Paol ar Flemm

Ganet eo bet ar sonaozour breton Paol ar FlemmVefa de Bellaing, "Paol ar Flemm", pennad studi e-barzh Al Liamm, niv. 205, 1981, p.95-102. (Paul Le Flem hervez ar skrivadur ofisiel) e Radon (Orne) d’an 18 a viz Meurzh 1881, met lavarout a rae e oa genidik eus Lezardrev (Treger).
Marvet eo e Landreger d’an 31 a viz Gouere 1984.
 Buhezskrid 
Hag eñ emzivad d’an oad a zaouzek vloaz e voe koulskoude Paol ar Flemm ur skoliad eus ar re wellañ e lise Brest hag e teskas e-unan pennoù kentañ ar sonerezh.
A-drugarez da Joseph Farigoul, rener Musique des Équipages de la Flotte, a oa bet o selaou e oberennoù bihan kentañ (danvez enno e oa bet kavet gantañ), en em enskrivas e Skol sonerezh e Pariz adal 1899.

Tapout a reas ivez un aotreegezh war ar brederouriezh (filosofiezh) er Sorbonne ma heulias kentelioù Henri Bergson. E 1902 ez eas da Moskov evel tigelenner hag e teskas rusianeg du-hont.
Triwec’h miz diwezhatoc’h, en em enskrivañ a reas d’ar Schola Cantorum ma studias dindan renerezh d’Indy ha Roussel. 
E 1923, o tont war-lerc’h Roussel, e teuas da vezañ kelenner a gendonouriezh betek 1939. Erik Satie hag André Jolivet a voe e skolidi.

Adalek 1905 betek 1913 e vo savet gantañ e oberennoù pennañ hag e krogas evitañ ur maread krouiñ eus ar fonnusañ a voe torret a-daol-trumm abalamour d’an engalvadeg d’ar Brezel meur.

Adalek 1921 betek 1937 e teuas da vezañ sonerezhvarnour er gelaouenn bemdeziek Comoedia. Gantañ eo e voe anavezet donezonoù Igor Stravinsky ha Darius Milhaud.

Dre ma oa speredek-kenañ hag a spered digor e oa prest da zifenn an holl oberennoù a dalvoudegezh d’e veno, daoust ma oant pell diouzh e zoare.
Bepred e toujas d’e wirizennoù breizhat dre gemer perzh, da skouer, en emsav arzel breizhat er bloavezhioù tregont, Strollad ar Seiz Breur.

Hep termal, ha daoust d’an tabutoù a veze etre ar skolioù, ar broioù hag ar rummadoù, e alias d’e skoliad André Jolivet mont da labourat gant Edgard Varèse, disprizet penn-da-benn d’ar mare-se.
E-keit-se e voe kelenner war ar sonerezh ha penn-kor. Adkregiñ a reas da sonaozañ e 1936 hag e paouezas gant ar vicher-mañ pa teuas da vezañ dal e 1975.

 Oberenn 

Levezon sonerezh ar , ar sonerezh hengounel breizhat ha dreist-holl hini Debussy a vez klevet e oberennoù ar Flemm.

En e oberennoù yaouankiz e sonaozas evit ar benvegoù dreist-holl, ur "Sonadenn evit ar violin hag ar piano" peurgetket, ur "Pempad-kerdin" ha pevar fezh bras evit ar piano : "Dre al lanneier", "Dre an aodoù", "Kalvarioù kozh" hag "Ebrel".

Evit ar c’hlaviaz e sonaozas ur "Sinfonienn", ur "Faltazienn gant piano solo", "Mouezhioù an donvor", hag, awenet gant ur c’hantik breizhek, "Evit ar re varv"(1913).
Ouzhpenn un nebeud kerzennoù ha koroù e skrivas "Aucassin ha Nicolette" (1909), eiladur savet evit un abadenn skeudoù sinaat da vezañ leurennet. (1924).

Gant oberennoù an oad gour e voe echu gant ur maread difrouezh a badas un ugent vloaz bennak. Arz lourennek a voe dreist-holl.
E c’hoarigan kentañ, "Eostig Sant-Maloù", a sonaozas e 1938, hag e voe krouet e 1942 en Opéra-comique.

Morse ne voe sonet "Frankizenn ar voudig" e eil c’hoarigan skrivet e 1944. Diwar "Strobinellerezh ar mor" (1954), a voe ur c’hwitadenn, e tennas daou "Etrec’hoarioù", ar pajennoù nemeto krouet d’ar c’houlz-se, gant an "Eil sinfonienn" (1956). 

E-pad e gozhni e sonaozas Paol ar Flemm, sonerezh-mouezh ("Morvenn ar Gouezelad" hag "Enor da Rameau"), un oberenn andonek, ar "Concerstück evit violon ha laz-seniñ" (1964), un "Trede Sinfonienn" (1971), ur "Pevare Sinfonienn" (1975), "An hini Miliget", ur c’hoarigan ha ne voe morse sonet hag e "Rakkerzoù evit laz-seniñ" (diechu, 1976).

