Mossad

Mossad (anv klok : המוסד למודיעין ולתפקידים מיוחדים hag a dalvez « Ensavadur evit an titouroù hag an aferioù ispisial », Mossad a dalvez « ensavadur ») a zo unan eus teir ajañs titouriñ Israel.

 Titouroù hollek 
 Deiziad krouidigezh : 13 a viz Kerzu 1949
 Rener a vremañ : David Barnea
 Niver a implijidi : kuzh (istimadur : 7000 implijiad)
 Burev kreiz : Nes Ziyona, Israel 
 Budjed : kuzh

 Perzh 
Mossad a zo unan eus ajañsoù titouriñ Israel, evel Aman (titouroù an arme) ha Shabak (surentez diabarzh). Rentañ a ra kont d'ar chentañ ministr nemetken. War dachenn Mossad emañ an titouriñ, an enep-sponterezh, an oberiadennoù ispisial e diavaez Israel hag an tiriadoù palestinian aloubet (a vez evezhiet gant Shabak, bet anvet Shin Beth, servij diabarzh an enep-spiañ hag an enep-sponterezh). Staliet eo ar pennoù-bras e Tel Aviv, ha soñjal a reer ez eus war-dro 7000 implijiad. Perzh Mossad a c'haller keñveriañ gant hini ar Secret Intelligence Service breizhveurat hag hini ar CIA. Perzhioù dibar a zo ivez, hag a zo stag ouzh istor Israel : sikour a ra ivez ar re a fell dezho kas o aliyah (distro da Israel) da benn, pa vez difennet outo en ober.

 Istor 
Diwanet e oa bet Mossad diwar ar pezh a chome eus SHAY, hag a oa servij titouroù Haganah, ur milis kuzh a oa e garg diwall diouzh surentez ar Yuzevien e Palestina abaoe deroù an XX kantved. Diwar Haganah (« difenn » e hebraeg) e voe krouet Tsahal, goude krouidigezh Israel e miz Mae 1948. E miz Gouere 1949 e kinnigas Reuven Shiloah, hag a genlaboure gant David Ben Gourion, sevel un ensavadur kreiz a-benn aozañ ha kenurzhiañ ar servijoù surentez ha titouriñ. D'an 13 a viz Kerzu 1949 ec'h asantas Ben Gourion e vefe e vefe savet an ensavadur kenurzhiañ-se (politikerezh, kenurzhiañ servikoù ar surentez diabarzh hg an titouriñ arme) : evel-se e voe krouet Mossad. Dindan galloud kentañ ministr Israel emañ.

 Kevrennoù Mossad 
Eizh rann a gaver e Mossad, met ne c'haller ket gouzout ez-resis penaos eo o aozadur diabarzh.
 Kelaouiñ : ar rann bouezusañ eo. E karg eus ar spiañ er broioù diavaez emañ. Kuzh pe get e c'hall ar skourroù bezañ. Ar rann-se a zo rannet e meur a vurev, pep hini anezho e karg eus un tiriad, eus ar skourr hag eus an implijidi a labour eno.

 Enklask ha studi : ar rann-se a ra war-dro displegañ an titouroù. Un danevell bemdeziek, ur c'hannadig sizhuniek hag ur c'harned miziek klok a vez embannet ganti. Rannet eo e 15 tiriad : Stadoù-Unanet, Kanada, Europa ar C'hornôg, Kevread Rusia, Republik poblek Sina, Afrika, Maghreb (Maroko, Aljeria, Tunizia), Libia, Egipt, Irak, Jordania, Siria, Arabia Saoudat, Emirelezhioù Arab Unanet hag Iran. Ur burev stag a heul emdroadur armerezh ar broioù tro-war-dro. 

 Brezel psikologel : ar rann-se, anvet Loh’ama Psichologit, a ra war-dro ar brezel psikologel, ar propaganda hag an oberiadennoù touellañ.

 Teknologiezh & teknikoù.

 Steuñviñ, kenurzhiañ ha darempredoù etrebroadel : darempredoù gant ajañsoù ar broioù-mignon hag ivez gant ar re n'o deus ket darempredoù reizh gant Israel. Er skourroù a-bouez, evel e Pariz (er c'hannati), e c'hall Mossad kaout meur a oberer : an eil e karg eus ar c'helaouiñ, hag egile e karg eus an darempredoù etrebroadel.

