Moskov

Moskov, Москва Moskva e rusianeg ( ), eo kêr-benn Kevread Rusia. E lodenn europat Rusia emañ, war ribl ar stêr Moskva. Brasañ kêr ar Stad eo gant 13 010 112 a dud hervez an niveradeg graet e 2021 (21 534 777 a dud en tolead kêr).

Ur roll hep he far he deus c'hoariet Moskov en Istor Rusia. Bez' eo bet kêr-benn Priñselezh Veur Moskov ha hini Impalaeriezh Rusia betek an tsar Pêr I a lakaas Sankt-Peterbourg da vezañ ar gêr-benn nevez. Kêr-benn e voe Moskov a-nevez e 1918 er Republik sokialour soviedel yaouank ha goude en Unaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel.

Statud ur gêr gevreadel zo ganti. En Oblast Moskov emañ daoust da vezañ dizalc'h dioutañ war an dachenn velestradurel. Enni emañ staliet ar galloud politikel, ekonomikel ha skolveuriek. Meur a savadur brudet a ziskouez kement-se, lod anezho war roll lec'hiadoù glad bedel UNESCO : palez ar C'hremlin m'emañ prezidant Rusia, Iliz-Veur Sant-Bazil, al Leurgêr Ruz, Iliz-Veur Krist ar Salver ha skraberioù-oabl Stalin. Div gambr Parlamant Rusia zo ivez : an Douma ha Kuzul ar C'hevread. Manati Danilov eo sez Iliz Ortodoks Rusia.

 Lec'hanvadurezh 
Москва eo anv ar stêr Moskva ; e rusianeg kozh e talveze гра́д Моско́в Hrád Moskóv kement hag "ar gêr war ribl ar stêr Moskva". Meneget e voe Moskov evit ar wech kentañ e 1147 gant Youri Dolgoroukiy en e lizher da briñs Novgorod-Severski, ouzh e c'hervel "da zont d'am gwelout, ma breur, e Moskov"; « москвич » Maskvitch a vez graet eus hec'h annezidi e rusianeg.
 E brezhoneg
Moskov eo e stumm ofisielGeriadur brezhoneg An Here, 2001, p. 1432 , daoust da lod tud ober gant Moskou diwar skouer ar galleg Moscou ; Jarl Priel a reas gant Moskov en e oberenn Va Buhez e Rusia e 1955.

 Istor 
E 1156 e c'hourc'hemennas ar priñs Youri Dolgoroukiy a Rostov sevel ur voger goad, ar C'hremlin, hag a voe ret adsevel meur a wech evit gwareziñ ar gêr a oa war eskoriñ . Goude bezañ bet dizalbadet ha peurzevet kêr ha bet lazhet he annezidi gant ar Vongoled e 1237–38 e voe adsavet Moskov, a zeuas da vezañ kêr-benn priñselezh Vladimir-Souzdal e 1327 . En argrec'h d'ar stêr Volga emañ kêr, ar pezh a gendaolas d'he c'hresk ingal. Dont a reas da vezañ Dugelezh Veur Moskov, ur briñselezh vleunius a sachas kalz tud eus Rusia a-bezh.

Gant Ivan I Kalita e kemeras Moskov lec'h Tver evel kreizenn bolitikel Vladimir-Souzdal ha dastumer tailhoù evit an Impalaeriezh Vongol. P'edo o paeañ un truaj bras d'ar c'han e c'hounaas Ivan ur goulezad bras : ne oa ket rannet Moskov etre e vibien hogen lezet d'an hini henañ, er c'hontrol d'ar priñselezhioù all. Kreskiñ a eure an enebiezh ouzh ar vestroni estren. E 1380 e voe ar priñs Dimitri Donskoi a Voskov e penn ul lu rusian unanet ha trec'h e voe war Tatared ar Vostad Aour en Emgann Koulikovo. Ne voe ket krennus en emgann avat, ha daou vloaz goude e voe preizhet Moskov gant ar c'han Tokhtamysh. E 1480 e teuas a-benn an tsar Ivan III da zieubiñ ar Rusianed eus reoladur an Datared. Dont a reas Moskov da vezañ kreiz ar galloud e Rusia .

