Gwenrann

Gwenrann, pe Gwerrann, zo ur gumun eus Breizh el Liger-Atlantel. 
 Douaroniezh 
 Kumunioù amezek 

 Anv 

 Stummoù skrivet 
 Erwan Vallerie ː Uuenran, 857; in plebe Keriac, 861; Uuerrann, 865; Uueran, 876; Uuenrann, Uuenran, XIt; Guarranda, Guerrandiae, 1070; Guarranda, 1095; Guerran, Guerrandia, 1112; Garranda, 1129; Guerrann, 1160; Guerrandia, 1194; Garrandia, Guenrandia, 1252; Guerrande, 1263; Guerrandia, Guenrandia, 1330; Guenrant, 1330; Guerrande, 1343; Guerrand, 1355; Gueriande, 1414; Garande, 1450; Garande, 1451; Guerandia, Guerrandia, 1453; Anguerrande,1479Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

 Gerdarzh 
Gwenrann a zo ur stumm a orin lennek, diwar an henvrezhoneg Uuenrann, ennañ uuen, hag a dalvez « gwenn », « glan », « sakr », ha rann, hag a dalvez « tachenn ». Daoust d’ar pezh a c'hallfed krediñ ne ra ket dave d’ar paludoù holen.

E-kichen ar stumm Gwenrann e kaver ivez Gwerrann, stumm hengounel arveret ken er yezh komzet, ken er yezh skrivet. En hevelep doare hag en anvioù-lec'h all, evel Perroz (e Perroz-Hamon, Perroz-Gireg pe Sant-Ke-Perroz) ez eo aet ar strollad / -nr- / da / -rr- /. En henvrezhoneg e kaved dija ar stumm emdroet Uueran (Kartuler Redon, IXvet kantved). Ha tostoc'h deomp ez eo testeniekaet, da skouer, Guéran e-barzh geriadur Cillart de Kerampoul, Gwerann dindan pluenn Yeun ar Gow, ha Uereñn e brezhoneg ar vro.

 Ardamezioù 
 80px80px En argant e bemzek brizhenn erminig, 5, 4 3, 2, 1.Michel Froger & Michel Pressensé : Armorial des communes de Loire-Atlantique. 1996Ardamezioù kadarnet dre reizhadur ar roue Charlez X, d'an 11 a viz Du 1829.

 Istor 
 Feur-emglev 1365 
Kentañ Feur-emglev Gwenrann, sinet d'an 12 a viz Ebrel 1365, a lakas fin da Brezel Hêrezh Breizh hag a zisplegas lezenn hêrezh dugelezh Breizh.

 Feur-emglev 1381 
Dre Eil Feur-emglev Gwenrann, d'ar 4 a viz Ebrel 1381, a voe daskoret e zugelezh da Yann IV (dug Breizh) gant ober le da Roue Bro-C'hall, ha kas kuit e guzulierien saoz.

Roll ar sinerien
Perrot Abraham, Jean d'Andigné, Berthelot d'Angoulvent, Guillaume AnseauKonestabl Gwengamp, Pierre de l'Argentaye, Jean de Barac'hLouaneg., Jean Le Barbu, Jean BaratierEtre bourc'hizien Dol., Robin de la BarreEn deus sinet e Moñforzh., Guillemet BaudréEn eus sinet e Lambal, Alain du Bois, Geffroy Le Borgne, Pierre Botherel d'Appigné, Yves de Coëtquis, Jean Coué, Guillaume Couppu; Perrot des EblesEn eus sinet an emglev e Lambal e 12381, Sylvestre de la Feillée; Alain Ferron, Guillaume II Grignon, abad Boken En eus sinet an 28 Ebrel 1381, Rolland de Guémadeuc, Guillaume Hirel Familh aotrounez e Pledran, ha Kersaout , Jean Merien de Kerizac,  (?) Mérien de Kernevenoy,  Acharis d'IfferAotrounez al lerc'h se ha la Rougeraye e Egineg, Even de Keranrais, Guyon de Longaulnay, Jean de la Marche, Guillaume Paris, Alain de Quéhéon, Rolland Taillard Konestabl Ar Roc'h-Derrien ha Gwengamp evit Charlez Bleaz., Olivier de Trélan; Guillaume du TaillisAotrounez al lerc'h se ha la Besnerie, e Talieg; la Dobiaye en ar Veudid (Roazhon), Rolland de la Villéon (de Saint-Alban); Jean et Olivier de la Villéon (des Marais); Olivier d'Yvignac.

 Dispac'h Gall 
 Krouet e voe kumun Gwenrann e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Gwenrann. Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Gwenrann da benn distrig GwenrannJ. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.106 . E 1800 e voe lakaet en Arondisamant SavennegCassini - EHESS - Fichenn kumun Gwenrann .


