Orhan Pamuk

Ferit Orhan Pamuk (Istanbul, ) zo ur romantour turk, unan eus ar re vrudetañ er bed hag a zo bet roet Priz Nobel al Lennegezh dezhañ e 2006.

E 1974 e krogas Orhan Pamuk gant ar vicher a skrivagner, ha priziet a-gozh eo e oberennoù en e vro abaoe e romant kentañ Karanlık ve Işık ("Teñvalijenn ha sklêrijenn", 1979).
Goude embannadur saoznek e romant istorel Beyaz Kale ("Ar c'hastell gwenn", 1985) e c'hounezas brud en estrenvro gant ar priz Independent Award for Foreign Fiction a voe roet dezhañ e London e 1990 ; hiziv e vez troet e romantoù e tremen 60 yezh, ha 13 milion a levrioù zo bet gwerzhet en ur c'hant bro bennak.

Orhan Pamuk en devoa skrivet pennadoù evit ar gazetenn Taraf ("Kostez") betek ma voe berzet ar gazetenn gant ar Stad a-c'houde pennadoù niverus enep pouez an Arme er vuhez politikel e 2016.

 Buhez 
Ganet e voe Orhan Pamuk e 1952 e Nisantasi, ur c'harter pinvidik ha kornôgelaet en Istanbul, en ur familh vras par d'an hini a zeskriv en e romantoù Cevdet Bey ve Oğulları ("Cevdet Bey hag e vibien", 1982) ha Kara Kitap ("Al levr du", 1990) koulz hag en e vuhezskrid, Resimli İstanbul: Hatıralar ve Şehir ("İstanbul skeudennaouet : eñvorennoù ha kêr", 2003).
Betek an oad a 22 vloaz en em ouestlas d'al livouriezh, c'hoant gantañ da vevañ diwar e arz. Goude bout bet testeniekaet e skol-veur lik American Robert College en Istanbul e studias ar savouriezh e-pad tri bloaz met ned eas ket betek penn, marv ennañ ar youl da vout un arzour hag un tisavour. War-du studiañ ar c'hazetennerezh e troas neuze ; un diplom a dapas gant Skol-veur Istanbul, met biskoazh ne voe kazetenner a-vicher. E 1974, d'an oad a 22 vloaz, e tivizas mont da skrivagner : dilezel pep tra a reas neuze, en em glozañ en e gambr e ti e vamm ha kregiñ da skrivañ.
Bevañ a reas e ti e vamm betek e 30 vloaz, pa zimezas gant Aylin Turegen e 1982.

Eus 1985 betek 1988 e voe kelenner kouviet war ar c'heverata lizheregel hag ar skrivañ e Skol-veur Columbia e New York hag e Skol-veur Iowa, kent distreiñ da Istanbul.

Ur verc'h anvet Rüya ("Huñvre") en devoe gant e wreg e 1991 ; torret e voe an dimez e 2001.

E 2006 e tistroas Orhan Pamik da labourat e Skol-veur Columbia, hag e voe skrivagner er skol-veur brevez Bard College en Annadale-on-Hudson, New York.
E 2009 e roas ur rummad kentelioù e Skol-veur Harvard diwar-benn ar varzhoniezh anvet The Naive and Sentimental Novelist ("Ar romantour eeunik ha trivlidik").

 Daeloù 
Abeg zo bet kavet e skridoù ar romantour gant ur strollad romantour all, en o zouez ar skrivagner broadelour Murat Bardakçı : d'ar 26|Mae|2002 e tisklêrias er gazetenn Hürriyet bout kavet en oberennoù Pamuk arroudoù a-bezh tennet eus levrioù all ; hervezañ, ar romant Benim Adım Kırmızı ("Ruz eo ma anv", 1998) zo un eilskrid eus Ancient Evenings Norman Mailer (1983) ; er romant Beyaz Kale en devije kavet arroudoù tennet eus Kanuni Devrinde İstanbul ("Istanbul da vare Suleiman ar Meurdezus") Mehmed Fuad Carim Hürriyet, 26 MAE 02.
Biskoazh n'en deus respontet Orhan Pamuk d'an tamalloù-se, hep mar en abeg d'e c'houdevoudernouriezh ma embann bepred ober gant an etreskrivañ, da lavarout eo stummañ e skrid dre skridoù all.

