Yves-Marie Gabriel Laouenan

Yves-Marie Gabriel Laouenan (1781-1862) zo bet ofiser er morlu ha barner a beoc'h. Anavezet eo dreist-holl evit e romant istorel Kastell Keryann Koadanskourr pe buhez ur veterant eus ar Revolusion chomet diembann betek an  kantved, an hini kentañ savet e brezhoneg, war a seblant. Mignon bras e voe da Yann-Frañsez ar Gonideg a reas sikour dezhañ evit skrivañ e brezhoneg.

 Buhez 
Yves-Marie Gabriel Laouenan a oa bet ganet d'ar 24 a viz Meurzh 1781 e Logivi, ur gumun a oa neuze tost da Lannuon, el lec'h anvet KerampoulYves Le Berre. Kinnig embannadenn Kastel Ker Iann Koatanskour, le château de Kerjean-Coatanskour, p. 10-13. E dad Frañsez Laouenan a oa noter hag a oa dimezet da Jann-Ivona Bonnet pe Boenet.

Dont a ra da vezañ mous d'e 13 vloaz, d'ar 25 a viz Meurzh 1794, war ul lestr-dezougen eus ar morlu anvet Les deux patriotes. Merdeiñ a reas evel mous e-pad daou vloaz war ar bigi-kanoliañ La Victoire-Sophie, La Madelaine, Le Téméraire ha war ar gorvetenn La Légère. Dont a ra da vezañ martolod sturier da 15 vloaz e 1796.

Prizoniet e oa gant ar Saozon d'an 22 a viz Even eus ar memes bloavezh ha chom a ray prizoniet tri bloavezh hanter, betek ar c'hentañ a viz Genver 1800. Kregiñ a ra en-dro e labour ar miz war-lerc'h evel martolod, met anvet eo danvez-letanant a eil klas testeniekaet d'an 28 a viz C'hwevrer 1800. Chom a ra daou viz e morlenn Brest e bourzh La Convention ha Le Tourville ha mont a ra gant al lestr-se betek an trevadennoù betek 1802. E-keit ha ma oa e morlenn Brest e bourzh an Ulysse e 1803 e teuas da vezañ asagn lestr maget. 22 vloaz e oa. Labourat a ra e bourzh ar Watigny betek 1805 ha mont a ra neuze da Enez Santo Domingo e bourzh ar Jupiter. Prizoniet e oa adarre gant ar Saozon ha chom a reas hogos eizh vloaz en o dalc'h.

Distroet e Breizh e chom war an douar da gentañ ha goude e bourzh Le Magnifique e riant hag e hini Brest. D'ar c'hentañ a viz Eost 1816 hepken e teuas da vezañ letanant lestr, ar c'hentañ derez eus an ofiserien.

Dimeziñ a reas d'an 12 a viz Meurzh 1817 gant Félicité Jann Mari Padeau Kervillard, ganet d'ar 5 a viz Gouere 1800. Houmañ a oa nizez, a-berzh he mamm, eus aotrou a Gersaozon, pried markizez Koadanskourr brudet hag intron Keryann e Sant-Nouga. Genel a reas ur mab, Klemañs Pêr Yann Frañsez, ganet e Brest d'an 20 a viz Even 1823.

Merdeiñ a reas Laouenan e-pad eizh vloaz c'hoazh goude e eured. Mont a ra d'an Douar-Nevez, da Doulon, d'an Antilhez betek 1825. Chom a reas neuze da labourat e Brest e renerezh ar porzh ha goude e kuzul brezel ar porzh. 
Mont a ra war e leve d'an 8 a viz C'hwevrer 1831.

Dont a ra da vezañ barner a beoc'h e Brest betek e retred. Mont a reas neuze da chom da Bloueskad ma varvas d'an 8 a viz Genver 1862.
Eno emañ beziet.

Oberennoù brezhonek chomet diembann 
Meneget eo bet oberenn vrezhonek diembann Y.-M.-G. Laouenan er c'henskriverezh en deus bet gant Yann-Frañsez ar Gonideg eus un tu hag gant Kervarker eus un tu all. Gwelout a rae enne e vistri e-keñver ar yezh ha fiziet en doa dornskrid Kastell Ker Yann d'an hini kentañ hag ar skouerenn divanket eo an hini a zo bet adkavet e paperoù Kervarker.

Laouenan en deus skrivet teir oberenn lennegel hag unan hepken zo bet adkavet e 2001 gant Fañch Postic pa oa o renkañ paperoù Kervarker : 
ur romant istorel anvet Kastell Keryann Koadanskourr, ur flemmskrid diwar-benn an noblañs zo kollet hag ur romant istorel all, le vieux Marin, skrivet e brezhoneg ivez moarvat, zo kollet ivezYves Le Berre. Kinnig embannadenn Kastel Ker Iann Koatanskour, le château de Kerjean-Coatanskour, p. 16.

