Kastell-Briant

Kastell-Briant (Châteaubriant e galleg) a zo ur gumun a Breizh e Kanton Kastell-Briant, el Liger-Atlantel. E reter ar vro emañ, e Marzoù Breizh.

Douaroniezh
War lez ar C'haer hag ar C'honn emañ Kastell-Briant.
 Kumunioù amezek 

Anv

 Erwan Vallerie ː Castellum Brienti, XIvet; Castro Brientii, 1265; Chateaubrient, 1265, 1348; Chasteaubrient, 1353; Castrum Briencii, 1453; Chasteaubriand, 1576; Chasteaubriant, 1624; Chateaubriand, 1779;
 --------------------------------

Savidiezh ar c'hastell gant Briant zo kaoz eus anv ar gumun en XIvet kantved.

Skrivet eo Brient « Brientii » pe « Brieni ».

Dont a ra war wel an anv « Castrum Brieni » pe « Castrum Brientii ». Miret eo ar skritur gant an « t ».

E 1266 e teu ar meneg kentañ e galleg eus anv ar baron « Geffrey de Cheteau Brient ». Ar skritur « Cheteau Brient » eo an hini implijetañ.

 Ardamezioù 
60pxRannet : ouzh 1 en gul e deir flourdilizenn en aour, e vazh krennet sourinet ; ouzh 2 en erminoù ; er c'hreiz holl en gul hadet gant flourdiliz en aour.

Istor
Orinoù
Abaoe pell zo ez eus roudoù eus Mab-den war-dro bro Gastell-Briant.
Daoust d'an abad Cotteux, lesanvet « distrujer bras ar peulvanoù », an hini en doa savet kalvar Lufer en ur gemer e zanvez krai e-touez meur a vaen kozh, chom a ra peulvanoù e-kichen Kastell-Briant memestra"Buffé p.15". Bez ez eus anezho e Ruzieg, er gêrig La Houssais, war hent Hezin-ar-Mengleuzioù, e Trefieg, e Luzevieg hag e Sant-Albin-ar-C'hestell"Buffé p.16.
Dizoloet eo bet ivez bouc'halioù Nevezoadvezh ar Maen er Borderies dreist-holl, e hanternoz redva Bere"Buffé_p16".
Bere (ur c'harter eus Kastell-Briant hiziv an deiz) a vefe ur gêrig galian. War ur c'hondon houarnek emañ Bere ha merkoù kozh-kenañ a ziskouez eo bet implijet kalz"Flohic_p.257, p.257.. Siwazh n'eo ket anavezet mat orin ar C'halianed a vefe bet war rosioù Bere : ar vro zo war harzoù pobloù an Andecavi, ar Redones, ar Weneted hag an Namneted"Buffé_p.17">. Marteze e teufe anv Bere eus ur ger keltiek a dalvez « uhelder », e latin « Bairacus » a zo deuet da vezañ « Bereus » ha goude BereBuffé, p.|24. Er marc'hallac'h ez eus bet dizoloet relegennoù ar savadurioù roman e 1876.
An hentoù roman a liamme Condeium (Candé) ha CondevicnumNaoned da CondateRoazhon a groaze unan gant egile amañBuffé p.|25.

Krennamzer uhel
Er  ez a ar vro gant ar Vretoned ha staget eo ouzh ar rouantelezh vreizhat goude. Rannet eo Breizh ar Grennamzer etre tierned, pep hini gouarnet gant aotrounez bihan. N'eus roud skrivet ebet diwar-benn aotrounez bihan BereBuffé p.31.
Kreskiñ a ra buan-tre Bere e penn-kentañ ar Grennamzer. Daou santual zo : unan evit Sant-Pêr hag egile evit Sant-Yann. Ur stal moneiz zo savet eno.
Bere zo ur gwir greizenn evit al labour-douar, ar sevel-loened, ar metalouriezh hag ar c'henwerzh"Bouvet_2008, p.6.

