Martial Ménard

Martial Ménard (1951-2016), ganet e 1951 en XIII arondisamant Pariz ha marvet d’an 8 a viz Gwengolo 2016 e Kemper, a oa un embanner, ur yezhoniour, ur geriadurour hag ur c’helaouenner brezhonek.

Buhez
Desavet e voe en e familh vreizhat a oa o chom e Choisy-le-Roi, met e dud a gomze gallaoueg, pa zeuent eus Lanrelaz. E penn e studioù e tapas ar CAP keginer. E 1965 e teuas da Vreizh da chom gant e familh. Pa oa oc’h ober he goñje e Gwadeloup e 1971 e kejas gant Brezhoned a blije kalz Glenmor ha Gilles Servat dezho Ronan Gorgiard, Aet eo Martial Ménard d’an anaon, Martial Ménard nous a quittés, Ouest-France, 08/09/2016 (lennet d'ar 15/07/2025). Pa voe deuet da Bariz en-dro ez eas da selaou ur sonadeg gant Alan Stivell ken e voe entanet gant studi ar brezhoneg.

Emsaver 
Ezel eus TDB eo bet. E 1979 e voe kondaonet da seizh vloaz toull-bac'h gant Lez Surentez ar Stad c'hall evit bezañ kemeret perzh en ur gwalldaol e Ploueg-ar-Mor a-enep eilti ar c’homiser polis Roger Le Taillanter, patrom SRPJ Roazhon, d'ar 15 a viz Mae 1979.

Deskiñ a reas brezhoneg e Pariz, hag e stajoù brezhonek Kerne-Izel dreist-holl. Pelloc'h ez eas gant ar studi pa oa prizoniad, betek an distaoliadeg divizet gant François Mitterrand e 1981, hag e peurzeskas ar yezh en ur labourat gant kouerien eus Bro-Gerne. Goude ma voe dibac’het diwar an diskounadeg embannet gant ar prezidant Bro-C’hall nevez e 1981 ez eas diouzhtu da vestr-skol e skol Diwan Kemper, a oa staliet e Ploveilh d'ar mare-se.

 Embanner ha kazetenner 
E 1983 e savas gant tud Diwan ur gevarzhe evit lakaat embann al levrioù brezhonek a rae diouer bras d'ar skolidi vrezhonek, hag e teuas da vezañ rener an ti-embann An Here en deus embannet kalz levrioù evit ar yaouankiz. Gant ouzhpenn 150 levr, un nebeud kazetennoù, bannoù-treset, kasedigoù video hag ur CD-ROM en deus pourchaset skipailh An Here un danvez fonnus d'ar vrezhonegerien yaouank hag ivez d'an dud deuet.

E 1998 e troas An Here war-du ar galleg pan embannas Les Mémoires d'un paysan bas-breton gant Jean-Marie Déguignet, a oa bet nac'het gant tier-embann bras eus Pariz. Ur berzh bras ha dic'hortoz a reas al levr-se. Freuz-stal a reas An Here en diskar-amzer 2005.

Bet eo ivez Martial Ménard rener an embann evit ar gazetenn c'hallek Breizh-Info e Kemper. 

Ar c'hentañ e voe a ziskulias eno krog un ezel eus burev ar Front National, Fernand Le Rachinel, war ar voullerezh Les Presses Bretonnes e Sant Brieg, a embanne Révision, ur gazetenn azgwelour. Gounit a reas ar prosez savet outañ gant Fernand Rachinel e dalc'h ar 26 a viz Even 1997, e lez-kastiz Sant-Brieg. Ur rendael a savas e 2001 etre Martial Ménard ha prezidant Kuzul Rannvro Breizh, Josselin de Rohan, pa nac'has hennezh tremen dirak stand Skol-Uhel ar Vro er saloñs Expolangues e Pariz, kuit d'en em gavout gant Martial Ménard, rener Breizh-Info, en doa embannet ur pennad a gave abeg ennañ, hag a zisklêrias « Je n'accepterai jamais que l'on fasse l'apologie du terrorisme ni celle de la collaboration et des collaborateurs. » 

Bet eo Martial Ménard besprezidant Kevredigezh Embannerien Breizh (Association des Editeurs Bretons). Ezel e oa eus Skol-Uhel ar Vro (rann « Yezh ha yezhoniezh »). Savet en deus levrioù diwar-benn ar brezhoneg.

Derc'hel a rae ar rubrik "Skolig ar brezhoneg", war Ouest-France, e-barzh embannadenn ar sul, Ouest-France Dimanche, a glaske reiñ un anaoudegezh diazez eus ar brezhoneg d'al lennerien. Ur gartenn gazetenner e tapas digant al labour-se. Adembannet eo bet an 888 pennad gallek-se gant Al Lanv e 2021 : Pennadoù sul - Chroniques bretonnes, 960 p.

