An Turball

An Turball a zo ur gumun eus Bro-Wenrann, e departamant al Liger-Atlantel, e Su Breizh hag e rannvro Broioù-al-Liger. Turballiz eo anv an annezidi. Ur porzh-pesketa hag ul lec'h touristel eo war un dro.
 Douaroniezh 
Emañ kumun an Turball e gourenez Gwenrann, e Kornôg ar paludoù-holen. Kelc'hiet eo gant kumunioù Gwenrann er Reter, Penc'herieg en Norzh hag ar Groazig er Su, en tu all da Benn Bronn.
Rannet eo ar gumun a-vremañ etre div barrez : hini an Turball hag hini Treskalan. 
Un draezhenn hir, ar Pored Bras he anv abalamour da uhelder hec'h erin, zo etre Penn Bronn hag ar porzh. Koad Penn Bronn, etre an draezhenn-se hag ar paludoù-holen, a zo ur c'hoad gwez-pin gwarezet. E Penn Bronn ivez e voe savet ur yec'hedva e dibenn an XIXvet kantved. En Norzh d'ar porzh eo kalz roc'hekoc'h an aod.
War an dorgenn uhelañ emañ iliz Treskalan e lec'h ma'z eus ur gwel dispar war ar paludoù. Kêriadennoù all a gaver war diriad ar gumun.
 Kumunioù amezek 

 Istor 
150px|left|Iliz Treskalan.
Meneget e voe an Turball evit ar c'hentañ gwech e 1452. Er mare-se ne oa ket ur vourc'h c'hoazh met ur strollad bihan a diez e krec'h an erinoù.
Ar gêr a ziwanas e-barzh breuriezh Treskalan a oa dindani un darn eus kêriadennoù parrez Gwenrann. E 1698 e voe savet ur chapel e Treskalan. (Adsavet e oa bet an iliz a vremañ e 1847.)

 E 1836 e oa 219 den o chom en Turball, 30 pesketaer en o zouez.
 E bloaz 1847 e teuas breuriezh Treskalan – evel hini Koazpean – da vezañ ur barrez dizalc'h. Er bloaz-se e oa dija muioc'h a annezidi en Turball eget e Treskalan.
Dre na baouezas ket da greskiñ ar pesketaerezh e teuas an Turball da vezañ ur gumun d'ar 17 a viz Mae 1865.
Krouet e voe diwar ul lodenn eus tiriad kumun Gwenrann ha lakaet e voe e Kanton GwenrannCassini - EHESS - Fichenn ar gumun. Daou viz war-lec'h e voe dilennet he c'hentañ maer, Alfred PellierLa Turballe : Les hommes / le terroir / la mer gant J.-P. Le Pape..

 Brezel-bed kentañ  
 Mervel a reas 100 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,55% eus he foblañs e 1911Les soldats de Loire Inférieure - Monumant ar re varv.
 Eil brezel-bed  
 E-pad an Eil Brezel Bed e voe savet meur a "vlockhaus" gant an Alamanted e kêr an Turball, dreist-holl war an traezhennoù evit kreñvaat moger ar Meurvor Atlantel. Un eil linenn difenn a oa etre Treskalan ha Forn Vihan, hag un drede a dremene dre Goazpean.
 Bombezet e voe an Turball e 1942. Padal e soñjer ne voe ar vombezadeg-se nemet ur fazi a-berzh ar Royal Air Force. Dre chañs, ne voe lazhet den ebet.
 Etre miz Mezheven 1944 hag an Dieubidigezh, d'an 11 a viz Mae 1945 – tri deiz goude kodianidigezh Alamagn –, e oa an Turball e-barzh Sankenn Sant-Nazer dalc'het gant an AlamantedAr c'heloù diwar-benn an Turball e-pad ar brezel a oa bet dezrevellet gant un annezad..

 Brezhoneg 
 78,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonekJean-Yves Le Moing, Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne, Coop Breizh, 1990, p. 410.

 Monumantoù ha traoù heverk 

 Iliz katolik Intron-Varia an Druez, e Treskalan, luc’hskeudennoùinfobretagne.comClochers de France.
 Iliz katolik Santez Anna, bet savet e 1852, luc’hskeudennoùinfobretagne.comClochers de France.
 Chapel e Penn-Bronn, luc’hskeudennoùinfobretagne.comClochers de France.
 Kroaz Brogard.
 Kastell Lauvergnac e Penn-Bronn, 1824-1887.
 Monumant ar re varv er Brezel-bed kentañ, luc’hskeudennMemorial Genweb.
 Plakenn ar re varv er Brezel-bed kentañ en iliz katolik Intron-Varia an Druez e TreskalanMemorial Genweb.
 Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun 
+ Bro Niver a soudarded24px Rouantelezh-Unanet 4 (Tirlu) (dianv :1) Hollad 4
Pevar soudard a zo douaret e bered An Turball. Diwar an tri anavezet o anv, daou a varvas d'ar 17 a viz Even 1940 pa voe kaset d'ar strad ar mordreizher RMS Lancastria eus ar Rouantelezh-Unanet e donvor Sant-NazerCommonwealth War Graves Commission.

