Madalen an Amour

Madalen an Amour a zo ur skrivagnerez ganet e Ploubêr, Bro-Dreger, e miz Eost 1931. Skrivet he deus dreist-holl eñvorennoù, met krog eo da vont muioc'h-muiañ war-du ar faltazi gant he levr war gaozioù evned he liorzh. Ur yezh eeun a zo ganti pa skriv.

Buhez
Brezhonegerez a-vihanik eo Madalen an Amour ha hi bet ganet ha savet e menaj he zud e Kerugan e Ploubêr. Nav a vugale a zo bet hag holl int bev c'hoazh.
Kaset e voe d'ar skol da vourk Ploubêr e Skol Sant-Loeiz, e-lec'h ma zo bremañ ur skol divyezhek Dihun, ar pezh a ra kalz a blijadur dezhi evel-just. Katekizet e voe tro ar bloavezh 1942gant an aotrou Marsel Klerg, kure Ploubêr, un den anavezet mat en-dro d'ar skrivañ e brezhoneg.

Goude se, dre ma teue brav ar studioù ganti e voe kaset da skol seurezed Krehen e-lec'h ma chomas ur pevar bloaz bennak betek tapout ar Breved pe "Brevet Elémentaire". Se a oa al live studi goulennet a-benn dont da vezañ skolaerez pe kelennerez. Da c'hwezek vloaz e voe lakaet dirak ur c'hlasad skolidi eus e oad kazi e Pempoull. Ober a reas skol e Lambal ha Tonkedeg ivez.

Pa dimezas da Varsel Le Guillard e 1953 ez ejont d'an Havr-Nevez da chom. Ganet a zo dezhe bugale. Eno en doe Marsel ur gwallzarvoud grevus hag e rankas cheñch labour. Ne bareas morse penn-da-benn. Gwelloc'h e oa dezhe distreiñ d'ar vro. Buan a-walc'h e teujont en-dro da Lannuon da labourat. Kavout a rejont labour e ti an is-prefed da gempenn ti ha liorzh, ha pa voe digoret labouradegoù nevez en-dro d'ar c'hCNET e kavas Madalen labour en LTT, ur stal a zeuas diwezhatoc'h da vezañ CIT, CIT-Alcatel hag ALCATEL-Lucent en deiz a hiziv. Ober a rae war-dro ensellet perzhioù an danvezioù aozet er stal a-raok o gwerzhañ d'ar PTT. Eno e labouras eus 1966 da 1986 pa 'z eas war he leve-kozhni.

Setu ar pezh a skriv Daniel Giraudon diwar-benn Madalen an Amour hag an abadenn bet graet e-kichen Lannuon, e Ploubêr, d'ar Meurzh  : "Ur bugaleaj e Ploubêr... Tamm-ha-tamm e vez graet e vragoù da Yann... Ouzhpenn 60 den a oa deuet dimeurzh diwezhañ d’an abardaez-noz da selaou Madalen an Amour o kaozeal eus he bugaleaj e Ploubêr. Cheñchamant zo bet e buhez an dud abaoe un hanter-kant vloaz bennak ! D’ar c’houlz-se, e veze bras ar familhoù met bihan an arc’hant ivez. Ne veze ket druz ar peuriñ neuze. Mont a rae an dud war o zreid ha n’eo ket war dreid ar re all. An dud 'n em veske ha 'n em sikoure memes tra ha plijadur a veze pa veze lazhet ar porc’hell ha graet ur friko gant an amezeien. E-pad ar vakañsoù ha d’ar Yaou e veze implijet ar vugale da vaesa ar saout ha d’ober labourioù bihan. Kavout a raent e-mesk an natur peadra da c’hoari ha d’ober c’hoarielloù. Soñj mat he deus Madalen dreist-holl eus ar pompinelloù a oa bet kaset dezhi ha d’he c’hoarezed ur wech da Nedeleg gant ar Mabig Jezuz! Ur burzhud. Ne oa ket tout al lorc’h en Pariz en deiz-se! Dalc'het he deus Madalen da gontañ eñvorennoù all a sort-se hag evel bep gwech, eo bet roet ar gomz d’an dud e-barzh ar sal, e brezhoneg penn-da-benn, evel-just...".

