Groe

Groe zo ur gumun eus kanton an Oriant-2, en Enez-Groe, e departamant ar Mor-Bihan e Breizh.
 Douaroniezh 
14 km² eo gorread Enez Groe. An enezenn vrasañ eus Breizh eo goude ar Gerveur.

8 km hirder ha 3 km ledander dezhi.

Emañ penn gwalarn ha penn gevred an enezenn e mirva naturel François Le Bail.
 Ardamezioù 
100px« Rannet :

- ouzh 1 : en argant, e bemp brizhenn erminig en sabel lammellet;

- ouzh 2 : en glazur e vag pesketañ e argant ev c'houelioù en gul, heuliet ouzh kleiz gant un devenn geotet leinet gant un tour-tan en argant e gouloù en e gul;

E bevenn en argant. Un eor en sabel balirant war al lodennadur hag war ar vevenn, ar rilhenn skoret ouzh dehou gant ur bleizmor en argant hag ouzh kleiz gant ur morvleiz ivez en argant. »
 Aozer : M. Stephan

 Kuzul ar Gumun : 1957

 Istor 
 Henamzer 
 Abaoe ar Ragistor, 10 000 bloaz a-raok J.-K., eo poblet Enez-Groe. Savet eo bet ar meurvein gant tud ar mare neolitik. E-kerzh an Henamzer eo deuet ar Wenediz kozh (Veneti) hag ar Romaned.
 Sent 
 Er  e tilestras Sant Gourziern, deuet eus Kembre, en enezenn a-raok mont da GemperleHenri Guiriec, La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé (pajenn 24), e ti an aozer, 1939, hag er  e teuas Sant Tudi eus Kembre ivez.
  ha   
 Vikinged a zo bet e Groe ivez e-pad ur pennad amzer. Kavet e voe ur bez viking e 1906 en enezenn.
 Dispac'h Gall 
 Melestradurezh: krouet e voe kumun Groe e 1790; e Kanton Porzh-Loeiz hag e Bann Henbont e oaRobert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 113. Brasaet e voe Kanton Porzh-Loeiz gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix. Lakaet e voe Groe en Arondisamant an Oriant krouet e 1800Cassini - EHESS - Groe - Fichenn ar gumun. 

 Brezel-bed kentañ  
 Ur c'hamp-bac'h a voe digoret er gumun e 1914 evit derc'hel enbroidi eus ar stadoù o stourm ouzh Bro-C'hall ennañdiwar ar raktres bet graet gant ar gouarnamant gall e 1913, Jean-Claude Farcy, Les camps de concentration français de la première guerre mondiale (1914-1920), Pariz, Anthropos Economica, 1995kalz anezhe a oa fichennaouet er c'harnedoù "A" (dilezet e oa bet hemañ e 1909), pe "B"1914 - 1918 - Des champs aux tranchées, Liv'Editions, ar Faoued, 1998, pajenn 135.
 Mervel a reas 174 gwaz eus Groe abalamour d'ar brezel, 48 anezhe war vor, hervez monumant ar re varv, da lâret eo 2,99 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911Histoire de l'île de Groix.
 Etre an daou vrezel-bed 
 1923: krouet e voe Kanton Groe, Groe o vout e gumun nemeti.
 19-20 a viz Gwenholon 1930: c'hwec'h bag kollet, mervel a ra etre 34 ha 38 pesketour eus Groe abalamour d'ar gorventenn, o lezel 22 intañvez ha 38 emzivad war o lerc'hLucien Gourong.
 2-3 a viz C'hwevrer 1939: 180 mui 280 repuad o tont eus Spagn a zilestras e Groe a-raok bout kaset da Borzh-LoeizArchives départementales du Morbihan, Le Morbihan en guerre 1939-1945, 2009, pajenn 18.
 Eil Brezel-bed 

 Nijerezioù ar Re Gevredet aet d'ar strad 
 Ur c'harr-nij (Lancaster I marilhet R 5493 ha kodet KM-M) eus Aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) a gouezhas e donvor Groe d'ar 24 a viz Meurzh 1942: mervel a reas ar seizh milour eus ar Rouantelezh-Unanet hag ar milour aostralian a oa ennañ; ne voe ket adkavet o c'horfoùPertes RAF Morbihan. 
 Ur c'harr-nij (Hampden I marilhet A 158 ha kodet VN-?) eus Aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) a gouezhas e Groe d'ar 25 a viz Meurzh 1942: mervel a reas ar pevar nijour a oa ennañ; douaret int bet e bered Kerantreizh en Oriant.
 D'an 12 a viz Eost 1943 e kouezhas an nijerez Wellington marilhet LN442 eus 466th Squadron ar Royal Australian Air Force en enezenn, lazhet e voe he femp nijour.
 D'an 23 a viz Gwenholon 1943 e kouezhas ur c'harr-nij B-17 eus aerlu SUA (United States Army Air Forces) e Groe; lazhet e voe an dek nijour eus e bareadPertes USAAF.
 D'ar 14 a viz Eost 1944 e kouezhas un nijerez (Mosquito VI marilhet HR259 ha kodet DM-Q) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) e Groe.
 Traoù all 
 E miz Du 1942 e voe bac'het 293 den en ur c'hamp savet nepell ouzh ar vered gant an Aozadur Todt, rediet e vezent da labourat evit sevel Moger ar Meurvor Atlantel; gwallgaset e vezent gant ar warded, 46 anezhe a varvas edan daou viz, en o mesk daou Bolonad yuzev, bet drouklazhet d'an 13 a viz Kerzu 1942Meur a aozer, "A la découverte des fortifications de l'île de Groix", Embannadurioù Histoire et fortifications, miz Gouere 2011Shoah en BretagneLa Guerre 39-45 1ère partie : 39-43 Lucien Gourong. 
 E Sankenn an Oriant edo GroeRoger Leroux, Le Morbihan en guerre 1939-1945, Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajenn 587.

