Marc'heg (marc'hegiezh)

Ur marc'heg (liester: marc'heien) e veze un den houarnwisket ha pignet war ur marc'h evit brezeliñ eus Europa ar grennamzer da gentañ. Peurliesañ e veze graet marc'heg un den eus an noblañs bihan a zalc'he ur glenn. An titl a veze hêrezhet a dad da vab, pe gallout a reed bezañ roet dre ar benedictio militis (an adoubmant) gant un denjentil all a-drugarez d'e gurioù milourel.

Betek an  e veze gwelet ar marc'heien evel tudjentil a rank izel a-walc'h, hogen e veze implijet ar ger diwezhatoc'h evit tud an noblañs a rank uheloc'h hag a oa floc'hien ganto. 

Marc'heien a c'halle bezañ ezel un urzh marc'hegiezh, evel, da skouer, an urzh Teutonek, urzh an Templ, urzh Malta (Urzh Sant-Yann Jeruzalem gwechall), Urzh Sant-Lazar.

Un nebeud marc'heien zo anavezet c'hoazh :
 Roland (m. e 778), marc'heg frank
 El Cid (tro 1043-1099), marc'heg kastilhan
 Jafrez Bouillon (tro 1058-1100), marc'heg frank
 Götz von Berlichingen, (1480-1562), marc'heg alaman
 Bayard (1473 pe 1474-1524), marc'heg gall

 Joust 
Unan eus darvoudoù brudetañ an tournamantoù marc'hegerezh eo ar joust. Ur c'harg lans etre daou varc'heg o c'haloupat, an eil dirak egile eo Loïs Forster, La joute, le plus gracieux des arts de la guerre, e-Phaïstos. Journal of the history of technology, IV, niv. 1,‎ 1 a viz Ebrel 2015.

 Marc'hegerezh merc'hed 
Ar merc'hed a gemere perzh er brezel gant ur pal resis, ouzh degouezhioù dreistordinal, evel prizoniadur pe marv o gwazed. Neuze, ne oa ket ar varc'hegerezh merc'hed ar reolenn, met ne veze ket sellet outañ evel ur skandal pe un dismegañs, gant ma kemere ar brezelourezed armoù evit un abeg reizh, e-barzh ur framm lezennel resis-kenañ Elsa Mourgues, Les chevaleresses, de la gloire à l'oubli, France Culture, 7 a viz gwengolo 2021 Les femmes au Moyen Âge : deux livres pour en savoir plus, Madmoizelle, 3 a viz genver 2017.

Ne gemere ket ar merc'hed an armoù dre ret. Kemer a raent perzh war an tachennoù emgann dre emglevioù. Ral a wech e kemerent perzh war varc'h, o tougen ur broc'h. Koulskoude, skouerioù zo ma'z eo bet evel-se Martin Aureil, Des braves ! Les figures du guerrier, épisode 3/4 - Il était une fois les chevaleresses, France Culture, 9 a viz gwengolo 2020.

Eus an XIIvet betek ar XVvet kantved e oa anavezet un toullad maouezed noblañs e tiriadoù liesseurt Europa ar Grennamzer, e Bro-C'hall, Bro-Skos, Spagn hag Italia, o doa kemeret armoù evit difenn o c'hastell, o madoù Sophie Brouquet, Les "chevaleresses" une réalité? Trois questions à Sophie Brouquet, Historia, niv. 935,‎ miz kerzu-miz genver 2025, p. 20.

 Gwelet ivez 
 marc'heien an Daol Grenn, eus mojenn ar roue Arzhur
 ar bogatyr, marc'heg mojennel rusian

 Daveoù 

Rummad:Brezelourien
Rummad:Titloù noblañs