Republik Demokratel Alamagn

Ar Republik Demokratel Alaman (RDA, en alamaneg: DDR: Deutsche Demokratische Republik), pe Republik Demokratel Alamagn, a oa ur stad european krouet d’ar 7 a viz Here 1949 ha divodet d’an 3 a viz Here 1990, pa voe kendeuzet gant Republik Kevreadel Alamagn (BRD) da vare unvanidigezh Alamagn. Graet e veze anezhi «Alamagn ar Reter» alies.

 Douaroniezh 
Diazezet e voe tiriad DDR war an tachad bet aloubet gant an Arme Ruz goude an eil brezel bed. Da lavaret eo reter Alamagn (harzoù 1937), hep an tachadoù reter da linenn Oder-Neisse, hag a oa bet staget ouzh Polonia hag URSS. Tro-dro da diriad DDR e oa Polonia er reter, Tchekoslovakia er su, Republik Kevreadel Alamagn (BRD) er c’hornôg hag aodoù ar mor Baltek en norzh. E-kreiz tiriad DDR e oa Berlin ar C’hornôg, kelc’hiet gant moger Berlin, 155 km hirder dezhi (43,1 km e diabarzh Berlin). Lec’h uhelañ DDR a oa er menezioù Erzgebirge, war an harzoù gant Tchekoslovakia, e Fichtelberg (1 214 m uhelder).

 Harz diabarzh Alamagn 
Etre DDR hag Alamagn ar C’hornôg (BDR) e oa un harz 1 393 km anezhañ. Unan eus lodennoù evezhietañ ar Rideoz Houarn e oa. An holl ziazezadurioù surentez a dape 344 km² eus tachenn DDR, ha bez' e oa 80 500 km orjal dreinek ha 2 230 000 a vinoù. Evezhiet e oa an harz gant 14 000 soudard ha 600 ki. Gwir o doa ar soudarded da dennañ war kement hini en dije klasket tremen dreist d’an harz.

 Istor 

 Prezidanted DDR 
 11 a viz Here 1949 - 7 a viz Gwengolo 1960 : Wilhelm Pieck

 Prezidanted Kuzul Stad DDR 
Pa varvas Wilhelm Pieck e voe paouezet gant post “prezidant DDR”(Präsident der DDR) hag e plas e voe aozet renerezh a-stroll Kuzul-Stad DDR (Staatsrats der DDR) renet gant :
 Etre ar 7 a viz Gwengolo 1960 hag ar 1añ a viz Eost 1973 : Walter Ulbricht
 Etre an 3 a viz Here 1973 hag an 29 a viz Here 1976 : Willi Stoph
 Etre an 29 a viz Here 1976 hag an 23 a viz Here 1989 : Erich Honecker
 Etre ar 24 a viz Here 1989 hag ar 7 a viz Kerzu 1989 : Egon Krenz
 Etre ar 7 a viz Kerzu 1989 hag an 18 a viz Meurzh 1990 : Manfred Gerlach
 Etre 18 a viz Meurzh 1990 hag an 3 a viz Here 1990 (adunvanidigezh Alamagn) : Lothar de Maizière

 Prezidanted Kuzul ar Vinistred 
 1949 - 1964 : Otto Grotewohl
 1964 - 1973 : Willi Stoph
 1973 - 1976 : Horst Sindermann
 1976 - 1989 : Willi Stoph
 1989 - 1990 : Hans Modrow
 1990 : Lothar de Maizière

 Melestradur tachad DDR 

Etre 1949 ha 1952 e oa rannet tiriad DDR e pemp Land : Brandenburg, Mecklemburg, Saxe, Saxe-Anhalt ha Thuringen. 
E 1952 e voe divodet ar stad gevreadel, hag ar pemp Land a voe diframmet.
Neuze e voe rannet an tiriad e en 15 Bezirke (pastell-vro) :
 Pastell-vro Berlin
 Pastell-vro Dresden
 Pastell-vro Karl-Marx-Stadt
 Pastell-vro Leipzig
 Pastell-vro Gera
 Pastell-vro Erfurt
 Pastell-vro Suhl
 Pastell-vro Halle
 Pastell-vro Magdeburg
 Pastell-vro Cottbus
 Pastell-vro Potsdam
 Pastell-vro Frankfort
 Pastell-vro Neubrandenburg
 Pastell-vro Schwerin
 Pastell-vro Rostock

Pa voe unvanet Alamagn (Wiedervereinigung, d’an 3 a viz Here 1990) e voe aozet ar pemp Land en-dro. Kemmet e voe o harzoù war bouez nebeut, ha kemmet ivez un nebeud anvioù anezho : Mecklemburg a zeuas da vezañ Mecklemburg-Vorpommen. Anvet e voent stadoù kevreadel nevez (Neue Bundesländer). Berlin a voe unvanet ivez, hag hiziv an deiz eo ul Land (kêr-stad).

 Arme 
Arme vroadel ar bobl (Nationale Volksarmee - NVA) a voe krouet e 1956, goude Bundeswehr Alamagn ar C’hornôg. E 1983 e oa enni 170 000 den. Ul lodenn eus armeoù Feur-emglev Varsovia e oa.

 Arouezioù ha gouel broadel 
 Arouez : ar morzhol, ar c’helc’hier hag ar strobad ed, rak unan eus anvioù DDR a oa "bro ar vicherourien hag al labourerien-douar" (Arbeiter und Bauernstaat). Adalek 1959 e voe lakaet an arouez-se e kreiz banniel Alamagn, hag e teaus da vezañ banniel ofisiel DDR.
 Gouel broadel: Tag der Republik (devezh ar Republik), 7 a viz Here.
 Kan broadel: Auferstanden aus Ruinen.

 Moneiz 
 Etre 1949 ha 1964 : Deutsche Mark (disheñvel diouzh Deutsche Mark BDR).
 Etre 1964 ha 1967 : Mark der Deutschen Notenbank.
 Etre 1967 ha 1990 : Mark der DDR, "Ostmark"
 Goude ar 1añ a viz Gouere 1990 (unvaniezh voneiz): Deutsche Mark BDR.

 Mirdi 
E-kichen Alexanderplatz ez eus ur mirdi ennañ peadra da adkavout aergelc’h DDR. Ennañ e c’haller gwelout traoù arouezius eus ar stad-se, hag e c’haller zoken bleniañ unr c’harr Trabant pa weladenner Berlin ar Reter.

Rummad:Istor Alamagn en XXvet kantved
Rummad:Republik Demokratel Alamagn
Rummad:Stadoù ar Bed
Rummad:Stadoù kozh Europa
Rummad:Istor ar gomunouriezh