E 1571 e voe preizhet Moskov adarre, gant Khanat Krimea ar wech-se. Devet e voe pep tra estreget ar C'hremlin John F. Richards, John F. : The Unending Frontier: An Environmental History of the Early Modern World]. University of California Press, 2006, p. 260 .

Douaroniezh
Hin
Un hin gevandirel c'hleb eo hini Moskov. Tomm ha gleb e vez en hañv, yen ha hir e vez ar goañvezhioù. Gallout a ra ar gwrezverk sevel ha diskenn eus 15°C da 30°C en hañv hag eus -25°C da zreist 0°C er goañv. E-pad an amzer c'hor en hañv 2010 e oa bet tizhet ar rekord a 39°C d'an 29 a viz Gouere e kreiz-kêr hag en aerborzh Domodedovo. Ar rekord a yenijenn a oa bet tizhet e miz Genver 1940 gant -42.2°C. Erc'h a vez e-pad etre tri ha pemp mizvezh bep bloaz ; kregiñ a ra da ober e miz Du, ha teuziñ a ra e miz Ebrel. E dibenn miz Genver/miz C'hwevrer e vez ar mareadoù yenañ ; miz Gouere eo ar miz tommañ.
 An hin e Moskov, 1991-2020 – Rekordoù : 1879-2020   G  C'h  M  E  M  M  G  E  G  H  D  K Bloaz Rekord uhel (°C) 8,6 8,3 19,7 28,9 33,2 34,8 38,2 37,3 32,3 24 16,2 9,6 38,2 Keitad uhel pemdeziek (°C) -3,9 -3 3 11,7 19 22,4 24,7 22,7 16,4 8,9 1,6 -2,3 10,1 Keitad pemdeziek (°C) -6,2 -5,9 -0,7 6,9 13,6 17,3 19,7 17,6 11,9 5,8 -0,5 -4,4 6,3 Keitad izel pemdeziek (°C) -8,7 -8,8 -4,2 2,3 8,1 12,2 14,8 13 8 3 -2,4 -6,5 2,6 Rekord izel (°C) -42,1 -38,2 -32,4 -21 -7,5 -2,3 1,3 -1,2 -8,5 -20,3 -32,8 -38,8 -42,1 Glaveier keitat (mm) 53 44 39 37 61 78 84 78 66 70 52 51 713 Gwiskad erc'h uhelañ (cm) 24 35 29 2 0 0 0 0 0 0 4 12 35 Devezioù glav (keitad) 8 6 9 15 16 16 15 16 16 17 13 8 155 Devezhioù erc'h (keitad) 25 23 15 6 1 0 0 0 0,3 5 17 24 116 Glebor keitat (%) 85 81 74 68 67 72 74 78 82 83 86 86 78 Eurvezhioù heoliek (keitad miziek) 33 72 128 170 265 279 271 238 147 78 32 18 1 731
Poblañs
13 010 112 a dud a oa o vevñ e Moskov hervez an niveradeg e 2021.
 Strolladoù kenelel (2021)  Kenelelezh  Poblañs  %  % disklêriet Rusianed  9 074 375  69,7  90,2 Tatared  84 373  0,6  0,8 Armeniz  68 018  0,5  0,7 Ukrainiz  58 788  0,5  0,6 Azerbaidjaniz  37 259  0,3  0,4 Ouzbeked  29 526  0,2  0,3 Yuzevien  28 014  0,2  0,3 Jorjianed  26 222  0,2  0,3 Tadjiked  22 783  0,2  0,2 Belarusiz  17 632  0,1  0,2 Kirgized  16 858  0,1  0,2 All  595 543  4,6  5,9 Kenelezh
disklêriet ebet 595 543  4,6  5,9 Hollad  13 010 112  100 100
(10 059 391)

 Relijion 
Ar relijion ortodoks eo an hini bennañ e Moskov. Relijionoù all a vez disklêrier gant Moskoviz : an islam, ar rodnoveri, ar brotestantiezh, ar gatoligiezh, kredenn gozh an Ikiz Ortodoks, ar voudaegezh hag ar yuzevegezh.

Kêr-benn Iliz Ortodoks Rusia eo Moskov, gant patriark Moskov er penn anezhi, a zo o chom e manati Danilov.

