Anna Breizh

Anna Breizh "Anna Breizh, le pourquoi de l’absence de mutation dans la version en breton du nom d’Anne de Bretagne", Poellgor Anna Breizh pe Anna VreizhSkouerioù kemmadur, er yezh komzet, en un anv-lec'h goude an anv Anna a vo kavet e-barzh levr Mikael Madeg, P. Pondaven, Yann Riou Anoiou badiziant Bro-Leon, Emgleo Breiz, 2006, p.47: «Ana(ñ) Dal Ar Chapel (Eusa)», «Anaig Gêrgestan (Plouarzel)» (Kergestan a zo ul lec'h e Plouarzhel). a zo ganet d'ar 25 a viz Genver 1477 (1476 hervez an doare kozh) e Naoned ha marvet d'an 9 a viz Genver 1514 e Blois, e Bro-C'hall, a oa dugez Breizh, war-lerc'h marv he zad e 1488, ha betek 1514. 

Dre he dimezioù e voe ivez :
 arc'hdugez Aostria ha rouanez ar Romaned (1490-1491);
 rouanez Bro-C'hall (1491-1498) ha rouanez Sikilia ha Jeruzalem war un dro;
 rouanez Bro-C'hall adarre (1499-1514) ha dugez Milano war un dro.
Merc'h e oa da Frañsez II (1435-1488), dug Breizh, ha d'e eil wreg Marc'harid Foix (war-dro 1449-1486), priñsez a Navarra. Keniterv a oa da Anna Foix, rouanez Hungaria.

 Hec'h anv 
War a seblant ne oa ket gwall anavezet hec'h anv-bihan er vro a-raok hec'h amzer ha ne voe ket a barrez anvet Santez Anna a-raok ar . Un anv boutin e oa deuet da vezañ avat war-dro fin ar  e Bro-C'hall. Un anv stank e vo e Breizh war-lerc'h emziskouezioù Santez Anna dirak daoulagad Iwan Nikolazig en Alre er .

 He bugaleaj 
Nebeut a dra a ouzer eus he buhez a-raok marv he zad. Savet e voe dindan evezh Françoise de Dinan, itron Laval ha Kastellbriant. Evel bugale an noblañsed uhel e voe desket dezhi lenn ha skrivañ e galleg ha komz un tamm latin. Hervez ar vojenn he dije desket un tamm brezhoneg gant ur vatezh. Tud zo a lavar n'he devoa ket bet deskamant a-raok erruout e lez ar roue gall, dre ma ne oa ket troet he zad gant ar sevenadur. Koulskoude e oa ur barzh en e lez, a gane e glodoù, hag a oa anvet Jean Meschinot.

Sellet e veze outi gant priñsed ar broioù amezek rak Breizh a oa ur preizh mat evit meur a hini.

 Ur bennhêrez 
Mab ebet n'en doa bet an dug Frañsez II digant e wreg. Evit dizarbenn an diaezamantoù a c'halled gortoz gwelout e c'houlennas an dug digant Stadoù Breizh anavezout Anna evel danvez dugez e 1486.

Peadra a oa d'arguzenniñ diwar-benn lakaat Anna da bennhêrez rak hervez feur-emglev Gwenrann e 1365 ne oa ket kaoz ne vije ket a vab en unan eus an div familh e oa ar gwir ganti da gaout ar gurunenn, da lavarout eo e ti ar re Voñforzh pe ar re Bentevr.

Ar baotred a oa war ar renk a oa eus daou du neuze:

 Hêred a-berzh Moñforzh 
 Yann II, beskont Roc'han, pried Mari Breizh (merc'h d'an dug Frañsez Iañ). Hep feur-emglev Gwenrann eo e bried a vije bet dugez adal 1469, pa oa marvet he c'hoar henañ Marc'harid Breizh. Neuze eo pried Marc'harid (Frañsez II eta) a rankje bezañ laosket ar galloud gant Yann II. Evit unaniñ e-lec'h rannañ e kinnigas Yann II e timezje e vibien Frañsez ha Yann gant Anna hag he c'hoar. Hogen nac'h a reas Frañsez II. 
 Jean de Chalon, priñs Orange, mab da Gatell Breizh (c'hoar d'an dug Frañsez II). Hervez divizoù feur-emglev Gwenrann e oa dezhañ e tleed reiñ an dugelezh ma ne oa ket da Anna pe d'he c'hoar.
 Frañsez Avaogour, mab bastard d'an dug Frañsez II ha d'e serc'h Antoinette de Maignelais. Dirak ar Stadoù en devoa dilezet e wirioù.

 Hêred a-berzh Pentevr 
 Charlez VIII, a oa bet e dad Loeiz XI o prenañ gwirioù Nicole de Blois-Bretagne, kontez Pentevr war an dugelezh e 1480. E feur-emglev Montargis e oa anavezet evel hêr gant lod eus noblañsed Breizh. 

