Pêr-Jakez Heliaz

Pierre-Jakez Hélias, Pêr-Jakez Heliaz e brezhoneg, Pierre Hélias e anv ofisiel, bet ganet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1914 e Pouldreuzig, er Vro-Vigoudenn, hag aet da Anaon d'an 13 a viz Eost 1995 e Kemper, a oa ur skrivagner brezhonek ha gallek, puilh e oberennoù.

Savet en deus kerkoulz barzhonegoù, pezhioù-c'hoari, danevelloù, romantoù ha kontadennoù. Bet eo bet ivez ur c'hoarier sketchoù evit ar skingomz hag un aozer abadennoù evit ar skinwel.
Brudet eo da gentañ penn evit e levr gallek Le Cheval d'Orgueil, un oberenn bet savet da gentañ en e ziv yezh, a-dammoù, ha bet embannet goude e brezhoneg gant an titl Marh al lorh.

Buhez
Ganet e oa bet Pêr-Jakez Heliaz e Pouldreuzig er Vro-Vigoudenn, en un tiegezh a dud munud, labourerien-douar anezho, o labourat evel micherourien e ti ar re all. Ar brezhoneg e oa e yezh kentañ dre ma oa brezhonegerien e dud. Er skol e voe rediet da zeskiñ galleg. Dont a reas sot gant ar yezh-se, nes ankouaat e yezh-vamm. Dre ma oa tuet er skol e voe lakaet da vont pelloc'h gant e studi : el lise e Kemper, ha goude e Roazhon. Eus 1946 da 1975, ar bloaz ma'z eas war e leve, e voe kelenner war al lennegezh e Skol ar Vistri Kemper.

D'an 21 a viz Kerzu 1946 e krogas Pêr Helias da aozañ sketchoù ha pezhioù-c'hoari e brezhoneg evit ar skingomz dindan an anv « Jakez Krohen », e kompagnunezh Pêr Trepos (« Gwilhou Vihan »). Un tamm brud a savas neuze dezhañ, plijet-kenañ ma veze an dud gant o fent, o selaou anezho er "post bihan", war gwagennoù Radio Quimerc'h. Daou vloaz war-lerc'h e voe e-mesk ar re a roas lañs en-dro da C'houelioù-meur Kerne e Kemper. E-pad pell e chomas e-touesk aozerien ar festival-se, karget ma oa da ginnig an abadennoù e brezhoneg d'an dud.

Un den er-maez eus an Emsav e chomas e vuhez-pad, o klask ober gant e zaou sevenadur war un dro, o skrivañ kerkoulz e brezhoneg hag e galleg. A-fet politikerezh, un den tuet a-gleiz e oa, tost-kar d'ar gomunourien : ezel e oa ouzh ar strolladoù Ar Falz hag Emgleo Breiz. Embann a reas pennadoù er gelaouenn La Bretagne à Paris hag er gazetenn bemdeziek Ouest-France. Diwar ar gronikenn divyezhek embannet er gazetenn-se bep sizhun e savas e bennoberenn Le Cheval d'orgueil, lakaet da zont er-maez e doare ul levr e 1975 e ti Plon e Pariz, en dastumad Terre humaine. Ennañ e tispleg e yaouankiz ha buhez an dud anavet gantañ dre ar munud. Ar mod en deus da daolenniñ pep tra a laka e levr da vezañ hogozik ur studiadenn diwar-benn doare an dud da vevañ war ar maez e penn kentañ an  er Vro-Vigoudenn, evel ma vije bet savet gant un tudoniour. Berzh spontus a reas e levr kerkent hag embannet. Troet eo bet e 18 yezh hag anavet eo dre ar bed. Rebechet eo bet ouzh ar skrivagner koulskoude bezañ aozet un oberenn m'eo troet enni sevenadur Breizh hag ar brezhoneg war an amzer dremenet.

E 1971 e kemeras perzh en abadennoù brezhonek Breizh o veva, skignet dre ar skinwel.

E 1977 e voe embannet gantañ al levr Les autres et les miens, un dastumadeg koñchennoù priziet mat. Goude-se e savas romantoù e galleg. E varzhoniezh vrezhonek a vez priziet kemend-all, evel el levrioù Maner kuz/Manoir secret hag Ar Men Du.

Evit e enoriñ ez eo bet roet e anv da veur a straed ha da veur a skol e Breizh (Pouldreuzig, Kleder, Medrigneg, Sant-Maloù...), da lec'hiad Skol-veur Breizh-Izel e Kemper ha da vediaoueg-kêr Landerne. Erminiget eo bet e 1991.

E miz Gouere 2006 e voe digoret ur mirdi gouestlet dezhañ e Pouldreuzig, en ti m'eo bet o chom.

Paperioù Pêr-Jakez Heliaz a zo bet fiziet goude e varv d'ar CRBC e Brest.

Azasadurioù
Bannoù-treset
Goude embannet Le cheval d'orgueil e stumm bannoù-treset, e oa bet graet heñvel gant Marh al lorh dindan an titl peurunvan Marc'h al lorc'h e 1976 . Savet eo bet ar skrid brezhonek gant Mannaig Thomas.

