Gdańsk

Gdańsk (distaget ['ɡdaɲsk], e poloneg ; Gduńsk e kachoubeg ; Danzig en alamaneg) zo ur gêr war ribl ar Mor Baltel ha kêr-benn rannvro (województwo) Pomerania e Polonia. War-dro 487.371 a dud a oa o chom enni e 2024.

Emañ Gdańsk e goueled Bae Gdańsk , en aber unan eus brec’hioù ar stêr Wisła, stêr hirañ Polonia. Gant se emañ e darempred gant holl gêrioù diazad ar stêr-se, a c’holo 60% eus gorread ar vro. A-gevret gant ar c’hêrioù e-kichen, Sopot ha Gdynia, ez eo Gdańsk un tamm eus an tolpad kêrioù anvet Trójmiasto (teir c’hêr), zo ouzhpenn ur milion a dud o chom ennañ.

 Istor 
Gdańsk a gaver meneg anezhi ken abred ha 997. En amzer-hont e oa ur gêrig pesketaerien ha marc’hadourien. 

E 1308 e voe dilezet gant roue Polonia Władysław IV, da vont gant Urzh ar Varc'heien deutonek. Anavezet e voe neuze dindan an anv alamanek Danzig. Unan eus porzhioù bras an Hansa e oa, e-kichen Lübeck, Hamburg ha Bremen. Er  e voe tro-ha-tro e Prusia hag e Polonia. Goude-se, ha betek dibenn an , e voe ur gêr zieub e rouantelezh Polonia, hag an darn vrasañ eus hec’h annezidi a oa germanegerien.

Laosket e voe gant Prusia e 1793. Chom a reas er vro-se betek 1920, war-bouez ar mare ma voe aloubet gant soudarded Napoleon, etre 1807 ha 1813, pa voe e Dugelezh Varsovia. 

E dibenn ar Brezel bed kentañ e voe graet ur gêr zieub eus Gdańsk ("Freie Stadt Danzig", Kêr dieub Danzig), gant Emglev Versailhez, dindan warez Kevre ar Broadoù (1920), daoust da youl an annezidi (tremen 90% a alamanegerien). E-pad an Eil brezel bed e voe staget "Danzig" ouzh Alamagn. 

E dibenn ar brezel e voe distrujet kêr gant arme an Unvaniezh soviedel. Gant an emglevioù peoc’h e 1945 e voe roet da Bolonia, ha skarzhet e voe an Alamaned eus kêr. Adsavet e voe savadurioù kreiz kêr evel ma oant kent ar brezel. 

Deuet eo Gdańsk da vezañ porzh brasañ Polonia hag ur greizenn c’hreantel a bouez. E 1970 e voe harzoù-labour ha manifestadegoù bras gant ar vicherourien a voe kiriek da ziskar penn komunour ar vro, Władysław Gomułka. Dek vloaz war-lerc’h e voe ganet, e chanterioù sevel listri Gdańsk, ar sindikad Solidarność a zegasas diwezhatoc’h diskar ar renad komunour e 1989. Penn Solidarność, Lech Wałęsa, a zeuas da vezañ prezidant Republik Polonia e 1990.

 Liammoù etrebroadel 
Kêrioù gevellet
Gevelet eo Gdańsk gant:[en urzh kronologel]
 Bremen,  (abaoe 1976)
 Turku,  (abaoe 1987)
 Barselona,  (abaoe 1990)
 Cleveland, Ohio,  (abaoe 1990)
 Kalmar,  (abaoe 1991)
 Helsingør,  (abaoe 1992)
 Marselha,  (abaoe 1992)
 Rouen,  (abaoe 1992)
 Kaliningrad,  (abaoe 1993)
 Sefton, ,  (abaoe 1993)
 Sant-Petersbourg,  (abaoe 1993)
 Astana,  (abaoe 1996)
 Odesa,  (abaoe 1996)
 Rotterdam, An  (abaoe 1998)
 Vilnius,  (abaoe 1998)
 Nisa,  (abaoe 1999)
 Shanghai,  (abaoe 2004)
 Palermo,  (abaoe 2005)

Kevelerien ha kenober
 An Havr Nevez, Bro-C'hall

 Tud vrudet 
 Gabriel Daniel Fahrenheit, fizikour (1686-1736) 
 Arthur Schopenhauer, prederour (1788-1860)
 Günter Grass, skrivagner (1927-2015)
 Lech Wałęsa, sindikalour ha politikour (1943)
 Donald Tusk, politikour (1957)

 Daveoù ha notennoù 

 Liammoù diavaez 
 Gdańsk
 Gdansk Online
 Trójmiasto

Rummad:Kêrioù Polonia
Rummad:Porzhioù ar Mor Baltel