Kemmadurioù ar brezhoneg

Kemmadurioù deroù-ger a zo e brezhoneg evel e pep hini eus ar yezhoù keltiek.

Kemmadurioù a lavarer eus ar c'hemmoù a c'hoarvez e distagadur lod kensonennoù a zo e deroù ar gerioù brezhonek, da skouer tad, un tad, ma zad, da dad, pe mamm, ur vamm.

Disheñvel eo ar c'hemmadennoù-se diouzh ar re a c'hoarvez e deroù pe e diabarzh gerioù dre abegoù distagadur ha n'eo ket dre abegoù yezhadurel : hent bras a zistager /hẽnn 'prɑ:s/, dek gwenneg a lavarer /de 'kwɛn:ek/. Lod eus ar c'hemmadennoù-se er bomm-mouezh a vez diskouezet er ger skrivet, evel glas /'glɑ:s/ ha glazañ /'glɑ:zã/.

Ar c'hemmadurioù yezhadurel ivez a c'hall bezañ skrivet pe get ; e krennvrezhoneg ne vezent ket skrivet, alese anvioù-lec'h evel Toull ar C'hoad a weler skrivet ToulancoatKervella 1995, p. 78..

 Abegoù ar c'hemmadurioù 
Daou abeg pennañ zo d'ar c'hemmadurioù brezhonek :
 abegoù yezhoniel
Bez' e c'hall ur gensonenn kemmañ en abeg da zistagadur an amzer a hiziv hag ivez en abeg da istor fonologiel ar yezhTrépos 1980, p. 35-36..
 abegoù yezhadurel
Hervez ar ster a venner reiñ d'al lavarenn hag ivez hervez ar ger a zo dirazi e kemm pennlizherenn ar ger pe get.

 Rummadoù kemmadurioù 

Pevar rummad zo anezho : 
kemmadur dre vlotaat, 
kemmadur dre galetaat, 
kemmadur dre c'hwezhadenniñBec'h dei !, TES, 1990.  
kemmadur kemmesket.

 Ar c'hemmadurioù dre vlotaat
Goude ur vogalenn doniet hir : 
ar c'hensonennoù-tarzh kalet (K, T ha P) zo blotaet (G, D ha B) ; 
ar c'hensonennoù-tarzh mouezhiet (G, Gw, B ha D) a dro da gensonennoù-c'hwezh blot (C'H, W, V ha Z) – kemmadurioù dre c'hwezhañ int e gwirionez ; ar gensonenn-fri M a dro da V.

An holl gensonennoù a vlota en degouezh-se e gwirionez (an hanter-gensonenn Y zoken), met lod kemmadurioù ne vezont ket aroueziet er skritur.
 Aroueziet er skritur, diwar erbedoù an Tad Maner
 K > G : karr > da garr
 T > D : tad > da dad
 P > B : penn > da benn 
 G > C'H : gar > da c'har Gw > W : gwele > da wele
 D > Z : dant > da zant
 B > V : breur > da vreur 
 M > V : mamm > da vamm
 Mouezhiet hepken
{| class="wikitable centre" width="60%"
|-
 | width="15%" align="center" |
H > mut : hini > da ini
 | width="15%" align="center" |
C'H > h : c'hoar > da hoar
 | width="15%" align="center" |
CH > j : chas > da jas 
 | width="15%" align="center" |
S > z : sae > da zae
|-
 | width="15%" align="center" |
N > n : neuz > da neuz'
 | width="15%" align="center" |
F > v : fri > da vri | width="15%" align="center" |
L > l : lagad > da lagad 
 | width="15%" align="center" |
R > r : r(r)an > da ran|-
|}

 Ar c'hemmadurioù dre galetaat 
Goude ur gensonenn zivouezh (K, T, P, C'H, S ha F) : ar c'hensonennoù-tarzh blot G, D ha B a dro da gensonennoù-tarzh kalet (K, T ha P).
 Aroueziet er skritur
 G > K : genoù > ez kenoù
 D > T : dant > ez tant
 B > P : breur > da 'z preur 
 Mouezhiet hepken
Hini ebet.

