Paul Féval

Paul Féval, bet ganet Paul Henry Corentin Féval d'an  e Roazhon Dielloù kêr Roazhon, marilh ar ganedigezhioù, merk 2 E 24,  hag aet da Anaon d'ar  e Pariz, a oa ur skrivagner breizhat.
Puilh eo e skridoù, en o zouez tremen 70 romant, hogos kement all a istorioù berr, hag un 30 bennak a oberennoù all (pezhioù-c'hoari, studiadennoù war an Istor, flemmskridoù ha kraflevrioù kristen), ken e voe kel lennet ha brudet hag Honoré de Balzac (1799-1850) hag Alexandre Dumas (1802-1870) en e amzer.

Un alvokad e oa Paul Féval a-c'houde an aotreegezh war ar gwir a voe deroet dezhañ e skol-veur Roazhon ; ne reas ket berzh war ar vicher-se avat, setu e troas war-du al lennegezh. Kontadennoù ha romantoù-feilheton a skrivas da gentañ adalek 1841 ; gant e romant Le bossu (1857) e c'hounezas brud bras. Lies oberennoù a voe troet da bezhioù-c'hoari a-raok e dremenvan, ha meur a film sinema ha skinwel a voe sevenet diwar e bennoberenn Le bossu.

Buhez
Yaouankiz
D'an 29 a viz Gwengolo 1816 e voe ganet Paul Féval, en Hôtel de Brossac e RoazhonEr c'hreiz-kêr istorel : 6,rue du Four-au-Chapitre, a zo rue du Chapitre hiziv., en un tiegezh roueelour ha katolik. A orin eus Troyes e oa e dad, Jean Nicolas Féval, kuzulier e Lez ar roue ; deuet eus bro Redon e oa e vamm, Jeanne Joséphine Renée Le Baron, ur verc'h-vihan d'ar gwirelour Henri François Potier de La Germondaye (1729-1797), a orin eus Dinan, bet alvokad e Breujoù Breizh. O fempvet bugel ha diwezhañ e oa Paul.

E 1826, d'e zek vloaz, e voe kaset da lojad e skolaj roueel Roazhon, eleze al lise Émile-Zola hiziv. Bloaz war-lerc'h e varvas e dad, ar pezh a gasas an tiegezh hogozik d'an dienezBaudry 1938, p. 30..

E-kerzh Reveulzi Gouere e 1830, hag eñ oadet a 14 vloaz, ec'h embannas Paul Féval e vennozhioù roueelour hag e loc'has kannoù. Diwar ali provizor ar skolaj e voe tennet eus ar skolaj gant e vamm ha kaset da "sioulaat" e maner ar Forest-Nevez e Glenneg, perc'hennet gant he familhBaudry 1938, p. 32.Mirecourt 1856, p. 7., ma klevas istorioù a-zivout ar Chouanerezh. E miz Genver 1831 e tistroas da Roazhon, en eilvet klas.
Goude e vachelouriezh e 1833 ec'h eas da studiañ ar gwir e skol-veur Roazhon, ma voe deroet dezhañ un aotreegezh e 1836. Alvokad e voe neuze, hogen dilezel ar vicher a eure goude e vreutadenn gentañ, c'hwitet ma oa bet dre wall an tamalladMirecourt 1856, pp. 14-16..

