Hiort

Hiort (an anv gouezelek; Saint Kilda, e saozneg, met n'eus sant anavezet ebet gant an anv-se ha n'ouzer ket a belec'h e teu, ha diwar treuzkompren eo moarvat), a zo un enezeg didud, e gwalarn Inizi Gall, e kornôg Bro-Skos. Emañ er gwalarn da Uibhist a Tuath er Meurvor Atlantel, hag inizi kornôkañ Bro-Skos int<ref>Da lavarout eo ma lezer er-maez Rockall, a zo tabut etrebroadel diwar he statud. Sellout ouzh MacDonald, Fraser (2006) The last outpost of Empire: Rockall and the Cold War] Journal of Historical Geography. 32 pages 627–647. Retrieved 1 August 2007.</ref> Hirta eo an enezenn vrasañ, gant an torraodoù uhelañ a c'haller kavout er Rouantelezh-Unanet. Melestret eo an inizi gant Comhairle nan Eilean Siar.Steel (1988) page 254.. Didud eo abaoe 1930, pa oa bet skarzhet an enezourien, nemet dalc'het eo hiziv gant an arme saoz. Kent se e oa bet tud en inizi abaoe 2 000 bloaz. Moarvat n'int ket bet ouzhpenn 180 en holl war un dro, ha sur eo ne oant ket ouzhpenn 100 goude 1851.

Roud a zo eus savadurioù ragistorel, met ar skrid koshañ a ra anv eus an inizi a zo eus dibenn ar Grennamzer. Kêriadenn grennamzerel Hirta a voe adsavet en  kantved, met levezon ar gred relijiel, kleñvedoù deuet gant diavaezourien ha touristed dreist-holl, ouzhpenn efed ar Brezel-bed kentañ, a voe kaoz ma voe dilezet an enezenn e 1930See especially Maclean (1977), Steel (1988), Fleming (2005). Awenet ez eus bet arzourien gant istor Hiort, betek ur c'hoarigan e 2007.McMillan, Joyce (3 March 2007) "St Kilda the Opera brings out the bully-boys". Edinburgh. The Scotsman. Retrieved 3 March 2007..
Perc'hennet eo an enezeg gant an National Trust for Scotland. Deut eo da vout unan eus peder lec'hienn ar Glad bedel e Bro-Skos, abaoe 1986.

Bagadoù tud a deu da labourat evit netra e-kerzh an hañv en inizi da adsevel an tier dilezet gant an enezourien ha kouezhet en o foull abaoe. Ur c'hamp soudarded zo ivez enni abaoe 1957Steel (1988) page 273..

 Orin an anvioù 
Sant ebet n'anavezer en anv Kilda, ha meur a vartezeadenn zo bet steuñvet diwar-benn orin an anv, a deu eus ar Buchanan (1983) Pajennoù 2–6.. Haswell-Smith (2004) a skriv ne gaver ket roud eus an anv St Kilda a-raok 1666, war ur gartenn izelvroat, hag e c'hallfe dont eus ar gerioù norsek sunt kelda ("dour-feunteun c'hwek") pe eus ur fazi a-berzh saver izelvroat ar gartenn en dije fallgomprenet anv ar feunteun Tobar Childa o krediñ e oa gouestlet d'ur sant. Tobar Childa zo un adlavar, savet gant un anv gouezelek hag un anv norsek, a dalv kement ha feunteun o-daouHaswell-Smith, Hamish. (2004) The Scottish Islands. Edinburgh. Canongate. Pages 314–25..

Martin Martin, a zeuas di e 1697, a grede e oa an anv hini unan eus an enezourien a oa bet roet e anv d'ar feunteun vras Toubir-KildaMartin, Martin (1703).Tobar Childa ha Toubir-Kilda n'int nemet ar memes anv..
Orin Hirta, kalz koshoc'h eget an anv Saint Kilda, a zo ivez dizemglev diwarnañ.

 Douaroniezh 

 Loened ha plant 

 Doareoù bevañ 
Tud Hiort a baee feurmoù o zier, pe un darn bepred, oc'h evneta. Gant kerdin staget ouzh postoù e tiskennent betek an neizhioù. Unan eus ar postoù-se a weler war ar skeudenn.
250px|thumb|left|Ur post a dalveze da stagañ kerdin da ziskenn betek an neizhioù a-hed an tornaod.