Krennamzer izel
Goude ar bloavezh mil, goude bezañ resevet madoù gant eskob Naoned Gautier II, sañset eo familh Briant mont da vevañ war douaroù santualioù Sant-Pêr ha Sant-Yann. Un ober politikel an hini eo rak an noblañs (ha familh Briant en he zouez) a c'hall sikour an eskob ha kont Roazhon ouzh konted Naoned hag AnjevBouvet_2008_p. 6.
Istor Kastell-Briant a grog e penn-kentañ an XIvet kantved pa sav Briant (kevredad kont Roazhon) ur c'hreñvlec'hp.20 war ur voudenn el lec'h ma kroaz ar stêr Kaer gant ar stêr Rollard. Ar c'hastell zo lod e Marzioù Breizh evel re Gwitreg, Felger, Ankiniz, Klison, Machikoul. Lakaet e oa da ziwall Breizh rak ar rouantelezh c'hall.
Savet eo « prioldi Sant-Salver » gant Briant diwezhatoc'h e BereTi-kêr - Histoire de Châteaubriant, kalon gentañ ar gêr aet war vrasaat d'ar gevred abalamour da savidigezh parrez « Sant-Yann » en XIvet kantved ha kouent « Sant-Mikael » en XIIIvet kantved. Savet en  eo parrez « Sant-Pêr » goshoc'h koulskoude.
Goude, en XIIvet kantved, aet eo war vrasaat Kastell-Briant war tu kornôg ar C'hastell Patrimoine de France.
D'an 3 a viz Meurzh 1222 e voe un emgann e Bere etre dug Breizh Pêr I ha baroned all gant senesal Anjev Amaury Craon en o fennLe Moyne de la Borderie, 1972, p.306}}.
En ur plas strategel emañ ar c'hastell, se zo kaoz e anavez ar gêr emgannoù hag aloubadegoù a bep seurt.
E 1235, sez roue bro C'hall Loeiz IX eo an hini bouezusañBuffé p.99.. Etre an  hag ar  neuze e vo dibabet gant an aotrounez sevel mogerioù-kreñv. Ouzhpenn ar mogerioù eo gwarezet ar gêr gant touflezoù maget gant ar stêr Kaer en hanternoz ha gant ar stêr Rollard er su. E-barzh ar mogerioù e oa pemp dor : « nor Sant-Yann » er gwalarn, « nor an Torche » er biz, « nor an nor-guzh » er su, « nor Sant-Mikael » hag an « nor nevez » er gevred.
Daou ahel pennañ a groaze an eil gant egile : straed Couere hag ar Straed VrasBouvet_2008_p8". Gourizet e oa Kastell-Briant gant meur a fabourz. Er gwalarn e oa strobet Kastell-Briant ha Bere (kalon kentañ ar gêr) gant fabourz Couere. Er mervent e oa fabourz ar Barre tra ma oa kavet hini Sant-Mikael er gevred. En diwezh e oa fabourz an Torche er biz. E kalon kêr e oa ur c'hoc'hu koad padal e oa bet distrujet e 1865.
Familh Briant a ziazezas kêr Kastell-Briant met ivez baronelezh Gastell-Briant a ya diwar wel er XIVvet kantved. Kemer a ra he flas familh Dinan diouzhtu war-lerc'h hag ur wezh mouget anezhi eo familh Laval"Flohic_p257 a zeuas a benn da gaout Kastell-Briant.
Pa eo kroget gant sez Kastell-Briant d'ar 15 a viz ebrel 1488 e oa Lois II de la Trémoille e penn ar C'hallaoued. Dispennet eo ar c'hastellLec'hienn an ti-kêr ha paket eo Yann eus Laval. Penn-kentañ ur c'houlzad brezel an hini eo ha Breizh a gollo alies evel e Ankiniz, Klison, Redon pe Gwengamp. Faezhadenn Sant-Albin-an-Hiliber a vo an hini bouezusañ (evit kaout muioc'h a vunudoù gwelet ar pennad Sez Kastell-Briant).