Sinema
Ur film zo bet graet diwar Le cheval d'orgeuil e 1980, sevenet gant Claude Chabrol 

Oberennoù
Evel aozer
E brezhoneg
 1947 : Biskoaz kemend-all
 1953 : Eun ano braz
 1955 : War eun dachenn foball
 1957 : Mojennou Breiz I ; Tan ha ludu
 1958 : Eun den maro ha ne goll ket e benn
 1959 : Mojennou Breiz II ; Mevel ar Gosker ; Kanadenn Penn ar Bed
 1977 : Peziou-c'hoari Jakez Krohen ; Penaoz e teuas eur Breizad da veza roue Bro-Zaoz
 1980 : Peziou-c'hoari Jakez Krohen
 1981 : Piou e-neus lazet an hini koz ?
 1983 : An Isild a-heul
 1986 : Marh al lorh
 1987 : Bugale Berlobi I - Brud an Dreued
 1988 : Bugale Berlobi II - Marvaillou da veva en ho sav
 1993 : Katrina Lenn-zu
 1996 : Ruz-Kov ar foeterez-vro

Levrioù divyezhek
 1961 : Marvaillou ar votez-tan / Contes bretons du sabot à feu
 1964 : Maner Kuz / Manoir secret
 1966 : Divizou eun amzer gollet / Devis d'un temps perdu
 1969 : An Izild a heul / Yseult seconde
 1974 : Ar men du / La pierre noire
 1979 : An tremen-buhez / Le passe-vie
 1990 : Amsked. Pobl an noz / Clair-obscur. Le peuple de la nuit
 1991 : D'un autre monde / A-berz eur bed all

E galleg
 1955 : Danses de Bretagne
 1961 : Comme on connaît ses saints
 1967 : Contes bretons du pays bigouden ; Bretagne aux légendes : la mer
 1969 : Costumes de Bretagne
 1971 : Contes bretons de la Chantepleure
 1973 : Tradition bretonne : le savoir-vivre
 1975 : Le Cheval d'orgueil ; Tradition bretonne : Logis et ménages
 1976 : Comment un Breton devint roi d'Angleterre
 1977 : Les autres et les miens : le trésor du Cheval d'orgueil ; Le Grand valet, La Femme de paille, Le Tracteur - Théâtre I
 1978 : Lettres de Bretagne - langues, culture et civilisations bretonnes
 1980 : La sagesse de la terre ; Quimper en Cornouaille ; Au pays du Cheval d'orgueil
 1981 : L'esprit du rivage
 1982 : L'Herbe d'or
 1983 : Images de Bretagne
 1984 : La colline des solitudes ; Les contes du vrai et du semblant
 1987 : Lisbonne
 1988 : Vent de soleil ; Midi à ma porte
 1990 : Le quêteur de mémoire ; La nuit singulière
 1993 : Le diable à quatre ; Le piéton de Quimper
 1996 : Ventre-à-Terre, l'aventurier
 2000 (dalif) : Un pays à deux langues

Evel kenaozer
 1995 : Gant ar mareoù-bloaz / Au fil des saisons ; troidigezh c'hallek barzhonegoù Anjela Duval
 1983 : La côte - Recueil de chants celtiques ; rakskrid da oberenn Max Jacob
 1993 : Toinou – Le cri d'un enfant auvergnat ; rakskrid da oberenn Antoine Sylvère
 1994 : Magies de la Bretagne ; dastumad skridoù Anatol ar Braz

Evel rener
 1986 : Dictionnaire breton : breton-français, français-breton, Emgleo Breiz, Paris, Garnier.

Kronikoù
 1987-1996 : Biskoaz kemend-all ! (10 levrenn)

Levrlennadur
Pierre-Jakez Hélias, levrenn niv. 36, emb.Skol Vreizh, divyezhek
Per-Jakez Hélias. Niverenn ispisial, kelaouenn Brud Nevez niv. 172, 1994. Niverenn dreist-ordinal da geñver e 80 vloaz, e brezhoneg
Francis Favereau (Dindan ren), Pierre-Jakez Hélias, Bigouden universel, emb. Pluriel, divyezhek
Pascal Rannou, Inventaire d'un héritage - Essai sur l'œuvre littéraire de Pierre-Jakez Hélias, emb. An Here, e galleg

Liammoù diavez

  Cormerais, Jean : 
  L'Ouest en mémoire (Ina) - Per Jakez Helias ha Xavier Grall 1977
  L'Ouest en mémoire (Ina) - "Le cheval d'orgueil" ar film 1980
  L'Ouest en mémoire (Ina) - Kult ar marv e Breizh displeget gant Per Jakez Helias 1994

Notennoù

Rummad:Skrivagnerien vrezhonek an XXvet kantved
Rummad:Meneger ar skrivagnerien
Rummad:Skrivagnerien Breizh
Rummad:Skrivagnerien c'hallek
Rummad:Ganedigezhioù 1914
Rummad:Marvioù 1995
Rummad:Skingomz vrezhonek
Rummad:Roazhon-Breizh
Rummad:Urzh an Erminig