Izelvroioù

An Izelvroioù, anvet ivez Nederland, a zo unan eus stadoù Europa hag ur rouantelezh etre Belgia hag Alamagn. E-barzh ar rouantelezh-se emañ ivez an Antilhez Nederlandat hag Aruba. Abaoe an deroù emañ ivez an Izelvroioù en Unaniezh Europa, en AFNA, hag unan eus teir elfenn ar Beneluks eo ivez.

 An anv 
E-kichen an anv ofisiel Koninkrijk der Nederlanden (« Rouantelezh an Izelvroioù »), e reer ivez er vro gant ur stumm berroc’h, Nederland. Graet e vez ivez, e broioù all, gant un anv all, Holland, a vez, pe a veze, implijet e meur a yezh all hag a zo bet implijet e brezhoneg. Bezañ ez eo Holland avat anv unan eus broioù istorel an Izelvroioù (rannet hiziv an deiz e div broviñs), hag ober gant Holland e-lec’h Izelvroioù (Nederland) ne blij ket kaer da dud ar proviñsoù all, evel Limburg pe Friz (o deus ur yezh disheñvel-krenn).

E skridoù brezhonek gwechall e c’heller kavout Holland hag ivez Hollandizien evit an dud, ha hollandeg evit ar yezh. 

 Istor 
An douaroù en em led bremañ en Izelvroioù zo bet distank o foblañs e-pad pell, dre ma oant douaroù izel a veze beuzet gant ar mor ur wech ar mare. Goude an Henamzer e teuas war wel broioù bihan a oa e-barzh an Impalaeriezh Santel Roman ha German. An dugelezhioù hag ar c’hontelezhioù-se en em gavas en hêrezh familh an Habsbourged, pa voent impalaerien an Impalaeriezh Santel Roman. Ganto e voe bodet ar broioù-se evel ur rann a-gostez eus an Impalaeriezh. 

Goude marv an impalaer Karl V e voe rannet e hêrezh hag en em gavout a reas ar Broioù Izel e dalc’h Fulup II, roue Spagn. Goude emgannoù relijiel ha politikel e tisklêrias an Izelvroioù e oant dizalc’h. Echuiñ a reas ar Brezel pevar-ugent vloaz gant Spagn e 1648. Seizh proviñs a voe unanet dre Unaniezh Utrecht, e 1579, da vont d’ober Republik ar Seizh Izelvro-Unanet (anvet ivez ar "Proviñsoù-Unanet"). Proviñsoù ar c’hreisteiz a chomas e dalc’h an Habsbourged avat. Kantved Aour an Izelvroioù a reer eus , rak en he bleuñv e voe neuze ar Republik nevez, deuet da vezañ ur vro c’halloudus war dachenn ar c’henwerzh hag ar sevenadur. Ur perzh bras a voe kemeret gant tierned ar familh Oranje-Nassau, diskennidi bleiner an emsavadeg a-enep Spagn, ar priñs Wilhelm I. D’ar mare-se ivez e krogas an Izelvroioù da gaout trevadennoù dre ar bed a-bezh.

Aloubet e voe an Izelvroioù gant ar C’hallaoued e dibenn an . Goude drouziwezh Napoleon, e 1815, e voe savet Rouantelezh Unanet an Izelvroioù, a advode holl Broioù Izel an Impalaeriezh Santel Roman. Emsavadeg a voe e broioù ar c’hreisteiz e 1830, ha Belgia en em zistagas diouzh an Izelvroioù. Ne voe anavezet dizalc’hidigezh Belgia gant roue an Izelvroioù, Wilhelm Iañ an Izelvroioù, nemet e 1839. Ur broviñs e gevred Belgia, Luksembourg, a chome stag ouzh an Izelvroioù dre ma oa roue an Izelvroioù e penn ar vro-se, gant an titl arc’hdug. E 1890 avat e voe torret al liamm-se, pa varvas ar roue Wilhelm III an Izelvroioù : kemeret e voe e blas war dron an Izelvroioù gant e verc’h Wilhelmina met ne c’hellas ket houmañ bezañ anvet e penn Luksembourg abalamour da lezennoù an hêrezh a vire ouzh ar merc’hed a vezañ e penn ar vro-se. Distag-krenn e voe Luksembourg hag an Izelvroioù hiviziken.

En  e kreskas impalaeriezh trevadennel an Izelvroioù, gant Indez Nederlandat ar Reter hag Indez Nederlandat ar C'hornôg.

Neptu e chomas an Izelvroioù e-pad ar Brezel bed kentañ. En Eil brezel bed avat ne c’hellas ket ober heñvel pa voe aloubet gant arme Alamagn e miz Mae 1940. Dieubet e voe e 1945. Goude-se n'eus ket fellet d'an Izelvroioù bezañ neptu ha kenlabouret o deus a-zevri en aozadurioù etrebroadel : gant Belgia ha Luksembourg e voe savet un unaniezh anvet Beneluks ; mont a reas an Izelvroioù e-barzh an aozadur milourel etrebroadel anvet AFNA ; adalek 1957 e voe ezel eus Kumuniezh Europa (zo deuet da vezañ Unaniezh Europa). Degemer a reas an euro da voneiz e 2001, da gemer lec’h moneiz ar vro, ar florin. 

En  e klaskas an Izelvroioù, en deroù, mirout ouzh Indez Nederlandat ar Reter a zont da vezañ dizalc’h, met en aner, ha dont a reas Indonezia da vezañ dieub e 1949. Plaenoc’h e voe an traoù e lodennoù all eus an impalaeriezh trevadennel, evel e Surinam, a zeuas da vezañ emren da gentañ, e 1954, ha dizalc’h da vat e 1975.

 Melestradur 
Hervez ar vonreizh eo Amsterdam ar gêr-benn met en Haag (Den Haag pe s-Gravenhage e nederlandeg) emañ sez ar gouarnamant, palez ar rouanez hag un darn vat eus ar c'hannatioù.
Rannet eo an Izelvroioù e 12 proviñs.

 Drenthe (kêr-benn : Assen)
 Flevoland (kêr-benn : Lelystad)
 Friz (kêr-benn : Leeuwarden)
 Gelderland (kêr-benn : Arnhem)
 Groningen (kêr-benn : Groningen)
 Limburg (kêr-benn : Maastricht)
 Noord-Brabant (kêr-benn : 's-Hertogenbosch)
 Noord-Holland (kêr-benn : Haarlem)
 Overijssel (kêr-benn : Zwolle)
 Utrecht (kêr-benn : Utrecht)
 Zeeland (kêr-benn : Middelburg)
 Zuid-Holland (kêr-benn : Den Haag)

==> Gwelout : Proviñsoù an Izelvroioù‎

 Un nebeud kêrioù bras 

 Alkmaar
 Almelo
 Almere
 Alphen aan den Rijn
 Amersfoort
 Amstelveen
 Amsterdam
 Apeldoorn
 Arnhem
 Assen Bergen op Zoom
 Breda
 Capelle aan den IJssel
 Delft
 Den Haag
 Deventer
 Dordrecht
 Ede
 Eindhoven
 Emmen Enschede
 Gouda
 Groningen 
 Haarlem
 Heerlen
 Helmond
 Hengelo
 's-Hertogenbosch
 Hilversum
 Hoofddorp Hoorn
 Leiden
 Lelystad
 Leeuwarden (Ljouwert)
 Maastricht
 Middelburg
 Nieuwegein
 Nijmegen
 Oss
 Purmerend Roosendaal
 Rotterdam
 Schiedam
 Spijkenisse
 Tilburg
 Utrecht 
 Veenendaal
 Vlaardingen
 Venlo
 Zaandam Zeist
 Zoetermeer
 Zwolle

A-hend-all eo rannet ar vro e 380 a gumunioù (2018).

==> Gwelout : Listennad kumunioù an Izelvroioù

 Hin 
 Miz Genver  C'hwevrer  Meurzh  Ebrel  Mae  Even  Gouere  Eost  Gwengolo Here  Du  Kerzu Bloaz Keidenn temperadur uhelañ (°C) 5.2  6.1  9.6  12.9  17.6  19.8  22.1  22.3  18.7  14.2  9.1  6.4  13.7 Keidenn temperadur izelañ (°C) 0.0  -0.1  2.0  3.5  7.5  10.2  12.5  12.0  9.6  6.5  3.2  1.3  5.7 Keidenn temperadur (°C) 2.8  3.0  5.8  8.3  12.7  15.2  17.4  17.2  14.2  10.3  6.2  4.0  9.8
 Miz Genver  C'hwevrer  Meurzh  Ebrel  Mae  Even  Gouere  Eost  Gwengolo Here  Du  Kerzu Bloaz Keidenn glaveier (mm) 67  48  65  45  62  72  70  58  72  77  81  77  793Keidenn eurvezhioù heoliadur 52  79  114  158  204  187  196  192  133  106  60  44  1524

 Yezhoù 
Div yezh zo ofisiel en Izelvroioù : an nederlandeg, komzet gant an darn vrasañ eus an annezidi ; hag ar frizeg ar c'hornôg, a gaozeer e proviñs Friz (Fryslân) hag a zo kenofisiel eno e-kichen an nederlandeg.

Ouzhpenn se emañ al limbourgeg hag ar rannyezhoù izelalamanek (Nedersaksisch e nederlandeg, ger-ha-ger « izelsaksek »), a vez komzet er reter hag en hanternoz, hag a zo anavezet evel « yezhoù rannvroel » gant an Izelvroioù, abaoe sinadur Karta Europa evit ar yezhoù rannvroel pe vinorel. 

E bed an deskadurezh hag e bed an embregerezhioù e vez graet un implij stank a-walc’h eus ar saozneg : en eil kelc’hiad ar skolioù-meur (Master) e vez roet an darn vrasañ eus ar c’hentelioù e saozneg ha n’eo ket e nederlandeg, ha war-dro 85% eus holl annezidi ar vro a oar saozneg (ha 55–60% alamaneg).

Abalamour ma’z eus kalz enbroidi er vro e klever ivez a bep seurt yezhoù all : yezhoù evel an indonezeg pe ar papiamento, komzet e trevadennoù kozh an Izelvroioù pe e broioù zo stag c’hoazh ouzh ar Rouantelezh, hag ivez an turkeg, ar c’hurdeg, an arabeg pe an tamazigh (komzet gant an enbroidi deuet eus Hanternoz Afrika pe eus Turkia).

 Notennoù 


Rummad:Stadoù Europa