Arz disteraet

Arz disteraet (alamaneg : entartete Kunst) a oa un dro-lavar ijinet gant an Nazied da envel an holl arzoù modern. Difennet e voe an doare arz-mañ ganto peogwir e kave dezho e oa enebalaman pe re yuzev ha bolchevik. Kastizet e voe neuze an arzourien a save oberennoù lakaat da zister : berzet e voe outo kelenn, diskouez o oberennoù pe sevel oberennoù zoken.

Arz disteraet a voe ivez anv un diskouezadeg aozet gant an Nazied e München e 1937, ma voe diskouezet oberennoù modern en dizurzh, gant panelloù ma veze burutelaet ha goapaet an arz. Pal an diskouezadeg oa lakaat an arvesterien da sevel a-enep d'ar vodernelezh. Aozet e voe an diskouezadeg e meur a gêr en Alamagn hag en Aostria.
Endra ma veze difennet groñs an arzoù modern gant an Nazied e klaskent harpañ ha broudañ an arzoù hengounel ma veze uhelaet glanded ar ouenn, ar soudardegezh hag ar sentidigezh. Ar sonerezh jazz hag ar filmoù a veze kontrollet ivez.

An diskouezadeg Entartete Kunst
D'an 30 a viz Even 1937 e c'houlennas Joseph Goebbels gant Adolf Ziegler, hag eñ e penn Reichskammer der Bildenden Künste (Kambr arzoù ar gweled ar Reich), bezañ e penn ur bodad-labour c'hwec'h den ennañ, karget da zastum kement oberenn vodern, disteraet pe dispac'hus en holl virdioù ha dastumadoù arzoù a oa er Reich. Da c'houde e yafent da ziskouez an dastuadoù oberennoù arallekaet-se d'an dud, evit o lakaat da heugiñ ouzh "ar spered gwallsiek yuzev", a oa en em sile er sevenadur alamanAdam 1992, p.123, quoting Goebbels, November 26, 1937, in Von der Grossmacht zur Weltmacht..

Ouzhpenn 5000 oberenn a voe dastumet, en o zouez : 1052 gant Nolde, 759 gant Heckel, 639 gant Ernst Ludwig Kirchner ha 508 gant Max Beckmann, hag ivez re all gant Alexander Archipenko, Marc Chagall, James Ensor, Henri Matisse, Pablo Picasso ha Vincent van GoghAdam 1992, pp. 121-122. Kinniget e voe en diskouezadeg 650 livadur, delwenn, engravadur ha levrioù bet tapet e dastumadoù 33 mirdi alaman. Digoret e voe an diskouezadeg e München d'an 19 a viz Gouere 1937, digor e chomas betek an 30 a viz Du. Kinniget e voe goude-se en unnek kêr eus Alamagn hag en Aostria. 
Er sal gentañ e kaved oberennoù ma veze graet goap diouzh ar relijion, en eil hini oberennoù savet gant yuzevien hag en trede hini oberennoù ma veze goapaet maouezed, soudarded ha labourerien-douar Alamagn. Ne oa urzh a-ratoz ebet war peurrest hentad an diskouezadeg.
Pal an diskouezadeg a oa diskouez splann e oa ar vodernelezh par d'un irienn kaset gant tud a vage kasoni ouzh an dereadegezh alaman. Lakaet e oa ivez ar vodernelezh da vezañ gwelet evel aozet gant yuzevien ha bolcheviked, en desped  ma ne oa nemet 6 yuzev e-touez ar 112 arzour kinnigetBarron 1991, p.9..
Un nebeud sizhunvezhioù goude digoridigezh an diskouezadeg e kemennas Goebbels ma vefe dastumet oberennoù all; En holl e eo neuze 16 558 oberenn a voe dastumetBarron 1991, pp.47-48.

Da vare an diskouezadeg Entartete Kunst e voe aozet an hini anvet Grosse deutsche Kunstausstellung (Diskouezadeg arz meur Alamagn) en Haus der deutschen Kunst (Ti an arz alaman), ma oa diskouezet oberennoù savet gant arzourien priziet gant an Nazied evel Arno Breker pe Adolf Wissel. En tu-hont da zaou vilion a dud a yeas da welout diskouezadeg an Entartete Kunst dindan pevar miz, teir gwech hanter nebeutoc'h a dud a yeas da welout ar Grosse deutsche KunstausstellungAdam 1992, pp.124-125.

