Ankh

An Ankh (☥, U+2625, pe 𓋹, U+132F9), anvet ivez alc'hwez buhez, pe crux ansata, a oa arouezlun henegiptek ar ger ˁ-n-ḫ a dalveze "buhez peurbad". Taolennet e vez alies doueed Henegipt, an ankh dalc'het gante en o dorn diwar-bouez e zourgenn, pe gant un ankh e pep dorn, ha kroaziet o divrec'h gante war o bruched.

Anvet eo ar groaz-se crux ansata e latin ( da lâret eo « kroaz gant un dourgenn  »). Implijet e voe ivez en Iliz reizhkredour kopt. An arouezenn-mañ zo unan eus an arouezennoù brudetañ eus Henegipt hag e vez implijet alies hiziv an deiz evel un arouez eus sevenadur ar mare-se.

 Istor 

Gwelet e vez alies an ankh e livadennoù bezioù Henegipt hag e stummoù all an arzoù. Alies e vez e beg bizied un doue pe un doueez er skeudennoù a daolenn doueed ar vuhez goude ar marv o reiñ donezon ar vuhez da valzamegenn an den marv. War a greder e vefe arouez an ar c'hoñseviñ. Ouzhpenn e veze douget alies an ankh gant Henegiptiz evel tilsam, pe e-unan, pe gant arouezlunioù all a dalvez "nerzh" ha "yec'hed" (sellet displegadenn Djed, ha Was, a-us). Savet e veze ar melezourioù metal ivez alies e stumm un ankh, pe evit o c'hinklañ pe da aroueziañ ar gwel er bed all.

Hogos morse ne veze savet an ankh en arc'hant. Evel un arouez eus an heol e veze graet ar skouerennoù a-bouez (evit ar bezioù da skouer) hogos bepred gant aour, ar metal a oa arouez an Heol. Ur metal damheñvel evel ar c'houevr, lufret-kenañ, a veze implijet ivez a-wezhioù.

Un arouez damheñvel ouzh an ankh a oa anezhañ er sevenadur minoan ha mikenaian. Ur meskaj etre ar skoulm sakr (arouez santelezh) hag ar vouc'hal he daou benn (arouez an uhelvammelezh)F. Schachermeyer, Die Minoische Kultur des alten Kreta, 1964, pp. 161, 163, 164 met gallout a reer e geñveriañ gwelloc'h gant an tyet egiptat zo damheñvel. Gallout a reer anavezout an arouez war div zelwennig eus an doueez naer ktonian dizoloet e palez Knossos. An div zoueez naer o deus pep a skoulm gant ur gordennig e stumm ul lagadenn etre o divronn<ref>Cristopher L.C.E Witcombe. "Minoan snake goddess. 9:Snake charmers</ref>. E skritur al Linenneg B (henc'hresianeg mikeneian), ankh a oa arouez fonetek zaM. Ventris, J. Chadwick. 

Gwelet a reer ivez an ankh war pezhioù moneiz eus Kiprenez hag Azia-Vihanañ en Henamzer (Rre keoded Mallus e Kilikia peurgetket)The Cambridge Ancient History, Cambridge University Press; AsiaMinorCoins.com. A-wezhioù, dreist-holl gant kentañ pezhioù moneiz ar roue Euelthon eus Salamis, e oa skrivet al lizherenn ku, eus silabenneg Kiprenez, e kelc'h an ankh, evit Ku(prion) (Kipreneziz). Hiziv an deiz e vez implijet ivez an ankh da aroueziñ ar blanedenn Gwener (an doueez Gwener pe Afrodite, a oa azeulet en enezenn-se) hag ar c'houevr.
Evel ma lâr David P. Silverman a oa miret an Ankh henegiptat gant ar Gopted en o zoare da aroueziañ ar groaz kristen, ar groaz kopt"Egyptian Religion", David P. Silverman, p. 135, Oxford University Press US, 2003, ISBN 019521952X.

 Levrlennadur 
 Collier, Mark and Manley, Bill. How to Read Egyptian Hieroglyphs: Revised Edition''. Berkeley: University of California Press, 1998.

 Notennoù 

Liammoù diavaez 

Rummad:Kroazioù
Rummad:Gwengelouriezh Henegipt
Rummad:Arouezioù