Kawan

Kawan (distaget ) zo ur gumun eus Bro-Dreger e kanton Bear, e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
 Douaroniezh 
 Ar stêr Gindi a dreuz Kawan.
 Kumunioù amezeg ː Kaouenneg-Lanvezeeg; Kemperven; Berc'hed; Prad; Plûnet; Tonkedeg
 Anv 
 Berard Tanguy ː Ecclesia de Cavan, 1170; Kaguan, 1283; Cavan, c. 1330; fin XIVvet kvd
 Erwan Vallerie ː Kaguan, 1283; Cavarn ?, 1298; Cavan, 1371, 1516; Caven, 1592; Cahoen, 1630
 Gerdarzh 
Distaget e vez ['kawèn] anv ar barrouz gant tud ar vro ha n'eo ket [ka'wann] evel ma vez klevet re alies gant nevez-vrezhonegerien 'zo. Dont a rafe an anv-se eus un adanv da sant c'hGaran, Kadvan, moarvat, hag a zo testeniekaet e Kembre.
Div skol a zo diwar talvoudegezh anv ar Gumun :
 ar re hag a zo stag gant un anv den :
Ne deu ket anv ar gumun-mañ diwar ar ger kaouenn.
- B. Tanguy : diouzh henbrezhoneg Catman. (dislaret er bajenn Kaouenneg)
 ar re a zo kentoc'h a du gant : kaouenn, an evn:
- Marteville & Varin (1843);
- Jean-Yves Le Moing (2007); pajennoù 24 & 72. gwelout er bajenn kaozeadenn.
- Hervez Froger ha Pressensé, teir gaouenn a zo en ardamezioù (kanus) familh Cavan, XIIIvet kantved
(lodenn war ar stern)
 Ardamezioù 
En aour e deir c'haouenn en sabel, 2, 1.Hervez Froger ha Pressensé : ardamezioù kanus familh Cavan, .
 Istor 
 Nevezoadvezh ar maen hag ar mare gall-ha-roman 
Abaoe nevezoadvezh ar maen e tle bezañ tud o vevañ e-lec'h m'emañ ar barrez.
Er mare galian-ha-roman e tremene an hent eus Landreger da g-Karaez hag an hini eus ar Roc'h da Louergad e-kichen ar bourk.

 Ar grennamzer 
E 1030 e oa bet renablet ar barrez er "Pouillé de Tours". D'ar veskontez Royanteline e oa en . Pa varvas ar veskontez e voe roet he douaroù da Zuk Breizh. War-lerc'h e kouezhas Kawan etre daouarn tud Pentevr ha goude re tud Avaogour.
E kentañ lodenn an  perc'henn aotrouniezh Kawan ha Kaouenneg a oa anvet Aymeri, bev e oa c'hoazh e 1280. Klask a reas e vab, Yann, stourm a-enep Dug Breizh, Yann Iañ, da sikour konted Pentevr. Koll a reas hag e tapas dug Breizh aotrouniezh Kawan digantañ, da reiñ da Yann a Kersaliou.
Aotrouien Kawan a douge ur skoed "aour e deir c'haouenn sabel".
Er  e voe reuz e Bro-Dreger etre tiegezh Moñforzh a oa skoazellet gant ar Saozon hag hini Bleaz a oa eus kostezenn ar C'hallaoued. Mervel a reas kalz a Saozon e Kawan setu perak ez eus bet anvet ul lec'h "Bered ar Saozon". Echuiñ a reas al luz pa oant bet skarzhet e 1347.
Er mare-se e oa Kawan ha Kaouenneg dindan dalc'h Gwengamp. Rannet e oa ar barrez hag e trev e meur a dalc'h lezennel bras.
 Ar C'hevre 
E-kerzh brezelioù ar C'hevre Katolik en emgannas arme Bro-C'hall hag hini dug Mercœur, hag e voe distrujet bro Kawan e fin ar .
 An Dispac'h Gall 
Feulster ha krizder a voe kaset gant an Dispac'h Gall e Kawan. D'an 10 a viz Gwengolo 1792 e oa bet tapet meur a zegad a annezidi eus ar barrez en un emgann etre ar Warded Broadel Lannuon ha 4 000 emsavad eus ar parrezioù tro-war-dro, ha rediet da dennañ warne.
Ar c'huzul-kêr kentañ da vezañ dilennet a oa e 1790.