 Ardamezouriezh 
60pxEn glazur e beder sardinenn en argant treustellet an eil dreist eben ; e c'hab en argant karget gant pemp brizhenn erminig en sabel.
Sturienn : "War-raok atav" ("Toujours plus avant" e galleg).
 Skoed degemeret gant Kuzul kêr d'an 13 a viz Gouhere 1972 hag enrollet d'an 19 a viz Gouhere 1972.

 Sevenadur hag henvoazioù 

 Brezhoneg 
 Gouel Santez Anna 
Gouel Maeronez ar besketaerien a zo e diwezh miz Gouhere. Kregiñ a ra hemañ gant un oferenn war ar porzh. War-lec'h e pella ar bigi-roueder evit bennigadenn ar mor. Bannet e vez ur vanalenn e koun ar re gollet war vor.
 Gouel ar Sardin 
Bep bloaz e vez renket ur gouel poblek e hanter-Gouhere hag hanter-Eost. War ar porzh e vez tu eus unnek eur mintin betek dibenn an nozvezh da zebriñ sardined, ar pesked a zo arouez ar gêr.
 Festival Anna Vreizh 
An dugez a blije dezhi kalz Bro-Wenrann. E 1505 e profas teir c'hurun : unan aour da Wenrann, unan arc'hant da Selak hag unan gouevr da Drescalan. Lakaet e oa ar c'hurunioù war bennoù ar gwragez nevez. Kollet e oa bet an div gentañ e-pad an Dispac'h gall met hini Treskalan a zo anezhi c'hoazh. Renevezet e oa bet en XIXvet kantved.

Savet e oa kentañ festival Anna Breizh e Gwenrann e 1995. E 2006 e oa bet aozet en Turball. D'ar c'houlz-se e oa bet diskouezet kurunenn an dugez en ti-kêr.

 Isframmadurioù 
Ul levraoueg enni muioc'h eget 17 110 diell a gaver en Espace Garlahy. Eno e vez aozet abadennoù buheziñ ivez : ur c'hlub-lenn evit ar vugale, arvestoù, diskouezadegoù...

E Treskalan he doa prennet ar gêr ar fiñvskeudennva a oa perc'henn warni ur gevredigezh bet krouet e 1995. Renevezet e oa bet ar sal hag addigoret d'ar c'hentañ a viz Gouhere 2000. Klaset eo er rummad "arz hag esae".

 Armerzh 
Bez' eo porzh an Turball Porzh-pesketa kentañ Liger-Atlantel gant 81 bag-roueder. Porzh kentañ an aod atlantel eo ivez evit ar sardin hag ar genoù-kamm. E 2000 e oa produet 15 000 tonad pesked (talvoud : 180 milion lur). Bep vloaz e vez produet 7000 tonad genoù-kamm. Labourat a ra 300 den evit ar porzh. Bemdez er sizhun e vez renket ur werzhidigezh e sav-taol adalek 6 eurS.o. : https://web.archive.org/web/20160110114352/http://port-peche-turballe.fr/..

Porzh-plezañs an Turball a ginnig 345 plasenn, 30 evit ar weladennerien en o zouez.
Er gumun e kaver ivez un dakad-dornvicher a vod 42 embreg war ur gorread a 8 hektar. Ouzhepenn-se eo ivez an Turball un hañvlec'h a bouez.

 Poblañs 
 Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 

 Melestradurezh 
 Roll maered an Turball  Prantad  Anv  Strollad 1865-1874 Alfred Pellier  1874-1881 Arthur de la Tocnaye  1881-1886 François Naud  1886-1888 Émile Duriec  1888-1892 Albert Guet  1892-1902 François Naud  1902-1913 René Pellier  1913-1925 Louis Gouret  1925-1927 Gustave Bocquien  1927-1935 Pierre Nogues  1935-1941 Jean Anezo  1941-1945 Constant Lemoine  1945-1957 Jules-Alexandre Bernard  1957-1965  Jean-Louis Trimaud  1965-1983 Raymond Famchon  1983-1989 Philippe Pigeon  1989-2014 René Leroux Strollad Sokialour Gall 2014-2020Jean-Pierre Branchereau Tu-dehou abaoe 2020Didier Cadro Tu-kleiz
 Gevelliñ 
25px Gevellet eo an Turball gant :
 , e departamant ar Vosges
 Le P'tit Turballais, lizher kelaouiñ an Ti-kêr, , Eost-Gwengolo 2017.

 Pennad kar 
 Gwenrann.
 Notennoù ha daveoù 

 Liammoù diavaez 
 Ti-kêr an Turball.
 Ofis an douristed.
 Cap Atlantique.

Rummad:Kumunioù Liger-Atlantel
Rummad:Kumunioù Bro-Naoned
Rummad:Kumunioù bet krouet e Liger-Izelañ e-pad an XIXvet kantved
Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Liger-Atlantel
Rummad:Porzhioù-pesketa Breizh