Ugent vloaz e oa Paul Féval da neuze ; ret e voe dezhañ tennañ ur bilhed da vont d'e servij soudard. Siwazh dezhañ, un niverenn fall a dennas, ha goullonderiñ e yalc'h a rankas ober evit prenañ un den da vont en e lec'hMirecourt, p. 16.. C'hoant gantañ da dreiñ d'al lennegezh e skrivas d'ur c'har dezhañ e Paris, a gavas labour evitañ en ur bank eno. E miz Eost 1837 e voulc'has e vuhez nevez. Berr e voe e red-micher en ti-bank : lenn romantoù a rae e-lec'h labourat, ha skarzhet e voe pa voe tapet o lenn ur flemmskrid gant H. de Balzac a-zivout trokelloù ar bankoùMirecourt, p. 18.. Da baotr e vil vicher e troas tra ma skrive istorioù a veze nac'het gant embannerien ar gêr vras.
Kentaoù el lennegezh
A-drugarez da anaoudeien e voe digoret d'an den yaouank dorioù ar metoù roueelour ha katolik e Paris. E 1841, pa oa oadet a 24 bloaz, e voe embannet e istor berr Le Club des phoques er gelaouenn lennegel Revue de Paris. E 1843 e voe embannet e romant-feilheton Le loup blanc, un istor troioù-kaer hag a c'hoarvez e koadeg Roazhon, er sizhunieg Le Courrier français. Da heul an embann-se, Anténor Joly, pennskridaozer ar gelaouenn, en devoa ur gudenn vras da ziluziañ : goulennet en devoa digant ur skrivagner aozañ ur skrid par da Les Mystères de Paris, bet embannet nevez a oa gant Eugène Sue ; Les Mystères de Londres a voe kaset dezhañ, hogen ker fall e oa ma ne c'helled ket e embann evel m'edo ; neuze e c'houlennas A. Joly digant Paul Féval adober al labour dindan miz – asantiñ a eure ar skrivagner, met gourc'hemennet groñs e voe dezhañ sinañ e skrid gant an anv-pluenn Sir Francis Trolopp Buard 2016.. Berzh a reas ar romant kerkent hag ar pennadoù kentañ ; goude embannadur pennad diwezhañ ar rann gentañ, d'an 28 a viz Genver 1844, ec'h eas P. Féval da London evit dastum peadra da sevel ar pennadoù war-lerc'h, a voe embannet betek an 12 a viz Gwengolo. Dre 11 levrenn e voe moullet ar romant en e bezh e 1844, hag adembannet 20 gwezh.
Remzad
Boulc'het e oa remzad Paul Féval el lennegezh c'hallek neuze. Dek oberenn a voe embannet betek Dispac'h Gall 1848, a skoas garv war ar skrivagner peogwir e oa roueelour ha mirour : ha n'en devije ket roet lañs dre e skridoù da emskiant politikel ar bobl, alese ar reveulzi-se ? Kenderc'hel da skrivañ ha da embann a reas koulskoude, hogen en un doare neptuekoc'h.

E 1853 avat ec'h aozas pozioù unan eus ar c'hanaouennoù roueel brudetañ, Monsieur de Charrette (anvet Prends ton fusil, Grégoire ivez).

Bloaz goude e timezas gant merc'h e vezeg, Marie Pénoyée ; eizh bugel o devoe, en o zouez Paul Auguste Jean Nicolas, lesanvet « Paul Féval fils », a gendalc'has gant oberennoù e dad.

E 1857 e teuas Le bossu a-zindan ar wask, anezhañ oberenn vrudetañ ar skrivagner, a-drugarez d'an haroz Lagardère. Nav romant all a voe skrivet gant e vab diwar an istor-se.

Er bloaz 1863 e kejas Paul Féval ouzh ar skrivagner saoz Charles Dickens (1812-1870) ; liammoù a vignoniezh a voe skoulmet gant an daou skrivagner.
Adalek 1865 betek 1868 e voe kadoriad ar Société des gens de lettres, hag arre adalek 1874 betek 1876 

E 1876 e tistroas d'ar feiz kristen pan eas da unan da skridaozerien ar sizhunieg katolik La France illustrée renet gant an abad Louis Roussel (1825-1897), anezhañ diazezer an aozadur karitezel Les Orphelins apprentis d'Auteuil e 1866), kement-se a-c'houde ma voe korbellet ar skrivagner en Académie française ; berr e oa e arc'hant ivez, p'edo e vrud o vont war ziskar.
An diwezh
Adalek deroù ar bloavezhioù 1880 e krogas Paul Féval da c'houzañv diwar barradoù hanterseizi, da lavaret eo e veze seizet an tu dehou pe an tu kleiz eus e gorf. Repu a gavas en Urzh Ospitaler Saint-Jean-de-Dieu e Paris. Hogos disoñjet e oa bet e oberennoù d'ar mare-se, met a-hed e vloavezhioù diwezhañ e klaskas o adaozañ en ur stumm tostoc'h d'e feiz adkavet.
D'ar 7 a viz Meurzh 1887 e varvas Paul Féval. E bered Montparnasse e Paris e voe beziet.

