Gwengamp

Gwengamp a zo ur gêr eus Breizh e Bro-Dreger, ur gumun, ur penn-kanton, ha penn-arondisamant. E 2009 e oa 21 645 a dud en unvezh-kêr, ar pevare brasañ en departamant.
 Douaroniezh 
 Treuzet eo ar gumun gant an Trev.
 Kumunioù amezek 

 Dezougen 

 War al linennoù hent-houarn Brest Roazhon,
Karaez Gwengamp ha Pempoull Gwengamp emañ Gwengamp.
 Anv 
 Régis de Saint-Jouan (1990) : "Guemcamp, 1123".
 Bernard Tanguy (1992) : "Wingamp, Guencamp, 1123; Guengamp, 1145; Wengampus, 1151; Wengamp, Guengampus, 1156-1169; Wingamp, 1156-1171; Guengampus, Guingampus, 1235".
 Ardamezioù 
 110px Hervez ar skeudeunn roet : Treustellet etre argant ha glazur a bevar fezh.
 Hervez Froger ha Pressensé, Michel & , Michel (2008) : Armorial des communes des Côtes d'Armor et Ille et Vilaine , war-lerc'h Régis de Saint-Jouan, Régis (1990) : Dictionnaire des commmunes – Département des Côtes-d'Armor (ASIN : B004VS63XA) : Treustellet etre glazur hag argant a beder fezh, en Ardamezioù ar Vreuriezh Wenn, bet savet er  gant Charlez Bleiz.
War daolenn levrenn II, p. 10 levr Sigismond RopartzRopartz, Sigismond : Histoire de la ville de Guingamp, Guingamp, Périssé, 1851. e kaver « Nobles Bourgeois (Ancien) : "treustellet etre glazur hag argant a bevar fezh" ; Nobles Bourgeois (Moderne) : "treustellet etre argant ha glazur a bevar fezh" ». War adskouer kartenn 1778, er memes levr, e kaver un dresadenn : "treustellet etre argant ha glazur a c'hwec'h pezh", hag a c'hellfe displegañ ar ger triplex er sturienn.
 Sturienn : Funiculus triplex difficile rumpitur ("Ul liamm tric'hement zo diaes da derriñ").
War un eilskouerenn eus 1778, an dresadenn a ziskouez : treustellet etre argant ha glazur a c'hewec'h fezh (Sigismond Ropartz)
 Istor 
 Henamzer 
 Krennamzer 

 Emsavadeg ar Bonedoù ruz: tri emsaviad a voe krouget e GwengampLoeiz Herrieu hag all, Istoér Breih pe Hanes ar Vretoned, Dihunamb, an Oriant, 1910.
 Dispac'h Gall 
 Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Gwengamp da benn un distrigJ. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105.

 1862: tizhet eo Gwengamp gant an hent-houarn.
 Brezel Gall-Prusian eus 1870 
 Mervel a reas trizek gwaz eus ar gumun Gwerenn-livet - Memorial Genweb.

 Brezel-bed kentañ  
 Mervel a reas 387 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,12 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911Monumant ar re varv - Memorial Genweb; mervel a reas c’hwezek anezhe e Belgia e mizioù Eost ha Gwengolo 1914, e penn-kentañ ar brezelMemorial Genweb; e Flandrez Belgia e miz Ebrel 1915 e varvas pevar milour eus ar gumunMemorial Genweb.
 Eil Brezel-bed 
 D'an 26 a viz Gwengolo 1943 e kouezhas ur c'harr-nij (Spitfire IX marilhet BS-140 ha kodet MD-?) eus aerlu ar Stadoù-Unanet (United States Army Air Forces) nepell diouzh Gwengamp; e nijour a voe lazhet, douaret e voe er Brittany American Cemetery e Montjoie-Saint-Martin e departamant Manche e Bro-C'hallPertes USAAF.
 Dieubet e voe Gwengamp d'ar 7 a viz Eost 1944 gant ar Rezistañs hag an Task Force A eus lu SUAÉric Rondel, Les Américains en Bretagne, Éditions Astoure, 2008, pajenn192Le 7 août 1944, Guingamp est libérée - Luc'hskeudennoù.
 Mervel a reas 98 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
 Brezel Indez-Sina 
 Mervel a reas seizh soudard.
 Brezel Aljeria 
 Mervel a reas eizh milour.
 Monumantoù ha traoù heverk 
Ur gêr mogeriet e oa Gwengamp gwechall, met distrujet e voe an darn vrasañ eus ar mogerioù en .
 Mogerioù Gwengamp 

