Kallag

Kallag a zo ur gumun eus Bro Gerne ha pennlec'h kanton Kallag, e departamant Aodoù-an-Arvor, e kreiz Breizh.
Douaroniezh
Kallag en em gav e-kichen eienenn ar stêr Hier (Evara ?), adstêr d'an Aon, ha war zu kreisteiz menez Are (Bro-Gernev).

 Kumunioù amezek 

Anv
a. Botmael :
R. de St Jouan : Botnumel ( cf : Gesta sanctorum rotonensium, IXvet) ; Botmel, 1637; Bonmel, 1778
Talvoudegezh : an anezadenn war beg ar run (*mell-os)
b. Kallag
Bernard Tanguy : Gallac, 1182; Callac, 1389; par. de Botmel et Callac, 1591.
Talvoudegez :

- marteze eus anv-den Callus + acos (diasur)

- gwelloc'h marteze eus ur wrizienn *kal- = mein-(eg), roc'h

 Ar galleg a ra gant Callac (stumm ofisiel), ha gant Callac-de-Bretagne a-wechoù, evit an ti-post, abaoe 1856 Régis de Saint-Jouan, Dictionnaire des communes, département des Côtes-d'Armor, éléments d'histoire et d'archéologie, Conseil général des Côtes-d'Armor, 1990, p.134..
Ardamezioù
100pxEn argant e deir c'hebrenn en gulDiwar ardamezioù aotrounez Pluskelleg.
 Istor 
Kallag a zo e bro Gerne, eus parrez Botmael, trev Pluskelleg, eus eskopti Kemper.

 1363 : tapet eo kastell Kallag gant Gwesklin
 1393 : dispennet eo kastell Kallag. E vo adsavet gant aotrouien Pluskelleg.

 Aotrouniezh Kallag a zo roet d'an abati Kroaz-Santel Gwengamp

 1619 : dispennet eo kastell Kallag;
 Emsavadeg ar Bonedoù ruz  
 Trubuilhoù a voe er barrez d'an 12 a viz Gouere 1675 Yvon Garlan ha Claude Nières, Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges, Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e galleg), pajenn 113. 200 kouer eus ar vro en em sko war ar gêr, kaset gant an eil-diagon Fañch ar Maerdi. 
 Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Kallag, Guillaume Le Maréchal, beleg, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz Arthur Le Moyne de La Borderie, La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675, adembannet e Les Bonnets Rouges, Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e galleg).

 Miz Du 1719, tremenn a ra markiz Pont-Kallek daouzek deiz er maner Kermabilo, e-ti e eontr markiz an Neved.
 28 C'hwevrer 1790 : ur c'huzul kumunn a zo dliennet e kêr Kallag, hag unan all e parrez Botmael.
 13 Du 1790 : dilezenn eo lakaet kuzul kumunn Kallag, ha staget ouzh hini Botmael.
 An IIILun 29 Gwengolo 1794 / Merc'her 23 Gwengolo 1795: sez ar gumun a zo lakaet e kêr Kallag.

 30 Ebrel ha In Mae 1840 : savadeg a-enep telloù-kêr. Archerien a zeu en noz 3-4 Mae.
 5 Ebrel 1848 : savadeg nevez war ar marc'had, a-enep talioù ar blasoù.
 29 Here 1874 : Landujen a zo distaget diouzh Kallag, ha staget ouzh Duod
 8 Gwengolo 1875 : beniget eo maen kentañ iliz Sant-Laorañs
 9 Kerzu 1877 : echuet eo iliz Sant-Laorañs
 28 Gouere 1892 : sakret eo iliz Sant-Laorañs

