Pipi Gonto

Pipi Gonto zo un dastumad danevelloù diwar zorn Dir-na-Dor (Dir-na-Dorr a vije skrivet bremañ), anv pluenn Erwan Charlez Mari ar Moal (1874-1957), aozet en ur skritur tregeriek.
E gwirionez eo tri levr disheñvel zo bet en anv-se : daou embannet ha moulet e Sant-Brieg, e 1902 ha 1908, hag unan embannet e Kemper ha moulet e Brest e 1925.

 Embannadur kentañ 
E 1902 e voe kentañ embannadur Pipi gonto, gant an ti-moullañ Prudhomme, e Sant-Briek ; in-8 e oa e vent, 225 pajenn a oa ennañ, ha 7 skeudenn gant E. DudoretEr pajennoù 15, 59, 77, 113, 137, 177 ha 205..
 Pajennoù  Danvez  V-VII  KINNIGSkrivet e "Kervabrouz" (Koadoud, Aodoù-an-Hanternoz), "an de kentan ar bla 1902". gant ERVOAN AR MOAL IX-XI  KENSTSKRID 1-19  Pipi ar Bourdou ha Yan an AsanterGoap eus Kerneviz ; anv eus Dreyfus e-barzh : daoust hag abalamour da se ne voe ket adembannet ? dister a-walc'h eo an danvez.  21-63 Ki ar Pen-Maro
An torfed. (23-26)
Hent ar binijen. (27-31)
Kastel ar Milouriou. (32-36)
Ar pred. (37-40)
Ar gwele. (40-45)
Kambr ar Milouriou. (46-52)
An tan-gwall. (52-57)
Ar pen-Maro. (57-63) 65-94 Hostaliri ar Jistr mad
An diaoul en hostaliri Arnus. (67-73)
Arnuz hag an Diaoul oc'h ober ar gwin-ardant. (74-80)
Al leur-neve. (81-86)
Eur vammen a varo. (86-89)
Arnus dêvet gant ar gwin-ardant. (89-94) 95-116 An Ankou dimezet
Per. (pajennoù 97-99)
Per war-lerc'h an Ankou. (99-103)
Per war hent ar maro. (103-106)
Ar pez a oa war an hent-ze. (107-109)
Park ar vue ha park ar maro. (110-112)
Maro Per. (112-116) 117-149 An Diaoul-Pôtr
Lutun an Displeg. (119-124)
Pardon Plouvôr. (125-130)
Da varc'had an diaoul. (130-136)
An Diaoul-Pôtr. (139-144)
An taol jech divezan. (144-146)
Penoz e achu an Diaoul-Pôtr. (146-149) 151-186 Pôtr e skourje lêr
Ar skourje burzudus. (153-163)
Ar Blei hag ar skourje lêr. (164-167)
Personik en toull ar Blei. (168-181)
Pep hini d'e gêr. (182-186) 187-225 Ar Pen-Baz dero
Emzivaded ! (189-193)
Eur skoïlh. (193-210)
Dindan gazel Ie. (210-222)
An distro. (222-225)

Ur pennad diwar-benn al levr a oa bet embannet en Annales de BretagnePennad an Annales de Bretagne : ., gant Georges Dottin.

Doare-skrivañ
 Skrivet e veze an ar son /ã/
 Ne veze ket skrivet ar "z" na vez ket distaget e yezh Treger : bue, blei, neve, met divezan.

 Eil embannadur 
E 1908 e voe embannet ul levr all, anvet Pipi Gonto ivez, gant kontadennoù nevez avat, bepred gant Prudhomme Sant-Brieg ; ment in-8, VIII-184 fajennDoare 1908 Pipi Gonto war lec'hienn an Institut de Documentation Bretonne et Européenne.. Hini ebet eus ar c'hontadennoù ne oa en embannadur 1902.

Ur c'hentskrid gallek, pemp pajennad anezhañ, zo diwar-benn unvaniñ ar yezh, KLT nevez-flamm e 1908, hag a zispleg lod eus an doareoù leonek a gaver amañ hag ahont e-barzh ar skrid.
Ur c'hentskrid brezhonek zo goude.
Ar c'haz du
Beaj Fanch Ar Minous da Bariz
Kovizion eur pôtr Yaouank
Eun nosvez Nedeleg
Job an ti-all pezig en pemp tolen. pezh c'hoari fentus.
Kloareg Kersaozon

Geriaoueg
anvañanvañ (skrivet hanvan), evit envel.

 Trede embannadur 
E 1925 e teuas trede embannadur Pipi Gonto   E Kemper e ti Ad. Le Goaziou, leorier – 7, streat Sant-Fransez  ; in-4 eo ar vent, 240 pajenn zo el levr.
Arabat eo bout souezhet gant stumm leonek ar ger straet, pa lenner e diwezh trede embannadur Pipi Gonto :  Peurvoullet gant Ti-Moullerez La Presse Libérale du Finistère – 4, streat ar C'hastell, Brest – an 31 a viz Eost 1925.

