaras Ata Moravec ar pezh a oueze. 700 soudard a voe kaset d'an iliz, met ne zeujont ket a-benn da dapout an harz-lammerien vev. Tri stourmer, Jan Kubiš en o zouez, a voe lazhet er sal-pediñ,Mervel a reas Jan Kubiš nepell goude an argadenn goude un emgann div eurvezh-padMcDonald, Callum: The Killing of Reinhard Heydrich: The SS “Butcher of Prague”. ISBN 0-306-80860-9. Ar pevar stourmer all a chome, Jozef Gabčík en o zouez, en em lazhas er c'hev-iliz goude bezañ stourmet ouzh SS a glaskas mogediñ ha beuziñ anezhoAlan Burgess: Seven Men At Daybreak. ISBN 0-553-23508-7. 14 SS a voe lazhet hag 21 anezho gloazetAxis History Forum • View topic – Dernier combat des assassins d'HeydrichRay R. Cowdery with Peter Vodenka: Reinhard Heydrich: Assassination. Victory WW2 Publishing Ltd. (1994) Lakeville, MN, USA.

 Heuliadoù politikel
Da-heul an taol e tivizas ar Gevredidi e vefe adstaget Sudetenland da Dchekoslovakia pa vefe trec'het an Trede Reich. Divizet e voe ivez e tlefe skarzhañ ar poblañsoù alaman diouzh Tchekoslovakia.

Dre ma oa Heydrich unan eus pennoù bras an Trede Reich e voe aozet daou lid-kañv : an eil e Praha ma voe miliadoù a SS o tougen pennoù-gouloù war bord hent ar c'hastell, hag egile e Berlin, ma kemeras perzh holl bennoù bras ar renad nazi. Gant Hitler e-unan e voe lakaet medalenn Urzh Alamagn ha hini Urzh ar gwad war un dorchenn.

Karel Čurda a glaskas en em lazhañ, ha krouget e voe e 1947.

 Sevenadur 
Diazez meur a film eo bet Taol Anthropoid :
 Fritz Lang, Hangmen Also Die, 1943 
 Douglas Sirk, Hitler's Madman 
 Atentát, 1964 
 Lewis Gilbert, Operation Daybreak, 1975
Ha hini meur a levr ivez :
 Alan Burgess, Seven Men at Daybreak, 1960
 Laurent Binet, HHhH, 2010
 David Chacko : Like a man

Ar ganaouenn A Lovely Day Tomorrow (2004) gant ar strollad British Sea Power. Da gentañ e voe embannet evel tu B ur bladenn single. Adenrollet e voe asambles gant al laz-seniñ tchek «The Ecstasy of St. Theresa», e saozneg koulz hag e tchekeg (Zítra bude krásný den).

Kinniget eo bet an taol da-geñver un diskouezadeg bet aozet er Mirdi Broadel Slovak e miz Mae 2007, da enoriñ ar rezistanted tchek ha slovak.

 Notennoù 

 Levrlennadur 
 McDonald, Callum: The Killing of Reinhard Heydrich: The SS “Butcher of Prague”. ISBN 0-306-80860-9
 Burian, Michael: Assassination: Operation Anthropoid 1941–1942. Prague: Avis, 2002.
 Valka.cz, a complete Operation Anthropoid overview
 Ray R. Cowdery with Peter Vodenka, Reinhard Heydrich: Assassination, Victory WW2 Publishing Ltd. (1994) Lakeville, MN, USA 
 Alan Burgess, Seven Men At Daybreak, Evans Brothers Limited, 1960, ISBN 0-553-23508-7
 Blairspey at Uboat.net
 Robert Gheysens, "La mort de Heydrich. Il y a 25 ans : l'attentat contre Heydrich", Historia niv. 247, miz Even 1967 p. 102-112.

 Liammoù diavaez 
 Radio Prague: Czechs in World War II
 Radio Prague: Exhibitions mark 60th anniversary of assassination of Nazi governor Heydrich
 Operation Anthropoid at Everything2
 Czechs in Exile website
 Exhibition on Operation Anthropoid at the Slovak Nation Museum
 The Prague Daily Monitor: Experts find wartime paratroopers' grave

Rummad:1942
Rummad:Eil Brezel-bed
Rummad:Praha
Rummad:Gwalldaolioù