 Sevenadur hag arzoù 
Brudet eo C'hoariva Bolchoi dre ar bed evit e arvestoù barrez. Ret eo menegiñ ivez Choariva Malyi, hini Vakhtangov ha C'hoariva Arz Moskov. Sirkoù zo ivez, ha kalz salioù sinema. E-touez ar mirdioù brudetañ emañ Palier Tretiakov, Mirdi Arzoù-kaer Pouchkin ha Mirdi Istor ar Stad.

 Treuzdougen 

Pemp aerborzh etrebroadel zo e Moskov : Sheremetyevo (SVO), Domodedovo (DME), Vnukovo (VKO), Zhukovsky (ZIA) hag Ostafyevo (OSF)) ; un aerborzh broadel nemetken zo : Bykovo (BKA), na gas nemet da Voskov ha da Rusia.

Nav forzh-houarn bras (возкалvokzal e rusianeg) zo e Moskov :
 Ti-gar Belorus
 Ti-gar Kazan
 Ti-gar Kiev Ti-gar Koursk
 Ti-gar Leningrad
 Ti-gar Pavelets Ti-gar Riga
 Ti-gar Savyolov
 Ti-gar Yaroslav
Drezo e c'haller mont da galz kornioù en Europa hag en Azia, da skouer gant an Treuzsiberian holl-vrudet. An holl diez-gar-se zo tost da greiz-kêr ha kenereet gant linenn 5 ar metro, kelc'hiek he stumm. Ar bannlev (пригород prigorod) ha kêrioù tost zo kenereet gant an tren tredan anvet электричка elektrichka. Tiez-gar bihanoc'h zo ivez.

Daou dremenva zo e Moskov war ribl ar stêrioù Moskva hag Oka, evit an dudi dreist-holl. Ur ganol a gas d'ar stêr Volga.

E 1935 e voe digoret e linenn gentañ Metro Moskov (Московского Метрополитена Moskovskogo Metropolitena). Bremañ ez eo ur rouedad a 188 arsavlec'h. Unan eus donañ ha brasañ metroioù ar bed eo, implijet gant tro-dro da 10 milion a dud bemdez. Anavezet e vez evel unan eus arouezioù kêr abalamour d'e ginklerezh pinvidik ha liesseurt.

Ur rouedad stank busoù, trollebusoù ha trammgirri zo ivez, ouzhpenn d'un tren unroudenn zoken. Marc'hoù-houarn emservij anvet Velobike a zo kinniget da Voskoviz abaoe 2013.

Ouzhpenn 2.6 milion a girri a vez e kêr bemdez. Mell stankadegoù a gaver er bloavezhioù diwezhañ. Ur bern taksioù a zo ivez. Cheñchet en deus kalz ar servij-mañ er bloavezhioù diwezhañ abalamour d'an arloadoù implijet gant an dud war o hezoug : Yandex Taxi, Uber...

 Tud brudet ganet e Moskov 
.

Darempredoù etrebroadel
Gevellerezh
Afrika

Aljer, Amerika

Buenos Aires, 
Cusco, 
La Habana, Azia

Almaty, 
Ankara, 
Astana, 
Bakou, 
Beijing, 
Dubai, 
Jakarta, 
Ganja, 
Kêr Ho-Chi-Minh, 
Manila, 
New Delhi, 
Pyongyang, 
Rasht, 
Seoul, 
Tehran, 
Tochkent, 
Tokyo, 
Ulaanbaatar, Europa

Aten, 
Beograd, 
Berlin, 
Bukarest, 
Krakow, 
Ljubljana, 
Londrez, 
Podgorica, 
Reykjavík, 
Riga, 
Valenciennes, 
Vilnius, 
Emglevioù a vignoniezh ha kenlabour
Bangkok, 
Lisboa, Madrid, 
Pariz, Tel Aviv, 
Tunis, Yerevan, 
Emglevioù torr
Eizh kêr o deus torret o liammoù gant Moskov a-c'houde aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022.
Brno, 
Chicago, C'harkiv, 
Düsseldorf, Kyiv, 
Praha, Tallinn, 
Warszawa , 

 Notennoù ha daveennoù 

Rummad:Kêrioù Rusia
Rummad:Kêrioù-penn Europa
Rummad:Kêrioù distrujet gant un tan-gwall