Tonkadur an arzourien hag o oberennoù
Lakaet e voe an arzourien rakward alaman da enebourien ar stad ha da foeltrerien ar sevenadur alaman. Kalz anezho a derc'has diouzh ar vro. Da zevezh kentañ an diskouezadeg "arz disteraet" e tec'has Max Beckmann da AmsterdamSchulz-Hoffmann and Weiss 1984, p. 461. Max Ernst a voe sikouret gant Peggy Guggenheim hag ez eas en arlu d'ar Stadoù-Unanet. Ernst Ludwig Kirchner en em lazhas e Suis en 1938. Paul Klee a voe en harlu e Suis, met ne voe ket roet ar vroadelezh Zuis dezhañ, war zigarez ma oa bet kinniget e obernenoù e-kerz diskouezadeg arz disteraet.
Gant arzourien all e voe graet an dibab ober un  harlu diabarzh : Otto Dix a yeas da vevañ war ar maez, ma savas livadurioù gweledvaoù spis hep diskouez den warnoKarcher 1988, p. 206 Gant ar Reichskulturkammere voe nac'het ouzh Edgar Ende hag ouzh Emil Nolde prenañ dafar livañ. Berzet ma voe d'an holl re a chomas en Alamagn labourat er skolioù-meur hag e voent gweladennet, doare dic'hortoz gant izili  ar Gestapo, evit assuriñ na gendalc'hfent ket da sevel oberennoù. Dre guzh e kendalc'has Nolde da livañ, gant dourlivaj hepken, evit chom hep bezañ tapet abalamour da c'hwezh kreñv a skign an eoullivaj. N'eus hini ebet anezho hag a voe kondaonet d'ar marv, hogen ar re yuzev a orin, ne voent ket evit tec'hout kuit alese, hag e voent kaset d'ar c'hampoù-bac'h.Petropoulos 2000, p. 217.

Goude an diskoueadeg e voe dibabet livadurioù zo da werzhañ diouzh ar c'hresk e Suis. Reoù zo a voe prenet evit o istribilhañ er mirdioù, re all a voe prenet gant tud war o anv. Pennoù-bras nazi a brenas oberennoù zo ivez : Hermann Göring a dapas pevarzek oberenn en o zouez unan gant Van Gogh hag unan gant Cézanne. E miz Meurzh 1939 e voe devet war-dro 400 oberenn ha n'o doa nemeur a dalvoudegezh gant pomperien BerlinGrosshans 1983, p. 113.

Kalz a oberennoù gant Picasso, Dalí, Ernst, Klee, Léger ha Miró a voe taolet en tan d'ar 27 a viz Gouere 1942 e liorzhoù Galerie nationale du Jeu de Paume e ParizHellman, Mallory, Let's Go Paris, page 84.
Goude diskaridigezh Alamagn e voe trevadennet Berlin gant an Arme Ruz. Ul lodenn eus oberennoù an diskoueadeg a voe kavet kuzhet dindan zouar. Ne ouezer ket pet anezho en em gavas goude-se e Mirdi ar Peniti e Sankt Peterbourg. Er mirdi ez eo skrivet ez int a orin dianav.

