Deiziadur japanek

D'ar c'hentañ a viz Genver 1873 e oa degemeret an Deiziadur gregorian e Japan, gant anvioù mizioù hengounel hag ar pep brasañ eus ar gouelioù, kent 1873 avat e veze implijet un deiziadur loarel-hag-heolel a zeue eus an Deiziadur sinaek The Japanese Calendar History, National Diet Library, Japan, 2002. Implijet e vez atav an oadvezhioù hengounel eus Japan.

Bloavezhioù
Abaoe ma oa degemeret an deiziadur gregorian ez eus bet implijet teir reizhiad da gontañ ar bloavezhioù e Japan :
Ar bloavezh impalaerel (皇紀, kōki) diazezet war diazezadur mitologel Japan gant an impalaer Jimmu e 660 kent J.K. ;
An anv oadvezh (年号, nengō) diazezet war ren an impalaer zo e penn ar vro. Ar bloavezh 2011 eo ar bloavezh Heisei 23 ;
Anv ar bloavezh en deiziadur gregorian (西暦, seireki).

Eus an tri doare-se, an daou re ziwezhañ hepken a vez implijet en ur feson voutin. Implijet e oa an deiziadur impalaerel eus 1873 betek diwezh a Eil Brezel Bed.

Mizioù
Anvioù japanek ar mizioù a dalvez ger-ha-ger "loar gentañ", "eil loar", ha kement zo. Savet e vezont eta diwar an niver a glot gant ar miz ha gant ar ger gatsu ("loar") :

 miz Genver  一月 (ichigatsu) miz C'hwevrer  二月 (nigatsu) miz Meurzh  三月 (sangatsu) miz Ebrel  四月 (shigatsu) miz Mae   五月 (gogatsu) miz Mezheven   六月 (rokugatsu) miz Gouere  七月 (shichigatsu) miz Eost  八月(hachigatsu) miz Gwengolo  九月 (kugatsu) miz Here  十月 (jūgatsu) miz Du  十一月 (jūichigatsu) miz Kerzu  十二月 (jūnigatsu)

(Alies-kenañ e vez implijet sifroù arabek gant kanji al Loar, evel 3月, war ar pemdez.)

 Anvioù hengounel ar mizioù 

Ouzhpenn-se, bep miz en deus un anv hengounel, implijet c'hoazh e tachennoù zo evel ar varzhoniezh. E-mesk an daouzek anv, shiwasu a vez implijet stank c'hoazh hiziv an deiz. Gallout a reer ivez kavout an anvioù-se ivez e deroù ul lizher pe ur brezegenn da reiñ da santout koulz ar bloaz. Lod anezhe evel yayoi ha satsuki, a dalvez ivez da anvioù-bihan (evit ar merc'hed). Klevet a reer ivez an anvioù-se ur wezh an amzer er jidaigeki, abadennoù skinwel a-vremañ, hag e filmoù diwar-benn ar prantad Edo pe ur prantad koshoc'h.

Setu amañ da-heul anvioù ar mizioù :

