Bizantion (keoded)

Bizantion (a zo  e henc'hresianeg, ha Byzantium e latin) a oa anv an drevadenn savet er  kantved kent J.-K. gant Gresianed Megara war aod strizh-mor ar Bosfor, etre ar Mor Kreizdouar hag ar Mor Du. 

Diwezhatoc'h e teuas Bizantion da vezañ kêr-benn Impalaeriezh roman ar Reter dindan un anv nevez, Konstantinopolis, pe Kergustentin. Diwar an impalaeriezh-se e teuas Impalaeriezh Bizantion.

Distrujet e vo an impalaeriezh-se gant an Durked hag adanvet e voe kêr Vizantion, a zeuas da vezañ Istanbul gante.

 Savidigezh 
Hervez ar vojenn danevellet gant Stefan Bizantion e vije bet savet ar geoded gant Byzas pe Byzantas (Βύζας pe Βύζαντας), mab d'an nimfenn Keroesa, hag eñ a vije bet ar roue kentañ.

Diodoros Sikilia a ra meneg eus ar geoded pa zanevell istor an ArgonaotedBibliotheke (IV, 69) :
« Degouezhet en Hellespontos e touaras an Argonaoted en ur vro ma rene neuze ar roue Bizas en deus roet e anv da geoded Bizantion. »

Hervez Velleius Paterculus (II, 15) e vije bet savet Bizantion gant tud deuet eus Miletos hag hervez Ammien Marcellin (XXI, 8) gant Ateniz. Ne greder ket ken en displegadennoù-se. 

Bremañ e soñjer e oa bet savet gant trevadennerien deuet eus keoded c'hresian Megara. Implij ar rannyezh dorian, bezañs doueoù boutin en div geoded hag ar skeudennadurezh implijet e moneizoù keoded ar Bosforos — tost-kenañ d'ar re implijet e Megara — a gadarna ar martezead-se.

Eusebios Caesarea a lavar e vije bet savet e trede bloavezh an tregontvet olimpiadenn, ar pezh a vefe -667, hervez an deiziadur juluan proleptek.

 Mojenn Bizas 
Bet e vije Bizas o c'houlenn ali an doue Apollon e Delfi da c'houzout e pelec'h sevel ur geoded nevez. Respontet e oa bet dezhañ "A-dal an dall". D'ar c'houlz-se n'en doa ket intentet ster ar respont met pa zegouezhas er Bosforos e komprenas petra e talveze. War aod Azia-Vihanañ, rag-enep al lec'h m'edo erruet, edo Kalkedon. E ziazezerien an hini a zlee bezañ bet dall pa oant chomet hep gwelet pegen gwell e oa ar vro en tu all d'ar Bosforos p'o doa savet o c'heoded. El lec'h-se e savas Bizantion eta.

 Istor 
Al lec'h diuzet evit sevel ar geoded a oa ul lec'h strategel hag eus ar re wellañ evit ar c'henwerzh. War riblennoù ur draoñienn anvet ar C'horn-Aour e oa bet staliet ar porzhioù, ar porzh-kenwerzh ha porzh ar morlu.

Bizantion a gemeras dre nerzh tachenn keoded Kalkedon ivez.

Dont a reas da vezañ ul lodenn eus Impalaeriezh Roma. 

Abalamour ma oa tuet gant Pescennius Niger a-enep Septimius Severus e oa bet sezizet ar geoded gant an armeoù roman ha distrujet e oa ul lodenn anezhi e 196 kent JK. Adsavet e voe gant Septimius Severus, deuet da vezañ impalaer, hag ec'h adkavas buan he finbortez. Lec'hienn Bizantion a zedennas an impalaer roman Kustentin Iañ a adsavas anezhi e 330, gant an anv Nova Roma. Goude e varv e voe graet Kergustentin eus ar geoded (Constantinopolis, 'Keoded Kustentin').

Bizantion, pe Kergustentin, a zeuas da vezañ kêr-benn Impalaeriezh roman ar Reter.

Levrlennadur
 Ange de Saint-Priest, Encyclopédie du dix-neuvième siècle, 1844 lire en ligne. (aet kozh).
 L. Bréhier, Dictionnaire d'histoire et de géographie ecclésiastique, pennad "Byzance".
 André Stratos, Byzance au VIIe siècle. L'empereur Heraclius et l'expansion arabe, Lausanne, La guilde du livre, 1976.
Jeffreys, Elizabeth and Michael, and Moffatt, Ann. 1981. Byzantine Papers: Proceedings of the First Australian Byzantine Studies Conference, Canberra, 17-19 May 1978. Australian National University, Canberra.

Gwelet ivez
 Kergustentin a denn da istor ar geoded betek degouezh an Durked.
 Istanbul a denn da istor ar gêr adalek 1453.

Liammoù diavaez
 www.byzantium.ac.uk Society for the Promotion of Byzantine Studies
 Deskrivadur reizhiad moneizoù Bizantion - Vvet kantved kent J.-K. : History of money FAQs
 Istanbul Historical Information - Titouroù diwar-benn Istanbul.
Notennoù

Rummad:Keodedoù Henc'hres
Rummad:Lec'hiennoù arkeologouriezh e Turkia
Rummad:Impalaeriezh Bizantion