Piteas

Pytheas (henc'hresianeg : Πυθέας Pythéas) a oa ur merdeer eus Massalia, anv kozh Marseille. 

War-dro 340-325 kent JK e reas ur veaj vras e morioù hanternoz Europa. Eñ eo an hini kentañ eus beajerien an Henamzer a skrivas diwar-benn broioù an hanternoz, pobloù Enez Vreizh, ha pobloù german aodoù Mor an Hanternoz ha marteze re ar Mor Baltek.

Pell amzer e voe soñjet e konte gevier. Kement-se a skrive Strabon diwar e benn, dre ma kave dezhañ n'halle ket ar mor skornañ. Hiziv, er , e weler anezhañ evel unan eus ar veajourien skiantel gentañ, pe unan eus ar c'hentañ skiantourien o veajiñ.

 E veaj 
Gant ul lestr hepken e kuitaas Massalia, e tremenas kolonennoù Herkules (strizh-mor Jibraltar), hag e hedas an aod betek Eusa, meneget gantañ. Dilestrañ a reas en Enez Vreizh, hag alese ez eas betek an Inizi Shetland ha pelloc'h c'hoazh betek ur vro anvet Thule ma n'hallas ket mont pelloc'h.

Distreiñ a eure dre Mor an Hanternoz, tizhout aod Germania hag an inizi ma kaved goularz, marteze enezeg Heligoland pe Enez Sjælland, pe aod ar Mor Baltek. Distreiñ a reas da Vassalia, pe dre ar memes hent evel pa oa o vont d'an hanternoz, pe dre ar Roen hag ar Ron.

 Kavadennoù Pytheas 
Un danevell a voe savet gant Pytheas da gontañ an holl draoù en doa gwelet, A-zivout ar Meurvor (Περί του Ωκεανού)Gouez d'ar steredoniour Geminos Rodos e oa un  « Deskrivadur eus ar Meurvor ». Hervez Marcianus, scholiaste Apollonios Rodos, e reas ur veaj en-dro d'an Douar (περίοδος γῆς) pe peripl (περίπλους). Met n'eo ket ral gwelout un oberenn eus an Henamzer o vezañ skignet ha meneget gant an henoberourien dindan meur a didl damzisheñvel rak alies ne veze embannet nemet ur rann eus an oberenn gant un titl dibar., ken souezhus e oant da dud e vro hag e amzer.

Mont a reas al levr da ludu pa zevas levraoueg Alexandria met tammoù anezhi zo deuet betek ennomp dre oberennoù meur a skrivagner eus an Henamzer, ha dreist-holl dre Strabon, a ra fae warnañ, hag a damall anezhañ e gaouStrabon, Geographika, I, 4., hag ivez Plinius Kozh, Eratosthenes ha Polybios. 

 Levrlennadur 
 Barry Cunliffe, Marie-Geneviève l' Her, Pythéas le Grec découvre l'Europe du Nord, éd. Autrement, 2003 
 Yvon Georgelin, Hugues Journès et Jean-Marie Gassend, Pythéas, explorateur et astronome, éd. de la Nerthe, 2000 
 François Herbaux, "Puisque la Terre est ronde, enquête sur l'incroyable aventure de Pythéas le Marseillais", éd. Vuibert Sciences 2008 
 Ferdinand Lallemand - « Journal de bord de Pytheas, géographe marseillais du IVème siècle avant J.C., présenté et commenté par Ferdinand Lallemand» (1956), Éditions de Paris
 Raoul Schrott - "Finis Terrae", traduit par Nicole Casanova - Hachette 1999. 
 Arno Schmidt, Gadir, nouvelle publiée dans le recueil Léviathan, Christian Bourgois Éditeur, 1991 
 Dimitri - "Le Voyage", Albin Michel, 2003
 Samivel - « L'or de l'Islande » (1963), éd. Arthaud, Paris 
 Jean Mabire, Thulé, le Soleil retrouvé des Hyperboréens, éd. Pardès, 1975 
 Jean-Marie Gassend, Yvon Georgelin, Hugues Fournés, Pythéas, astronome moderne, Marseille, revue culturelle, N° 189, décembre 1999, pages 60 à 66
 Antoinette Hesnard, Manuel Moliner, Frédéric Conche, Marc Bouiron, Marseille : 10 ans d'archéologie, 2600 ans d'histoire Musées de Marseille/Edisud, 1999;
 Thibaud Guyon, Jeanine Rey et Philippe Brochard, Pythéas l'explorateur : De Massalia au cercle polaire, éd. École des loisirs, 2001 

 Liammoù diavaez 
 L'histoire de Pythéas
 Université de Liège
 De Pythéas à Jules Verne : Variations sur le mythe de Thulé

 Notennoù 

Rummad:Moraerien
Rummad:Douaroniourien an Henamzer
Rummad:Tud Henc'hres