Anatol ar Braz

Buhez 
Anatol ar Brazhttp://sallevirtuelle.cotesdarmor.fr/EC/ecx/consult.aspx?image=090025481591779 a oa bet ganet e Sant-Servez (Aodoù-an-Arvor). Bet e oa e dad, Nikolaz ar Bras, o labourat evel mestr-skol e skolioù publik un tamm e pep lec’h e Breizh, e Treger dreist-holl. E vamm, Jeanne ar Gwiader, a oa skolaerez ivez. Tremen a reas eta e vugaleaj e Bulien, Plouilio, Planiel, Ploubêr ha Perwenan. Pa oa bugel e tremene ivez ar vakañsoù e Bro-Dreger, ha gant ar vro-se dreist-holl eo bet awenet holl e oberenn.

Deskiñ a reas latin gant person Plouilio kent mont da lise impalaerel Sant-Brieg e 1869. Roet eo bet e anv d’al lise e 1928 ha treuzkaset d'ar a skolaj a zo anezhañ hiziv an deiz. Prientiñ a reas un aotreegezh war al lizhiri e Pariz hag an agregadur prederouriezh na echuas ket abalamour d’e yec’hed. Kement-se ne viras ket outañ a gaout ur post kelenner war ar brederouriezh en Etampes (1884), goude bezañ deut da vezañ agregad war ar yezhadur. Distreiñ a reas da Vreizh da gelenn da Lise Kemper, e 1886. Eno e voe kelenner war an istor, an douaroniezh hag al lezennouriezh. Ar post-se an hini a roas lañs d’e c’halvedigezh skrivagner.

Dimeziñ a reas e 1890 gant Augustine Donzelot, un intañvez, tri vugel dezhi, ha tri krouadur a voe ganet dezho, pa veze tri c'hoar pe vreur dezhañ o chom ganto ha desavet gant skoazell e c'hoar goshañ, Jeanne. E 1898 e prenas daou di-soul evit sevel un annez hañv, ar c'h-Kestellic er Porzh-Gwenn.

Dont a reas da vezañ prezegenner-studi e skol-veur lizhiri Roazhon e 1901 ha goude se kelenner eus 1906 da 1924. Kelenn a reas da gentañ lennegezh c'hallek an  kantved hag al lennegezh vrezhonek. 

Pa voe o vont da vakansiñ er Pozh-Gwenn a-raok kregiñ gant e bost kelenner e Roazhon en doe bet keloù m'o doa kollet o buhezioù e dad hag e vamm-gaer, e beder c'hoar hag e zaou vreur-kaer hag e niz e-doug ur peñse e-maez da Landreger. Mantret-marv e voe gant an taol-mañ. Neoazh e tifennas e dezennoù e skol-veur ar Sorbonne e 1904 hag e voe anvet da gelenner war al lennegezh c'hallek e Roazhon. 

Bet e voe ivez karget a gefridioù kelenn e Bro-Suis hag er Stadoù-Unanet.

Goude marv Augustine Donzelot, e 1906, ez eas d'ober un droiad prezegennoù d'ar Stadoù-Unanet. Ur prezegour ampart ha bourrus e oa ha kalz beajoù a reas da Bro-Suis, ha, dreist-holl d'ar Stadoù-Unanet e lec'h ma reas anaoudegezh gant e eil gwreg. E 1911 e tistroas d'ar vro da gomz da-geñver gouelioù savet evit lidañ an Unvaniezh e Roazhon. Daoust da eneberezh ar re a oa er gouarnamant e tisplegas e brezegenn e brezhoneg. Bevañ a reas er Stadoù-Unanet e-pad ar Brezel bed kentañ hag atizañ a reas an Amerikaned da gemer perzh er brezel dre e brezegennoù evel ma c'houlenne ar gouarnamant gall digantañ. Addimezas a reas gant Henriet Porter, un delennourez stadunanat. Lazhet e voe e vab, Robert, war an talbenn e 1915 ha mervel a eure e eil wreg ivez e 1919. Addimeziñ a reas gant un Amerikanez all : Mari Lusinda Davison e 1921 e Pariz. Adkregiñ a reas da gelenn e Roazhon e 1920 hag eñ klañv dija. Mervel a reas 5 bloaz goude, e Menton diwar ur c'holl-gwad trumm. Douaret eo e Landreger e 1928 lec'h oa bet savet ur peulvan kizellet gant Armel Beaufils evit e enoriñ« En l'honneur d'Anatole Le Braz - Une pieuse cérémonie à Tréguier », Ouest-Eclair,‎ 7 juillet 1928,https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k612378c/f4.item#.