 Ar c'hemmadurioù dre c'hwezhadenniñ 
Estreget blotadur G, D ha B a zo bet meneget uheloc'h ez eus kensonennoù-tarzh kalet all (K, T ha P) a dro da gensonennoù-c'hwezh (C'H, Z, F).
 Aroueziet er skritur
 K > C'H : karr > he c'harr
 T > Z : tad > o zad
 P > F : penn > ma fenn 
 Mouezhiet hepken
Hini ebet.

 Ar c'hemmadurioù kemmesket 
Ar c'hemmadurioù mesketBec'h dei !, TES, pajennoù 209 ha 210, pe kemmesk, pe kemmesket, zo anezho 
pevar c'hemmadur dre vlotaat
ur c'hemmadur dre galetaat.
C'hoarvezout a reont war-lerc'h e (rannig-verb), ma (stagell-isurzhiañ), ma (stagell-vartezeañ) hag o (araogenn) pa gemm G, Gw, D, B hag M e C'H, W, T, V ha V.
 Aroueziet er skritur
 G > C'H : gouzout > o c'houzout (blotadur)
 Gw > W : gwelet > o welet (blotadur)
 D > T : diskenn > o tiskenn (kaletadur) 
 B > V : bevañ > o vevañ (blotadur)
 M > V : mont > o vont (blotadur) 
 Mouezhiet hepken
Er yezh komzet, e-lec'h o vont, o vale, e c'haller klevout o c'hont, pe (o) font, hag (o) fale.

 Kemmadurioù diglok 
Lod kemmadurioù ne c'hoarvezont ket en holl gensonnennoù a c'hallje kemmañ. Yezhadurel-rik eo ar c'hemmadurioù a c'hoarvez.
Pevar degouezh zo dezho :
 goude am/em, raganv ar c'hentañ gour unan, e c'hoarvez K/C'H ha T/Z ha diret eo kemmadur P
(kavout, ti, paeañ) An dud am c'havo em zi am faeo.
 goude ur, ger-mell amstrizh, ar, ger-mell strizh hag hor, raganv ar c'hentañ gour lies e tro K da C'H hepmuiken
(kazh, karr, kas) Ur c'hazh zo er c'harr hor c'has da Vrest.
Notenn : goude ar gerioù-mell ur hag ar ne gemm K nemet e deroù un anv gourel unan pe un anv lies na verk ket gwazed.
 goude ar gerioù-mell amstrizh un/ur hag ar gerioù-mell strizh an/ar e vlota an anvioù benel — D ne gemm ket avat
 K > G : kador > ur gador
 T > D : taolenn > un daolenn
 P > B : parez > ar barez
 G > C'H : gavr > ur c'havr 
 Gw > W : gwrac'h > ar wrac'h 
 B > V : bag > ur vag 
 M > V : merc'h > ar verc'h
 goude ar gerioù-mell strizh an/ar e vlota an anvioù lies a verk gwazed.
 K > G : kouer > ar gouerien
 T > D : tud > an dud
 P > B : pabored > ar babored
 G > C'H : gaouierien> ar c'haouerien 
 Gw > W : gwazed > ar wazed 
 B > V : breudeur > ar vreudeur 
 M > V : mistri > ar vistri   Mard echu an anv benel pe an anv tud lies gant ur vogalenn pe gant L, M, N, R e vlota an anv-gwan doareañ a zeu war e lerc'h : ur gador vrav, ur wrac'h vat, breudeur dener, hag all.
 Mard echu an anvioù gant ur gensonenn estreget L, M, N, R ne gemm nemet G, B hag M en anv-gwan : ur voest c'hlas, an dud vras hag ar gouerien vat hogen ur voest c'hlas bepred met an dud tev, hag all.