 Brezel-bed kentañ  
 Mervel a reas 77 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,27 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911  Monumant ar re varv - Memorial Genweb.
 Eil Brezel-bed 
 Kemeret e voe 29 000 Lur en ti-post, gant tri ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’an 21 a viz Mae 1944, hag 20 000 Lur d'an 31 a viz Mae gant pevar ezel eus ar Rezistañs moarvat, hervez danevelloù sizhuniek Titouroù Hollek Sant-BriegÉric Rondel, En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944, pajennoù 254 ha 270, Dastumadenn Guerres et Conflits, Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011.
 Mervel a reas nav den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
 Monumantoù ha traoù heverk 
 Iliz katolik Sant C'haran 
Diavaez

Diabarzh

 Chapel Barderoù 

 Maner Koad-Riou 

 Ti ar Vro (er presbital kozh) 

 Monumant ar re varv. 
 Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bostMemorial Genweb.
 Brezhoneg 

Ya d'ar brezhoneg
 D’ar 27 a viz Mae 2006 eo bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun ha roet d'ar gumun war un dro al label Ya d'ar brezhoneg live 2.
Deskadurezh
 Klasoù divyezhek zo eno abaoe 1987. 
 E distro-skol 2024 e oa 78 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (43 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)Distro-skol ar c’helenn divyezhek.
 Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 

 Melestradurezh 
 An amzer a-vremañ 

 Pêr ar Floc'h a voe dilennet maer e 1801. War-lerc'h e vezas heuliet gant Gwilhom Tremel, Gwilhom Razavet, F. Loeiz Droumaget, Yves-Marie Unwaz, Loeiz ar C'hwerv, Jozef Klec'h, Jozef ar Rolant, Jozef Helkin, Ujen an Hegarad, Fañch-Mari Perrot, Pierre-Yvon Tremael ha Pierre-Yves Nikol.

 Tud 
Deuet eo Kawan da vezañ ur seurt "kêr-benn" evit sevenadur ar vro, ha deuet ez eus ur bern sonerien hag arzourien brudet e metoù sonerezh Breizh da vevañ e Kawan. En o zouez emañ: Gweltaz Moal, Hugues Besco, Louis-Jacques Suignard, Ifig Troadeg...

 Ardamezeg ar familhoù 
80pxLe Borgne
Aotrounez la Bouëxière / Ar VeuzitEn argant e gab dentek en gul80pxMichel MICHEL a zo anv ar familh ( aotrounez e Kemperven, Peurid ar Roc'h, Tredarzeg, Kawan)Aotrou KerdanielEn argant e benn Morian en sabel, talwedek en argant

Darempredoù etrebroadel
Gevelliñ
Gevellet eo Kawan gant ur gêr eus Kontelezh An Cabhán (Cavan e saozneg) en Iwerzhon.
 Bro Kêr Abaoe border|25px Iwerzhon Béal Tairbirt 1989

 Liammoù diavaez 

 Lec'hienn ofisiel kumun Kawan
 Kawan war lec'hienn Geobreizh
 Levrlennadur 
 Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
 J. Rigaud : Géographie historique des Côtes du Nord. Ti-moulerezh Guyon, Saint-Brieuc. 1890. Adembannet gant La Tour Gile, 1995.
 Régis de Saint-Jouan : Dictionnaire des communes. Département des Côtes-d'Armor. Eléments d'histoire et d'archéologie. Conseil Général des Côtes d'Armor. Saint-Brieuc. 1990
 Bernard Tanguy : Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Chasse-Marée. ArMen. 1992
 Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995
 Notennoù ha daveoù 

Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor
Rummad:Kumunioù Treger
*
Rummad:Argant tapet e tiez-post Aodoù-an-Hanternoz gant tud eus ar Rezistañs