Apofoniezh

Er yezhoniezh e vez implijet an termen apofoniezh (saozneg : apophony) war tachennoù ar fonologiezh hag ar vorfologiezh evit komz eus un doare kemmadur kensonennel pe vogalennek evit merkañ perzhioù pe arc'hweloù yezhadurel, da skouer kembraeg corff « korf » > cyrff « korfoù » ha brezhoneg maen > mein.

Peurliesañ e teu an apofoniezh diwar diorroadur ur yezh a-hed an amzer pa deu da vezañ ur perzh morfologel ha/pe kevreadurezhel kemmoù a orin fonologel.

Doareoù apofoniezh
Meur a zoare aponiezh ez eus hervez ma vez kemmet perzhioù ur vogalenn, ur gesonenn pe c'hoazh un donenn

Kemmañ a ra arc'hwel yezhadurel resis pe degouezh apofoniezh a yezh da yezh.

Apofoniezh vogalennek

Kavet e vez stank apofoniezh vogalennek (anvet « dereziadur vogalennek » pa gomzer eus diorroadur an indez-europeg dre voaz) e yezhoù ar bed, da skouer e dinkeg:

{| border="1" cellpadding="4" style="border-collapse: collapse; background: #f9f9f9; margin: 1em 1em 1em 0; vertical-align: top; border: 1px solid #ccc; line-height: 1.2em; text-align: center;"
|- style="background: #f2f2f2;"
! Unander
! Liester
! Ster
! Kemm vogalennek
|-
| 
| 
| park(eier)
| ()
|-
| 
| 
| framm(où)
| ()
|}

Apofoniezh dreistskizhel

Kemmet a c'hell bezañ ivez meur a elfenn dreistskizhel, en o zouez tonennoù, lec'h an taol-mouezh pe an hirder vogalennek, da skouer e vietnameg:

{| border="1" cellpadding="4" style="border-collapse: collapse; background: #f9f9f9; margin: 1em 1em 1em 0; vertical-align: top; border: 1px solid #ccc; line-height: 1.2em;"
|- style="background: #f2f2f2;"
! colspan="2" |  
! Kemm tonenn
|-
| đây « amañ »
| đấy « aze »
| (tonenn ngang > tonenn sắc)
|-
| bây giờ « bremañ »
| bấy giờ « goude »
| (tonenn ngang > tonenn sắc)
|-
| kia « aze »
| kìa « ahont »
| (tonenn ngang > tonenn huyền)
|-
| cứng « kaled »
| cửng « dihodiñ »
| (tonenn sắc > tonenn hỏi)
|}

En albaneg e c'hell kemmañ hirder ar vogalennoù evit merkañ niver ha/pe jener an anvioù-kadarn, da skouer: 

{| border="1" cellpadding="4" style="border-collapse: collapse; background: #f9f9f9; margin: 1em 1em 1em 0; vertical-align: top; border: 1px solid #ccc; line-height: 1.2em;"
|-
|  « maen »
|  « mein »
|-
|  « daou »
|  « div »
|}

E saozneg e c'hell kemmañ lec'h an taol-mouezh evit lakaat an diforc'h etre un anv-kadarn hag ur verb, da skouer: 

{| border="1" cellpadding="4" style="border-collapse: collapse; background: #f9f9f9; margin: 1em 1em 1em 0; vertical-align: top; border: 1px solid #ccc; line-height: 1.2em;"
|- style="background: #f2f2f2;"
! Anv
! Verb
|-
| pérmit « aotre »
| permít « aotreañ »
|-
| récord « enrolladur »
| recórd « enrollañ »
|}

A-wezhoù, kentoc'h evit o lakaet da apofoniezh e vez dielfennet seurt kemmoù dreistskizhel evel kengerioù ispisial anvet « dreistgerioù ».

Apofoniezh kensonennel (« kemmadur »)

Implijet e vez an termen « kemmadur » evit komz eus an apofoniezh kensonennel, dreist-holl pa gomzer eus ar yezhoù keltiek. Estreget er yezhoù keltiek e vez kavet apofoniezh kensonennel, stank a-walc'h int e yezhoù ar bed, da skouer e bembaeg ma talvez ar c'hwibanusadur hag ar staonekadur da verkañ verboù kaozus:

{| border="1" cellpadding="5" style="border-collapse: collapse; background: #f9f9f9; margin: 1em 1em 1em 0; vertical-align: top; border: 1px solid #ccc; line-height: 1.3em;"
|- style="background: #efefef;"
! Verb amdranzitivel
! Verb kaozus
|-
| pona « kouezhañ »
| ponya « lakaat da gouezhañ »
|-
| enda « pourmen »
| ensha « lakaat da bourmen »
|-
| kula « kreskiñ »
| kusha « lakaat da greskiñ »
|}

Eilliesterioù dre apofoniezh
Alies a-walc'h e c'hoarvez an apofoniezh gant merkoù al liester all, da skouer lostgerioù staget ouzh ur wrizienn pe ur c'helf, da skouer e brezhoneg:

{| border="1" cellpadding="5" style="border-collapse: collapse; background: #f9f9f9; margin: 1em 1em 1em 0; vertical-align: top; border: 1px solid #ccc; line-height: 1.3em;"
|- style="background: #efefef;"
! Unander
! Liester
|-
| gad
| gedon
|-
| roc'h
| re(c'h)ier
|}

Apofoniezh kv. treuzkemmadur
A-wezhoù e vez dielfennet ivez evel un doare apofoniezh ar patromoù treuzkemmadur implijet gant yezhoù semitek] evel an arabeg ma kemm vogelennoù implijet gant ar c'helfoù, da skouer:

{| border="1" cellpadding="4" style="border-collapse: collapse; background: #f9f9f9; margin: 1em 1em 1em 0; vertical-align: top; border: 1px solid #ccc; line-height: 1.2em;"
|- style="background: #f2f2f2;"
! Ger
! Ster
! Patrom kemm
|-
| katab
| skrivañ
| (a - a)
|-
| kataba
| bez' e skrivas
| (a - a - a)
|-
| kātab
| kenskrivañ
| (ā - a)
|-
| kitāb
| levr
| (i - ā)
|-
| kutub
| levrioù
| (u - u)
|-
| kātib
| skrivagner
| (ā - i)
|-
| kuttāb
| skrivagnerion
| (u - ā)
|}

Gwelit ivez:
 Dereziadur kensonennel
 Umlaut
 Ablaut
 Kemmadur
 Yezhoù keltiek
 Taravadur
 Kaletadur
ortofoniezh

Rummad:Fonetik ha fonologiezh
Rummad:Yezhoniezh istorel
Rummad:Yezhoù keltiek