Oberennoù
Hep bloaziad : La reine rougePezh-c'hoari.
1841 : Le bourgeois de Vitré • Le citoyen capitaine Spartacus • Le Club des phoques
1842 : La femme blanche des marais • Rollan Pied-de-Fer
1843 : Le Capitaine Spartacus • Le docteur Bousseau • Le joli château • Le loup blanc • La mort de César • Le médecin bleu • Le petit gars • Le vulnéraire du docteur Thomas
1844 : Les aventures d'un émigré • Le banquier de cire • Contes de Bretagne • Les fanfarons du roi • Les mystères de Londres
1845 : Les amours de Paris • Les contes de nos pères • Fontaine aux perles
1846 : Les belles-de-nuit ou les anges de la famille • Le fils du diable • Quandoquidem • La quittance de minuitAdembannet dindan an talbennoù Les libérateurs de l'Irlande (gant Terre de Brume e 2000) ha Les Molly-Maguires (al levrenn 1 hepken, gant Éditions de l'Aube e 2006).
1847 : Les bandits • Les chevaliers du firmament • Le fils du diable • Le mendiant noir ou La créole • La Mort de Lord Byron, élégie dramatiqueA-gevret gant Pierre Zaccone (1818-1895) • La mort de Lord Byron
1848 : Le 24 février • La tour du diable : Le château de Croïat – La joute bretonne
1849 : Les belles-de-nuit ou les anges de la famillePezh-c'hoari, a-gevret gant Paul de Guerville (1798-1865) ha g Amédée Achard (1814-1875). • Un drôle de corps • Mauvais cœur • Une pécheresse • Les puritains d'Écosse
1850 : Le bonhomme Jacques • Le jeu de la mort, ou La tirelire
1851 : Beau démon • Le capitaine Simon • La fée des grèves • L'Inquisition • Les jumeaux de Foix • Le sourire de la Vierge • Les Tribunaux secrets, ouvrage historique
1851-52 : Les Nuits de Paris
1852 : Le château de velours • La forêt noireAdembannet dindan an talbenn La Reine des épées. • Frère tranquille
1853 : Frère tranquille : pièce de théâtre • Le livre des mystères • Monsieur de Charette (kanaouenn) • Les parvenus • Le tueur de tigres • Le volontaire
1854 : Blanchefleur • La bourgeoise ou Les cinq auberges • Le paradis des femmes
1856 : Les couteaux d'or • L'homme de fer • Madame Gil Blas, souvenirs et aventures d'une femme de notre temps • La vampire
1857 : Le bossu • Les compagnons du silence • Les errants de la nuit • La louve • Le petit parisien • Lagardère !
1858 : La Fabrique de mariages
1859 : Le Roi des gueux • Le roman de minuit
1860 : Le berceau de Paris • Le Chevalier Tènèbre
1861 : Le drame de la jeunesse • La littérature au Sénat
1862 : Le bossu : pièce de théâtreA-gevret gant Auguste Anicet-Bourgeois (1806-1871) • Bouche de fer • Le Capitaine Fantôme • Le Chevalier Ténèbre • La garde noire • Jean Diable • Quatre femmes et un homme • Valentine de RohanHeuliad La Louve.
1863 : Annette Laïs • La fille du juif errant • Les filles de Cabanit, suite et fin du Capitaine Fantôme • Les habits noirs : cycle romanesque • Le poisson d'or
1864 : Le Capitaine Fantôme : pièce de théâtre
1865 : Les gens de la noce • Jean qui rit • Le mousquetaire du roi • Les parents terribles : Enfin seuls ! • Les parents terribles : Les chenilles du ménage • Roger Bontemps
1866 : La cavalière • La fabrique de crimes • La reine Cotillon • Cœur d'acier
1867 : L'avaleur de sabre • La Chouanne • Mademoiselle Saphir • La pécheresse
1868 : La rue de Jérusalem • Le Cavalier Fortune
1869 : L'arme invisible • Chizac-le-Riche • Contes bretonsAdembannadur Les contes de nos pères (1845). • Les couteaux d'or : pièce de théâtre • La fille des rois • Maman Léo • La province de Paris – Amourette et Marie • Le quai de la ferraille
1870 : Le Duc de Richelieu • La tache rouge
1871 : Le dernier vivant
1872 : Les compagnons du trésor • L'homme du gaz
1873 : Le théâtre femme – Causerie à propos de l'École des femmes
1874 : Le Chevalier de Keramour
1875 : La bande Cadet • Les Cinq • Cocagne • La Forêt de Rennes – Nouvelle éditionA zo Le Loup blanc ha Le Banquier de cire) • La ville-vampire
1876 : Bellerose • Gavotte • La première aventure de Corentin Quimper
1877 : La Belle-Étoile • Châteaupauvre - Voyage de découverte dans les Côtes-du-NordE 1877 ivez e voe un adembannadur adwelet ha reizhet, istitlet Voyage au dernier pays de Bretagne. E Saent-Telo e c'hoarvez ar romant-se ; kalz gallaoueg zo ennañ. • Le dernier chevalier • Les étapes d'une conversion : 1. La mort du père • Jésuites !
1878 : Le Denier du Sacré-CœurLes étapes d'une conversion /2. • Douze femmes • La louveAdembannadur adwelet ha reizhet. • Notre-Dame de Sion • Pierre Olivaint, petite esquisse d'un grand portrait • La première communionLes étapes d'une conversion /3. • Valentine de Rohan
1879 : Chouans et BleusKendastumad 4 skrid adwelet ha reizhet : Le citoyen capitaine Spartacus (1841), Le docteur Bousseau (1843), La mort de César (1843) ha Le petit gars (1843). • Les Merveilles du Mont Saint-Michel • Montmartre et le Sacré Coeur • L'outrage au Sacré-Coeur • Le Pèlerinage de Tours, visite au sanctuaire de Saint-Martin • Vieux mensonges !
1880 : La comédie politique • Corbeille d'histoiresSeizh istor berr. • La France s'éveille • Pas de divorce !Arnodskrid.
1881 : Le coup de grâceLes étapes d'une conversion /4. • Roger Bontemps, histoire d'un notaire et d'une tonne de poudre d'or

