Skeulenn

E sonerezh, ur skeulenn zo hollad an notennoù a c'haller implijout en ur velodienn pe pa soner ur benveg-seniñ.

Evit deskrivañ an hollad-se ha komz eus an toniezh, da lâret eo eus ar c'heñverioù framm etre an notennoù, e taolenner diwar ziviz heuliad an notennoù disheñvel eus ur skeul, war lec'hed un eizhvedellad, an notennoù sonet en eizhvedelladoù uhelañ pe en eizhvedelladoù izelañ o vezañ taolennet gant o heñvelstumm en eizhvedellad dave.

 Dre vras 
Unan eus perzhioù pennañ ar sonioù sonerezh eo o « uhelder », naoutur keñverel zo kizidik outi hon divskouarn hag a lakaer da glotañ dre skiant-prenañ gant o zalm, braster fizikel a c'haller muzuliañ hag a c'hell bezañ studiet war-bouez jedadennoù. Daoust ma anavezer ar braster fizikel-se abaoe nebeutoc'h evit daou-c'hant vloaz hepken, kement-se n'en deus ket miret ouzh damkanourienn an Henamzer da sevel keñverioù etre an notennoù hag an niveroù rak merzet o doa e oa kenfeur uhelder ar son skignet gant ur gordenn o froumal pe tuellenn ur benveg-seniñ gant hirder ar re-se. Gouest eur hiziv an deiz da brouiñ ez eo kenfeur war an tu-gin talm ar sonioù skignet gant ar c'horfoù-se hag o hirder hag, abalamour da-se, o doa gellet jedonourien an amzer dremenet prederiañ en un doare reizh diwar-benn an akoustik daoust ma n'anvezent tra diwar benn damkaniezh an anadennoù froumerezh hag ar gwagennoù digemm.

Anavezout a reer abaoe pell reolenn hevelpted an eizhvedelladoù : daou son, dezho talmioù o deus ur c'henfeur eus 1 da 2, « a son » en un doare ken heñvel ma roer ar memes anv d'an hevelep notennoù. 

Ur wezh anavezet an eizhvedellad evel an hed sonerezh eeunañ e oa ret he rannañ en hedoù bihanoc'h rak drezi hec'hunan ne c'hall ket servijout da sevel sonerezh. Termeniñ ur skeulenn sonerezh zo eta termeniñ un hentenn da rannañ an eizhvedellad e hedoù sonerezh bihanoc'h. 

Daoust ma'z eo dizehan heuliad an talmioù son e lec'hed un eizhvedellad, ne implijer ket peurliesañ sonioù zo amreol penn-da-benn o zalm, ha kement-se kement evit abegoù sonerezh hag evit abegoù teknek stag ouzh ar benvegoù-seniñ gant sonioù digemm. Ar benvegoù-seniñ lavaret « gant sonioù digemm » eo ar re na c'hallont skignañ ken un niver sonioù resis, dezho uhelderioù divizet en a-raok, ha n'eo ket sonioù amreol o uhelder : ar piano da skouer (ur son dre douchenn) a c'haller enebiñ ouzh ar violoñs.

Un niver hentennoù zo evit rannañ un eizhvedellad e tammoù bihanoc'h. Holl an hentennoù-se n'int ket talvoudus : 
 dleet eo d'an niver a hedoù bezañ izel a-walc'h, mod all pep hini anezhe zo re vihan hag an notennoù lerc'h-ouzh-lerc'h zo re dost evit lakaat kemm etrezo gant an diskouarn ;
 dleet eo d'an heuliad hedoù choazet klotañ gant notennoù a c'hall bezañ sonet war un dro, a-unliv an eil gant ar re all hep displijout d'ar selaouerien. (naouturioù kensoniezh pe hesoniezh ha dihesoniezh) ;
 Dleet eo d'an hedoù, hep bezañ heñvel-poch, rannañ an eizhvedellad en un doare ingal a-walc'h da c'hallou treuzlec'hiañ ar sonerezh.

Er sonerezh kornogat, tri seurt skeulennoù o deus graet berzh, gant o eilstummoù :
 skeulenn Pythagoras, diazezet war kelc'hiad ar pempvedennoù ; 
 Ar skeulennoù « naturel », diazezet war ar sonioù heson ;
 Ar skeulenn kerreizh dezhi hedoù ingal.

Reizhiadoù sonerezh tost a-walc'h int (gant 12 hanter-don dre eizhvedellad) da c'hallout seniñ un oberenn sonerezh e forzh pe hini eus ar reizhiadoù-se hep distummañ anezhi en un doare re vras.

 Levrlennadur 
 Devie Dominique, Le tempérament musical, philosophie, histoire, théorie et pratique, Librairie Musicale Internationale, Marseille (eil embannadur 2004).
 Heiner Ruland, Evolution de la musique et de la conscience - Approche pratique des systèmes musicaux, Editions Anthroposophiques Romandes, Genève (distribution SOLEAR, Paris, 2006).
 Burns, Edward M. 1998. "Intervals, Scales, and Tuning." In The Psychology of Music, eil embannadur, embannet gant Diana Deutsch, 215–64. New York: Academic Press. ISBN 0-12-213564-4.

Rummad:Damkaniezh ar sonerezh