Andel

Andel a zo ur gumun eus Bro Sant-Brieg e kanton Lambal, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Norzh Breizh.
 Douaroniezh 
Kumunioù amezek : Plangonwal, Sant-Araon, Maroue, Koedmaeg, Morieg
 Anv 
 J-Y Le Moing (1990) : " Andel, 1157, Bulletin d'information des maires; Andel, 1200; Anciens évêchés de Bretagne & Prieuré St Martin de Lamballe".
 B. Tanguy : Andel, XIIvet
 E. Vallerie : Andel, 1145; Andel, 1405; Andel, 1516
 Embannadurioù Flohic (1998) : " diouzh latin doliacus ou andoliacus, désignant les sites caractérisés par un méandre".

 Ardamezioù 
N'ez eus ket
 Istor 
  kantved 
 Miz Mezheven 1719 : abalamour d'an dienez, daou garrad gwinizh a oa harzet ha kaset dre heg da marc'had Lambal.
  kantved 
 1875 : distrujet e voe bourk Andel gant un tangwall.
  kantved 
 Brezel-bed kentañ  
 Mervel a reas 36 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,09 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911Memorial Genweb.
 Eil Brezel-bed 
 Mervel a reas pevar den abalamour d'ar brezelMonumant ar re varv.
 Brezelioù didrevadenniñ 
 Brezel Indez-Sina 
 Mervel a reas ur c’hartermestr tommer eus ar gumun d’ar 15 a viz Even 1946 e Cholon e Saigon e Kochinsina er ViêtnamFichenn hiniennel - Memorial Genweb.
 Brezhoneg 
 12,7 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonekJean-Yves Le Moing, Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne, Coop Breizh, 1990, p. 322.

 Ar Brezoneg er Skol 
 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skolioù kentañ derez, asambles gant kumunioù all eus bro-Lambal evel Maroue (e Lambal hiziv), Henon ha PledeliavMarsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 267, Kemper, Nouvelles Éditions bretonnes, 1936.

 Monumantoù ha traoù heverk 

 Iliz katolik Sant Pêr ha Sant Yann-Vadezour (1591, 1737, 1845, 1878).
 Chapel ar Spered Santel (c. 1769).
 Ar presbital kozh.
 Chapel Sant Reun ar C'hloz-Nevez (XVIIIvet).
 Maner Lourmel, aet da di-feurm.
 Maner La Ville-Corhen (war dro 1600), aet da di-feurm.
 Maner La Forrière, gwechall Maison-Basse de la Ville-Corhen, aet da di-feurm.
 Monumant foran ar re varv, luc’hskeudennMemorial Genweb.
 Monumant ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennMemorial Genweb.
 Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 

 Melestradurezh 
 Tud 
 Jakez-Nikolaz Hingant, ganet er Forges Andel d'an 10 a viz Gwengolo 1745, rektour Andel kent an Dispac'h, kannad an Iliz ouzh Stadoù Jeneral (1790). Nac'her, e yeas da Jersey. Pa deut ar peoc'h en dro, eo bet person Andel. Aet da Anaon d'an 3 a viz Gwengolo 1822.
 Bonaventure Le Saulnier du Vauhello, ganet e Sant-Brieg d'an 9 a viz Ebrel 1751; alvokad ouzh Breujoù Breizh, 1777; prokulor jeneral Aodoù an Hanternoz, 1792; toull-bac'het e-kerzh ar Spont-Bras, 1793-1794; alvokad ar Chouanted hag an Divroidi; aet da Anaon e Lambal an 21 Here 1826.
 Hyppolite Le Saulnier du Vauhello, ganet e Sant-Brieg ar e miz Meurzh 1796; kabiten lestr; en eus savet skridoù diwar dourlec'hiadurezh. Aet da Anaon e Pariz d'an 11 a viz Gouere 1858, hag interet en Andel.
 Bonaventure-Marie Le Saulnier de la Cour, ganet e Sant-Brieg ar 5 Ebrel 1821. Kabiten fourgadenn; major jeneral e Brest. Aet da Anaon e Brest d'ar 14 a viz Ebrel 1880. E gwreg e oa merc'h bezamiral baron Grivel, par Bro-C'hall.

 Ardamezeg ar familhoù 
80pxde Lescoët
Aotrounez  Ville-MarieEn sabel e sparfell en argant, krabanet, stagellek ha grizilhonek en aour, heuliet gant teir c'hregilhenn en argant

 Levrioù  
 François Falc'hun : Les noms de lieux celtiques. Première série. Vallées et plaines. Editions armoricaines. Roazhon. 1966 (chap. II : dol, dolen. p. 26 / 35)
 Régis de Saint-Jouan : Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie. Conseil Général des Côtes d'Armor 1990
 Bernard Tanguy : Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Origine et signification. ArMen - Le Chasse-Marée. 1992
 Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995
 Liammoù diavaez 
Andel war Geobreizh.com
 Notennoù ha daveoù 

Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor
Rummad:Ar Brezoneg er Skol