 Jean II de Brosse, kont Penteür (mab da Nicole de Blois ha da Jean Ier de Brosse), met dre ziv wech (e 1480 pa oant bet gwerzhet, e 1485 e oant bet kadarnaet) e oa dilezet he gwirioù gant e vamm.

 Alain d'Albret, pried intañv Françoise de Blois-Penthièvre (marvet en 1481), keniterv da Nicole de Blois-Bretagne", en doa lavaret (en aner) en doa gwir drezi war gontelezh Penteür.
Da gentañ e felle dezhañ dimeziñ gant Anna, goude-se dimeziñ e vab dezhi. Prometet e oa bet dorn Isabeau (c'hoar Anna) d'e vab, nemet mervel a reas a-raok an eured.

 Eus an dimeziñ d'an eured 
He dimeziñ mat eo a glask he zad ober, evit derc'hel penn ouzh roue Bro-C'hall a zo o klask lakaat e grabanoù war Vreizh. Dre ginnig da veur a briñs europat unaniñ an dugelezh ouzh o domani er stumm-se eo e voe gallet kaout skoazell diganto a-enep an enebour.

Da gentañ e voe dimezet en-ofisiel da Edouarzh, priñs Kembre, mab da Edouarzh IV. Nemet pa varvas e dad e 1483 ne voe roue nemet e-pad tri miz, dindan an anv a Edouarzh V, rak lazhet e voe e Tour Londrez gant Richarzh, dug Gloucester, a zeuas da vezañ roue dindan an anv a Richard III.

War-lerc'h e voe soñjet e meur a zimeziñ all:
 gant ar C'hembread Herri Tudor (pe Tudur e kembraeg), a zeuy da vezañ Herri VII, a oa deuet da glask repu da Vreizh e 1471 hag a chomas er vro e-pad ur 14 vloaz, met ne oa ket troet gant an dimeziñ-se; 
 gant Masimilian Iañ an Impalaeriezh Santel, roue ar Romaned, (pried intañv Marie a Vourgogn, hêrez an dug Charlez an Her) 
 gant Alain d'Albret
 gant Loeiz, dug Orleañs, kenderv da Charlez VIII (hag a zeuy da vezañ ar roue Loeiz XII , met dimezet e oa da Janed Bro-C'hall
 gant Jean de Châlons, priñs Orange (e Provañs).

 Brezelioù 
E 1488 e oa faezhet armeoù Frañsez II e Sant Albin an Hiliber, war-lerc'h ar « Brezel Foll », e voe ret d'an dug plegañ da zivizoù feur-emglev Le Verger a oa displeget ennañ ne c'halle ket e verc'hed dimeziñ hep asant ar roue gall.

D'an 19 a viz Kerzu 1490 e timezas an dugez Anna, dre hanterouriezh, da Vasimilian, roue ar Romaned, a zeuy da vout Masimilian Iañ an Impalaeriezh Santel, impalaer santel roman german. Dre se e teuas da vout rouanez ha mamm-gaer Charlez VIII, a oa bet dimezet da Varc'harid Aostria, merc'h da Vasimilian. 

Daoust da soudarded eus Kastilha hag eus Bro-Saoz da vezañ deuet da skoazellañ arme an dug e 1491, e talc'has La Trémoille (hag a oa bet trec'h a Sant-Albin) gant ar brezel, hag e teuas ar roue gall da lakaat seziz war Roazhon ma oa Anna o repuiñ, evit lakaat e grabanoù warni. 
Skrivañ a reas Philippe de Commines, istorour ar roue gall: « Dinac'h merc'h roue ar Romaned, ha hi yaouank-flamm, a reas ar roue Charlez VIII (13 vloaz e oa an Aostrianez, 14 vloaz e oa Anna), ha kemer a reas da bried merc'h an dug Frañsez Breizh evit diwall ar peoc'h e dugelezh Breizh, a oa dezhañ tost penn-da-benn da vare ar feur-emglev, war-bouez kêr Roazhon [a oa o stourm outañ] ha merc'h an dug a oa enni. »

Goude un hir a seziz, hep skoazell a nep perzh, hep esper da zerc'hel ken, e voe digoret perzhier kêr d'ar roue hag e voe graet dimeziñ Anna ha Charlez e chapel ar Jakobined e Roazhon. Goude-se e voe kaset an dugez da gastell Langeais, war lez ar stêr Liger, nepell diouzh Tours.

 Euredoù 
Lidet e voe an eured e kastell Langeais, e Touren, d'ar 6 a viz Kerzu, goude ma oa dispennet d'he dimeziñ kentañ gant ar pab. Roet e voe gwirioù an daou bried war Vreizh d'an eil ha d'egile. Ma ne vije ket a vab dezho e voe divizet e rankje Anna dimeziñ gant an hini a vije roue war-lerc'h Charlez.
C'hwec'h bugel o doe, nemet o-c'hwec'h e varvjont en-bihan. An hini a vevas an hirañ a oa bet anvet Charlez-Orland.

Pa varvas Charlez VIII, e timezas gant he zrede gwaz, Loeiz XII a Vro-C'hall, d'an 8 a viz Genver 1499, e Naoned.

