Marcel Duchamp

Marcel Duchamp (28 a viz Gouere 1887 e Blainville-Crevon - 2 a viz Here 1968 e Neuilly-sur-Seine) a oa ul livour, ur c'hizeller, un neuzier, ur skrivagner hag ur c'hoarier echedoù gall bet broadet amerikan e 1955« En 1943, Marcel Duchamp opte pour la nationalité américaine », Élisabeth Lebovici « L'Américaine », "Beaux-Arts magazine" niv. 75, miz Genver 1990, p. 57D.

Gantañ eo e voe ijinet an oberennoù ready-made, ha bras-tre eo bet e levezon war arzoù an  kantved. daou lesanv a implijas : Rrose Sélavy ha R.Mutt. Levezoniñ a reas al luskad dada ha hini an dreistgwirvoudelezh. Hervez André Breton (in Anthologie de l'humour noir, 1939) e voe Marcel Duchamp "den speredekañ hag ivez (hervez kalz tud) hini direnkusañ lodenn gentañ an  kantved".

 E vuhez 
Mab un noter eus Blainville-Crevon, ha mab-bihan Émile Frédéric Nicolle, hag eñ den a afer hag arzour e voe Marcel Duchamp. Gant e dad-kozh e teskas bezañ dedennet gant an arzoù. 5 c'hoar ha breur en doe, en o zouez ar c'hizeller Raymond Duchamp-Villon (1876-1918) hag al livourien Jacques Villon (Gaston Duchamp, 1875-1963) ha Suzanne Duchamp (1889-1963).

Asambles gant e vreudeur, e c'hoar hag o mignoned e teskas livañ. Da gentañ e tarempredas arzourien al luskad kubour evel Fernand Léger, Robert Delaunay, Albert Gleizes ha Jean Metzinger.

E 1912 e kemeras perzh en un diskouezadeg aozet gant strollad Ar Gevrenn Aour (galleg : Section d'or) e diskouezva La Boétie e Pariz.

E 1913 e voe reuz er Stadoù-Unanet pa voe diksouezet e oberenn Den en e noazh o tiskenn gant an diri (titl orin : Nu descendant un escalier) e diskouezadeg an Armory show e New York.

Azalek 1913-1915 e tilezas al livañ hag e stagas gant e oberennoù ready-made : Roue de bicyclette (1913), Porte bouteille (1914), Fontaine (1917). Fontaine a voe nac'het gant aozerien an diskouezadeg en Armory show. 
Reformet e voe e 1914 hag ez eas da New York ma tarempredas Man Ray, Alfred Stieglitz ha Francis Picabia. Gant Picabia e krouas ar gelaouenn 291.

D'an 8 a viz Even 1927 e timezas Duchamp gant Lydie Sarazin-Levassor, ha dispartiañ a rejont d'ar 25 a viz Genver 1928Pontus Hulten, Marcel Duchamp, Work and Life: Ephemerides on and about Marcel Duchamp and Rrose Selavy, 1887-1968, p. 8-9 Miz Even (1927) - 25 a viz Genver (1928) Lydie Fisher Sarazin-Levassor, Un échec matrimonial : le cœur de la mariée mis à nu par son célibataire, même, Les Presses du réel, 2004 .

Eil e eil gwreg a voe Teeny, ha hi bet gwreg Pierre Matisse, hag a oa mab al livour Henri Matisse.
Marcel Duchamp a voe Satrap er Skolaj Patafizik e 1953 hag ezel eus Oulipo e 1962.

Ur c'hoarier echedoù barrek-tre e voe ivez : kampion Normandi-Uhel e voe e 1924, meur a wech e kemeras perzh e kampionad echedoù Frañs, ezel e voe eus skipailh echedoù Frañs hag e kemeras perzh e meur a Olimpiad echedoù : e den Haag (1928), e Hamburg (1930), e Praha (1931) hag e Folkestone (1933).

 Kened  
Duchamp a oa dedennet gant an amzer, an tizh ha dielfennañ ar fiñvoù. E 1925 e stagas neuze gant ar sinema arnodiñ, anvet « Optical cinema » gantañ, hag e savas ur film anvet Anemic cinema (35mm, gwenn ha du, 7 munutenn). Er film-se e tiskouez plankennoù-tro, hag a zeuas da vezañ Rotoreliefs e 1935. 

Dre sevel e oberennoù en deus Duchamp prederiet war ar pezh a dalvez an arz hag ar gened : unan eus diaraogerien an arz menozel eo bet. Frouezh e labour a gaver ivez e luskadoù evel ar pop Art hag an happening.

Marcel Duchamp en deus degaset kemmoù bras e bed an arzoù. Araozañ e veze priziet an oberennoù diwar al labour hag ar strivoù. Gant e oberennoù ready-made en deus diskouezet e oa trawalc'h d'un arzour envel oberenn arzel forzh peseurt tra evit ma vefe un oberenn arzel. Liesseurt ha diaes da gompren eo e oberenn.


