Marc'hegezh

Marc'hegezh pe marc'hegañ a zo mont war gein ur marc'h, ur pone pe c'hoazh un azen, ur mul, evit henchañ anezhañ. Gwechall e oa un doare da veajiñ ha d'ober brezel, hiziv eo ur sport, un arz met dreist-holl un dudi. 

Istor
Prouet eo bet e veze pleustret ar marc'hegañ er c'harrier e 1500 a-raok J.K.. E Henc'hres gwechall e veze "labouret" ar c'hezeg evit ma teufent da vezañ sentus hag aes da embregañ. Met ne oa nemet er  e oa savet ar skolioù marc'hegañ kentañ. E Bro-C'hall e veze taolet muioc'h a evezh ouzh ar skañvder hag an arz, tra ma vezo taolet evezh ouzh ar c'henurzhierezh e Bro-Alamagn.

Pa dreser, ne ranker ket disoñjal emañ pep tra un c'hoari a gizidigezh. Arabat chom difiñv war ur marc'h, ar c'hontrol eo ret ober hep ehanañ. Bez e ranker adgoulenn, kampañ dre luskigoù tost diverz, met ar marc'h, eñ, a sant anezho.

Ur sport, un dudi met dreist-holl un arz
War un dro ez eo ar marc'hegañ ur sport hiniennel, met war un dro all ez eo ur sport graet a-zaou : al loen hag ar marc'heger. Ul liamm a vez savet etre an daou evit gellout ober unan hepken. Evit ober berzh e rank ar c'houblad kaout fiziañs ha doujañs an eil en egile. Lavaret 'vez eo ret d'ar varc'hegourien "komz kezeg".
Ur skol voutin a vez er marc'hegañ, diazezoù a chom evit an holl met savet 'vez doareoù all. Prederiet int war doareoù soñjal all hag doareoù disheñvel d'ober e-keñver ar c'hezeg (da skouer Nuno Oliveira, Michel Robert ...)

Rummadoù evit c'hoantoù liesseurt
Ar marc'hegañ eo ar sport nemetañ ma kenskriv ar baotred hag ar merc'hed war ar memes par.

Leun a rummadoù a zo er marc'hegañ, setu e cheñch an doareoù ober ha soñjal hervez ar pezh 'vez graet.

An dudi marc'hegouriezh
Tremen a reont war tachennoù goursoù, ar rummad ma vez kavet tout ar redadegoù kezeg. Ar pal eo mont ar buanañ posupl hag erruout a-raok ar re all. Redet 'vez an holl asambles. Redadegoù disheñvel 'zo :

Redadegoù d'an drot
An drot sterniet : azezet eo ar marc'heger war ur sulky.
An drot pignet : azezet eo ar marc'heger war gein al loen.

Redadegoù d'ar galoup
kompez : Galoupet 'vez war hirderioù a za eus 800 da 4000 metr. Ret eo erruout an hini kentañ.
Lammat : Ret eo erruout an hini kentañ en ur vont ar fonnusañ met diaesoc'h eo rak ret eo lammat dreist harzoù naturel.

Redadegoù a-strollad : Ret eo redek ar buanañ posupl gant ar c'hezeg, ur marc'heger war e gein. Ar re wellañ a zo dalc'het evit desevel ebeulioù a redo buanoc'h-buanañ.

Ar sportoù marc'hegañ
An eun denn-gezeg : kezeg a denn ur c'harr-samm.
Ar redadegoù padus.
Ar pleustriñ (dressage).
Ar reining.
Al lamm-nij.
Al lamm dreist-skoilhoù (CSO)
Ar KMK : kenstrivadeg varc'hegerezh klok (KKE : concours complet d'équitation e galleg)

Ar marc'hegañ evit an dudi
Ar marc'hegañ evit an dudi a zo sur a-walac'h ar rummad marc'hegezh graet ar muiañ. Gallout a reomp en ober en ur greizenn varc'hegañ pe gant hor c'hezeg. Ne c'hellomp ket jediñ an niver a dud a vez o varc'hegañ evit an dudi, rak n'eus ezhomm na bezañ en ur c'hlub nag en ur gevredigezh. Ar marc'heger a c'hell pourmen, evel ma ra an dud pa'z eont war droad pe war varc'h-houarn.

An abadennoù marc'hegañ
Gwechall ne oa nemet un neubeut abadennoù marc'hegezh, dreist holl sirk. Araokadennoù zo bet, bremañ e vez muioc'h muiañ a strolladoù marc'hegezh nemetken. Savet int gant an holl rummadoù, eus ar pleustrer uhelañ, betek ur marc'hegezh graet hep dibr na netra ...
E Bro-C'hall, er bloavezhioù 1980, e savas ur stollad marc'hegezh anavezet Bartabas (Zingaro), lakaet o deus en a-raok ar seurtoù abadennoù-se.

Ar KMK (kenstrivadeg varc'hegerezh klok)
Ar genstrivadeg varc'hegerezh klok (KMK) a zo ur sport hag ivez ur rummad olimpek abaoe C'hoarioù Olimpek Stockholm e 1912. En orin eo bet krouet ar rummad-se da briziañ ar c'hezeg evit an armead. Cheñchet en deus tamm ha tamm evit dont da vezañ ur rummad gwirion hag disklêriet.

Rannet eo ar genstrivadeg e tri zamm :
Al lammat. (CSO)
Ar pleustriñ. (dressage)
Ar c'hros. (cross)

Ar marc'hegañ dre vro 
 E Bro-C'hall
E Bro-C'hall ez eus ouzhpenn ur milion a varc'hegerien ; an hanter en o zouez o deus ul lisañs gant kevredigezh c'hall ar marc'hegañ, an FFE (600 805 pleustrer e 2008). Ar goprer kentañ er gennad sportel eo ar marc'hegañ, 60 000 a implijidi evit 6 000 kreizenn marc'hegañ ha 50 000 a zesaverien kezeg. War-dro 200 000 a gezeg ha poneed a vez er c'hreizennoù marc'hegañ, d'an niver-se e vo ouzhpennet ar c'hezeg a vez e ti an dud dibar. Krouet eo bet Kevread Frañs ar Vac'herezh e 1921. Bro-C'hall eo ar vroad kentañ evit an touristerezh war varc'h.

War live ar sportoù, e vez aozet 5 000 kenstrivadeg bep bloaz. Kevredigezh c'hall ar marc'hegañ eo ar pedervet kevredigezh olimpek dre a niver a dud lisañsiet. Ar marc'hegañ sportel en deus gounezet dija teir medalenn olimpek ha tregont abaoe krouidigezh ar C'hoarioù Olimpek.

 Er Maghreb 
Ar fantasia a oa un hengoun milourel ha deuet eo da vezañ n arvest-kezeg hoziv hon deiz, e Maroko dreist-holl.

 Er Stadoù-Unanet 
Tennet eo bet ar rodeo eus al labour gant ar chatal graet gant ar gow-boyed amerikan. Deuet eo da vezañ ur sport hag un arvest hiziv. 

Rummad:Sportoù
Rummad:Marc'hegerezh