Da heul Priz Nobel al Lennegezh e 2006 e voe tamallet da Orhan Pamuk bout bet ar Priz en abeg da enebiezh an Akademiezh ouzh ren ar gouarnamant turk.

E 2011, ar strollad Reporters Sans Frontières a damallas ar romantour da sevel a-du gant ar gwaskadur e Sri Lanka pa gemeras perzh e Festival al Lennegezh er vro-se Hürriyet Daily News, 20 GEN 11.

 Prosez 
E miz C'hwevrer 2005 e Turkia e tisklêrias Orhan Pamuk d'ar gelaouenn suis Das Magazin, anezhi ur stagadenn sizhuniek da veur a gazetennBasler Zeitung e Basel, Berner Zeitung e Bern, Solothurner Tagblatt e Solothurn ha Tages-Anzeiger e Zürich. :
Thirty thousand Kurds have been killed here, and a million Armenians. And almost nobody dares to mention that. So I do."Tregont mil Kurd zo bet lazhet amañ, hag ur milion ag Armenianed. Ha hogos den ebet ne gred ober meneg eus kement-se. Neuze e ran."
Da heul an disklêriadenn-se, an alvokad dreistbroadelour Kemal Kerinçsiz a savas klemm, ha levrioù Pamuk a voe devet e Bilecik da geñver ur dolpadenn broadelourien IFEX, 06 EBR 05. Keisiet e voe Orhan Pamuk en abeg m'en devije kunujennet Turkia a-glev d'an holl, ar pezh a dalveze e c'hellje bout bac'het e-pad 6 mizvezh da nebeutañ ha 2 vloaz d'ar muiañ.
Ar romantour a embannas gouzañv ur c'habalarezh kasoni, ha kuitaat Turkia a reas ; e dibenn ar bloavezh avat e tistroas evit en em zifenn.
Disklêriañ a reas e BBC News e venne difenn ar frankiz eztaoliñ, pa oa kement-se an doare nemetañ da lakaat Turkia da asantiñ d'hec'h istor :
What happened to the Ottoman Armenians in 1915 was a major thing that was hidden from the Turkish nation; it was a taboo. But we have to be able to talk about the past."Ar pezh a c'hoarvezas gant an Armenianed otoman e 1915 a voe un dra bouezus hag a voe kuzhet diouzh ar vroad turk ; un tabou e oa. Met ret eo dimp bout gouest da gomz a-zivout an tremened." BBC News, 14 KZU 05
Pa voe aterset gant CNN Türk e kadarnaas bout lavaret e oa bet lazhet Armenianed, hogen e nac'has groñs bout lavaret e oant bet lazhet gant Turked Haber Pan, 16 HER 05.
En Alamagn, p'en devoe Priz ar Peoc'h al levraouegerien alaman, ez adlavaras ar pezh en devoa lavaret e Suis :<blockquote>I repeat, I said loud and clear that one million Armenians and 30,000 Kurds were killed in Turkey."Adlavarout a ran, lavaret em boa fraezh ha sklaer e voe lazhet ur milion ag Armenianed ha 30 000 Kurd e Turkia"<ref> [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4369562.stm BBC News, 23 HER 05]</ref>.</blockquote>

Petra bennak ma voe dizunanet istorourien Turkia a-c'houde disklêriadennoù Orhan Pamuk e Das Magazin, huadeg a voe er bed a-bezh pa voe loc'het keisiadurioù enep ar romantour : sevel o mouezh a reas Amnesty International ha Kendivizad europat Gwirioù Mab-den ; eizh skrivagner meur, tri Friz Nobel en o zouez, a savas a-du gant Orhan Pamuk hag a-enep Stad Turkia Nouvelles d'Arménie, 16 KZU 05
Breudoù a voe diwar-benn goulenn Stad Turkia da emezelañ en Unaniezh Europa, a oa war an daol abaoe ar 4 a viz Here ; Parlamant Europa a embannas d'an 30 a viz Du e kasje pemp dilennad d'al lez-varn evit ensellout ar prosez.
D'ar 16 a viz Kerzu e voe ampellet ar prosez abalamour ma ne oa ket bet kelaouet maodiern ar Justis a-zivout teuliad an afer L'Obs, 16 KZU 05.
D'an 29 a viz Kerzu, prokulorien ar Stad turk a zilezas an tamall a gunujenn e-keñver lu Turkia, met ar gunujenn e-keñver Turkia a zalc'hjont. Ar 7 a viz C'hwevrer 2006 eo an deiziad nevez a voe divizet evit ar prosez, met d'an 22 a viz Genver e voe dilezet pep tamall gant maodiern ar Justis.