 Skridoù hag engouestladurioù evit Breizh 
E Kemper e krogas da zastum kanaouennoù-pobl eus Breizh gant Fañch an Uhel. Kas a rae ivez studiadennoù da benn oc’h atersiñ peizanted ha moraerien eus ar vro, hag o tastum e-giz-se sonioù, marvailhoù ha mojennoù eus ar pobl. E 1890 e teuas er-maez Sonioù Breizh-Izel, skrivet gantañ ha gant Fañch an Uhel, a voe loreet gant ar priz Thérouanne. 

Da-heul e enklaskoù e embannas ivez Mojenn an Ankou (La Légende de la mort), Sent Breizh hervez hengoun ar bobl (Les Saints bretons d'après la tradition populaire) hag E bro ar pardonioù (Au Pays des pardons). Siwazh ne skrivas e oberennoù nemet e galleg daoust dezhañ da vezañ dastumet anezhe e brezhoneg. 

E miz Eost 1898 e teuas da vezañ prezidant an Kevredigezh Broadel Breizh krouet e Montroulez da-heul gouelioù. E 1899 e teuas da vezañ ezel eus an Association des bleus de Bretagne. Kannad Breizh e voe en Eistezvod Kerdiz ha degemeret e voe da varzh gant an anv "Skrew ar Mor".

 Enorioù 
 Marc'heg al Lejion a enor, 1897. 

 Oberennoù
 La Chanson de la Bretagne, barzhoneg, 1892
 Tryphina Keranglaz, barzhoneg, 1892
 La Légende de la mort en Basse-Bretagne, 1893.
 Les Saints bretons d'après la tradition populaire en Cornouaille, 1893-1894.
 Au pays des pardons,http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k102818k chroniques 1894.
 Pâques d'Islande, danevelloù, 1897.
 Vieilles histoires du pays breton, 1897
 Le Gardien du feu, romant, 1900.
 Le Sang de la sirène, danevelloù, 1901.
 La Légende de la mort chez les Bretons armoricains, adembannadur kresket eus La légende de la mort en Basse-Bretagne, 1902.
 Cognomerus et sainte Trefine. Mystère breton en deux journées, testenn ha troidigezh, 1904
 Contes du soleil et de la brume, danevelloù, 1905.
 Ames d'Occident, danevelloù, 1911.
 Poèmes votifs,https://web.archive.org/web/20090226172420/http://poesie.webnet.fr/auteurs/lebraz.html 1926. 
 Introduction, Bretagne. Les guides bleus, Pariz, Hachette, 1949
 La Bretagne. Choix de texte précédés d'une étude, La Recouvrance, Roazhon, 1995 (ademb.), 255 p.

Levrlennadur

 Yann-Bêr Piriou, Il était une voix… Anatole Le Braz, Roazhon, Apogée, 1999.
 Magies de la Bretagne, 2 levrenn, Robert Laffont, 1994, dastumadenn Bouquins

Notennoù

Rummad:Skrivagnerien Breizh
Rummad:Meneger ar skrivagnerien
Rummad:Ganedigezhioù 1859
Rummad:Marvioù 1926
Rummad:Marc'heien al Lejion a enor
Rummad:Dastumerien kontadennoù