 Penniliz Itron-Varia 
 - diavaez 

 - diabarzh 

 Abati ar Groaz Santel 

 Feunteun ar Blomenn 

 Kastell ar Salioù 

 Monumantoù ha plakennoù ar re varv 
 Gwerenn-livet 1870-1871 er benniliz katolik, luc’hskeudennoùMemorial GenwebMemorial Genweb.
 Monumant ar re varv, bet dioueliet d'an 11 a viz Du 1924, luc’hskeudennoù ha kartennoù-postMemorial GenwebMemorial Genweb.
 Monumant an 48vet Rujumant Troadegiezh er vered, luc’hskeudennMemorial Genweb.
 Plakenn dirak kazarn kozh an 48vet Rujumant Troadegiezh, luc’hskeudennMemorial Genweb.
 Plakennoù ar re varv er Skolaj-Lise katolik Intron-Varia, luc’hskeudennMemorial Genweb.
 Plakenn ar re varv (1914-1918) er benniliz katolik, luc’hskeudennMemorial Genweb.
 Straejoù ha tiez 

 Brezhoneg 
 Ya d'ar brezhoneg 
 D’an 8 a viz Gouere 2008 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
 Deskadurezh 
 Ur skol Diwan zo e Gwengamp abaoe 1980. Klasoù divyezhek zo eno ivez abaoe 1981.
 E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 133 skoliad (16 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)Distro-skol ar c’helenn divyezhek.
Skol-Veur 
 Ur skol-veur brevez a zo eno a ginnig ur stummadur e brezhoneg.
 Poblañs 
Emdroadur poblañs Gwengamp abaoe 1793

 Melestradurezh 

 Sport 
 E Gwengamp emañ diazezet ar c'hleub mell-droad En Avant de Guingamp, bet kemeret perzh gantañ el Ligue 1 etre 1995 ha 1998, etre 2000 ha 2004 hag en-dro adalek 2013, hag aet e oa ar maout gantañ e kib Frañs e 2009 ha 2014 a-enep Roazhon. Unan eus ar bihanan kêrioù eo Gwengamp e-keñver ment ar stad"Which stadiums have a capacity greater than their location's populations?"( plas gant ur boblañs a  a dud hepken).
 Tud 
Tud bet ganet eno
 François Valentin, livour breizhat, d'an 10 a viz Ebrel 1738.
 Emmanuel Le Maout, naturour, d'an 29 a viz Kerzu, 1799.
 Guy Ropartz, sonaozer brezhon, d'ar 15 a viz Mezheven 1864.
 Claudine Mazéas, dastumerez sevenadur dre gomz, d'ar 26 a viz Gwengolo 1926.
Tud bet marvet eno
 Vefa de Bellaing, bet ganet Geneviève (Jenovefa e brezhoneg) Charbonnier de Sireuil, songarourez, emsaverez yezh ha sevenadur Breizh ha barzhez (Soaz Kervahe hec'h anv-pluenn) d'ar 16 a viz Ebrel 1998.
 Édouard Ollivro, kelenner, skrivagner ha politikour d'ar 27 a viz Genver 1982.
 Abaded Sante-Kroaz 
 1134-1144 : Jean de la Grille
 1144- : Moyse
 R.
 1190 : Jodoin
 e-tro 1202 : L.
 e-tro 1267 : Daniel
 e-tro 1397 Jean de Plédran
 e-tro 1400 : Rolland I
 1418-1436 : Prigent
 1437-1452 : Jean Hamon
 1453-1497 : Bertrand
 1502-1512 : Rolland II
 1514-1536 : Jean de Kernavanay
 1536-1546 : Jean le Cozic
 e-tro 1556 : Philippe Remond
 1592-1639 : Pierre Cornulier
 e-tro 1671 : Louis Du matz
 1699-1740 : Charles du Plessis d'Argentré, eskob Tulle
 1741-1762 : René Joseph de Gouyon-Launay, aluzenner ar rouanez.
 1762-1790 : Louis-François Freslon de la Freslonnière, anvet abad de la Freslonnière
 Ardamezeg ar familhoù 
80pxGuillaume Anseau, konestabl Gwengamp, test da vare proses santelezhadur Charlez Bleaz e 1371; sinet en eus feur-skrid Gwenrann 1381"dougen a ra ul leon, ur sourin balirant"80pxElie Le Brun, maer Gwengamp e 1616En glazur e leon en aour, heuliet ouzh kab gant div steredenn ivez en aour, ur greskenn en argant etre ar stered

 Gevelliñ 
 Bro Kêr Abaoe  An tSionna 1992  Aue 2011

Liammoù diabarzh
War-raok Gwengamp.
 Liammoù diavaez 

  villeguingamp.bzh, lec'hienn ar gumun
  Gwengamp war al lec'hienn Geobreizh
 Levrlennadur 
  Sigismond Ropartz : Guingamp. Etude pour servir à l'histoire du Tiers-Etat en Bretagne. Prud'homme. Saint-Brieuc. A859; adembannet gant Lafitte Reprints. Marseille. 1982.
  Régis de Saint-Jouan : Département des Côtes d'Armor. Dictionnaire des communes; éléments d'histoire et d'archéologie. Conseil Général des Côtes d'Armor. 1990.
  Daniel Delattre : Les Côtes-d'Armor, les 372 communes. 2004
  Michel Froger & Michel Pressensé : Armorial des Côtes-d'Armor et Ille-et-Vilaine. 2008.
 Daveoù ha notennoù 

Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor
Rummad:Kumunioù Treger
*
Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz
Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh
Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed