Bram Stoker

Abraham "Bram" Stoker (Cluain Tarbh, Dulenn, 8 a viz Du 1847 - Londrez, 21 a viz Ebrel 1912) a oa ur skrivagner iwerzhonat. Meur a romant hag a zanevell zo bet skrivet gantañ, ha brudet e teuas da vezañ a-drugarez d'e romant anvet Dracula (1897).

 Buhez 
Trede mab diwar seizh bugel Abraham Stoker (1799-1876) hag ar wregelourez Charlotte Mathilda Blake Thornely (1818-1901) e oa. Klañvidik e voe betek ma vefe seizh vloaz, ha kas a rae e amzer diglañvadur o selaou mojennoù Iwerzhon kontet gant e vamm. A-hed e vuhez e talc'has soñj anezho.

E 1863 ec'h eas da Drinity College, ma voe diplomet e 1870. Dizale e krogas da skrivañ istorioù ; e 1872 e voe embannet The Crystal Cup gant The London Society, ha goude-se The Chain of Destiny (peder lodenn) e-barzh The Shamrock.

E-kerzh e amzer-studi e voe troet gant ar arz ar c'hoariva, betek mont da vuruteller pezhioù-c'hoari er gazetenn Dublin Evening Mail p'edo o labourat evel kargad e Dulenn ; kenberc'henn ar gazetenn e oa ar skrivagner istorioù spont gotek J. S. Le Fanu (1814-1873). E [miz Kerzu [1876]] e skrivas A. Stoker ur pennad diwar-benn perzh an aktour Henry Irving (1838-1905) e Hamlet William Shakespeare en Theatre Royal e Dulenn. Irving a lennas ar pennad hag a bedas Stoker da goan e Shelbourne Hotel m'edo o chom, ha mignoned a zeujont da vezañ.

D'an hevelep mare e skrivas Stoker al levr nann-faltazi The Duties of Clerks of Petty Sessions in Ireland ("Deverioù ar c'hrefierien el lezoù-barn lec'hel"), a voe embannet e 1879 hag a droas da oberenn glasel.

E 1878 e timezas Stoker gant Florence Balcombe, ur vaouez hag a oa bet karedig Oscar Wilde. Dilojañ a rejont da Londrez; d'an 31 a viz Kerzu 1879 e voe ganet o bugel nemetañ, Irving Noel Thornley Stoker e anv.

E Londrez e labouras Stoker el Lyceum Theatre, ur c'hoariva ma oa H. Irving ar merer arzel ; e-pad 20 vloaz e voe Stoker merer an aferioù eno. A-bouez bras e voe ar c'henlabour etre Stoker hag Irving, rak a-drugarez da hemañ diwezhañ e voe degemeret Stoker e renkoù uhel Londrez hag e kejas ouzh kalz tud vrudet evel al livour stadunanat James Abbott McNeill Whistler (1834-1903) hag ar skrivagner Arthur Conan Doyle.

Dre labourat gant Irving, hag a oa aktour brudetañ ar mare-se, ha dre ober war-dro unan eus salioù c'hoariva brudetañ Londrez e voe brudet Stoker. E Londrez e kejas ivez gant ar skrivagner ha buruteller Hall Caine (1853-1931) hag a zeuas da vezañ unan eus e vignoned tostañ ; dezhañ e voe dediet Dracula.

Dre heuliañ troioù Irving e veajas Stoker er bed a-bezh war-bouez Europa ar Reter. En SUA dreist-holl e lije dezhañ beajiñ ha div wech e voe pedet en Ti Gwenn, ma kejas ouzh ar prezidanted William McKinley ha Theodore Roosevelt. Ken entanet e voe Stoker gant ar vro ken e tiazezas daou levr diwarni. Eno e kejas ivez gant unan eus ar skrivagnerien a blije ar muiañ dezhañ, Walt Whitman.

Ouzhpenn labourat e skrivas Stoker romantoù, an hini brudetañ anezho o vezañ Dracula, bet embannet e 1897. A-raok stagañ gant ar skrivañ e kasas meur a vloavezh o klask ditouroù diwar-benn folklor Europa hag istorioù sunerien-wad. Ur romant lizheriek eo Dracula : diazezet eo war un dastumad pennadoù deizlevrioù, pellskridoù ha lizheroù savet gant tudennoù an istor hag ivez tammoù pennadoù (ijinet) tennet eus kazetennoù Whitby (Yorkshire) ha Londrez. Gant gweladennoù e New Slains Castle e Cruden Bay (Aberdeenshire) ez eo bet levezonet ivez, ha gant kev-iliz St. Michan's Church e Dulenn.

Meur a wech e voe taget e empenn a-raok ma varvfe e 1912 ; hervez kont e vije marv abalamour d'an naplez Gibson, Peter. The Capital Companion – A street-by-street guide to London and its inhabitants. London : Webb & Bower, 1985, pp. 365-366  Devet e voe e gorf, hag al ludu a voe lakaet e Golders Green Crematorium e Londrez.