 Dieubet e voe Groe d'an 10 a viz Mae 1945 goude emzaskoridigezh an Alamaned, prizoniet e voe 11 ofisour ha 559 is-ofisour ha milour ordinRoger Leroux, Le Morbihan en guerre 1939-1945, Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajenn 622.

 D'an 23 a viz Mae 1945 e voe kavet korf marv un den eus ar gumun e-tal gwikadell Porzh-Loeiz. Er Rezistañs e oa; fuzuilhet e oa bet gant al lu alamanRené Le Guénic, Morbihan - Mémorial de la Résistance, 1998, pajennoù  315-316.
 Mervel a reas 50 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel Memorialgenweb - Monumant ar re varv.
 Brezelioù didrevadennañ 
 Brezel Aljeria 
 Mervel a reas pevar milour eus ar gumun.
 Monumantoù ha traoù heverk 

 Mein-veur niverus : lec'hioù (pe zaolioù-maen) anvet "Men Cam", "Men Yann" ha "Vagouar-Huen". Peulvini Kêrlard ha Kêrglavezig. Bezioù kozh.
 Ur bez viking (- kantved), bet kavet e 1906, ennañ ur Viking a renk uhel.
 Arouezva Beg-Melen.
 Tour-tan Penn Maen.
 Tiez pesketaerien er penngêrioù. Feunteunioù ha poulloù-kannañ.
 Iliz katolik Sant-Tudi . Chapelioù  kantved ha  kantved: an Dreinded (er vourc'h), Itron Varia Kalmean, Sant-Leonard (e Kelwid), Itron Varia Plasmanek (e Lokmaria).
 Ekomirdi Groe: istor, bleuñvoù, loened, douarouriezh, maenoniezh.
 Mirva naturel ha douarouriel. Toull-an-Ifern. Toull-ar-Gurun. Groc'h-ar-Meot.
 Tour-tan Penn-Maen.
 Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennMemorial Genweb. Dioueliet e voe d’ar 5 a viz Even 1922Université de Lille.
 Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennMemorial Genweb.
 Monumant nijourion ar C'hommonwealth bet lazhet e miz Eost 1943Memorial Genweb.

 Poblañs 

 Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 

 Armerzh Groe e 1893 

+Rummadoù Bro-C'hallGroe Niver ar rollidi93 809 1 650Niver ar bigi-pesketa26 325 252Fard e tonelloù174 2295 094Dastumad (talvoudegezh e Lurioù gall)Brezhili fresk 4 266 53224 560Sardin 12 481 83156 000Toun 2 577 4341 055 000Ligistri ha grilhed-traezh 3 410 338185 000Chevr 1 623 1622 250Pesked fresk 35 602 325 -Bezhin ha temz 5 921 7704 414La Croix de l'Ile de Groix, 2 a viz Eost 1896

Brezhoneg
 1970 Grammaire structurale du Breton de l'ile de Groix, Elmar Ternes
 En hañv 2018 ha 2022 : devezhioù deskiñ brezhoneg zo bet eno gant UDB.
 Kentelioù breton a-c'houde 2018.
 Tud 
 Guntiern, manac'h ha sant brezhon deuet eus Kembre. 
 Tudi, manac'h ha sant brezhon deuet eus Kembre.
 Henry Moret livour gall, 1856-1913.
 Tud bet ganet eno 
 Yann-Bêr Kalloc'h, barzh, d'an 21 a viz Gouere 1888 e Groe hag aet da anaon d'an 10 a viz Ebrel 1917 en Urvillers (Aisne, Bro-C'hall), war an talbenn, e-pad ar Brezel-bed kentañ.
 Firmin Tristan (25 a viz Meurzh 1886-10 a viz Meurzh 1965 e Santez-Elen), maer ar gumun, kuzulier Kanton Groe ha kannad ar Mor-Bihan e Kambr an deputeedAnnik Le Guen, Le Morbihan sous le Gouvernement de Vichy, Miz Kerzu 1993. 
 José Calloch, brezhonegour ampart, bet o labourat e Mirdi Groe, aet da Anaon d'an 21 a viz C'hwevrer 2020Le TélégrammeFilm diwar e benn.
 Arzourien bet awenet gant Groe 
 Livourien: Germaine Gardey, Henry Moret.
 Kanerien : Gilles Servat en-deus skrivet ur ganaouenn "L'île de Groix".
 Skrivagnerien: Lucien Gourong (ganet e 1943), konter ha beajour
Sportoù
 Kampionad pouleñvatLe Télégramme.
 Liammoù diabarzh 
 Enez Groais, e Douar-Nevez, badezet diouzh enez Groe gant ar vesketaerien vreizhat.
 Liammoù diavaez 
  Keloù diwar-benn Enez Groe
  Maerdi Groe
  Istor Enez Groe hag ar familh Gourong

 Livadennoù gant Henry Moret 

 Dave ha notennoù

Rummad:Groe
Rummad:Monumantoù brezhonek d'an dud lazhet er brezel
Rummad:Kampoù-bac'h gall ar Brezel-bed kentañ
Rummad:Repuidi Brezel Spagn e Breizh
Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
Rummad:Yuzevien eus ar Mor-Bihan bet drouklazhet e-doug an Eil-brezel-bed
Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Porzh-Loeiz e 1944
Rummad:Sankenn an Oriant