Grell voutin

Grell voutinHor Yezh, niv. 203-204, p. 33-34, Gwengolo-Kerzu 1995 ; studiet gant TermOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg). (benel eo an anv ; liester : grelled boutin) zo ur spesad evned-preizh noz, Tyto alba an anv skiantel anezhañ.

Kavet e vez Tyto alba en holl gevandirioù war-bouez Antarktika.

Anvioù
Tyto alba eo an anv latin a zo bet roet d'al labous gant ar mezeg hag evnoniour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788) e 1769.

Meur a anv zo d'al labous e brezhoneg.
 « Chevech »Geriadur Le Gléau (1986) p. 1029-a, gant ur veneg tennet eus Magasin spirituel er breurerion, en artisantet, er servitourien, hac en dud diar er maezeu Jean Marion (1790) p. 34. a zeu eus al latin cavannus "kaouenn penn tev" (Strix aluco) dre ar galleg chevêche evit ar gaouenn vihan (Athene noctua).
 « Evn garmer » Geriadur Vallée (1931/1984), p. 242-b.
 « Garmer -ion », « garmour -ion»Geriadur Favereau (1992) p. 269-b.
 « Garmelod -ed, où » eo e brezhoneg GwenedGeriadur Gregor Rostren (1732) p. 416-b ; fresaie eo e galleg hervezañ, da lavarout eo unan eus anvioù an effraie, diwar orfraie ( ossifraga diwar  praesaga avis, "evn diouganer"), a zo anv gallek daou evn all : an erer-spluj (Pandion haliaetus) hag ar Morerer lost gwenn (Haliaeetus albicilla) ; an anvioù « caouënnes » ha « chevéch » a ro ivez.Geriadur Ernod (1927/1984) p. 113 ; fresaie eo e galleg hervezañ ivezGeriadur Le Pelletier (1752) : « garmelot », « garmelet » e Bro-Gwened, fresaie
 « Grell »Geriadur Troude (1876) el levrenn brezhoneg-galleg p. 252-a ; « grell » zo fresaie ivez hervezañ. Meur a anv zo d'al labous el levrenn galleg-brezhoneg, p. 422-b : « chevech », « garmeled », « garmelod », « grell », « kaouennez », « koc'han », 
 « Grell wenn » (ent-strizh an isspesad Tyto alba alba)
 « Kaouenn-wenn »Geriadur Ménard, 2020, p. 448-b.)
 « Kaouennez »
 « Koc'han »
Lesanvioù
 « Evn ar marv »
 « Labous-an-Ankoù »Geriadur brezhoneg An Here, 2001, p. 559-a
Merkit n'eus meneg ebet eus al labous e rann galleg-brezhoneg Geriadur Roparz Hemon bet embannet e 1985 ;  er rann brezhoneg-galleg ne gaver nemet stumm gourel ar ger « grell » (un tamouez bras). En embannadur 2014 avat emañ « grell » chouette effraie p. 344-b hag effraie « grell », « kaouenn-wenn » p. 1093-a.

Annez hag isspesadoù
{{legend|#00CD00|thumb|upright 1.4|Tiriad ar c'hrell voutin
Spesad
Tyto alba
Ispesadoù
Tyto alba alba : gwalarn Afrika, kornôg ha su Europa betek ar Balkanioù.
Tyto a. a. alba
Tyto a. a. pusilla
Tyto a. a. kleinschmidti
Tyto a. a. kirchhoffi
Tyto a. a. hostilis
Tyto alba guttata : kreiz Europa hag ar Balkanioù betek Ukraina.
Tyto a. g. guttata
Tyto a. g. rhenana
Tyto alba ernesti : Korsika ha Sardigna.
Tyto alba erlangeri
Tyto a. e. erlangeri : Kreta ha Kiprenez hag a-dreuz ar Reter-Kreiz betek Iran.
Tyto a. e. microsticta
Tyto alba schmitzi : Makaronezia (Madeira, Porto Santo, Inizi Desertas), gwalarn Norzhafrika. 
Tyto alba gracilirostris : Makaronezia (Kanariez), gwalarn Norzhafrika.
Tyto alba detorta : Kab Glas, kreiz Makaronezia, gwalarn Norzhafrika. 
Tyto alba poensis : Afrika ar Sahara, Bioko.
Tyto alba thomensis : São Tomé
Tyto alba affinis
Tyto alba hypermetra : Komorez, Madagaskar
E metoù digor e vev ar grelled gwenn : pradennoù ha foennegi, brugegi, geunioù, lanneier ha parkeier. Gwech ebet ne annezont lec'hioù hag a zo uheloc'h eget ar gwez a zo tro-dro dezho. Nepell diouzh savadurioù mab-den e vezont alies, pa ne reont ket o annez enno end-eeun : laboù, grignoloù, ha kloc'hdioù zoken.

Ar grelled gwenn, Tyto alba alba, eo ar re a gaver e Breizh, en Iwerzhon hag e Breizh-Veur, e kornaoueg hag e su EuropaEVNED Breizh gant Claude Péridy, Hor Yezh, 1995, p. 92-93 ..

Ar grell rous, Tyto alba guttata, a vev e kreiz ha gevred Europa (e Belgia, e reter Frañs hag en Alamagn e kenvev gant Tyto alba alba).