 Mennozhioù
Er brotestantiezh e voe desavet Abraham Stoker. Daoust ma soñje dezhañ e ranke ar brotestanted hag ar gatoliked kenvevañ (evel ma lenner e The Snake's Pass, 1890) e savas a-du gant ar strollad politikel [[[frankizouriezh|frankizour]] Liberal Party, pa grede dezhañ e vefe degaset peoc'h en Iwerzhon gant al luskad Irish Home Rule hag a stourme evit ma vefe Iwerzhon emren er Rouantelezh-Unanet. Unpennelour e voe ivez avat, ha soñjal a rae dezhañ e ranke Iwerzhon chom stag ouzh an Impalaeriezh Vreizhveuriat, ha lakae da "nerzh evit ar mad". A-du e savas gant ar pennmaodiern William EwartGladstone (1809-1898), mignoned e oant, ha Stoker a savas a-du gant e vennozhioù a-zivout IwerzhonMurray op. cit..

Dedennet e oa Bram Stoker gant ar skiantoù dre vras, gant ar vezegiezh dreist-holl, ha krediñ a rae en araokaat, evel ma lenner e The Lady of the Shroud (1909). Evel ar braz eus tud er mare-se e krede ivez er ouennelouriezh skiantel hag er frenologiezh. Tuet war ar skiantoù kuzh evel vesmeregezh ar mezeg alamagn Franz-Anton Messmer (1734-1815). Dedennet e oa ivez gant an damkanadennoù kentañ war an torfedoù, lenn a reas oberennoù an torfedoniour italian Cesare Lombroso] (1835-1909) hag ec'h implijas elfennoù tennet eus al lennadennoù-se evit skrivañ Dracula. Diforc'hioù a wele ivez etre paotred ha merc'hed, hag e lod brasañ e romantoù e kaver dodenn an dañjer skeudennet gant merc'hed hervez patromar  femme fataleSenf, Carol A., op. cit...

Gant ar gevrinouriezh e oa dedennet, dreist-holl gant an teogiñ loened. Daoust da se en doa disfiz rak ar flod war an dachenn-se, ha soñjal a rae dezhañ e ranke ar mennozhioù skiantel bezañ trec'h war an treuzkredennoù. Ur c'heneil dezhañ, J. W. Brodie-Innis a oa ezel eus ar gevredigezh kuzh Hermetic Order of the Golden Dawn e-kreiz ar bloavezhioù 1890, met n'eus bet kavet prouenn ebet eus perzhouriezh Stoker er strollad-se Ravenscroft, Trevor. The Spear of Destiny – The occult power behind the spear which pierced the side of Christ. Newburyport : Red Wheel, 1982, p. 165  Picknett, Lynn. The Templar Revelation: Secret Guardians of the True Identity of Christ. New York : Simon and Schuster, 2004, p. 201 .

 Oberennoù 
Romantoù
The Primrose Path (1875)
The Chain of Destiny (1875)
The Snake's Pass (1890)
Seven Golden Buttons (skrivet e 1891 ; embannadur dalif e 2015)
The Fate of Fenella (1891–1892) 
The Watter's Mou''' (1895)The Shoulder of Shasta (1895)Dracula (1897)Miss Betty (1898) ; diwar Seven Golden ButtonsThe Mystery of the Sea (1902)The Jewel of Seven Stars (1903, azgwelet e 1912)The ManThe Man (1905) ; embannet ivez dindan an talbenn The Gates of Life.Lady Athlyne (1908)The Lady of the Shroud (1909)The Lair of the White Worm (1911) ; embannet ivez dindan an talbenn The Garden of Evil ; ur gentel zalif verraet a voe embannet e 1925.
Dastumadoù istorioùUnder the Sunset (1881) ; eizh kontadenn evit ar vugale.Snowbound: The Record of a Theatrical Touring Party (1908)Dracula's Guest and Other Weird Stories (1914) ; dastumet gant Florence Balcombe Stoker.
Istorioù e-maez dastumadBuried Treasures (1875)The Chain of Destiny (1875)The Crystal Cup (1878)The Dualitists; or, The Death Doom of the Double Born (1887)The Gombeen Man (1889–1890), trede pennad The Snake's Pass.Lucky Escapes of Sir Henry Irving (1890)The Night of the Shifting Bog (1891)Lord Castleton Explains (1892) ; dekvet pennad The Fate of Fenella.Old Hoggen: A Mystery (1893)The Man from Shorrox (1894)The Red Stockade (1894)When the Sky Rains Gold (1894)At the Watter's Mou': Between Duty and Love (1895) ; ur rann eus eil pennad The Watter's Mou'.Our New House (1895)Bengal Roses (1898)A Yellow Duster (1899)A Young Widow (1899)A Baby Passenger (1899)The Seer (1902) ; kentañ hag eil pennad The Mystery of the Sea.The Bridal of Death (1903) ; un diwezh disheñvel evit The Jewel of Seven Stars.What They Confessed: A Low Comedian's Story (1908)The Way of Peace (1909)The 'Eroes of the Thames (1908)Greater Love (dalif, 1914)
Nann-faltaziThe Duties of Clerks of Petty Sessions in Ireland (1879)A Glimpse of America (1886)Personal Reminiscences of Henry Irving (1906)Famous Impostors (1910)Great Ghost Stories (dalif, 1998) ; dastumet gant Peter Glassman ha skeudennaouet gant Barry Moser.
PennadoùRecollections of the Late W. G. Wills, e The Graphic, 19/12/1891The Art of Ellen Terry", e The Playgoer, Here 1901 
The Question of a National Theatre, e The Nineteenth Century and After, levrenn LXIII, Genver-Even 1908
Mr. De Morgan's Habits of Work, e The World's Work, levrenn XVI, Mae-Here 1908
The Censorship of Fiction, e The Nineteenth Century and After, levrenn LXIV, Gouere-Kerzu 1908
The Censorship of Stage Plays, e The Nineteenth Century and After, levrenn LXVI, Gouere-Kerzu 1909
Irving and Stage Lightning, e The Nineteenth Century and After, levrenn LXIX, Genver-Even 1911