War ar golo :
DIR-NA-DOR (E. AR MOAL) — PIPI GONTO – MARVAILHOU – Mouladur neve reizet
Un erminig gant al lugan  Evit ar yez hag ar Vro 
E KEMPER - E TI AD. LE GOAZOU, LEORIER - 7, STREAT SANT-FRANSEZ - 1925
A-raok an talbenn ez eus bruderezh evit  Gwechall-goz e oa..., Marvailhou  G. MILIN (priz : 10 real),  Eur zac'had marvailhou  Yvon CROQ (Eostig Kerinek) (20 real) ha  Bilzig  F. AL LAY (20 real), gant ar meneg "Evit ar frejou-kas dre ar post 15 dre gant ouspenn." 
Tresadennoù giz keltiek/iwerzhonat zo e penn hag e dibenn pep kontadenn, hogen n'eus meneg ebet eus anv o aozer(ez) neblec'h. Un unarouez bihan zo e korn gevred tresadenn pevare tal ar goloGalv d'an arbennigourien !.

Disheñvel eo diouzh an embannadurioù diagent : 6 kontadenn nevez zo en trede embannadur, met lamet ez eus bet div gontadenn hag un tamm pezh a oa e levr 1908.
 Pajennoù  Danvez  (Gwarez)  Moulet a zo bet ivezpemzek leor war baper Holland,niverennet eus a 1 da 15. I-II  EUR GIR A-ROKSinet : E. AR MOAL. III-IV  KENTSKRIDDisinadur. LODENN GENTAN 1-28  Ki ar penn-maro 29-46  Ostaliri ar jistr mad 47-58  An Ankou dimezet 59-79  An Diaoul-Pôtr 80-103  Pôtr e skourje ler 104-128  Ar Penn-baz dero EIL LODENN 131-151  Ar c'haz duA gaved en embannadur 1908. 152-165  Eun nozvez Nedeleg 166-238  Kloareg KersaozonA yelo d'ober lodenn gentañ ar romant Roue al Lazh. 239  (Taolenn)

Div lodenn zo el levr
el lodenn gentañ e kaver 6 eus 7 kontadenn embannadur 1902,
en eil lodenn e kaver 3 eus 6 kontadenn embannadur 1908.

Eus an daou levr all e vank 4 c'hontadenn:
eus al levr kentañ:Pipi ar Bourdou ha Yan an Asanter, moarvat ne oa ket kavet mat a-walc'h.
eus an eil levrBeaj Fañch Ar Minous da Bariz...Kovizion eur pôtr YaouankJob an ti-allUnvaniñ
Abalamour d'an unvaniñ degaset gant emglev ar skrivagnerien e 1908 e voe kemmet doare-skrivañ geriennoù zo, en ur virout doareoù tregeriek ("z" ebet e gerioù evel "anaveet, anean, bean, de, gweenn, ive, koueet, neve, ru, trugare", hag all).
e 1902  
pajenn 68 : ar mestro, an treopajenn 69 : skwiz êpajenn 106 : lez da votopajenn 107 : treo allpajenn 108 : (karget a) zonezono, parkopajenn 109 : dellido, pividik a vadopajenn 121 : sonjopajenn 196: kildroennoOuzhpenn al liesterioù en o e kaver ivez lod en ou:
toullou (106); juntou, a-wechou (107); e waziou, sailhou-pik (108)

e 1908
Daoust ma lavar an oberour klask unvaniñ, e vir alies doareoù tregeriek, ken e kaver an daou zoare aliezik (hag a-wechoù an daou stumm er memes frazenn):
a-wechoù eo, a-wechoù e : 
 pajenn 21 : n'e ket Itien eo ken  n'e ken gantan, diskarg eo e gonsians, n'e ket mantrus pajenn 68 : n'e ket d'ac'h pajenn 69 : n'e ket gwir, n'e ket sec'hed, pan e toull pajenn 96 : N'e ket se eo se.
 pajenn 112 : vel eo dleet, n'e ket gwira-wechoù o, a-wechoù ou : 
 pajenn 18 : ivinou, stalafou, a galonou, deliou ha boto, serr da c'henopajennoù 68 ha 89 : tudou; pajenn 93 tudoa-wechoù er-meaz (hervez distagadur Leon) a-wechoù er-maez, e-kichen da vezpajenn 18 : er-meaz da distananpajenn 67, 68 : er-meazpajenn 69 : otro (aotrou); d'ac'h (deoc'h) ;
pajenn 110 : er-maez, 'maezkemmadur d/z a-wechoù, kemmadur ebet a-wechoù all: 
 pajenn 21 : da zen, da derc'helverboù zo a echu gant a, re all gant an: 
pajenn 21 :flastra, paranpajenn 67 : fazi: 35 vla, e-lec'h 35 pla.

e 1925 
pajenn 28 : war-zupajenn 29 : ar mestrou, an traou, skuiz eo,pajenn 53 : lez da votou, (karget a) zonezonou, 
pajenn 54 : parkou, dellidoupajenn 60 : sonjoupajenn 108 :  kildroennoupajenn 232 : 
 emean (skrivet bremañ emezañ),  pakan (pakañ), d'ean (dezhañ), warnan, aman, heman...
 tennou, a-wechou, taoliou
pajenn 233 :  sur oun

Er 
 Pipi Gonto. Emgleo Breiz. 2001. Adembannadur e falc'huneg, ha n'eo ket er skritur orin. Ret e vefe gwiriañ peseurt kontadennoù zo bet adembannet neuze.

Notennoù ha daveennoù

Rummad:Levrioù e brezhoneg Treger
Rummad:Levrioù 1902
Rummad:Levrioù 1908
Rummad:Erwan ar Moal