Istor Armenia

Istor Armenia en em astenn a-hed meur a vilved, abaoe ar Ragistor. Ur sevenadur dezho o-unan o deus annezidi ar vro, hag int lec'hiet etre meur a impalaeriezh vras, an pers, seleukid, part, roman, bizantat, arab, turk, mongol, otoman, rusian, hag a glasko holl o sujañ. Met a-hed o istor o deus gouezet derc'hel d'o identelezh vroadel, betek hiziv.

En em ledañ a ra Armenia e douaroù uhel e Kaokaz ar su, en-dro d'ar menez Ararat. Anv kentañ ar vro en armenieg e oa Հայք (Hayk’), aet goude da Հայաստան (Hayastan), ar pezh a dalvez "bro Haik", diwar anv un haroz eus mojennoù Armenia, Hayk, un diskennad da Noe, gant an dibenn persek -stan. Roet e voe an anv Armenia d'ar vro gant he amezeien ha displegañ a reer e vefe deveret eus Armenak pe Aram (un diskennad da Hayk hag unan eus renerien ar vro hag a vefe hendad an holl Armeniz hervez ar richenn.

 Hennamzer 
En Oadvezh an Arem e voe meur a stad er rannved m'emañ Armenia, an Impalaeriezh Hitit, Mitanni (er mervent) ha Hayasa-Azzi (1600–1200 kent JK). Goude an Hayasa-Azzi e voe ar bobl Nairi (1400–1000 kent JK) ha rouantelezh Urartu (1000–600 kent JK) a renas war an douaroù-se. Pep hini eus ar bobl-se a zegasas he lod evit sevel ar pezh eo deuet Armeniz da vezañ Yerevan, kêr-benn Armenia bremañ, a voe savet en  kantved kent JK. En amzer-hont e voe savet kreñvlec'h Erebouni e -782 gant Argishti Iañ, roue Urartu.

Rouantelezh Urartu (un anv akkadek a glot gant Ararat) a voe diskaret gant an Orontided. Goude e voe suj ar vro d'ar Bersed ha da Rouantelezh Makedonia, hag adalek -190 e voe renet Rouantelezh Armenia gant tierniezh Artaxias. En he barr e vo ar rouantelezh dindan ren Tigranes II a-raok kouezhañ dindan yev ar Romaned.


 Krennamzer 
E 301 e voe kemeret ar gristeniezh da relijion ar vro, dindan ren Tierniezh Arsakid Armenia. Ar vro gentañ e oa o treiñ ouzh ar relijion gristenHérodote : Arménie, le premier état chrétien. Goude e kouezhas Armenia dindan yev an Impalaeriezh Vizantat, an Impalaeriezh Sasanid, hag hini an Islam, met adsavet e voe rouantelezh Armenia gant an Dierniezh Bagratuni. Goude diskar ar rouantelezh e 1045 hag aloubadeg an Durked seljoukid e 1064, e voe savet ur rouantelezh armeniat all er mervent, e Kilikia. En he sav e chomas ar rouantelezh-se betek 1375.

E deroù ar  e tremenas Armenia Veur dindan renerezh ar Safavided eus Persia ; diwezhatoc'h e choms Armenia ar reter etre daouarn aar Safavided trama kouezhe Armenia ar gornaoueg e dalc'h an Impalaeriezh Otoman.

 Levezon an impalaeriezhioù (XIXvet - XXvet) 
En  e voe taget Armenia gant Rusia ha rannet e voe neuze etre an Impalaeriezhoù rusian hag otoman. E deroù an  e voe lazhadeget Armeniz a-vern gant nerzhioù an Impalaeriezh otoman : 1,5 milion a dud a voe lazhet ha muioc'h c'hoazh a dec'has d'an estrenvro dre Siria ha LibanHérodote : Le génocide arménien. Armenia ar reter a embannas he dizalc'hiezh e 1918,e stumm ur republik kentañ, lonket goude en Unvaniezh SoviedelLe temps de l’Arménie soviétique - Clio. 

 Amzer a-vremañ 
E 1991, e mare freuzadur an URSS, e voe adembannet Armenia en ur republik dizalc'h.. Ur brezel a darzhas war-eeun abalamour d'ar Karabagh-Uhel (anvet Artsakh gant Armenia), ur rannvro lec'hiet war takad Azerbaidjan met poblet gant Armenianed darn-vrasañ. Gounezet eo ar brezel gant an dispartiourien armenian hag a savont ur Stad nann-anavezet, Republik Karabagh-Uhel, sikouret gant an arme rusian. Republik Arstakh a badas betek ar bloavezhioù 2020 lec'h m'emañ aloubet en-dro tamm-ha-tamm an takad gant Azerbaidjan goude daou brezel, e 2020 hag e 2023. En em repuiñ a reont Armenianed ar C'harabagh e Armenia goude bezañ bet skarzhet ouzh o rannvro orin.

Notennoù

Rummad:Istor Armenia
Armenia