 Hêrezh 
Sinema
Tremen 170 film zo bet awenet gant Dracula, an daou vrudetañ o vezañ bet graet e1922 hag e 1979. 
1922 : Nosferatu, eine Symphonie des Grauens ("Nosferatu, ur sinfonienn a spont"), ar film kentañ, digomz ; sevenet e voe gant an Alaman F. W. Murnau (1888-1931). Bev e oa Florence Stoker d'ar mare-se ; gant sikour The British Incorporated Society of Authors e savas prosez ouzh aozerien ar film peogwir ne oa ket bet goulennet hec'h aotre diganti, ha n'he doa resevet gwenneg toull ebet. Meur a vloaz e padas an istor, Florence Stoker o c'houlenn ma vefe distrujet ar film orin ha kement eilad a oa bet graet. E miz Gouere 1925 e voe douget ar varn hag an intañvez a c'hounezas. Un nebeud skouerennoù eus ar film a voe miret koulskoude, ha brudet-bras e voe an oberenn-se.
1979 : Nosferatu - Phantom der Nacht ("Nosferatu - Tasmant an noz"), film sevenet gant an Alaman Werner Herzog (*1942) diwar hini 1922.
Sonerezh
1988 : Nosferatu, ur strollad sonerezh rock gotek breizhveuriat.
2003 : Nosferatu: The Wrazh of Malachi, ur c'hoari video FPS (First-person shooter) svedat.
2005 : Nosferatu D2, ur strollad sonerezh rock dizalc'h (indie) breizhveuriat, a zivodas e 2007.

Levrlennadur 
Gant Bram Stoker


 Stoker, Florence (dastumerez). Dracula's Guest and Other Weird Stories. Binker North, 1914 
 Miller, Elizabeth & Eighteen-Bisang, Robert. Bram Stoker's Notes for "Dracula". London : McFarland, 2008 
Diwar-benn Bram Stoker
 Belford, Barbara. Bram Stoker: A Biography of the Author of Dracula. London : Weidenfeld and Nicolson, 1996 
 Belford, Barbara. Bram Stoker and the man who was Dracula. Cambridge : Capo Press, 2002 
 Hopkins, Lisa. Bram Stoker: A Literary Life. London : Palgrave Macmillan, 2007 
 Hughes, William. Beyond Dracula: Bram Stoker's Fiction and Its Cultural Context. London : Palgrave, 2000 
 Murray, Paul. From the Shadow of Dracula: A Life of Bram Stoker.  London : Pimlico, 2005 
 Senf, Carol A. The Critical Response to Bram Stoker. Santa Barbara : Greenwood, 1993 
 Senf, Carol A. Dracula: Between Tradition and Modernism.  Woodbridge : Twayne Publishers, 1998 
 Senf, Carol A. Science and Social Science in Bram Stoker's Fiction. Santa Barbara : Greenwood, 2002 
 Senf, Carol A. Bram Stoker. Caerdydd : University of Wales Press, 2010 
 Shepherd, Mike. When Brave Men Shudder: the Scottish origins of Dracula. Newcastle upon Tyne : Wild Wolf Publishing, 2018
 Skal, David J. Something in the Blood: The Untold Story of Bram Stoker. New York : Liveright, 2017 

 Liammoù diavaez 


 48px|Internet Movie Database|link=https://www.imdb.com/find/?q=Dracula&ref_=nv_sr_sm /Dracula
 48px|Internet Movie Database|link=https://www.imdb.com/find/?q=Nosferatu&ref_=nv_sr_sm /Nosferatu

 Notennoù 

Rummad:Ganedigezhioù 1847
Rummad:Marvioù 1912
Rummad:Romantourien Iwerzhon
Rummad:Meneger ar skrivagnerien
Rummad:Skrivagnerien saoznek
Rummad:Bram Stoker