 Krouet e voe kumun An Turball e 1865 diwar ul lodenn eus tiriad kumun GwenrannCassini - EHESS - Fichenn ar gumun .


 Brezel-bed kentañ  
 Mervel a reas 276 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,4 % eus he foblañs e 1911Les soldats de Loire Inférieure - Monumant ar re varv .
 Eil brezel-bed 
 Mervel a reas 25 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv Memorial Genweb . 
 D'an 3 a viz Genver 1943 e kouezhas ur c'harr-nij B-17 eus aerlu SUA (United States Army Air Forces) e Gwenrann; pevar nijour a voe lazhet, ar c'hwec'h nijour all eus e baread a voe tapet gant an AlamanedPertes USAAF .
 Brezhoneg 
 70,9 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonekJean-Yves Le Moing, Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne, Coop Breizh, 1990, p. 354.
 Ar Brezoneg er Skol 
 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skolMarsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 267, Kemper, Nouvelles Éditions bretonnes, 1936 .
 Ya d'ar brezhoneg 
 D'an 18 a viz Here 2010 e oa bet votet live 1 ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
 Deskadurezh 
 Ur skol Diwan a zo eno abaoe 1999. 
 E distro-skol 2024 e oa 31 skoliad enskrivet er skol Diwan (2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)Ofis Publik Ar Brezhoneg .

 Melestradurezh 
 Roll ar vaered  Prantad  Anv  Strollad  Karg Meurzh 2001 Jean-Pierre Dhonneur    Da vezañ klokaet.
 Poblañs 
Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

 Tud 
 Guillaume Calon, bezamiral Breizh e 1488
 Claude Bazin de Bezons, provost kuzul-chalonied Gwennrann e 1683
 François Guillemot de Villebois (1681 Gwenrann - 1760 Tartu, Estonia), besamiral rusian.
 Guillaume Charault, aotrou Merionneg, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1750; laket en enor e 1775.
 Mathieu-François Fouquer, aotrou Kersalio, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1759; laket  enor e 1785.
 Anne François Augustin de La Bourdonnaye (1747 Gwenrann - 1793 Dacs), beskont ha jeneral. 
 Louis de Sol de Grisolles (1761 Gwenrann – 1836 Bourdel), ofisour er verdeadurezh c’hall ha diwezhatoc’h penn chouan.
 Louis François Foucher de Careil (1762 Gwenrann – 1835 Garches), jeneral rannlu e-pad brezelioù Napoleon, letanant ar roue. E anv a c’heller gwelet dindan ar Volz-Enor e Pariz.
 Charles-François Fouquer de Kersallio, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1782
 Gustave Clétiez (Gwerrann 1830 - 1896), ograouer, livour ha priour.
 Henri Quilgars, (Gwerrann 1877 – Penc'herieg 1937), arkeologour hag istorour. Skrivet en doa meur a bennad ha meur a levr diwar-benn glad hag istor Bro Gwenrann.
 Gustave Tiffoche (Sant-Nazer 1930 - Gwenrann 2011), priour, kizellour ha livour
 Pascal Bertho, ganet e 1964 e Gwenrann, senarioour ha treser bannoù treset.
 Denys Quistrebert, ganet e 1971 e Gwenrann, aozer bannoù treset.
 Gérard Lanvin, aktour, emañ o chom e Gwenrann.

 Ardamezeg ar familhoùPol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 
80pxd'Aragon, Daragonis, 
Aotrounez Buttes, Kerbézot, MenahéEn aour e bevar peul en gul80pxAubin, 
Aotrounez KerbenetEn glazur e dreustell en aour heuliet gant teir c'hroaz pavek ivez en aour, 2 ouzh kab, 1 ouzh beg80pxAvril, Apuril, 
Aotrounez Kerroland ha TrevenegadEn argant e binenn c'heotet, e gab en glazur karget gant teir rozenn en aour80pxBaye
Aotrounez Merionnec, Promarzein, Saillé, Beauregard

En gul e deir zruellad en argant karget pep hini gant pemp brizhenn erminig en sabel.80pxClaude Bazin de Bezons, provost kuzul-chalonied Gwennrann e 1683

En glazur e deir gurunenn dug en aour80pxCharles Cady, 
Alouez Gwenrann e 1666

En glazur e zaou leon penn-ouzh-penn en aour; e gab en argant karget gant div moualc'henn en sabel80pxCalon
Aotrounez la Villejames, la Porte, Luzudic, Buy-Bourichet, Kerhillier