Azginivelezh
Er XVIvet kantved, gouarnour Breizh Yann eus Laval a reas ur bern traoù : lakaat a reas dezhañ sevel kazelioù Azginivelezh ar c'hastell evit e wreg Frañseza Foazhistoire châteaubriant. Legadet eo e varonelezh gant Yann eus Laval da Anne eus Montmorency.
Degemeret eo bet Frañsez Iañ (Bro-C'hall), Herri II (Bro-C'hall) ha Charlez IX (Bro-C'hall) e Kastell-Briant gant ar varoned.
Etre 1590 ha 1597 eo tapet ar gêr gant al Lig gant dug Mercoeur en he fenn. Ti Condé a zeu a-benn da gaout Kastell-Briant er XVIIvet kantved met ne vo ket o chom eno. Un ospital zo krouet en hevelep oadvezh, e 1680.

 Dispac'h Gall 
 Krouet e voe kumun Kastell-Briant e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Kastell-Briant. Lakaet e voe da benn distrig Kastell-Briant gant lezenn an 26 a viz C'hwevrer 1790J. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.106. E 1800 e voe lakaet da benn Arondisamant Kastell-BriantCassini - EHESS - Fichenn kumun Kastell-Briant.
 D'an 22 a viz Ebrel 1794 e oa bet dibennet Jean-Baptist-August Château-Briant (ur c'habiten-marc'hegiezh hag a oa nobl a-raok) e Pariz peogwir e oa a-enep an dispac'h.
 kantved
 Brezel-bed kentañ 
 Mervel a reas 235 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,14% eus he foblañs e 1911Les soldats de Loire Inférieure - Monumant ar re varv.
 Eil brezel-bed 
 Mervel a reas 72 den eus ar gumun hervez monumant ar re varvMemorial Genweb .
 22 a viz Here 1941: lazhadeg 27 gouestlad e Kastell-Briant gant an Alamaned.
 Dieubet e voe Kastell-Briant d'ar 4 a viz Eost 1944 gant lu SUA.
Darvoudoù sport a bep seurt
 7 a viz Gouere 1983 : 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kastellbriant ha Naoned (a-benn d'an eur) ; trec'h eo Bert Oosterbosch (Izelvroioù).
 10 a viz Gouere 2004 : 7 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kastellbriant ha Sant-Brieg ; trec'h eo Filippo Pozzato (Italia).
 Ekonomiezh 
Brudet ar sevel chatal ha foar Bere. Ar meuz kastellbriant a zeufe eus ar gêr.

 Monumantoù ha traoù heverk 
 Monumant ar re varv, luc'hskeudennoùMemorial GenwebMemorial Genweb ha kartenn-bostMemorial Genweb. Dioueliet e voe d’ar 7 a viz Mae 1922Université de Lille.
 Ar c'hastell, rummet evel monumant istorel.
 Iliz Sant-Yann Bereg: parrez an .
 Monumant Kamp ChoiselMemorial Genweb.
 Mengleuz ar Re Fuzuilhet: d'an 22 a viz Here 1944 e oa bet fuzuilhet ostajoù gant an Alamanted en ur vengleuz e Kastell-Briant. Lazhet e oant bet e rebourserezh d'an ober rezistañs. Ul letamant-koronal, Karl Hotz, eus ar Wehrmacht a oa bet lazhet e Naoned. Daou zevezh war-lerc'h e oa bet divizet lakaat 48 ostaj d'ar marv. 27 e Kastell-Briant, 16 e Naoned ha 5 e Pariz. Guy Môquet a oa en o zouez: 16 vloaz e oa.
 Melestradurezh 
 Roll ar vaered zo bet Prantad  Anv  Strollad  Kargoù Meurzh 2001  Alain Hunault Unvaniezh evit ul Luskad Poblel  Mezheven 1995  Martine Buron Strollad Sokialour Gall  Meurzh 1989  Martine Buron  Strollad Sokialour Gall  <small> Da vezañ klokaet.
 Poblañs 
Emdroadur ar boblañs abaoe 1793