Doareoù pennañ
Deskrivadur
Diseurt eo mentoù ar grelled, hervez isspesad ha reizh al labous ; etre 30 ha 44 cm eo o hirder, hag etre 250 ha 700 g a bouez zo enno ; etre 80 ha 95 cm eo o hed-eskell. Bihanoc'h eget ar parezed eo ar pared.

Diseurt ivez eo livioù o fluñv : eus melen-gell da c'hris war o c'hein, eus rouz sklaer da wenn war o c'hof ; arwenn eo o dremm. Sklaeroc'h dre holl eget ar parezed eo ar pared. Diforc'hioù bras zo etre ar mentoù hag al livioù e diabarzh un takad-annezañ.

Raouliet, skiltr ha hirik eo garm ar c'hrell voutin ; raoulietoc'h ha boutoc'h eo mouezh ar parezed.

Boued
Evned-preizh noz eo ar grelled voutin, evel ar braz eus laboused an urzhiad Strigiformes. Da serr-noz pe en noz du e vezont o chaseal diwar nij, met pa 'z eo bet gleb pe drouzus an noz e kendalc'hont da chaseal war an deiz, en arvar da vezañ taget gant evned all : fraved du, gouelaniged maskl du, piged hag all. Kreñv a-walc'h eo al labous avat evit dibennañ ur frav evit en em zifenn.

Gorrek ha didrouz e nij ar c'hrell pa vez o chaseal ; plaviñ a ra pan erru en un takad ma c'hellje kavout fred. Tanav-kenañ eo he c'hleved, rak dre ma n'eo ket kenlinennek o organoù klevet e c'hall gouzout resis pelec'h ha pegen pell emañ tarzh un trouz, ha pegen uhel a-us an douar, a-drugarez da bluñv he dremm, na servij ket dezhi da welet gwelloc'h (gouest eo da gavout ur preizh en noz du-dall). Pa gav ur preizh e c'hall treiñ trumm en aer a-drugarez d'he divaslell ledan ha hir, ha splujañ warnañ en ur dispakañ he favioù hir hag he c'hrabanoù kreñv. A-wechoù ec'h a al labous da gludañ war ur skourr, ur peul pe ul lec'h uhel all evit selaou a-dro-war-dro dezhañ.

Krignerien ha bronneged all a ya da ober 99% eus boued ur c'hrell voutin. Loened bihan all a dap ivez : amprevaned, divelfenneged, glazarded, kevnid, pesked ha stlejviled . Ne hañval ket debriñ buzhug avat.
Gouennañ
A-goubladoù e vev ar grelled, a-gevret a-hed o buhez ; un neizh a savont en un toull en ur wezenn, en ur faout en un tornaod, e neizh bras dilezet un evn bennak all, pe e savadurioù kozh evel ul lab pe un tour-iliz ; o annez pennañ a-hed o buhez eo an neizh-se.

Pa vezont oadet a zek pe unnek miz e c'hall ar parezed gouennañ. Daoust ma c'hall ar par hag ar barez chaseal ha neizhañ war dachennoù disrann en em gavont en o annez pennañ pa dosta mare ar gouennañ, etre miz Meurzh ha miz Mezheven pa vez tomm a-walc'h an amzer. Maget gant ar par e vez ar barez pa vez prest da zozviñ etre daou vi ha dek vi arwenn. Kenderc'hel da vagañ ar barez a ra ar par pa vez-hi o c'horiñ.

Goude un tregont devezh bennak e tiglor ar vioù ; marbluñv gris sklaer zo war ar ploged, a gresk buan : goude ur sizhun e tizhont an hanter eus ment ul labous en e oad gour. Pa vezont oadet a deir sizhun e kresk o fluñvennoù. Goude ur miz e krog ar barez da skoazellañ ar par er magañ ar ploged. Ker bras hag ul labous en oad gour e vez ar ploged goude c'hwec'h sizhun. Da nav sizhun e krogont da guitaat an neizh da nijal kent distreiñ d'ar gêr. Betek an oad a drizek sizhun e vezont kenteliet hant o mamm a-zivout klask ha kavout preizhoù.

Hirhoal
Diaes ha dañjerus eo buhez ar grelled boutin, setu perak e c'hanont kement a bloged hag a gresk ker buan. War-dro pevar bloavezh eo hirhoal ur c'hrell voutin. Abeg pennañ o marv eo an naon, er goañv peurgetket pa vez kalz erc'hIain Taylor, op. cit. pp. 203-15.

Bezañ friket gant kirri war an hentoù a c'hoarvez alies gant ar grelled boutin pa vezont war al lezoù o klask boued ; ouzhpenn da se e vezont dallet gant gouleier ar c'harbedoù pa bradont e kreiz an hent evit tapout ur preizh. Seul stankoc'h an tremen, seul arvarusoc'h evit an evned. Un abeg all d'o marv eo an diastuzerioù a vez glizhennet war al lezoù evit o derc'hel "kempenn". Lod laboused a vez lazhet pa stokont ouzh linennoù tredan.

En Europa ar Su e vez chaseet ar greled c'hoazh hiziv an deiz.

Levrlennadur
  Taylor, Iain. Barn Owls. Cambridge : Cambridge University Press, 2008 
  Taylor, Marianne. Owls – A guide to every species. Londrez : Ivy Press, 2020 
 Chouettes & hiboux – Le livre de toutes les espèces. Chartres : Éditions du Gerfaut, 2019 

Liammoù diavaez






Notennoù ha daveennoù

Rummad:Evned Breizh
Rummad:Evned bedvroat
Rummad:Evned-preizh
Rummad:Tytonidae