En argant e vrizhenn erminig en sabel heuliet gant tri maen en gul80pxde Carné, 
Aotrounez Crémeur ha Liniac, e Sant-Albin-Gwenrann
- Marc de Carné, kabiten Gwenrann da vare Fañch Iñ, roue Bro-C'hall

En aour e ziv dreustell en gul80pxCharault, 
Aotrounez Mérionnec
Tredeet diouzh pal, en glazur, aour, hag argant80pxDanisy du Ver, 
Aotrounez Bogat ha Lessac

En argant e leon en sabel; e gab en aour karget gant teir c'hreskenn en gul.80pxFouquer, 
Aotrounez Cardinal ha Kersalio

En erminoù, e deir ruilhenn en sabel; e gab dentek en gul80pxIzarn, ur gouarnour Gwenrann hag ar Groazig e 1765
En gul, e levran en e red en argant; e gab en glazur karget gant teir steredenn en aour80pxd'Ozanneau, pe Dozanneau, 
Aotrounez Trémeleuc, parrez Sant-Albin-Gwenrann

En argant e arbenn ejen en glazur heuliet gant teir mailhenn ivez en glazur80pxPelaud
Aotrounez Vergier

En argant e deir erez dispak en sabel80pxLouis Perreau de Chastillon
Kabiten Gwenrann, roue urzh Sant-Mikael e 1529, mestr-meur Dourioù ha Koadoù ha gwenaer-meur Breizh e 1536,  kannad e Bro-Saoz eus 1533 da 1538.

En aour e gebrenn en glazur heuliet gant teir rozenn en gul.80pxde Saint-Martin
Aotrounez Kerpond'armes, la Jalouzie, Kerhuidé, Teixon

En glazur e gastell leinet grant tri dour en aour

 Gevelliñ 




 Monumantoù ha traoù heverk 

Chapel Itron-Varia Wenn
 Mirdi ar verc'hodenn.
 Ti ar baluderien.
 Terre de sel, mirdi, sal-diskouezadeg ha stal kevelouri ar baluderien.
 Monumant ar re varv e bered Gwenrann, luc’hskeudennMemorial Genweb. Dioueliet e voe d’ar  1 a viz Du 1920  Université de Lille .
 Monumant ar re varv e bered Ar Vadalen, luc’hskeudennMemorial Genweb.
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.
Festoù
Lennegezh
 Festival al Levr e Breizh: bep bloaz e miz Du adalek 2003 
Sonerezh
 Les Celtiques de Guérande (Festoù keltiek Gwenrann): aozet bep bloaz gant ar c'helc'h keltiek « Bro-Gwenrann », e miz Eost, adalek 1990
 La Voix des Orgues (Mouezh an Ograoù): sonadegoù en iliz-chabistr Sant-Albin, d’ar Gwener da noz peurliesañ, e miz Gouere hag e miz Eost, adalek 1955
 Festival Terres Blanches (Festival Douaroù Gwenn): 2005-2012
Festoù all
 La Fête Médiévale de Guérande (Fest krennamzerel Gwenrann): bep bloaz e miz Mae e-pad daou zevezh
 Fête des Métais (Fest ar Verourien): bep bloaz e miz Gouere, da vare Gouel Mari-Vadalen, adalek 1980, e-kichen ar gêriadennig "Ar Vadalen" 
 Pennad kar 
 An Turball.
 Liammoù diavaez 
 Lec'hienn ofisiel an ti-kêr
 Holen Gwenrann
 Mirdi ar verc'hodenn
 Ti ar baluderien
 Terre de sel
 Kelc'h keltiek « Bro-Gwenrann »

 Levrlennadur 
 Alain Gallicé, Guérande au Moyen âge : Guérande, Le Croisic, le pays guérandais du milieu du XIVe au milieu du XVIe siècle, Roazhon, Presses universitaires de Rennes, coll. « Histoire », 2003, 411 p. 
 Alain Gallicé, François-Xavier Grelet et Gildas Buron, Guérande : cité médiévale, La Crèche, Geste éditions, 2008, 203 p. 
 Henri Quilgars, Petite histoire du pays et de la ville de Guérande, suivie de Guérande, terre bretonne, Cressé, Éd. des Régionalismes-PyréMonde-Princi Negue, coll. « Monographies des villes et villages de France », 2011 (embannadur kentañ 1922), 126 p. 

 Notennoù ha daveoù 

Rummad:Kumunioù Liger-Atlantel
Rummad:Kumunioù Bro-Naoned
Rummad:Kumunioù bet krouet e Liger-Izelañ e-pad an Dispac'h Gall
Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh
Rummad:Ar Brezoneg er Skol
Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
*