Cassini hag EBSSA

 Tud 
 Charles-François Le Normant de la Baguais, eus Sant-Yann-Bere, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1720
 Louis Colin de La Biochaye (1750-1813), prezidant ar reketoù Breujoù Breizh, livour
 Ernest Bréant (1880-1944), politikour
 Jean Gillois ganet e 1909, jeneral hag ijinour an arme
 Yann a Laval
 Sophie Trébuchet, mamm Victor Hugo
 Jacques Pâris de Bollardière, jeneral ha stourmer peoc'hgarour
Tud bet marvet eno
 Frañseza Dinan, gouarnerez Anna Vreizh, d'ar 4 a viz Genver 1500.
 Jakez Riou, skrivagner brezhonek, d'ar 14 a viz Genver 1937.
 27 den fuzuilhet gant an nazied an 22 a viz Here 1941, en o zouez Pierre Guéguin maer Konk-Kerne, Marc Bourhis eus Tregon, Guy Môquet stourmer komunour eus Pariz ha Jean Grandel maer Gennevilliers.
 Fernand Jacq (1908-1941), medisin, rezistant, fuzuilhet e miz Kerzu 1941
 An doktor Jean Tricoire, hag en doa skrivet ul levr da zeskiñ brezhoneg, zo bet o chom e Kastell-Briant ha marvet e voe eno d'ar 17 a viz Meurzh 1994. Diazezet e oa bet gantañ kelc'h keltiek kêr. Resevet en doa Kolier an Erminig e 1993.
 Ardamezeg ar familhoù 
80pxBarrin
Aotrounez La Galisonnière e Sant-Yann-Bere, e 1658
En glazur e deir balafenn en aour80pxBéchenec
Aotrounez la Jarretière, Fougerais, ha Boeuves, e parrez Sant-Yann-Bere
Rannet; ouzh 1 en sabel e leon en argant; ouzh 2 en aour e deir moualc'henn en sabel80px(???) Bernard du Treil
Senesal Kastell-Briant e 1780; bet noblet e 1814 
Troc'het etre aour ha glazur; e gebrenn en erminoù balirant, heuliet ouzh kab gant div voualc'henn en sabel hag ouzh      beg gant ur groaz eoriek en arc'hant80pxHaicault
Aotrounez du Pont, e TourigUr maer Kastell-Briant e 1696.
En argant e sourin en glazur80pxde Keramborgne
Aotrounez la Touche-Mulloche
En gul e helm war dreuz en aour, heuliet gant teir c'hregilhenn en argant80pxLe Normant
Aotrounez la Bagais ha Boisbriant, e Sant-Yann-Bere
Treustellet ha kommek a eizh pezh etre glazur hag argant; e gab en aour, karget gant un aval en mouk, deliennek en geot, habiaet gant daou peroked penn-ouzh-penn ivez en geot80pxFrançois Trotereau
Kannad Kastell-Briant ouzh ar Vreujoù e 1570 ; mestr ouzh ar C'hontoù e 1575.
En argant e dreustell eilhonek geotet, o skorañ un durzhunell en sabel

Brezhoneg
 E 2018 ez eus bet kaoz da zigeriñ ur c'hlas divyezhek, met nac'het e voe gant an deskadurezh-stadOuest-France.
 Gevelliñ 
20px Baile Átha Luain (Iwerzhon, Cúige Laighean), abaoe 1975
20px Radevormwald (Alamagn, Nordrhein-Westfalen), abaoe 1981
20px Brabova (Roumania)
 Eskemmoù gant 20px Tigzirt (Kabilia)
 Liammoù diavaez 
 Lec'hienn ofisiel an ti-kêr
  Kastell-Briant war-lerc'hienn Geobreizh
 Levrlennadur 
 Pol Potier de Courcy: Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
 Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995
 Daveoù ha notennoù 

Rummad:Kumunioù Liger-Atlantel
Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh
Rummad:Kumunioù bet krouet e Liger-Izelañ e-pad an Dispac'h Gall