 Miz kentañ : Can you tell me the old names of the months? 
 Eil miz :  pe  
 3de miz : 
 4e miz : . An u-no-hana (卯の花) zo ur boked, eus ar genad Deutzia卯月」で始まる言葉 - 国語辞書の検索結果 - goo辞書.
 5vet miz :  pe 
 6vet miz : . An arouezenn 無, a dalvez "hep" da gustum, zo ateji amañ, da lâret eo, ne dalvez ken evit ar soniad "na". En anv-se an na zo ur rannig perc'hennañ, ha Minazuki a dalvez "miz an dour", ha n'eo ket "miz hep dour", oc'h ober dave da veuzadenn ar parkeier riz, ma implijet kementadoù bras a zour- 国語辞書の検索結果 - goo辞書.
 7vet miz :  
 8vet miz : . en henjapaneg, ar miz a oa anvet 葉落ち月 (haochizuki). 
 9vet miz :  
 10vet miz : 神無月 (kaminazuki or kannazuki, "Miz an doueed"). An arouezenn 無, a dalvez "hep" da gustum, zo ateji amañ, da lâret eo, ne dalvez ken evit ar soniad "na". En anv-se an na zo ur rannig perc'hennañ, ha kaminazuki a dalvez "miz an doueed", ha n'eo ket "miz hep doueed"Entries in the standard dictionaries Daijisen大辞泉（Shogakkan小学館), Daijirin大辞林(Sanseido三省堂), Nihon Kokugo Daijiten日本国語大辞典(Shogakkan 小学館). Koulksoude e oa treuzkomprenet, hag e vez komprenet peurliesañ evel ar miz hep doueed rak e-doug ar miz-se en em vod holl ar gamied Shintoek e lec'h pirc'hirinaj Izumo Taisha e proviñs Izumo (e Prefeti Shimane hiziv an deiz), ha n'eus doue ebet e peurrest ar vro. Hag e proviñs Izumo e veze graet  anezhañ. An displegadenn-se an hini a vez meneget peurliesañ en oberennoù ar c'hornôg.Da skouer, Ian Reader and George J. Tanabe, Jr., Practically Religious: Worldly Benefits and the Common Religion of Japan, University of Hawaii Press, 1998, p 178 Kalz etimologezhioù disheñvel zo bet kinniget.An Nihon Kokugo Daijiten日本国語大辞典 (Shogakkan 小学館) a ra anv eus 9 ouzhpenn.. 
 11vet miz :  
 12vet miz : . An anv-se a ra dave d'ar veleien a vez bec'h warne e-pad ar miz-se abalamour da brientiñ gouelioù Shogatsu (Kalanna).

An deiziadur kozh a veze implijet e Bro-Japan a oa un deiziadur loarel diazezet war an deiziadur sinaek, hag ar bloavezh hag ar mizioù a zeraoue 3 pe 7 sizhun diwezhatoc'h evit an deiziadur gregorian a vez implijet bremañ. N'eo ket reizh eta lakaat ar miz kentañ da glotañ gant miz Genver.

Rannoù ar miz
Implijet e vez ur sizhun seizh devezh e Japan, hervez an Deiziadur gregorian. Kregiñ a ra gant ar Sul avat. Ar sizhunvezh seizh devezh, dezhi anvioù deiz a glot war-eeun gant ar re a vez implijet en Europa, a vijje bet degaset da Japan war-dro 800. Implijet e veze ar reizhiad er steredouriezh hepken pe dost betek 1876, nebeut amzer goude ma oa degemeret an Deiziadur gregorian gant Bro-Japan en un doare ofisiel. Fukuzawa Yukichi zo unan eus ar re o deus bet ar muiañ a bouez en diviz da zegemer ar reizhiad-se da envel deizioù ar sizhun. Dont a ra an anvioù diwar anvioù ar pemp planedenn a c'haller gwelet gant an daoulagad hepken, anvet o-unan diwar pemp elfenn ar brederouriezh sinaat (aour, prenn, dour, tan, douar), ha diwar anv al Loar hag an Heol (yin ha yang). 
 Japaneg  Romanekadur  Elfenn  Anv brezhonek 日曜日nichiyōbiHeolSul月曜日getsuyōbiLoarLun火曜日kayōbiTan (Meurzh)Meurzh水曜日suiyōbiDour (Merc'her)Merc'her木曜日mokuyōbiKoad/gwezenn (Yaou)Yaou金曜日kin'yōbiMetal/Aour (Gwener)Gwener土曜日doyōbiDouar (Sadorn)Sadorn

E Japan e vez rannet ivez ar mizioù e tri frantad 10 devezh tamm-pe-damm. Pep hini zo anvet jun (旬). Ar c'hentañ eo jōjun (上旬); an eil, chūjun (中旬); an diwezhañ, gejun (下旬). Implijet e vezont alies da ober anv eus ar mare en un doare resis. Da skouer : "Alies e vez ar wrez-se e jōjun miz Ebrel"; "Emeur o c'hortoz ur votadeg e gejun ar miz-mañ."