 Relijion ha touristerezh en XVIIIvet ha XIXvet kantved 

 Levrlennadur 
 Atkinson, Robert Island going to the remoter isles, chiefly uninhabited, off the north-west corner of Scotland, William Collins, 1949. (Reprinted Birlinn, 1995 ISBN 1874744319)
 Baxter, Colin and Crumley, Jim (1998) St Kilda: A portrait of Britain's remotest island landscape, Biggar, Colin Baxter Photography ISBN 0948661038
 Buchanan, Margaret St Kilda: a Photographic Album, W. Blackwood, 1983 ISBN 0851581625
 Charnley, Bob Last Greetings of St. Kilda, Richard Stenlake, 1989 ISBN 1872074022
 Coates, Richard The Place-Names of St. Kilda, Edwin Mellen Press, 1990 ISBN 0889460779
 Coates, Richard (1990) The Place-names of St Kilda, Lampeter, Edwin Mellen Press
 Fleming, Andrew (2005) St. Kilda and the Wider World: Tales of an Iconic Island, Windgather Press ISBN 1905119003
 Gilbert, O. The Lichen Hunters. St Kilda: Lichens at the Edge of the World, The Book Guild Ltd., England, 2004 ISBN 1857769309
 Harman, Mary An Isle Called Hirte: History and Culture of St. Kilda to 1930, MacLean Press, 1996 ISBN 1899272038
 Harvie-Brown, J.A. and Buckley, T. E. (1888), A Vertebrate Fauna of the Outer Hebrides. Pub. David Douglas., Edinburgh.
 Haswell-Smith, Hamish (2004) The Scottish Islands, Edinburgh, Canongate ISBN 1841954543
 Kearton, Richard [http://gdl.cdlr.strath.ac.uk/keacam/index.html With Nature and a Camera, Cassell and Company, London, 1898
 Keay, J., and Keay, J. (1994) Collins Encyclopaedia of Scotland, London, HarperCollins ISBN 0002550822
 Maclean, Charles (1977) Island on the Edge of the World: the Story of St. Kilda, Edinburgh, Canongate ISBN 0903937417
 McCutcheon, Campbell St. Kilda: a Journey to the End of the World, Tempus, 2002 ISBN 0752423800
 Quine, David (2000) St Kilda, Grantown-on-Spey, Colin Baxter Island Guides ISBN 1841070084
 Steel, Tom (1988) The Life and Death of St. Kilda, London, Fontana ISBN 0006373402
 Stell, Geoffrey P., and Mary Harman Buildings of St Kilda, RCAHMS, 1988 ISBN 011493391X
 MacGregor, Alasdair Alpin (1969) The Farthest Hebrides, London, Michael Joseph Ltd. ISBN 0718106911
 Fraser Darling, F., and Boyd, J.M. (1969) Natural History in the Highlands and Islands, London, Bloomsbury ISBN 187063098X
 Williamson, Kenneth; & Boyd, J. Morton. (1960). St Kilda Summer, London, Hutchinson
 Martin, Martin (1703) "A Voyage to St. Kilda" in A Description of The Western Islands of Scotland, Appin Regiment/Appin Historical Society. Retrieved 3 March 2007
 Murray, W.H. (1966) The Hebrides, London, Heinemann

 Liammoù diavaez 

 1930 - evacuation of St Kilda (29 August 1930) nls.uk reprint of report from The Times. London. Retrieved 28 December 2007.
 abandonedcommunities.co.uk Retrieved 28 December 2007.
 Revised nomination of St Kilda for inclusion on the World Heritage Site List (January 2003) (pdf) Retrieved 28 December 2007. Includes a detailed map.
 "Revised Nomination of St Kilda for inclusion in the World Heritage Site List". (12 May 2003) The Scottish Executive. Retrieved 28 December 2007.
 "St Kilda" culturehebrides.com. Retrieved 28 December 2007.
 "St Kilda - Death of an Island Republic" Utopia Britannica: British Utopian Experiments 1325 - 1945. Retrieved 28 December 2007.
 "St Kilda" National Trust for Scotland. Retrieved 28 December 2007.
 "St Kilda" UNESCO's list of World Heritage Sites. Retrieved 28 December 2007.
 The cleitean of the St Kilda Archipelago. An architectural and historical account by Christian Lassure. Retrieved 28 December 2007.
 "The Last of the St Kildans:" (26 June 2005) Glasgow. Sunday Herald. A report of a surviving St Kildan re-visiting the islands by Torcuil Crichton. Retrieved 28 December 2007.

 Notennoù 

Rummad:Inizi Gall
Rummad:Glad bedel e Bro-Skos