An arzourien kinniget da-geñver an diskouezadeg Entartete Kunst e München, 1937
Jankel Adler
Ernst Barlach
Rudolf Bauer
Philipp Bauknecht
Otto Baum
Willi Baumeister
Herbert Bayer
Max Beckmann
Rudolf Belling
Paul Bindel
Theo Brün
Max Burchartz
Fritz Burger-Mühlfeld
Paul Camenisch
Heinrich Campendonk
Karl Caspar
Maria Caspar-Filser
Pol Cassel
Marc Chagall
Lovis Corinth
Heinrich Maria Davringhausen
Walter Dexel
Johannes Diesner
Otto Dix 
Hans Christoph Drexel
Johannes Driesch
Heinrich Eberhard
Max Ernst 
Hans Feibusch
Lyonel Feininger
Conrad Felixmüller
Otto Freundlich
Xaver Fuhr
Ludwig Gies
Werner Gilles
Otto Gleichmann
Rudolph Grossmann
George Grosz
Hans Grundig
Rudolf Haizmann
Raoul Hausmann
Guido Hebert
Erich Heckel
Wilhelm Heckrott
Jacoba van Heemskerck
Hans Siebert von Heister
Oswald Herzog
Werner Heuser
Heinrich Hoerle
Karl Hofer
Eugen Hoffmann
Johannes Itten
Alexej von Jawlensky
Eric Johanson
Hans Jürgen Kallmann
Vassily Kandinsky
Hanns Katz
Ernst Ludwig Kirchner 
Paul Klee
Cesar Klein
Paul Kleinschmidt
Oskar Kokoschka
Otto Lange
Wilhelm Lehmbruck
El Lissitzky
Oskar Lüthy
Franz Marc
Gerhard Marcks
Ewald Mataré
Ludwig Meidner
Jean Metzinger
Constantin von Mitschke-Collande
Laszlo Moholy-Nagy
Margarethe (Marg) Moll
Oskar Moll
Johannes Molzahn
Piet Mondrian
Georg Muche
Otto Mueller
Erich Nagel
Heinrich Nauen
Ernst Wilhelm Nay
Karel Niestrath
Emil Nolde 
Otto Pankok
Max Pechstein
Max Peiffer-Watenphul
Hans Purrmann
Max Rauh
Hans Richter
Emy Röder
Christian Rohlfs
Edwin Scharff
Oskar Schlemmer
Rudolf Schlichter
Karl Schmidt-Rottluff
Werner Scholz
Lothar Schreyer
Otto Schubert
Kurt Schwitters
Lasar Segall
Friedrich Skade
Friedrich (Fritz) Stuckenberg
Paul Thalheimer
Johannes Tietz
Arnold Topp
Friedrich Vordemberge-Gildewart
Karl Völker
Christoph Voll
William Wauer
Gert Heinrich Wollheim

Luskadoù arzoù gwelet evel disteraet
Dada
Kubouriezh
Trivliadelouriezh
Faoverezh
Eztaolouriezh
Neue Sachlichkeit
Dreistgwirvoudelezh
Bauhaus

Notennoù

Daveoù
Adam, Peter (1992). Art of the Third Reich. New York: Harry N. Abrams, Inc.. ISBN 0-8109-1912-5
Barron, Stephanie, ed. (1991). 'Degenerate Art:' The Fate of the Avant-Garde in Nazi Germany. New York: Harry N. Abrams, Inc. ISBN 0-8109-3653-4
Evans, R. J. (2004). The Coming of the Third Reich. New York: The Penguin Press. ISBN 1594200041
Grosshans, Henry (1983). Hitler and the Artists. New York: Holmes & Meyer. ISBN 0-8419-0746-3
Grosshans, Henry (1993). Hitler and the Artists. New York: Holmes & Meyer. ISBN 0-8109-3653-4
Karcher, Eva (1988). Otto Dix 1891-1969: His Life and Works. Cologne: Benedikt Taschen.  
Laqueur, Walter (1996). Fascism: Past, Present, Future. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509245-7
Lehmann-Haupt, Hellmut (1973). Art Under a Dictatorship. New York: Oxford University Press.
Minnion, John  (2nd edition 2005). Hitler's List: an Illustrated Guide to 'Degenerates' . Liverpool: Checkmate Books. ISBN 0-9544499-2-4
Nordau, Max (1998). Degeneration, introduction by George L. Mosse. New York: Howard Fertig. ISBN 0-8032-8367-9
Petropoulos, Jonathan (2000). The Faustian Bargain: the Art World in Nazi Germany. New York, N.Y.: Oxford University Press. ISBN 0195129644
Rose, Carol Washton Long (1995). Documents from the End of the Wilhemine Empire to the Rise of National Socialism. San Francisco: University of California Press. ISBN 0-520-20264-3
Schulz-Hoffmann, Carla; Weiss, Judith C. (1984). Max Beckmann: Retrospective. Munich: Prestel. ISBN 0-393-01937-3
Suslav, Vitaly (1994). The State Hermitage: Masterpieces from the Museum's Collections vol. 2 Western European Art. New York: Harry N. Abrams, Inc. ISBN 1-873968-03-5

Liammoù diavaez
  Original Source 1937/1938, Gothic type, including pictures, 32 pp.
  the same, but Latin type, without pictures
A Teacher's Guide to the Holocaust
Nazis Looted Europe's Great Art
State Hermitage Museum, Russia
How Greatest War in history became a war for history

Rummad:Istor Alamagn
Rummad:Naziegezh
Rummad:Dada
Rummad:Arz