 Direizhderioù 
 Bloaz, anv gourel, a vlota goude an niveroù pegementiñ, war-bouez 1, 3, 4, 5, 9 ha 1 000 : 6 vloaz met 9 bloaz.
 Greg ha gar (porzh-houarn) ne gemmont ket goude ar ger-mell — reizh eo gar (ezel eus ar c'horf) koulskoude.
 Mein a c'hall treiñ da vein goude ar ger-mell a-wechoù ha gallout a ra ivez degas kemmadurioù: ar vein-c'hlas, mein gozhGeriadur brezhoneg An Here, 2001, p. 878b..
 Plac'h, anv benel, ne gemm ket goude ar ger-mell, met blotaat a ra an anvioù-gwan war-lerc'h : ur plac'h vrav.
 An anvioù-tud en -où – evel kamaradoù, maerioù, mestroù, priedoù, tadoù, ha testoù – ne gemmont ket dre vlotaat goude ar ger-mell ha ne zegasont kemmadur ebet; tudoù, a zo un adliester, a c'hall degas: tudoù gaezh.
 Pa vezont renet gant ar verb ober e vlota mad ha man : se a ra vad din, na rit ket van.
 Gourel eo tra padal e vlota goude ar ger-mell : un dra, hag e suj an anv-gwan evel ma vije un anv benel : un dra vat — met tri zra gozh.
 Anvioù gourel all 'zo a zegas blotadurioù. En o zouez emañ: aer, amzer, avel, c'hwezh (flaer), re (rumm)... : tri re votoù.
 Alies e c'hoarvez ur blotadur goude anv divoutin ur gwaz : Yann gaezh, Karl Veur.

 Skoilhoù ouzh ar c'hemmadurioù 
Ne c'hall ur c'hemmadur c'hoarvezout nemet etre gerioù a zo liammet dre ar ster ha distaget en ur bomm-mouezh ; kement abeg a zisrann ar gerioù a viro ouzh ar c'hemmadur a c'hoarvezout.
 Ur vaouez vat, hogen ur vaouez mat he c'halon peogwir eo stag mat ouzh kalon ha n'eo mui ouzh maouez.
 Tud Vreizh, hogen tud Breizh ha n'eo ket tud Bro-C'hall peogwir e venner pouezañ war Breizh en eil lavarenn.
 Ur vaouez vrav, hogen ur vaouez brav, kran ha speredek peogwir emañ torr ar bomm-mouezh en eil lavarenn.