E brezhoneg
1881 : Histor burzudus ha beachou Corentin Kemper, bet troet gant Arsène de Kerangal diwar La première aventure de Corentin Quimper (1876).
1906-07 : Ar Re-Wenn hag ar Re-C'hlas, Glaoda ar Prad diwar Les contes de nos pères (1845).
1942 : Ar Pesk Aour, Roparz Hemon, diwar Le poisson d'or (1863) ha skeudennaouet gant Robert Micheau-Vernez.
1977 : Ar bleiz gwenn, Pêr Denez, adskrivet gant Ernest ar Barzhig, diwar Le loup blanc (1843) • D'an hini gaerañ, heñvel, diwar Les amours de Paris (1845), embannet gant Skol niv. 67-68, miz Du 1977.
1980 : Valentina a Roc'han, heñvel, diwar Valentine de Rohan (1878).
1987 : Boudig an aod, heñvel, diwar La fée des grèves (1851) • Rollan Troad-houarn, Alan an Diuzet, diwar Rollan Pied-de-Fer (1842).
1993 : Mab an diaoul, Mark Kerrain, diwar Le fils du diable (1846).

Azasadurioù
Meur a wezh ez eo bet azasaet Le bossu (1857) er sinema goude ar pezh-c'hoari (1862) ; oberennoù all zo bet azasaet ivez, koulz er sinema hag er skinwel.
1912 : Le bossu, film sevenet gant André Heuzé .
1925 : Le bossu (Jean Kemm) .
1934 : Le bossu (René Sti) .
1943 : El jorobado (Jaime Salvador) .
1944 : Le bossu (Jean Delannoy) .
1952 : Il figlio i Lagardère (Fernando Cerchio) .
1958 : El juramento de Lagardere (Leon Klimovsky) .
1959 : Le bossu (André Hunebelle) .
1967 : Les Aventures de Lagardère (stirad skinwel, div rann)  • Les habits noirs (stirad skinwel, 31 rann) .
1968 : Les aventures de Lagardère (Jean-Pierre Decourt) .
1970 : Le bossu (Louis Boxus hag André Gevrey, film evit ar skinwel) .
1977 : Le loup blanc (Jean-Pierre Decourt, film evit ar skinwel) .
1997 : Le bossu (Philippe de Broca, film evit ar skinwel) .
2003 : Lagardère (Henri Helman, stirad evit ar skinwel, 2 rann) .

Enorioù
E 1984, ar Société des gens de lettres a grouas ur Priz lennegel anvet Prix Paul-Féval de littérature populaire ..
Ur straed Paul Féval zo e Roazhon.
Levrlennadur
 Baudry, Jeanne. La jeunesse de Paul Féval. In : Annales de Bretagne et des Pays de l'Ouest (ABPO), levrenn 44, niv. 3-4, 1937,  ha levrenn 45, niv. 1-2, .
 Buard, Jean-Luc. Londres et ses Mystères en 1843 dans Le Courrier français d'Antñor Joly, folie-feuilleton en trois actes et un épilogue. In : Le Rocambole, niv. 75-76 (Le mystérieux Paul Féval), 2016, pp. 167-206 .
 De Mirecourt, Eugène. Paul Féval. Paris : Gustave Havard, 1856 • .

Liammoù diavaez

Diwar-benn Paul Féval
 Paul Féval war lechienn ar BNF (kavet d'an 29/10/2025)
 Paul Féval war lec'hienn FranceArchives (kavet d'an 29/10/2025)
Oberennoù Paul Féval enlinenn
 War Gallica (kavet d'an 29/10/2025)
Sinema ha skinwel
40px|link=https://www.imdb.com/name/nm0299692/?ref_=fn_all_nme_1

Notennoù ha daveennoù

Rummad:Ganedigezhioù 1816
Rummad:Marvioù 1887
Rummad:Meneger ar skrivagnerien
Rummad:Skrivagnerien Breizh
Rummad:Skrivagnerien c'hallek
Rummad:Gallaoueg