 Rann an oberiadennoù ispisial : ar rann-se (METSADA e hebraeg) a gas an oberiadennoù armeheñvel, ar brezel psikologel, an oberiadennoù morc'herezh hag ar muntroù.

 Stummadur

 Melestradur

 Taolioù brudet 

Eli Cohen a oa ur spier israelat brudet. Degemeret e voe e Mossad er bloavezhioù 1960. En em silañ a reas e renkoù uhel gouarnamant Siria, hag e-pad daou vloaz e kasas titouroù strategiezh da Israel a-raok bezañ dizoloet. Daoust d'ar c'hlemmoù o tont eus ar bed a-bezh e vo krouget war wel an holl.

Wolfgang Lotz, ur spier all, a zeuas a-benn da skoulmañ darempredoù mat gant pennoù-bras arme ha polis Egipt, hag evel-se e teuas a-benn da zastum titouroù prizius war un diazlec'h misiloù hag ivez diwar-benn ur raktres misiloù diorroet gant skiantourien alaman. Etre 1962 ha 1963 e voe kaset un oberiadenn da benn, ha meur a zen e karg eus ar raktres a voe lazhet.

E miz Kerzu 1969 e laeras obererien Mossad eizh lestr-ged bet urzhiet digant Bro-C'hall ha lakaet dindan embargo gant Charles de Gaulle. Brudet e voe an taol dindan an anv taol listri-ged Cherbourg.

E 1960 e skrapas Mossad an torfedour brezel nazi Adolf Eichmann e Buenos Aires (Arc'hantina). Kaset e voe an taol da benn gant Rafi Eitan, ha meur a vloaz e padas an enklask. Eichmann a voe kaset da Israel a-benn bezañ barnet ha kondaonet d'ar marv. Un taol heñvel a voe aozet a-benn tapout Joseph Mengele, met c'hwitañ a reas.

Er bloavezhioù 1970 e voe lazhet meur a ezel eus ar strollad sponterien anvet Gwengolo du, hag en doa graet war-dro skrapañ ha lazhañ 11 atlet israelat e-pad c'hoarioù olimpek München e 1972.

E miz Ebrel 1988 e voe kaset un unvez ispisial a-benn aloubiñ un ti didan evezh e Tunis, ha lazhet e voe Abou Jihad, un den tost ouzh Yasser Arafat, hag e karg eus raktresañ gwalldaolioù a-enep da Israel.

Gerald Bull, ur skiantour kanadian hag ijiner ar raktres anvet « Super Gun » evit Irak, a voe muntret en e ranndi e Brussel e miz Meurzh 1990. Dilezet e voe ar raktres.

C'hwitadennoù a zo bet ivez, evel ma c'hoarvez gant forzh peseurt ajañs titouriñ.

D'ar 7 a viz Genver 1974 e voe lazhet dre fazi Ahmed Bouchiki, ur mevel marokan, rak tennañ a rae da Ali Hassan Salameh, an den a oa bet e penn taol München e 1972. An darvoud-se a c'hoarvezas e Lillehammer (Norvegia). An obererien a gase an taol da benn a voe paket gant ar polis, ha c'hwec'h anezho a voe kondaonet d'an toull-bac'h. Israel a nac'has anzav he doa ul liamm bennak gant an afer. Koulskoude e voe kaset dic'haouioù d'ar familh gant Israel e 1996. Pa voe lazhet Yitzhak Rabin e miz Du 1995 e voe rediet rener Mossad, Shabtaï Shavit e anv, da reiñ e zilez. Ar jeneral Danny Yatom a gemeras e blas.

D'ar 24 a viz Gwengolo 1997 e voe kaset daou oberer da Jordania, bep a baseporzh kanadian ganto. Pal o c'hefridi e oa kontammiñ Khaled Mechaal, unan eus pennoù-bras Hamas. Dizoloet e voent ur wech graet an taol ganto. Un eskemm a voe, ha laosket e voent da vont en eskemm d'an enep-ampoezon, neuze e treuzvevas Mechaal, ha dieubet e voe ivez krouer Hamas, cheikh Ahmed Yassine e anv.