 Rouanez Bro-C'hall 
Dre he dimeziñ e 1491 e teue Anna Breizh da vezañ rouanez Bro-C'hall. En he c'hontrad ez eus skrivet eo graet an eured evit asuriñ ar peoc'h etre dugelezh Breizh, kontelezh Naoned, ha rouantelezh Bro-C'hall. 

Pa voe intañvezet e 1498 e tistroas da Vreizh, hag e tizoloas lec'hioù n'he devoa ket gwelet pa oa bugel. 

 He bugale 
Pevarzek bugel he doe Anna, c'hwec'h gant he fried kentañ, a varvas a-raok o zad, hag eizh gant an eil. 
Eus an eizh bugel he doa bet gant hec'h eil pried avat ne chomas nemet: 
 Klaoda Bro-C'hall (1499-1524), dugez Breizh (1514-1524) ha rouanez Bro-C'hall (1515-1524) dre he dimeziñ gant Frañsez Iañ. Seizh bugel o doe, en o zouez:
 Frañsez (28 a viz C'hwevrer 1518 – 10 a viz Eost 1536) - dug Breizh, marvet da 18 vloaz.
 Herri II, (31 a viz Meurzh 1519 – 10 a viz Gouere 1559) roue Bro-C'hall - dimeziñ a reas gant Caterina de' Medici, ha bugale dezho.
 Renée Bro-C'hall (1510-1575), itron Montargis, dugez Chartrez (1528-?) - Dimezet e 1528 gant Ercole II d'Este (1508-1559), dug Ferrara, Modena ha Reggio. Troet e oa gant mennozhioù relijiel Jean Calvin. — Mamm-gozh e oa da Herri Iañ (1550-1588), trede dug Guise, muntret war c'hourc'hemenn e genderv ar roue gall Herri III.

 1991 : Pemp-kantvet deiz-ha-bloaz hec'h eured 
E 1991 e voe lidet pemp-kantvet deiz-ha-bloaz eured Anna Breizh ha Charlez VIII. E Roazhon, a oa bet lakaet seziz dirazi, a oa bet o stourm ouzh an alouber hag ouzh an naonegezh, ne voe graet meneg ebet eus an darvoud.

 2014 : Pemp-kantvet deiz-ha-bloaz he marv 
Un timbr zo bet graet gant  ar post gall en hec'h anv.

 Levrioù 
 Philippe de Commynes, Mémoires. Daou veneg pe dri eus Anna.
 Ant. Dupuy, Histoire de l' Union de la Bretagne à la France, 2 vol. de 447 p et 501 p., Librairie Hachette, Paris, 1880. 
 Arthur Le Moyne de la Borderie, Membre de l' Institut, Histoire de la Bretagne, 6 levrenn in-quarto, Plihon Editeur, Imprimerie Vatar, Rennes 1905-1914. 
 Hervé Le Boterf. "Anne de Bretagne. Éditions France-Empire, 1976-1996. 
 Jean-Pierre Legay hag Hervé Martin, Fastes et malheurs de la Bretagne ducale 1213-1532, Editions Ouest-France Université, 435 pages, Rennes, 1982 
 Jean Kerhervé, L'État breton aux XIVe et XVe siècles, 2 levrenn, Maloine, 1987. ISBN 2-224-01703-0. 2-224-01704-9 
 P. Tourault. "Anne de Bretagne. Paris 1990 
 Geneviève-Morgane Tanguy. "Les jardins secrets d'Anne de Bretagne. F. Sorlot --F. Lanore, 1991. 
 Collectif d’universitaires des universités de Brest, Nantes, Rennes, Toute l’histoire de Bretagne, dans l'Ile de Bretagne et sur le continent.Levrenn in-8°, 800 pajenn, Skol Vreizh, Montroulez 1996 
 Georges Minois. Anne de Bretagne. Édition Fayard, 1999. 
 Geneviève-Morgane Tanguy. "Sur les pas d'Anne de Bretagne. Éditions Ouest-France, 2003. 
 Collectif "Pour en finir avec Anne de Bretagne". Archives départementales, Nantes 2004. 
 Didier Le Fur. Anne de Bretagne. Librairie Édition Guénégaud : Paris, 2000.
 Jaketa Favreau, Anna Vreizh, Delioù, Landerne, 2005.

Liammoù diavaez
  Nikolaz Graignic, Anna Vreizh, Dukez Breizh - An Istor Livet, Brezhoweb'', 5 a viz Gwengolo 2024 (pe war YouTube)

 Notennoù ha daveoù 

 En he raok:Frañsez II Dugez Breizhthum|60 px1488 – 1514| width="30%" align="center" | War he lerc'h:Klaoda'''

Rummad:Ganedigezhioù 1477
Rummad:Marvioù 1514
Rummad:Istor Breizh er XVvet kantved
Rummad:Istor Breizh er XVIvet kantved
Rummad:Anna Breizh
Rummad:Priñsezed Breizh
Rummad:Rouaned ha Duged Breizh