 Geriadurour 
Ur geriadurour hag ur broud evit sevel ul labour geriadurouriezh a-feson eo bet Martial Ménard. Dindan paeroniezh Per Denez e vodas ur skipailh kenlabourerien gant Jean-Yves Lagadec hag Iwan Kadored da genlabourerien bennañ evit sevel embann Geriadur brezhoneg An Here, ur geriadur hollvrezhonek, a zeuas er gouloù e 1995 gant 10 000 pennger. Renet e oa al labour-se gant Jean-Yves Lagadec ha Martial Ménard. Ren a reas e-unan ar pare a savas Geriadur brezhoneg An Here e 2001, un adembannadur kresket gant 10 000 ger.

E-pad bloavezhioù en devoa dastumet dafar da sevel ur geriadur istorel nevez. Kompren a reas e-kerzh ar bloavezhioù tremenet o sevel embannadur kentañ Geriadur an Here e oa a-bouez kaout skouerioù niverus evit termeniñ ar penngerioù. Geriadur istorel ar brezhoneg Roparz Hemon, evitañ da vezañ prizius, ne oa ket a-walc'h. Lennet gant Martial Ménard eta un niver bras a skridoù klasel evit kavout skouerioù a ziskouez implij ar gerioù brezhonek.

E miz Here 2012 e teuas er-maez Dictionnaire français-breton Martial Ménard, 48 611 pennger ennañ, embannet gant an ti-embann Palantines e Kemper. Un eil embannadur, adwelet, reizhet ha dalif neuze, a voe e 2020 gant An Alarc'h Embannadurioù er C'houerc'had, gant tremen 1 000 ger ouzhpenn.

C'hwec'h miz kent e varv d'an 8 a viz Du 2016 e lakaas Martial Ménard war Internet Devri, geriadur treadegel ar brezhoneg (dictionnaire diachronique du breton).

Embannadennoù
Geriadurioù
Alc'hwez bras ar baradoz vihan, An Here 1995, geriadur a denn d'ar revelezh 
Petit dictionnaire des plus belles injures bretonnes, skeudennoù gant Harry Botter, An Here, 2000 
Petit dico de la fête en Bretagne, skeudennoù gant Malo Louarn, Coop Breizh, 2008 
Petit dico érotique du breton, Coop Breizh, 2009, 
Mon premier dictionnaire breton-français, skeudennaouet gant Christophe Lazé, Coop Breizh, 2011 
Dictionnaire français-breton, Palantines, 2012,  ; An Alarc'h, 2020 
Diwar genlabour
Geriadur brezhoneg, An Here, 1995 
Geriadur brezhoneg An Here, An Here, 2001 
 Yezh 
Expressions populaires bretonnes, skeudennaouet gant Jon Berkeley, Coop Breizh, 1997, 
Petit guide d'initiation au breton, skeudennaouet gant Yahia Bouaziz, An Here, 1999, 
Pennadoù Sul – Chroniques bretonnes, Al Lanv, 2021 

Troidigezhioù diwar ar galleg 
Ornementation bretonne – XVIe et XVIIe siècles, Reflets du Passé, 1984 
Marvailhoù ar bed-holl, skeudennaouet gant Danièle Jego, An Here, 1986 
Sindbad ar martolod, skeudennaouet gant Marie-Noëlle Bernachin, An Here, 1990 

Kempennadur
Jules Verne : Bag ar frankiz, troet gant Meven Mordiern, skeudennaouet gant Anne Salaün, An Here, 1992 

 Marvnad gant Padrig an Habask 
E "skrid-kinnig an embanner" ma lakaas e penn ar buhezskrid savet gant Charlie Grall e sammas Padrig an Habask degasadennoù bras Martial Menard d’ar brezhoneg evel-se :
 Charlie Grall, Martial Menard, ur breur er stourm, 2018.
 Levrlennadurezh 
 Charlie Grall, Martial Menard, ur breur er stourm, Embannadurioù al Lanv, 2018. 

 Filmadurezh 
 Mikael Baudu, Martial Menard : e jardrin ur stourmer, Gwengolo filmoù, 2022, teulfilm 52 vunutenn, e brezhoneg .

Liammoù diavaez
   Devri 
  Annick Le Douget : Kenavo, Martial !

Pennadoù nes
 An Here
 Erotegezh el lennegezh vrezhonek
 Geriadurouriezh ar brezhoneg
 Lennegezh yaouankiz brezhonek

 Daveennoù 

Rummad:Embannerien vrezhonek
Rummad:Embannerien c'hallek
Rummad:Kazetennerien c'hallek
Rummad:Emsaverien Breizh
Rummad:Geriadurourien vrezhonek
Rummad:Lennegezh yaouankiz brezhonek
Rummad:Yezhourien vrezhonek
Rummad:Urzh an Erminig
Rummad:Ganedigezhioù 1951
Rummad:Marvioù 2016
Rummad:Martial Ménard
Rummad:An Here