Deizioù ar miz

Pep devezh eus ar miz en deus un anv dezhañ e-unan savet en un doare direoliek, peurliesañ diwar anvioù niver an devezh :

1一日tsuitachi (a-wezhioù ichijitsu)17十七日jūshichinichi2二日futsuka18十八日jūhachinichi3三日mikka19十九日jūkunichi4四日yokka20二十日hatsuka5五日itsuka21二十一日nijūichinichi6六日muika22二十二日nijūninichi7七日nanoka23二十三日nijūsannichi8八日yōka24二十四日nijūyokka9九日kokonoka25二十五日nijūgonichi10十日tōka26二十六日nijūrokunichi11十一日jūichinichi27二十七日nijūshichinichi12十二日jūninichi28二十八日nijūhachinichi13十三日jūsannichi29二十九日nijūkunichi14十四日jūyokka30三十日sanjūnichi15十五日jūgonichi31三十一日sanjūichinichi16十六日jūrokunichi 
Alies-kenañ e vez implijet ar sifroù arabek, evel 14日, war ar pemdez.

Tsuitachi zo ur stumm emdroet eus tsukitachi a dalvez kentañ devezh ar miz. En deiziadur hengounel e veze graet 晦日 misoka eus devezh diwezhañ ar miz. Hiziv an deiz e vez kalz stankoc'h implij an niveroù 28-31 mui nichi. Koulskoude e ve implijet alies misoka en anvioù kevradoù etc., da lavaret e vo paeet un dra bennak an devezh diwezhañ eus ar miz, forzh petore deiziad e vefe. Devezh diwezhañ ar bloaz zo 大晦日 ōmisoka (an Devezh diwezhañ bras).

Implijet e vez alies ar ger kichijitsu (deiz mat) da-geñver al lidoù evel en ul lizher da bediñ unan d'un eured pe devezh savadur un dablezenn vaen koun. N'eo ket anavezet gant al lezenn neoazh ha ne c'hell ket bezañ implijet en un testamant.

 Devezhioù gouel 

Un devezh en em gav etre daou zevezh gouel zo un devezh dilabour. Evel-se, ar 4 a viz Mae zo un devezh dilabour bep bloaz. Pa zegouezh un devezh gouel d'ar Sul, an devezh kentañ n'eo ket un devezh dilabour (ul lunvezh da skouer) a zeu da vezañ unan.

 Deiziad  Anv e brezhoneg  Arouezioù japanek  Romaji 1 a viz Genver  Kala-bloaz  元日  Ganjitsu 2 a viz C'hwevrer  Devezh an oad-gour  成人の日  Seijin no hi 11 a viz C'hwevrer Devezh savidigezh ar vro †  建国記念の日  Kenkoku kinen no hi  20 pe 21 a viz Meurzh  Devezh kedez an nevezamzer  春分の日  Shunbun no hi 29 a viz Ebrel  Devezh Shōwa *  昭和の日  Shōwa no hi 3 a viz Mae  Devezh koun ar vonreizh *  憲法記念日  Kenpō kinenbi 4 a viz Mae  Devezh ar glazur *  みどり(緑)の日  Midori no hi 5 a viz Mae  Devezh ar vugale *  子供の日  Kodomo no hi 3e lunvezh miz Gouere Devezh ar mor  海の日  Umi no hi 3e lunvezh miz Gwengolo  Devezh an doujañs evit ar re gozh *  敬老の日  Keirō no hi 23 pe 24 a viz Gwengolo  Devezh kedez an diskar-amzer  秋分の日  Shūbun no hi Eil lunvezh miz Here  Devezh ar sport hag ar yec'hed  体育の日  Taiiku no hi 3 a viz Du  Devezh ar sevenadur  文化の日  Bunka no hi 23 a viz Du  Devezh anaoudegezh evit al labour  勤労感謝の日  Kinrō kansha no hi 23 aviz Kerzu  Deiz-ha-bloaz an impalaer  天皇誕生日  Tennō tanjōbi

† Devezh hengounel ma vije bet savet Japan gant an impalaer Jimmu e 660 kent J.K..

* Lodenn eus ar sizhun alaouret
 Liammoù diavaez
 Istor an deiziadur japanek gant an National Diet Library
 Koyomi no hanashi e japaneg
 Convert a Western year into a Japanese year (sci.lang.japan FAQ pages)

 Daveoù 

Deiziadur
Rummad:Deiziadurioù