Egor

Ar ger egor a vez implijet evit en em reizhañ ouzh toleadoù goullo an hollved, e-maez aergelc'hioù ar c'horfoù-oabl.



Termenadurioù an egor
Harzoù an Douar
N'eus ket un harz rik etre aergelc'h an Douar hag an egor o vezañ ma tigresk an douester dre ma kresk an uhelder. Padal en doa divizet ar Fédération aéronautique internationale e vo linenn Kármán termenadur an harz etre an aerlestrsaverezh hag an astraerezh. Implijet e vez-se peogwir en doa jedet Theodore von Kármán e vefe ret d'ul lestr beajiñ buanoc'h eget an herr kelc'hdroel da genderc'h dougen gant an aergelc'h en uhelder-mañ.
Koskoriad an Heol
E-barzh koskoriad an Heol e vez graet eus an egor egor etreplanedennel a zeu da egor etresteredel en heliopoz. E-maez hent Sant-Jakez e komzer eus egor etregalaksiel.

Goulloder an egor
Er c'hontrol d'ar pezh a greder n'eo ket peurc'houllo an egor : dastrewet eo gant rannennoù e douester izel, dreist-holl plasma-hidrogen, skinad elektromagnetek, materi du ha gremm du. Gwask an egor etresteredel a zo 10 pPa (1×10-11 Pa). E-skoaz eo an aerwask e live ar mor 1013 hPa (≈ 1x105 Pa).

Permetiñ a ra ezvezañs a aer d'an egor da vezañ ul lec'h peurvat evit ar steredoniezh — dre skouez, gorre al Loar. Ar pellseller Hubble a c'hellas luc'hskeudenniñ gouloù o tont eus 13,7 miliard vloaz 'zo (tost mare ar Big Bang).

Un den hag a vefe "splujet" er goulloder ne darzhfe ket, ne skornfe ket da varv, ha ne varvfe ket en abeg d'e wad o virviñ, ent gwir. Mouget e vefe hemañ goude un nebeud munutennoù. An aer a guitafe e skevent end-eeun. An holl oksigen er gwad a c'houllofe er skevent evit klask keidañ an diri-gwask. Ar marv a zeufe pa errufe ar gwad disoksigenet en empenn.

Satellitoù
Bez' ez eus meur a satellit o kelc'hdreiñ en-dro d'an Douar, en o zouez ar satellitoù-kehentiñ 35 786 km a-us da live ar mor er c'heheder. Alies e vez kredet ez eo an dud o kelc'hdreiñ e-maez park-hoalnerzh an Douar peogwir ez int o flodañ. Flodañ a rint peogwir ez int e kouezhadenn dieub. An hoalnerzh a genderc'h un nerzh kreizhoal hag a harz outo da ziflipañ en egor, enep dezhañ an nerzh kreiztec'h kenderc'het gant an herr linennek. Emledañ a ra hoalnerzh an Douar kalz pelloc'h ha mirout a ra al Loar war e gelc'hdro en ur pellder a 384 403 km.

Hervez teorienn an hoalnerzh e tosta hoalnerzh an holl gorfoù-oabl ouzh mann gant gwrizienn c'hin ar pellder.

An derezioù eus an Douar davit an egor

 Uhelderm  Uhelderft  Diskrivadur 0  0  Live ar mor. Aerwask = 1 atm = 1013 hPa = 29,92 in Hg = 760 mm Hg = 14,5 lbf/in². 3000  10 000  Ret eo da lomaned kirri-nij kemer boniadoù oksigen er bourzh. 5000  16 400  Aerwask = 500 hPa. 5300 17 400  Hanterenn an aergelc'h-douar a zo dindan an uhelder-mañ. 8000  26 200  Harz lazhus evit ar grimperien. 8844  29 016  Bleñchenn an Everest, menez uhelañ er bed. Aerwask = 260 hPa. 18 000  59 100  Harz etre an droposferenn hag ar stratosferenn. 20 000  65 600  Berviñ a ra an dour pa ne vez ket gwaeget. Padal ne verv ket ar flu-korf peogwir e produ ar c'horf a-wal'ch a wask diabarzhel. 34 700  113 740  Uhelder-rekord bet tizhet gant un den e bourzh ur ballon. 50 000  164 000  Harz etre ar stratosferenn hag ar vezosferenn. 80 500  264 000  Harz etre ar vezosferenn hag an dermosferenn. Termenadur an nij egorel er Stadoù-Unanet. 100 000  328 100  Linenn Kármán : termenadur harz an egor. Turbopoz. 200 000  656 200  Kelc'hdro izelañ a c'hall bezañ gant stabilder war verr dermen (un nebeud devezhioù).  350 000  1 150 000  Kelc'hdro izelañ a c'hall bezañ gant stabilder war hir dermen (lies bloavezh).  360 000  1 181 000  Kelc'hdro an ISS (o argemmañ c'hoazh). 390 000  1 280 000  Kelc'hdro Mir. 690 000  2 264 000  Harz etre an dermosferenn hag an eksosferenn. 780 000  2 560 000  Kelc'hdro an iridiom. 1 374 000  4 508 000  Uhelder brasañ tapet gant tud o kelc'hdreiñ (Gemini XI e bourzh lestr Agena Target). 20 200 000  66 273 000  Kelc'hdro steredeg ar satellitoù-GPS. 320 000 000  1 049 870 000  Hoalnerzh al Loar a zo pouezhusoc'h eget hini an Douar (poent Lagrange).

Rummad:steredoniezh