 Taolenn ar c'hemmadurioù brezhonek 
  Degouezhioù ar c'hemmadurioù
  Kemmadennoù aroueziet er skritur
  Kemmadennoù komzet hepken K
 T
 P
 G
 Gw
 D
 B
 M
 H
 C'H
 CH
 S
 F
 L
 N
 R (1) War-lerc'h ar ger-mell en
 anvioù benel unan (direizh : plac'h, gar, greg)
 anvioù tud gourel lies (direizh : tadoù, testoù, priedoù, maerioù, mestroù)
 anvioù-gwan en derez uhel ha niveroù petvediñ benel dizalc'h
 G
 D
 B
 C'H
 W
  V
 V
 (mut)
 h
 j
 z
 v
    E gerioù a bep seurt war-lerc'h
 ar raganvioù-gour hag anvioù-gwan perchennañ DA hag E
 an adverboù doareañ GWALL, HANTER, RE, SEUL
 ar gerioù A (rannig-verb, stagell, araogenn), ABA, DA (araogenn, rannig-hetiñ), DAOU, DIV, DINDAN, DIWAR, DRE, EME, ENDRA, EN EM, (AN) HINI (benel), (AN) HOLL, NA, NE, PA, PE, RA, RE (anv, raganv), TRA (stagell), WAR
 G
 D
 B
 C'H
 W
 Z
 V
 V
 (mut)
 h
 j
 z
 v
 l (2)
 n (3)
 r (4) En anv goude un anv-gwan-doareañ derez plaen
En eil darn ul liesger reizh goude ur rakger
En anv-gwan (hag en ur renadenn-anv eeun) war-lerc'h
 an anvioù benel unan
 an anvioù tud gourel lies (direizh : an anvioù en -où)
 an niveroù pegementiñ hag ar raganvioù diskouezañ (direizh : unan gourel)
 un anv-gwan doareañ all
 ar rannig-verb ez, er
 oc'h echuiñ gantur vogalenn peL, M, N, R, V
 G
 D
 B
 C'H
 W
 Z (5)
 V
 V
 (mut)
 h
 j
 z
 v
 l
 n
 r oc'h echuiñ gantur gensonenn estregetL, M, N, R, V, D, T,S, Z, ZH
    C'H
 W
 Z
 V
 V
         oc'h echuiñ gantD, T, S, Z, ZH
    C'H (6)
 W
 Z (7)
 V
 V
         Er verb war-lerc'h E (rannig), O (rannig), MA (stagell)
    C'H
 W
 T
 V
 V
         En anv goude an anvioù-gwan perc'hennañ HO, AZ (EZ)
Er verb goude ar raganvioù-gour HO, AZ (EZ)
    K
 Kw
 T
 P
          Er verb goude ar raganvioù-gour MA/VA, AM (EM), HE, O
En anv
 goude ar gerioù-perc'hennañ MA/VA, AM (EM), HE, O
 goude an niveroù TRI, TEIR, PEVAR, PEDER, NAV
 A-wezhioù er gerioù kevrennek e GOUR- hag e PENN- (8)
 C'H
 Z
 F
              Er verb war-lerc'h ar raganvioù-gour HOR hag HER
En anv war-lerc'h ar ger-perc'hennañ HOR
War-lerc'h ar ger-mell en
 anvioù gourel unan
 anvioù lies nemet an anvioù-tud (9)
 anvioù-gwan doareañ ha niveroù petvediñ lakaet dirak un anv
 anvioù-gwan doareañ en derez-uhel ha niveroù petvediñ gourel dizalc'h
 C'H
                 Ruilhet.
 Blot, evel el lostger -ell.
 Blot, evel el lostger -enn.
 Blot, evel an /r/ a-vremañ.
 Diret goude n.
 Nemet goude rakgerioù.
 Diret.
 Ouzhpenn-se e gerioù a bep seurt : daou-c'hant, daoufarzh, amzer (sul, lun, meurzh...) Fask, dour zomm, dour c'hlouar, dizro, leur-zi, war-zu, azalek, hag all.
 Direizh : ar vein. 

Pennadoù kar
Kemmadur (yezhoniezh)
Wikipedia:Fazioù stankañ

 Notennoù 

 Daveennoù 
Yann Desbordes, Petite grammaire du Breton Moderne, Hor Yezh, Lesneven, BZH, 1983, pp. 9-17.
Frañsez Favereau, Grammaire du breton contemporain, Skol Vreizh, Montroulez, BZH, 1997, pp. 146-164 ISBN 978-2-911447-12-9.
HARDIE D. W. F., A Handbook of Modern Breton (Armorican), University of Wales Press, Cardiff, CYM, 1948.
HEMON Roparz, 
 A Historical Morphology and Syntax of Breton, The Dublin Institute for Advanced Studies, Dublin, IRL, 1975, pp. 4-25.
 Yezhadur istorel ar brezhoneg, Hor Yezh, Plañvour, BZH, 2000, pp. 5-24 ISBN 978-2-910699-37-6.
  Yezhadur berr ar brezhoneg, Al Liamm, Brest, BZH, 1979, pp. 27-38.
JACKSON Kenneth Hurlstone, A Historical Phonology of Breton, The Dublin Institute for Advanced Studies, Dublin, IRL, 1986.
Frañsez Kervella, Yezhadur bras ar brezhoneg, Al Liamm, Brest, BZH, 1995, pp. 75-102 ISBN 978-2-7368-0044-4.
Pêr Trepos, Grammaire bretonne'', Ouest France, Roazhon, BZH, 1980, pp.27-55 ISBN 978-2-85882-362-8.

Rummad:Kemmadurioù