 Izili vrudet Mossad 

 Michael Ross, bet er skourr kuzh, 1988-2001

 Tzipi Livni, ministrez aferioù diavaez Israel – bet ezel eus Kidon

 Eli Cohen, oberer a orin egipsian, silet e Siria e-pad 3 bloaz 

 Zvi Henkine, oberer a orin gall, bet ad-rener Mossad. Ur perzh bras en deus bet e afer ar fourgadennoù 

 Cheryl Ben Tov, obererez hag a dapas Mordechai Vanunu en un trap e Roma

 Wolfgang Lotz, oberer alaman bet silet en Egipt 

 Rafael Eitan, bet e penn an oberiadennoù, bet endalc'het e-barzh skrapadenn Eichmann, marv Ali Hassan Salameh, hag afer Pollard, e-touez re all

 Geriaoueg 

 Sayan : oberer anvet « oberer kousket », diazezet e diavaez Israel, hag a c'hall sikour obererien Mossad dre reiñ skoazell aveel dezho
 Kidon ( baionnetezenn e hebraeg) : servij ispisial Mossad, unvez vihan e karg eus ar muntroù 
 Katsa : ofiser titouriñ
 Bodel : lizher
 yahalomin : arbennigour war ar c'hehentiñ
 mabuah : titourer nann-yuzev
 pakam : urzh kefridi
 Hamisrad : ar burev : anv implijet gant an implijidi, n'implijont ket ar ger Mossad tamm ebet

 Renerien Mossad 
 Reuven Shiloah, 1951 - 1952
 Isser Harel, 1952 - 1963
 Meir Amit, 1963 - 1968
 Zvi Zamir, 1968 - 1974
 Yitzhak Hofi, 1974 - 1982
 Nahum Admoni, 1982 - 1990
 Shabtai Shavit, 1990 - 1996
 Danny Yatom, 1996 - 1998
 Ephraim Halevy, 1998 - 2002
 Meir Dagan, 2002 -bremañ

 Ad-renerien Mossad 
 Shmuel Toledano 1956-1963
 Yaakov Karoz 1963-
 Zvi Henkine 1980-1990
 Ephraim Halevy 1990-1995
 Aliza Magen 1995-1998
 Amir Levine 1998-2000

 Levrlennadur 
 Uri Dan, Mossad, 50 ans de guerre secrète, Presses de la Cité, 1995
 Frédéric Encel, Géopolitique d’Israël : dictionnaire pour sortir des fantasmes, Seuil, 2004
 Ephraïm Halévy, Mémoires d’un homme de l’ombre, les coulisses de la politique internationale au Moyen-Orient par l’ex-directeur du Mossad, Albin Michel, 2006
 Isser Harel, La Maison de la rue Garibaldi, le chef des services secrets israéliens raconte la recherche et la capture de Adolf Eichmann, Robert Laffont, 1976
 Claire Hoy - Victor Ostrovsky, Mossad, un agent des services secrets israéliens parle, Presses de la Cité, 1990
 Peter Man - Uri Dan, Capturer Eichmann, témoignage d'un agent du Mossad, Édition N̊1, 1987
 Christian Salignon, Journal des actions internes, Filippachi, 1987 
 Gordon Thomas, Histoire secrète du Mossad, de 1951 à nos jours, Nouveau Monde, 2006
 Gordon Thomas, Mossad : les nouveaux défis, Nouveau Monde, 2006
 Michael Ross, The Volunteer, the incredible true story of an Israeli spy, Skyhorse Publishings, 2007 

 Filmoù 

 Munich : film gant Steven Spielberg, diwar-benn Taol Kounnar Doue, aozet goude ma vege bet tapet gouestlidi e-pad c'hoarioù olimpek München (1972).

 Les Patriotes : film gant Éric Rochant, ennañ deskoni ur yuzev gall yaouank a zeu da vezañ ofiser war an titouriñ.

 Walk on Water : film gant Eytan Fox. Un oberer eus Mossad, kollet goude emlazh e wreg, a reseve ur c'hefridi dic'hortoz : mont d'en em silañ e familh un nazi kozh. 

 NCIS : rummad filmoù skinwel amerikan krouet gant Donald P. Bellisario ha Don McGill ha skignet war CBS M6. Ziva David (Cote De Pablo) a zo un obererez eus Mossad stag ouzh burev NCIS e Washington abaoe ar rann 3x04. Arbennigourez eo war ar goulennata, an implij armoù hag an emgannañ hep arm ebet.

 Liamm diavaez 
  Lec'hienn ofisiel Mossad

Rummad:Israel
Rummad:Ajañsoù titouriñ