Goude m'en devoe Orhan Pamuk Priz Nobel al Lennegezh e miz Here 2006 e savas enebiezh e metoù broadelour Turkia Libération, 17 HER 06.
Brouezet an tamm anezhañ, an alvokad Kemal Kerinçsiz a savas klemm adarre ouzh Lez-engalv Meur ar Stad ; honnezh a roas urzh da lez-varn Şişli en Istanbul da addigeriñ an afer, ha d'ar  e voe kondaonet Orhan Pamuk da baeañ 6 000 lur turk (Türk Lirası) evit digoll ar gevrenn glemmer, pemp den en holl, en abeg ma vije bet kunujennet o enor.

 Oberennoù 
Lakaet e vez romantoù Orhan Pamuk e lusk ar c'houdemodernouriezh, ma kaver William Burrougs (Naked Lunch, 1959), Gabriel García Márquez (Cien años de soledad, 1966), Georges Pérec (La vie mode d'emploi, 1978), Paul Auster (The New York Trilogy, 1985-86), Haruki Murakami (ねじまき鳥クロニクル Nejimakitori Kuronikuru, 1995) ha Toni Morrison (Home, 2012) a-douez ar re vrudetañ.
 Romantoù 
 1979 : Karanlık ve Işık ("Teñvalijenn ha sklêrijenn")
 1982 : Cevdet Bey ve Oğulları ("Cevdet Bey hag e vibien")
 1983 : Sessiz Ev ("An ti didrouz")
 1985 : Beyaz Kale ("Ar c'hastell gwenn")
 1990 : Kara Kitap ("Al levr du")
 1995 : Yeni Hayat ("Buhez nevez")
 1998 : Benim Adım Kırmızı ("Ruz eo ma anv")
 2002 : Kar ("Erc'h")
 2008 : Masumiyet Müzesi ("Mirdi an Diantegezh")
 2010 : Manzaradan Parçalar: Hayat, Sokaklar, Edebiyat ("Tammoù gweledva : buhez, straedoù, lennegezh")
 2013 : Ben Bir Ağacım ("Ur wezenn on")
 2014 : Kafamda Bir Tuhaflık ("Un iskisded em fenn"
 2016 : Kırmızı Saçlı Kadın ("Maouez he blev ruz")
 2021 : Veba Geceleri ("Nozvezhioù ar vosenn")
 Labourioù all 
 1992 : Gizli Yüz ("Dremm kuzh"), senario
 1999 : Öteki Renkler ("Livioù all"), arnodskrid
 2003 : Resimli İstanbul: Hatıralar ve Şehir ("Istanbul skeudennaouet : eñvorennoù ha kêr"), eñvorskrid
 2006 : Babamın Bavulu – 2006 Nobel Konusmasi ("Malizenn Tadig – Prezegenn an Nobel 2006"), prezegenn en Akademiezh NobelEmbannet e 2007 : Söylevi, İstanbul, İletişim Yayınları 
 2011 : Saf ve Düşünceli Romancı ("Ar romantour eeunik ha trivlidik"), rummad kentelioù roet e Skol-veur Harvard e 2009
 2012 : Şeylerin Masumiyeti ("Diantegezh an traezoù"), katalog Mirdi an Diantegezh en Istanbul
 2016 : Hatıraların Masumiyeti'' "(Diantegezh an eñvorennoù"), arnodskridoù