 Brezel-bed kentañ  
 168 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,66 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 Monumant ar re varv - Memorial Genweb; mervel a reas  seizh anezhe e Belgia e miz Eost 1914, e penn- kentañ  ar brezel: d'an 22 lazhet e voe pevar soudard, daou e Rossignol, unan a oa er  1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel Fichenn hiniennel - Memorial Genweb, egile  en 2vet Rujumant Troadegiezh Trevadennel Fichenn hiniennel - Memorial Genweb, unan en Arsimont, er 71vet Rujumant Troadegiezh e oa Fichenn hiniennel - Memorial Genweb, en Auvelais e voe lazhet unan eus an 48vet Rujumant Troadegiezh Fichenn hiniennel - Memorial Genweb ha diwar wel ez eas unan eus an an hevelep rujumant en Ham-sur-Sambre Fichenn hiniennel - Memorial Genweb, lazhet e voe ur mestr-buker eus ar 7vet Rujumant Kanolierezh Trevadennel en Ham-sur-Sambre Fichenn hiniennel - Memorial Genwebha mervel a reas ur soudard eus an 48vet Rujumant Troadegiezh en  Arsimont d'an 2 a viz Gwengolo Fichenn hiniennel - Memorial Genweb; d'an 22 a viz Ebrel 1915  e voe lazhet ur soudard eus ar 74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel diwar wel e Boezinge  e Flandrez Belgia  Fichenn hiniennel - Memorial Genweb.
 Eil Brezel-bed 
 Eost 1941: d'ar 16 e voe rastellet nav den gant ar polis gall e Kallag, daou zen all d'an 19 ha tri d'an 29 Christian Bougeard, Le Choc de la guerre dans les Côtes-du-Nord 1939-1945, Embannadurioù Jean-Paul Gisserot, Ebrel 1995, pajenn 84.
 penn-kentañ Meurzh 1944 : devet eo ar merourva alaman gant tud an FTPF.
 25 Meurzh 1944 : taget eo ur wetur archeriezh Gwengamp gant rezistanted Kallag.
 D'an 9 a viz Ebrel 1944 e voe rastellet 110 (hervez Bougeard) pe 117 den er gumun gant an Abwehr, al lu alaman skoazellet gant an archerion c'hall, ar vilisianed c'hall hag ar Bezen Perrot Mémorial GenWeb Christian Bougeard, Le Choc de la guerre dans les Côtes-du-Nord 1939-1945, Embannadurioù Jean-Paul Gisserot, Ebrel 1995, pajenn 100 Les Amis de la Fondation de la Résistance.

 En noz etre an 30 hag an 31 a viz Mae 1944 e voe taget an archerdi gant pemzek den eus ar Rezistañs, hervez danevell sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg Éric Rondel, En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944, pajenn 269, Dastumadenn Guerre et Conflits, Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011; tapet eo ganto 700 litrad esañs.
 3 Mezheven 1944, e Pont-Gwernaded, emgann etre Rezistanted ha milisianed c'hall.
 4 Eost 1944, dalc'het eo kêr Gallag gant tud an FTPF (strollad Le Borgne). 
 Mervel a reas 55 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
 Brezelioù didrevadennañ 
 Brezel Aljeria 
  Lazhet e voe un adjudant archeriezh eus ar gumun d'an 23 a viz Genver 1959 e Dombasle (departamant Mostaganem) Fichenn hiniennel - Memorial Genweb.
 Monumantoù ha traoù heverk 
 Tosenn Sant Trefin, mare an Arem
 Hent roman Kerdreken
 Moudenn Kernormand, Krennamzer
 Kleuzioù Marrous, amzer diasur
 Iliz katolik Bonvael, penn kentañ  kantved; 1628; 1633-1634; 1644; 1734. Bet enrollet d'an 22 a viz Genver 1927

 Iliz santez Katell, war blasenn Kallag, intra-muros (bet diskaret)
 Iliz katolik Sant Laorañs

 Chapel Sant Pêr an Enez, penn kentañ ar  kantved; kalvar ha leur
 Chapel santez Barba, penn kentañ ar , fin ar  kantved

 Chapel Sant Trefrin,  -  kantved

 Maner Kermabilo (c. 1500)
 Maner Kerarc'here (1686)
 Maner Kerlossouarn ( kantved), bet diskaret evit kaout plas evit ul lodennadur er bloavezhioù 1970.
 Maner an Enez ()
 Feunteun Kerdiekel

 Rañvell stank ar vilin (kemeret evit ur pont galian ha roman)

 Monumant ar re varv.

 Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz katolik, luc'hskeudenn ha kartennoù-post Memorial Genweb.
 Plakenn ar Rezistañs er maerdi, luc'hskeudenn Memorial Genweb.
 Lenn an Draonienn C'hlas

 Poblañs 
 Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 
 Demografiezh 1962  1968  1975  1982  1990  1999  2006  2013 3002  3043  3024  2872  2592 2459 2375 2236 <small>Abaoe 1962 : Poblañs hep kontoù doubl

 Brezhoneg 
 Ar Brezoneg er Skol 
 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skolMarsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936.
 Ya d'ar brezhoneg 
 D'an 30 a viz Mezheven 2011 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
 Deskadurezh 
 E 2012 e oa bet krouet un hentad divyezhek er skol bublik, ha 16 skoliad a oa bet enskrivet er c'hlas divyezhek d'ar c'houlz-se.
 E distro-skol 2024 e oa 14 skoliad en hentad divyezhek (8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)Kelenn.
 Melestradurezh 
 Tud 
 Nevenoe, e Bonmael ? (diasur eo an dra se)
 Charlez-Herkul a Geranflec'h, aotrou ar Wern, e Botmael; bet ganet enno ar 4 C'hevrer 1749;. En eus losket skridoù war enklaskoù
 Pêr-Aleksandr a Geranflec'h, aotrou ar Wern, mab d'an hini a-us. Bet ganet e Botmael ar 24 Genver 1749. e zigouezhas penn al lu katolik ha roueel Breizh
 Jerom-Aleksandr Guyot, anvet Gwiot, bet ganet e Kallag ar 26 Genver 1760; kannad Aodoù an Hanternoz ouz Pemp-Kant (14 Ebrel 1798 betek 1799); maer Kallag; noter; aet da Anaon e Kallag an 20 Gwengolo 1814.
 Jozef-Laorañs Even, ganet e Botmael an 10 Eost 1765; noter e Kallag; pen ar Chouanted. Bet arzhet, dibrizhoniet eo gant ar Chouanted diouzh prizon Sant-Brieg ar 27 Here 1799. Bet mesket en irienn Kadoudal, didamallet eo an 10 Mezheven 1804; maer Kallag da vare ar Renevezidigezh, a ya da Anaon e Kallag ar In C'hwevrer 1828.
 Yann-Vari ar Graet a Kerouvrion, bet ganet e Kallag ar 4 Here 1768; kannad evit arondisamant Montroulez, 7 Ebrel 1823. Addilennet an 23 Mezheven 1830, e nac'has touelliñ da Loeiz-Fulup, hag en em ziskargas an 30 Eost 1830 Aet eo da Anaon e Montroulez an 12 C'hwevrer 1849.
 Gwilherm-Yann-Jozef a Geranflec'h, anvet Jupiter; mab da Pêr-Aleksandre; bet ganet er Wern, e Botmael an 9 Genver 1777. Letanant-koronal luioù katolik ha roueel Breizh eus 1797 da 1800; maer Pestivien (= Bulad).
 ar pevar breur Kermen (daou bet lazhet e 1914-1918, daou bet lazhet e 1940-1945.
 Gwilherm Kazoulat (da zont)
 Edmond Rébillé, medesin, skrivagner
 Hengoun 

 Loened 
Naous : ur marc'h kalloc'h frouezhus brudet. Savet ez eus bet un delwenn en arem anezhañ, hervez gwir mentoù, gant ar c'hizeller Guyot, da gentañ e-kichen ti-kezeg, bremañ war blasenn an ti-kêr. 

ki-Spagn Breizh.
 Mirdi 
 Mirdi "Ti ar c'hi-spagnol".

Levrlennadur
  Centre généalogique et historique du Poher. Kaier ar Poher. n° 68. Meurzh 2019
  Régis de Saint-Jouan : Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie. Conseil Général des Côtes d'Armor 1990
  Bernard Tanguy : Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Origine et signification. ArMen - Le Chasse-Marée. 1992
 Ar votez-koad e-barzh ar c'hodell, eñvorioù, EHPAD Kallag, 2009.
  Michel Froger & Michel Pressensé : Armorial des communes des Côtes-d'Armor et Ille-et-Vilaine, 2008.
  Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995
 Liammoù diavaez 

  mairie-callac.fr, lec'hienn ofisiel ar gumun
  Lec'hienn J. Lohou war istor Kallag
 Daveoù ha notennoù

Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor
Rummad:Kumunioù Kerne
Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz
Rummad:Ar Brezoneg er Skol
Rummad:Archerdiez taget e Breizh gant tud eus ar Rezistañs