Krank

100px 
Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi. Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h.

Ar c'hranked a zo kresteneged rummataet en urzhiad Decapoda, asambles gant ar chevr pe al legestr.

En infraurzhiad Brachyura (eus ar gresianeg brachy: berr, oura: lost ; da lâret eo gant ur c'hof berraet ha skoachet dindan an toraks) emañ ar c'hranked gwir. Meur a spesad kranked all a vez rummataet en dreistkerentiad Paguroidea (infraurzhiad Anomura) evel ar c'hrank-bigorn. 

Dont a rafe ar ger Krank eus ar c'hembraeg cranc pe eus ar c'herneveureg canker.

Deskrivadur
Ar c'hrank a zo, evel an holl artropoded, divellkeinek, da lâret eo dieskern, ha goloet gant ur golo kitin, anvet ar pod. Dek pav en deus, daou veud en o zouez. A bep seurt ment zo d'ar c'hranked : ar c'hrank-meskl eo an hini bihanañ (war-dro 5 mm) hag ar c'hrank-kevnid japanat an hini brasañ (betek 4 m). 

Stumm ar pod ivez a cheñch kalz hervez ar spesadoù : damm-ront gant ar c'hrank-saoz, karrez pe tric'hornek. Stumm ha ment ar meudoù a zo disheñvel ivez. An darn vrasañ eus ar c'hranked a zo preizherien pe debrerien korfoù-marv met spesadoù plantdebrerien pe hollzebrerien zo ivez.

Orin


Roudoù kentañ ar c'hranked a vez kavet e-pad ar Mezozoeg, amzeriet eo bet ar garrekaenn goshañ kavet er Juraseg, 170 milion a vloavezhioù zo. E-pad ar prantad-se e oa brasaet an niver a spesadoù, cheñchet o stumm hag o doareoù bevañ. Hiziv an deiz e vefe 6800 spesad kranked er bed a-bezh, er morioù dreist-holl, met kavet e vez ivez 850 anezhe en dourioù dous (stêrioù, lennoù...) pe o vevañ e maez an dour, dreist-holl dindan un hin tomm. 

Gouennadur

Gouennadur ar c'hranked a zo, evit al lodenn vrasañ anezhe, unan reizhel diavaez. Ar c'hranked a zo, evel an holl artropoded, loened vic'hanerien, setu perak ez eo brasoc'h kof ar parezed, evit gallout degemer an uioù goude ar gouennadur. Goude an dozviñ e krog buhez ar c'hrank e stumm ul larvenn e-pad ur prantad disheñvel hervez ar spesadoù : tri devezh d'an nebeutañ gant Tunicotheres moseri ha betek ur bloavezh gant Cancer magister. Bez' zo spesadoù kranked a zo stumm al loen en e oad gour gante kerkent ha digloret, da lâret eo hep tremen dre stad al larvenn, hag e kreskont hep cheñch stumm.

Ekonomiezh
Pesketaet e vez bep bloaz 1.2 milion a donennoù kranked er bed a-bezh, hep kontañ ar granketaerien hiniennel pe hengounel, er broioù paour dreist-holl. Peskerezh ar c'hrank a vez graet an aliesañ gant kavelloù.
Ur pouez ekonomikel en deus ar c'hrank e-keñver ar boued : priziet eo e gig gant ar geginerien hag implijet eo gant embregerezhioù evit ober boestoù-mir.

Industriezh ar c'hrank e boestoù-mir a zo evezhiet pizh evit meur a abeg : 
- diwall ne'z afe ket produerien zo da veskañ kig ar c'hranked gant hini ar pesked, aesoc'h da zastum.
- diwall ivez ne vefe ket danvezioù estren (tammoù kregin, migorn pe organoù a bep-seurt) o louzañ ar c'hig-kranked.
- diwall e vefe graet aketus war-dro ar mirout : riskloù bras a zo evit yec'hed ar vevezerien ma 'z eo miret fall ar boued, evel gant an holl broduioù o tont eus ar mor.

Arouezelezh
Gwelet evel ul loen gwarezus a-hed an Henamzer e cheñch e vrud da vare ar Grennamzer ma teu da vezañ arouez an drougavel hag an euzhviled mor. Er c'hontrol e veze gwelet mat-tre kranked ar spesad Dorripe gant an Aziiz rak enno e oa, hervez ar vojenn, ene ar soudarded marv.

Cancer, ar ger "krank" e gresian, a zo unan eus sinoù ar zodiak, hag anv ur steredeg.

Spesadoù
Krank brasañ ar bed, Macrocheira kaempferi|thumb|right
Hag an hini bihanañ, ar c'hrank-meskl|thumb|right
Stenorhynchus seticornis|thumb|right
Grapsus grapsus|thumb|right
Dromia personata|thumb|right

E-touez ar spesadoù kranked emañ :

 ar c'hrank-saoz, pe kousker (Cancer pagurus)
 ar c'hrank glas (Carcinus maenas)
 ar c'hrank Sina (Eriocheir sinensis)
 ar c'hrank pavioù hir (Goneplax rhomboides)
 ar c'hrank-silioù (Necora puber)
 ar c'hrank-kevnid (Maja squinado)
 ar c'hrank du (Pachygrapsus marmoratus)
 ar c'hrank-meskl (Pinnotheres pisum)
 ar c'hrank-houarn (Xantho incisus)
 ar c'hranked-bigorn
 ar c'hrank-gevnidenn japanad(Macrocheira kaempferi)

Listenn an dreistkerentiadoù kranked
 Sectio Dromiacea De Haan, 1833
Dakoticancroidea† Rathbun, 1917
Dromioidea  De Haan, 1833
Eocarcinoidea  Withers, 1932
Glaessneropsoidea  Patrulius, 1959
Homolodromioidea Alcock, 1900
Homoloidea De Haan, 1839
 Sectio Raninoida De Haan, 1839
 Sectio Cyclodorippoida Ortmann, 1892
 Sectio Eubrachyura de Saint Laurent, 1980
Subsectio Heterotremata Guinot, 1977
Aethroidea Dana, 1851
Bellioidea Dana, 1852
Bythograeoidea Williams, 1980
Calappoidea De Haan, 1833
Cancroidea Latreille, 1802
Carpilioidea Ortmann, 1893
Cheiragonoidea Ortmann, 1893
Componocancroidea   Feldmann, Schweitzer & Green, 2008
Corystoidea  Samouelle, 1819
Dairoidea  Serène, 1965
Dorippoidea  Macleay, 1838
Eriphioidea  Macleay, 1838
Gecarcinucoidea  Rathbun, 1904
Goneplacoidea  Macleay, 1838
Hexapodoidea  Miers, 1886
Leucosioidea  Samouelle, 1819
Majoidea  Samouelle, 1819
Orithyioidea  Dana, 1852
Palicoidea  Bouvier, 1898
Parthenopoidea  Macleay,
Pilumnoidea  Samouelle, 1819
Portunoidea  Rafinesque, 1815
Potamoidea  Ortmann, 1896
Pseudothelphusoidea  Ortmann, 1893
Pseudozioidea  Alcock, 1898
Retroplumoidea  Gill, 1894
Trapezioidea  Miers, 1886
Trichodactyloidea  H. Milne Edwards, 1853
Xanthoidea  Macleay, 1838
Subsectio Thoracotremata Guinot, 1977
Cryptochiroidea  Paul’son, 1875
Grapsoidea  MacLeay, 1838
Ocypodoidea  Rafinesque, 1815
Pinnotheroidea  De Haan, 1833

Rummad:Kresteneged
Rummad:Divellkeineged
Rummad:Boued-mor