 Garedonoù 
+ Prizioù lennegel Bloaz  Priz  Bro  Oberenn 1979 Priz ar Romant, kazetenn MilliyetMehmet Eroğlu en devoe ar Priz ivez, evit Issızlığın Ortasında ("E Kreiz an Dic'hoanag").  Karanlık ve Işık ("Teñvalijenn ha sklêrijenn") 1983  Priz al Lennegezh Orhan Kemal Cevdet Bey ve Oğulları ("Cevdet Bey hag e vibien") 1984 Priz Madaralı ar Romant Sessiz Ev ("An ti didrouz") 1990 Independent Award for Foreign Fiction  Beyaz Kale ("The White Castle") 1991 Prix de la Découverte Européene  Sessiz Ev ("La maison du silence") Antalya Golden Orange Film Festival  Gizli Yüz ("Dremm kuzh")Priz ar gwellañ senario ; gwelit  IMDb 1995 Prix France Culture  Kara Kitap ("Le livre noir") 2002 Prix du Meilleur Livre Étranger Benim Adım Kırmızı ("Mon nom est Rouge") Premio Grinzane Cavour  Benim Adım Kırmızı ("Il mio nome è Rosso") 2003 International Dublin Literary Award  Benim Adım Kırmızı ("My Name Is Red") 2005 Prix Médicis Étranger  Kar ("Neige") Friedenspreis des Deutschen BuchhandelsPriz ar Peoc'h al levraouegerien alaman.  Hollad e oberennoù Ricarda-Huch-Preis 2006 Prix Méditerranée étranger  Kar ("Neige") Priz Nobel al Lennegezh  Babamın Bavulu ("Malizenn Tadig") Hollad e oberennoù Washington University’s Distinguished Humanist Medal Washington University in St.Louis, 13 DU 06  Hollad e oberennoù 2008 Premiul Ovidiu  2010 Norman Mailer Lifetime Achievement Award  2012 Sonningprisen  Légion d'Honneur  Hürriyet, 30 HER 12  2013 Priz Tabernakul al LennegezhMakedoneg : Награда за книжевност на Табернакул. Macedonia, 08 HER 13   2014 The Mary Lynn Kotz Award  Şeylerin Masumiyeti ("The Innocence of Objects") European Museum of the Year Award / EMYA  Masumiyet Müzesi ("The Museum of Innocence") CNN Türk, 19 MAE 14Masumiyet Müzesi, "Mirdi an Diantegezh", a voe digoret gant Orhan Pamuk en Istanbul e 2012 da ziskouez d'an dud arvuhez e kêr er bloavezhioù 1970, evel deskrivet en e romant anver bet embannet e (2008) ; gwelit  lec'hienn ar mirdi.
|-
| Prémio Helena Vaz da Silva| 
| Hollad e oberennoù
|-
| rowspan="2" | 2015
| Aydın Doğan Vakfı Roman ÖdülüPriz ar Fondezon Aydın Doğan.
| rowspan="2" | 
| rowspan="2" | Kafamda Bir Tuhaflık ("Un iskisted em fenn")
|-
| Priz Erdal Öz
|-
| rowspan="2" | 2016
| The Yasnaya Polyana Literary AwardRuseg : Литературная премия «Ясная Поляна», "Priz Lennegel « Yasnaya Polyana »".
| 
| Kafamda Bir Tuhaflık ("Мои странные мысли")|-
| Priz Milovan VidakoviçSerbeg : књижевна награда «Милован Видаковић».
|  
| rowspan="2" | Hollad e oberennoù
|-
| rowspan="2" | 2017
| Priz Meur BudapestHungareg : Budapest Nagydíj.
| 
|-
| Premio letterario Giuseppe Tomasi di Lampedusa CNN Türk, 26 GOU 17
| 
| Kırmızı Saçlı Kadın ("La donna dai capelli rossi")''+ Doktorelezhioù Honoris Causa Bloaz  Skol-veur  Kêr  Bro 2007 Freie Universität Berlin Berlin  Tilburg UniversityUniversiteit van Tilburg / UvT betek 2010. Tilburg  Boğaziçi Üniversitesi Istanbul  Georgetown University Washington, D.C.  Universidad Complutense de Madrid Madrid  2008 Università degli Studi di Firenze / UniFI   American University of Beirut Beirout Liban 2009 Université de Rouen Rouen  2010 Universiteti i Tiranës Tirana  Yale University New Haven (Connecticut)  2011 Софийски университет „Св. Климент Охридски“Sofijski universitet "Sv. Kliment Ohridski". Sofia  2017 Accademia di Belle Arti di Brera Milano  Санкт-Петербургский государственный университет / СПбГУSkol-veur stadel Sant-Petersbourg. Sant-Petersbourg  thumb|upright=2.4|center|Orhan Pamuk ouzh e vurev

 Notennoù 

Rummad:Priz Nobel al lennegezh
Rummad:Skrivagnerien durkek
Rummad:Skrivagnerien Turkia
Rummad:Ganedigezhioù 1952