Tlatoani

Tlatoani (diwar an Nahouatleg Tlahtoāni IPA: ; liester : tlahtohqueh, IPA: ) eo ar ger a dalveze da envel rener un altepetl, ur geoded-Stad evel ma oa anezhe kent donedigezh an Europeaned e Kreizamerika. Talvezout a ra ar ger kement ha "prezeger", met gallout a reer treiñ anezhañ evel "roue"Lockhart (2001): p. 238; Schroeder (2007): p. 3; Wimmer (2006): TLAHTOANI Ur cihuatlatoani (IPA: ) a oa ur renerez, pe rouanezSchroeder (2007): pp. 3–4; Wimmer (2006): CIHUATLAHTOANI..

An Dlatoanied a oa ar renerien bennañ, gant ur roll en arme evel er relijion. Choazet e vezent e diabarzh an tiegezh a rene er c'hontrol d'ar rouaned a gaved en Europa a zeue da vezañ roue dre hêrezh er memes lignez. Peurliesañ e veze choazet un niz pe ur c'henderv d'an tlaotani. Da gentañ e veze choazet an Dlaotanied gant pennoù familhoù an noblañs ha, diwezhatoc'h, gant ar veleien vras ha kargidi vras ar vro.

An dlatoanied a oa kentañ renerien ar bobl aztek eus 1233 da 1347. Goude se, adalek Acamapichtli, e vezont anvet huēy(i) tlahtoani 'Prezeger bras' a vez troet gant "impalaer" en istoriografiezh. E gwirionez ar renerien ne sellent ket oute evel tlahtohqueh, e-pad ar prantad kent dilennadenn Ācamāpīchtli (1366 - 1376), met evel cuāuhtlahtohqueh (Gouarnourien gwarnizon pe penn arme)Geriadur an naouatleg klasel) hag evel teōmāmāhqueh (Dougerien Doue)Teōmāmahqueh, pluriel. "Les porteurs de dieu. Au nombre de quatre (Iztac mixcōātzin, Apanēcatl, Tetzcacōhuahcatl et Chīmalmah). ils portent l'idole au cours de la migration légendaire". Launey II 208. Geriadur an Nahouatleg klasel ; E Mec'hiko, etre an XIIvet hag an XIIIvet kantved, lod eus an azteked, anvet teomamahqueh e nahouatleg, a zouge o doueed war o c'hein, e seier sakr e gwiad pe e kroc'hen karv. [www.lexpress.fr/services/archives/consultation.asp?id=016624X L'Express, 13/09/2004]; evel m'er skrivas an istorour Chimalpain, a savas roll klok ar renerien etre 1116 ha 1363 (hep menegiñ Ilancuēitl avat).

Da-heul stagidigezh meur a tlahtohcāyōtl pe "rouantelezh" an eil ouzh eben da goulz brezelioù ha kevredadennoù e oa savet un huey tlahtohcāyōtl pe 'tlahtocayōtl bras' (pe "impalaeriezh") a oa en he fenn un huēy(i) tlahtoāni, troet alies "impalaer", er ster "roue ar rouaned". huēy(i) a dalveze "bras, ledan, uhel" e nahouatleg klasel.

Lazhet e oa an diwezhañ tlatoani aztek dieub, Cuauhtémoc, d'an 8 a viz C'hwevrer 1525 gant ar soudarded spagnol war urzh Hernan Cortes pevar bloaz goude kemeridigezh Mec'hiko-Tenochtitlan.

Goude se e oa anvet ar renerien gant ar Spagnoled.

 Roll an dlatoanied vec'hikan

Amañ da-heul e vo kavet roll renerien an Azteked a oa o zachenn orin e traoñienn Mec'hiko.
Prantad ren Anv e nahouatleg Ster e brezhoneg1233 - 1272  Tozcuecuextli  Peroked melen hag a vrañsell1272 - 1299  Huēhueh Huītzilihhuitl  Pluenn kolibri1299 - 1347  Ilancuēitl  Barlenn ar c'hozhiad1347 - 1363  Tēnōch  Fiezenn-IndezAnv ar fiez-indez e spagnoleg Hueyi Tlatoanied 1366 - 1396  Ācamāpīchtli  Boked raoskl1396 - 1417  Huītzilihhuitl  Pluenn kolibri1417 - 1427  Chīmalpopōca  Skoed a zivoged1428 - 1440  Ītzcóātl  Naer maen-gwer1440 - 1469  Motēuczōmā Ilhuicamīna  Aotrou kounnaret, Gwareger an oabl (Moktezuma Iañ)1469 - 1481  Āxāyacatl  Maskl dour pe Dremm dour1481 - 1486  Tīzoc  Gar glañv1486 - 1502  Āhuitzōtl  Dourgi1502 - 1520  Motēuczōmā Xocoyotzīn  Aotrou kounnaret, ar yaouankañ (Moktezuma II)1520 - 1521  Cuitlahuac  (An hini zo) e karg (eus unan bennak, un dra bennak)1521 - 1521  Cuāuhtemōc  Erer a blav diouzh an oabl Tlatoanied anvet gant ar Spagnoled  1525 - 1526  Diego Velázquez Tlacotzin  1526 - 1530  Andres de Tapia Motelchiuh  1532 - 1536  Pablo Xochiquentzin 1539 - 1541  Diego Huanitzin  1541 - 1554  Diego de San Francisco Tehuetzquitizin 1554 - 1556  rejant Esteban de Guzmán 1557 - 1562  Cristóbal de Guzmán Cecetzin 1563 - 1565  Loeiz de Santa María Nanacacipactzin +Rizenn an amzer

Notennoù

Daveoù
Lockhart, James, 2001, Nahuatl as Written: Lessons in Older Written Nahuatl, with Copious Examples and Texts, Stanford, California, Stanford University Press
Schroeder, Susan, 2007, The Annals of Chimalpahin, James Lockhart, Lisa Sousa, and Stephanie Wood (eds.), in Sources and Methods for the Study of Postconquest Mesoamerican Ethnohistory, 
 Wimmer, Alexis, 2006, Dictionnaire de la langue nahuatl classique, e galleg
 LAUNEY Michel, Introduction à la langue et à la littérature aztèques levrenn I. (yezhadur). Pariz, L'Harmattan. 1979. 
 LAUNEY Michel, Introduction à la langue et à la littérature aztèques levrenn II. (lennegezh). Pariz, L'Harmattan. 1980

 Liammoù diavaez 

Museo del Templo Mayor: skeudennoù eus nav Tlatoani
An arzh en istor Mec'hiko: Aotrouien vec'hikan
 Motecuhzoma Xocoyotzín


Rummad:Kevredigezh aztek
Rummad:Titloù ha kargoù ar renerien amerindian
Rummad:Gerioù ha frazennoù Nahouatl