Oberoù pennañ
Oberoù sonerezh siñfoniek hag operaoù
Seizh pezh bugelel 
Siñfonienn bugulgan 1897
Orfe hag Euridis, barzhoneg siñfoniek 1899 
Siñfonienn niv. 1 1906-1908 
Mouezhioù an donvor 1910-11 
Faltazienn evit piano ha laz-seniñ 1911 
Dañsoù 1912 
Evit ar re varv 1920 
Kerkado, gourc'horoll en un arvest 1933 
Follentez Lady Macbeth 1935 
Liorzhour bras ar Frañs 1942 
Adagio ha dañs-ront ar boudiged 1943 
Ar gêriadenn, barzhoneg siñfoniek 1943 
Majisianez ar mor 1952 
En eñvor ar vreudeur Lumière 1955 
Primaozad 1956 
Siñfonienn niv. 2 1957 
C'hoari gouelaniged 1957 
Concertstück, evit bioloñs ha klaviaz 1964 
Siñfonienn niv. 3 1967 
Siñfonienn niv. 4 1971-1974 
Rakkerzioù 1975

Oberoù sonerezh kambr
Concertstück, evit violoñs ha piano 
Pavanenn an Dimezell, doare Loeiz XIV, evit 2 violoñs, arvoud, gaolvioloñs ha gourvioloñs 1899 
Eurvezh pouez, pevarad-kerdin 1902 
Pezh e la bihanañ evit pevarad-kerdin 1903 
Kuzhioù-heol evit usvoud ha piano 1904 
Sonatenn evit piano ha violoñs 1905 
Pempad e mi leiañ, evit 2 violoñs, arvoud, gaolvioloñs ha piano 1909 
Koroll blaz ar c'hozh warnañ evit violoñs, arvoud, gaolvioloñs ha telenn 1909 
Pezh gorrek evit orglez 1909 
Dañs blaz ar c'hozh warnañ evit telenn 1909 
Heol loar dindan ar c'hoad evit telenn 1909 
Heol loar dindan ar c'hoad, doare evit fleüt, violoñs, arvoud, gaolvioloñs ha telenn 1952

Oberoù piano ha kanaouennoù
Evit ar re varv evit daouad-piano (pevar dorn) 
Ar re seizet 
Ar gorriganed, valsenn vreizhek evit ar piano 1896 
Hirnez 1896-99 
Eponine ha Sabinius 1898-99 
Pezh evit piano 1903 
Dre an aodoù & dre al lanneier 1907 
Kalvar kozh 1910 
Kanaouenn ar balan 1910 
Miz Ebrel 1910 
Seizh pezh bugelel 1911 
Dañsoù evit daouad-piano (pevar dorn) 1912 
Maezadoù ar mor 1917 
Maezadoù ar maezioù 1917 
Siñfonienn gentañ evit daouad-piano (pevar dorn) 1928 
Esmaeadenn 1938 
Evit an dorn kleiz 1961

Oberoù mouezh ha relejiel
Div sonenn a Vreizh 
Heol loar evit kan ha laz-seniñ 
Skrilh an oaled evit kan ha laz-seniñ 
Dishiliad evit kan ha laz-seniñ 
Mouezh war ribl ar mor 
Kuzhioù-heol evit kan ha laz-seniñ 
Mandolinenn evit kan ha laz-seniñ 
Requiem 1896 
Orfe en ifern 1896-99 
Kain, kanadenn 1902 
Endymion ha Séléné 1902-03 
Aucassin ha Nicolette 1908 
Tu es Petrus 1909 
Aodoù skrijus 1911 
Peuznoz an Arvor 1914 
Peuznoz an Arvor 1914 
Peuznoz an Arvor 1914 
Peuznoz an Arvor 1914 
Aspedenn evit kan ha laz-seniñ 1919 
Meulgan ar gwin 1925 
Ar Vatezh vihan 1935 
Pourbaez vihan 1935 
Gouel an nevezamzer 1936-37 
Eostig Sant-Maloù 1938-42 
Frankizenn ar boudiged 1943 
Majisianez ar mor 1947 
Dionysos 1948 
Dek kanaouenn-pobl eus Bro-Skos 1952 
Nav c'hanaouenn eus Breizh 1954 
Triwec'h kanaouenn-bobl eus Breizh 1955 
Morvenn ar Gouezel 1963 
An hini villiget, gwerz skrijus, evit soloerien, kor ha laz-seniñ 1966-68

Liammoù
 Paol ar Flemm war Compositeursbretons.com
 Michel Lemeu : Paul Le Flem,les musiques de la mer (1993)

Notennoù ha daveoù

Rummad:Ganedigezhioù 1881
Rummad:Marvioù 1984
Rummad:Sonaozourien an XXvet kantved
Rummad:Sonaozourien Breizh
Rummad:Izili ar Seiz Breur