Laouenan en deus savet ur danevell-labour e 1836, koulz e brezhoneg hag e galleg, evit kemer perzh er genstrivadeg aozet gant "Strollad a Gendamouez" Brest war sujed an deskadurezh er brezhonegva : Pere in an harzoù ouzh diorroadur deskadurezh ar bobl Vreizh-Izel ha petra a vefe d'ober evit o fellaat?.

Arroudenn ar glozadur : M'hon eus c'hoant da skulia ann deskadurezh é Vreiz-Izel, heuliomb a gentel-é-kentel ar Vrétouned a Vreiz-Veur,ô kaoud da genta eur skol brézounek pendéziek, pé da nébeuta sulveg, é pep parrez brézounek diwar ar méaz : eur skol hanter brezouneg ha galleg é pep penn leac'h a ganton diwar ar méaz; hag ur skolach kommunal er c'hérioù ar gwella léc'hed évit skuilia tro ar vro pleg ar wiziégez, ével Kastell Paol, Landerné, hag Karhaëz &a. &a hag, enn divez, ur gador brezounek e pep eskopi euz ann départamanchou a Finister, a Vorbihan, hag a Kostesiou Hanter noz...
Pa ne oa bet kaset nemet ur skrid all, e galleg hag a-enep an deskadurezh vrezhonek, ne oa ket bet disoc'h ebet d'ar genstrivadegSellet ouzh al levrlennadur.

Meneget eo bet un eil romant brezhoneg diembann, Ar moraer koz, e ditlSkrivet e 1834, hep lec'hiadur, hervez Lukian Raoul, Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien vrezhonek….

Mennozhioù YMG Laouenan
N'en doa ket graet Laouenan studioù reoliek. Yaouankik ez eas war vor evel mous ha martolod ha prizoniad eo bet e-pad pemzek bloaz. Marteze en doa gallet tapout un tamm deskadurezh war bontonioù ar Saozon digant prizonidi all, met n'eus chomet roud ebet eus e stummadur pe eus an dud a oa o taremprediñ eno.
Koulskoude e tiskouez bezañ gouest da implij arroudennoù ha proverboù latin. Anavezout a ra un nebeuditlekozmoraerd oberennoù brezhonek evel Sarmoun Dom Per Yann ar C'hauzeur...war varo truezus e gloc'her keaz Vikeal Morin... gant Klaod al Lae, Meuleudiguez gegin-gaër cure Sant-Yann-ar-Bis gant Pêr ar Bailh ha troidigezh vrezhonek ur ganaouenn c'hallekKastel Ker Iann Koatanskour, le château de Kerjean-Coatanskour, p. 16.
Seblantout a ra bezañ lennet Buffon ha levrioù war al lennegezh hag ar yezhadur gallek ivezYves Le Berre. Kinnig embannadenn Kastel Ker Iann Koatanskour, le château de Kerjean-Coatanskour, p. 31.
Pa savas e romant e oa Laouenan, ur barner a beoc'h hag e oa Loeiz-Fulub 1 o ren ha diwar prezegennoù unan eus an tudennoù e kompren e oa kontant gant ar politikerezh nevez. Souten a rae an Dispac'h, nemet tu ar Montagne ha marteze eo bet kontant gant renad Napoleon dre vras. Diskouez a ra un dizemglev gant an Iliz pa laka e genou un dudenn kinnig ma vije aotreet ar veleien mont da zimeziñ. 
Pouezañ a ra war an araokadennoù a vije d'ober e gounezerezh Breizh ; difraostañ, dizourañ ar geunioù ha lakaat pep takadig douar da vezañ korvoet, met ne ra ket meneg eus ar c'henwerzh hag ar greanterezhYves Le Berre. Kinnig embannadenn Kastel Ker Iann Koatanskour, le château de Kerjean-Coatanskour, p. 30.

Aduad an deskadurezh brezhoneg
E 1836 e kinnigas dre ur c'hounskrid ma vo desket ar galleg dre hanteradur ar brezhonegTestenn adkavet ha kinniget gant Fañch Postic..

Enorioù
Marc'heg al Lejion a-enorLukianRaoul,Geriadur…

Levrlennadur
 Lukian Raoul, Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien vrezhonek, Al Liamm, 1992. Pennad : Laouenan, Yves Marie Gabriel.
Kastel Ker Iann Koatanskour, le château de Kerjean-Coatanscour, troet ha kinniget gant Yves Le Berre, CRBC, Brest 2004
 Postic, Fañch. Propositions pour un enseignement bilingue en 1836 : un mémoire inédit de Y. M.-G. Laouénan. In : Bulletin de la Société archéologique du Finistère, Tome CXXX, 2001, p.p. 437-466.

 Notennoù ha daveennoù 

Laouenan, Yves-Marie Gabriel
Laouenan, Yves-Marie Gabriel
Rummad:Marc'heien al Lejion a enor
Rummad:Marvioù 1862