Ar Brezhoneg
Plijout a ra kalz dezhi lenn ha skrivañ brezhoneg.
Desket he deus brezhoneg er gêr e Ploubêr rak d'ar c'houlz-se e komze an holl ar yezh-se. He fried a oa gant ar c'hoant deskiñ pell a oa, hag un dro bennak e kavas anv Skol Ober er gelaouenn. Lakaat a reas e anv met sikour en deveze ezhomm digant e wreg. Diaes e veze dezhañ deskiñ ar c'hemmadurioù ha hi a sikoure par ma c'helle dre m'he devoa desket anezhe en-bihan dre gustum hep goût dezhi. Tamm-ha-tamm e kasas poelladennoù, pennadoù diwar-benn he mamm-gozh, d'he difazierez Skol Ober, Ivetig an Dred-Kervella, ur vaouez he deus graet kalzik a draoù evit ar yezh en un doare didrouz met efedus. Strollañ a reas he fennadoùigoù Ober en ul levrig ha profañ d'he breudeur ha c'hoarezed, ha se a blijas kement dezhe ma teuas c'hoant dezhi da lakaat embann anezhe da vat. Al Lanv eo a grogas e-barzh hag a embannas "E-kostez ar Pemp Kroaz".

Desket o deus o-daou lenn ha skrivañ brezhoneg ivez e Kreizenn Sevenadurel Lannuon.

Hec'h eñvorennoù bugaleaj a voe embannet goude se. An istorioù evned a gaver e "Evned ma liorzh" a zeuas dezhi dre forzh sellet ouzh evnedigoù he liorzh, tamm-ha-tamm he skrivas anezhe. Kaset e voent da embann d'An Here, met siwazh ne voe ket amzer gant an embanner d'en ober. Goude e komzas Madalen gant Fañch Peru a brometas ober war-dro ar skridoù-se. Degemer a reas Skol Vreizh ha Paolig Kombod, ar rener, embann ha kavet e voe Ivet al Loued da skeudenniñ an istorioù.

He levrioù a zo bet soñjet holl e brezhoneg a-raok o skrivañ. 

Evel ma voe skoliadez Skol Ober gant he fried e-pad meur a vloavezh ez eo deuet da vezañ ivez difazierez d'he zro.

Laouen eo o welout ar skolioù brezhonek o vont war-raok daoust ma kav e rankfe skolaerien 'zo marteze en em varrekaat war ar yezh.

Oberennoù

 Kostez ar Pemp Kroaz, Embannadurioù Al Lanv, 1992. Eñvorennoù Madalen an Amour diwar-benn he mamm-gozh.
 Bugale Kerugan, Embannadurioù al Lanv; 1998. Savet ganti ha Marcel Le Guillard (1931-2008). 222 p. Diverradenn : Eil lodenn ("Kostez ar Pemp Kroaz") eñvorennoù bugaleaj un Dregeriadez… Buhezskrid. Ur ger a-raok, gant Soaz an Tieg.
Les enfants de Kerugan, doare gallek troet ganti, An Alarc'h Embannadurioù, 2013.
 Evned ma Liorzh, Skol Vreizh, 2009. 63 fajennad. Dourlivadurioù gant Yvette Le Louët. "Setu amañ 24 istor evned, pe laboused, kontet e brezhoneg flour gant Madalen an Amour : evned hon bro, annezerien pe dremenidi, deskrivet brav, o kontañ o beajoù, oc'h en em chikanañ alies, oc'h en em garout a-wechoù; hag oc'h en em lazhañ zoken! Skrivet eo bet an testennoù saourus-mañ en ur yezh pinvidik, bev ha resis gant un Dregeriadez bet desket ar yezh war barlenn he mamm; dedennet e vo gante ar vugale da gentañ, met ivez an dud vras, an holl re a gar an evned, ar re a blij dezhe ur brezhoneg yac'h. Skeudennaouet int gant 24 a zourlivadurioù, savet espres gant Yvette Le Louët."

Pennadoù

 Strobinellerezh Krec'h-ar-Marc'h, danevell, Al Liamm, Niverenn 316, pajenn 47
 Tri devezh e miz Mezheven 1944, Eñvorennoù, Al Liamm, Niverenn 370, pajenn 59.
 Tan ha Skorn an Noz, Embannadurioù An Alarc'h, 2009. Danevelloù. Kenlabour etre Riwal Huon, Goulwena, Ronan Ménardeau, Madalen an Amour...

Rummad:Ganedigezhioù 1931

Rummad:Lennegezh vrezhonek
Rummad:Meneger ar skrivagnerien
Rummad:Skrivagnerezed brezhonek
Rummad:Skrivagnerezed gallek Breizh