 Oberennoù
 Femme-cocher, 1907, 31,7 x 24,5 cm
 La Broyeuse de chocolat, 1912
 Le Roi et la Reine entourés de nus vites, 1912
 Le Passage de la Vierge à la Mariée, 1912
 Nu descendant un escalier, 1912
 Roue de bicyclette, 1913
 Trois stoppages étalon, 1913Eilskeudenn in Le Bon, p 466
 In advance of the broken arm, 1914
 Apolinère Enameled, 1914
 Porte-bouteilles, 1914
 La Broyeuse de chocolat Numéro 2, 1914
 Le Grand Verre, 1915-1923
 Fontaine, sinet « R. Mutt », 1917
 L.H.O.O.Q., 1919
 Air de Paris, 1919
 Fresh widow, 1920
 Rotative plaques verre (optique de précision), 1920
 Why not sneeze Rrose Selavy ?, 1921
 La Mariée mise à nu par ses célibataires, même, 1915 – 1925 (diechu)
 Anemic cinema, film berr savet asambles gant Man Ray ha Marc Allégret, 1926
 La Boîte-en-valise, 1936-1941Eilskeudenn e-barzh « Varian Fry et les candidats à l'exil », Actes Sud, 1999, p. 86
 Prière de toucher, 1947Mirdi Les Sables-d'Olonne. Eilskeudenn e-barzh "Beaux-Arts magazine" niv. 90, miz Mae 1991, p. 60
 Étant donné le gaz d'éclairage et la chute d'eau, 1949
 Dada, 1916-1923, 1953Eilskeudenn e-barzh "Beaux-Arts magazine" niv. 69, miz Even 1989, p. 86
 Coin de chasteté, 1963

 Levrioù 
 La Mariée mise à nu par ses Célibataires, mêmes, Embannadurioù Rrose Sélavy, 1934
 "Rendez-vous du dimanche 6 février 1916", Minotaure, 10, 1937
 "SURcenSURE", L'usage de la parole, 1, 1939, p. 16
 RROSE SELAVY, Collection "Bien Nouveaux", Embannadurioù GLM, 1939

 Skridoù preder 
 (gant Vitaly Halberstadt), L'opposition et les cases conjuguées sont réconciliées, 1932
 Collection Société Anonyme, 33 fennad barn (1950) 
 The Creative Act / Le Processus créatif. Testenn ur brezegenn e Houston, Texas, 1957. (hag ivez e-barzh : Duchamp du signe, 1994, p. 187-189)
 "A propos des ready-made" (1966)
 "A propos de moi-même", (1964)
 Duchamp du signe, Flammarion, 1975 

Diskouezadegoù a-stroll
 Pariz, Diskouezadeg dreistgwirvoudel etrebroadel, 1938
 New York, First Papers of Surrealism, 1942
 Pariz, Diskouezva Maeght, Le Surréalisme en 1947Diskouezadegoù e oberennoù
 Pasadena, Pasadena Art Museum, 1963
New York, Diskouezva Cordier & Ekstrom Inc., 1965
Londrez, The Tate Gallery, 1966
 Philadelphia, Philadelphia Museum of Art, ha New York, Museum of Modern Art ha Chicago, Art Institute of Chicago, 1973- 1974
 Pariz, Kreizenn Pompidou, 1977
 Köln, Museum Ludwig, 1984
 Venezia, Palazzo Grassi, 1993

 Levrlennadur 
 Yves Arman, Marcel Duchamp joue et gagne. (Marcel Duchamp Plays and Wins), Marval Press, 1984 
 Ecke Bonk, Marcel Duchamp. The Portable Museum, 1989
 Marc Décimo, La Bibliothèque de Marcel Duchamp, peut-être, Les presses du réel, 2002
 Marc Décimo, Marcel Duchamp mis à nu. À propos du processus créatif, Les presses du réel, 2004 
 Marc Décimo, Le Duchamp facile, Les presses du réel, 2005
 Marc Décimo, Marcel Duchamp et l'érotisme, Les presses du réel, 2008
 Judith Housez, Marcel Duchamp, Grasset, 2006
 Laurent Le Bon, Dada, katalog an diskouezadeg er Greizenn Pompidou (miz Here 2005 – miz genver 2006), Embannadurioù Centre Pompidou, 2005, pp. 354-389 
 Françoise Le Pelven, L'art d'écrire de Marcel Duchamp, Editions Jacqueline Chambon, 2003
 Jean-François Lyotard, Les Transformateurs Duchamp, Galilée, 1977
 Bernard Marcadé, Marcel Duchamp, Flammarion 
 Florence de Mèredieu, Duchamp en forme de ready-made, Blusson, 2000
 Marc Partouche, Marcel Duchamp, Embannadurioù Images en manœuvres, 1992
 Michel Sanouillet & Elmer Peterson, Salt Seller: The Writings of Marcel Duchamp, Oxford University Press, 1973
 Sophie Stévance, Duchamp, de la musique à l’ère de la modernité, kelaouenn "Étant Donné", niv. 6, miz Even 2005, pp. 198-215
 Sophie Stévance, Duchamp, compositeur, L'Harmattan, 2009 L'École de Rouen de l'impressionnisme à Marcel Duchamp 1878-1914'', Mirdi Arzoù-kaer de Rouen, 1996 

 Liammoù diavaez 

Videoartworld: The Masters Series
Marcel Duchamp war lec'hienn Artcyclopedia
The Essential DADA: Marcel Duchamp
 Marcel Duchamp World Community
Teuliad: Oberenn Marcel Duchamp, Kreizenn Pompidou

 Notennoù 

Rummad:Ganedigezhioù 1887
Rummad:Marvioù 1968
Rummad:Livourien c'hall an XXvet kantved
Rummad:Livourien SUA
Rummad:Neuzierien
Rummad:C'hoarierien echedoù gall
Rummad:Dada
Rummad:Dreistrealouriezh