Kumun Pariz

Kumun Pariz a zo ur gumun ganet diwar un emsavadeg poblek e Pariz ganet diwar brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia. Padout a reas ar gumun eus an 18 a viz Meurzh 1871 d'an 28 a viz Mae 1871, pa nac'has annezidi 'zo eus Pariz anavezout ar Vodadeg Vroadel dilennet diwar mouezhioù ar sitoaianed c'hall a veve e lec'hioù nann-aloubet gant Prusia.

Enebet e oa perzhidi ar gumun ouzh aloubadeg Bro-C'hall gant ar Brusianed eus un tu, hag ouzh gouarnamant mirour Adolphe Thiers dilec'hiet e Versailhez eus an tu all. An emsavoù micherourien o deus bet ul levezon vras Gumun Pariz, a oa ar banniel ruz hec'h arouez. Hervez an istimadurioù e varvas etre 5.000 ha 15.000 perzhiad eus ar gumun da vare ar Sizhunvezh Wadek (21-28 a viz Mae 1871) pa voent lazhet en emgannoù a-enep d'an arme pe fuzuilhet ganti.

 Kronologiezh 

 Eus ar brezel d'ar Gumun 
 19 a viz Gouere : Bro-C’hall a zisklêr ar brezel da Brusia.
 2 a viz Gwengolo : trec’het eo Napoleon III e Sedan.
 4 a viz Gwengolo: disklêriadur an Trede Republik e Lyon hag e Pariz. 
 27 a viz Here : Bazaine, e-penn an arme republikan, a godian e Metz.
 28/30 a viz Here : klask a ra an arme terriñ gronn ar Brusianed, o vont d’ar Bourget. Ur c’hwitadenn eo.
 31 a viz Here : emsavadeg e Pariz. Flourens ha tud Belleville a dap an Ti-Kêr, diouzh an noz eo tapet gant an arme en-dro.
 3 a viz Du : votadeg evit ur gouarnamant a Zifenn Broadel.
 5/7 a viz Du : dilennadegoù ar maered er c’harterioù.
 3 a viz Kerzu : c’hwitet eo un taol eus an arme evit terriñ kelc’hiadur ar Brusianed.
 21/22 a viz Kerzu : c’hwitet eo adare un taol eus an arme evit terriñ kelc’hiadur ar Brusianed er Bourget.

1871

 19 a viz Genver : c’hwitet eo un arsailh all evit klask terriñ ar c’helc’hiadur.
 22 a viz Genver : manifestadeg vras a enep ar galloud dirak an Ti-Kêr.
 28 a viz Genver : sinet eo an arsav-brezel etre Prus ha Frañs.
 8 a viz C’hwevrer : dilennet eo ur Vodadeg Vroadel.
 15 a viz C’hwevrer : en em gevrediñ a ra ar Gward Broadel.
 17 a viz C’hwevrer : Adolphe Thiers lakaet e-penn ar galloud seveniñ.
 26 a viz C’hwevrer : sinet eo ar peoc’h e Versailhez, mouezhiet eo gant ar Vodadeg Vroadel d’ar 1añ a viz Meurzh.
 1/3 a viz Meurzh : ar brusianed en em stal war ar Champs-Elysées e-pad tri devezh.
 10 a viz Meurzh : dilojañ a ra ar Vodadeg Vroadel da Versailhez.

 Eus ar Gumun d’an Trede Republik 
1872

 14 a viz Meurzh : Freuzadur ar Gward Broadel. Lezenn Dufaure a harz diouzh an dud da vont en Etrebroadel.
 14 a viz Meurzh : an harluidi kentañ a zo kaset d’ar galeoù da Galedonia-Nevez.

1875

 14 a viz C’hwevrer : mennad Wallon, votet gant ur vouezh diforc’h etre ar muiañ-niver hag ar bihan-niver.

1876

 Miz C’hwevrer / miz Meurzh: an trec’h az a gant ar republikaned en dilennadegoù.

1879

 3 a viz Meurzh : distaoladeg lodeg.

1880

 23 a viz Mae : kentañ lid-koun dirak moger ar re gevredet e bered Père Lachaise.
 11 a viz Gouere : distaoladeg hollek.

 Tudennoù pouezus 
 Arthur Arnoult
 Elisabeth Dmitrieff
 Jaroslav Dombrowski
 Nathalie Lemel
 Louise Michel
 Arthur Ranc
 Jules Vallès

Rummad:Kumun Pariz
Rummad:Istor Bro-C'hall
Rummad:Istor Bro-C'hall en XIXvet kantved
Rummad:Brezel 1870-1871