Kêr-Is

Kêr-Is, Kêr-Iz, ar Gêr a Iz zo ur gêr vojennel e Kernev hag a vije bet koñfontet gant ar meurvor er  da heul dibalamour ar briñsez Dahud, merc'h ar roue Gradlon.

C'hwec'hvet kan Barzhaz Breizh Théodore Hersart de la Villemarqué eo Liñvadenn Gêr IsWikimammenn.

Hervez ar skrid koshañ (1636) e vije bet kêr Is e pleg-mor Douarnenez Albert Le Grand, Les vies des saints de la Bretagne armorique,  J. Salaun, Kemper, 1901, p.62 Gallica ; meur a lec'h all zo bet kinniget abaoe a-feur ma voe brudet ar vojenn, an darn vuiañ anezho er-maez eus Kernev war-bouez Beg ar Raz ha pleg-mor Gwaien – unan anezho eo Ar Yeoded, en abeg d'an anv moarvat, ha da zismantroù un oppidum a zo bet kavet eno.

Istor « Liñvadenn gêr Is »
Is e oa kêr-benn rouantelezh Kernev pa oa Gradlon Meur o ren. Gant ur puñsPe ur poull azdalc'h ; ur puñs eo er Barzhaz. divent e veze diwallet diouzh an aloubadegoù hag ar reverzhioù bras. Un nor guzh a oa d'ar puñs-se, a veze digoret pe brennet diouzh ma troe an traoù ; gant ar roue e veze an alc'hwez aour-se bepred.

Sant Gwenole, kuzulier Gradlon, en deveze poan o kendrec'hiñ ar roue da lakaat termen da emzalc'h diroll ha dizoue ar briñsez Dahud ; diouganañ a reas e vije liñvet Is en abeg dezhi.

D'un noz end-eeun e teuas Dahud da laerezh alc'hwez ar puñs p'edo he zad o kousket, kement-se evit difinañ war un dirolladeg he devoa kaset en enor d'he c'haredig. Pa voe digoret ar skluz ez eas ar mor tre e kêr.

O tec'hel war varc'h e oa Gradlon, e verc'h gantañ war an talier, pa c'hourc'hemennas Gwenole dezhañ divarc'hañ Dahud abalamour ma oa re garget ar jav : « Diabenn an droukspered hag a zo a-dreñv dit ! »Barzhaz Breizh, notennoù. Sentiñ a reas ar roue, ha lonket gant an donn e voe ar briñsez.

Abaoe al liñvadenn e vez klevet kleier-galv Is o vrallañ ha Dahud o c'hlac'hariñ pa vez ar reverzhioù brasañ.

Gwrizioù ar vojenn
Keltiek eo orin mojenn kêr Is, pa vez kanet e Breizh, e Kembre hag en Iwerzhon, pep hengoun o lec'hiañ Is en e vro. Pa gan Breizhiz a-zivout ur puñs ez eo feunteunioù a liñv kêr er broioù all.

Bepred e vez lakaet bugel ar roue – priñs pe briñsez – da atebek war ar reuz, ha bewech e vez kastizet gant an doue kristen, dre veuziñ pe dre dreiñ d'ur vorganez – ar pezh a zo paganC'hoazh ur vojenn geltiek hag a zo bet kristenaet ; gwelit roue Arzhur..

Ar vojenn skrivet
Kanet e veze mojenn liñvadenn gêr Is a rumm da rumm betek ma voe lakaet war baper e 1636 gant ar Montroulezad Albert Le Grand Albert Le Grand, Les vies des saints de la Bretagne armorique.
1839 en he c'haver e kentañ embannadur Barzhaz Breizh, heuliet e 1844 gant Émile Souvestre Émile Souvestre, Le Foyer breton.
War-dro 1850 e voe savet Gwerz Kêr Is gant Olier Souetr.
Guy de Maupassant a skrivas un doare e 1882 evit ar gazetenn Le Gaulois Guy de Maupassant, En Bretagne.
Bloaz diwezatoc'h, e 1883, e teuas dindan pluenn Paul Sébillot Paul Sébillot, Le folklore de France – La mer et les eaux douces
Gant Anatole Le Braz e voe kontet ivez e 1893 Anatole Le Braz, Les villes englouties.
En , e 1926, e voe adkontet mojenn kêr Is gant Charles Guyot Charles Guyot, La légende de la ville d'Ys, Coop Breizh, 2000 .
E 1935, en deus Roparz Hemon skrivet Santez Dahud, un istor disheñvel e-lec'h m'emañ Dahud ur Santez. Adembannet eo bet betek ar pevare embannadur e 1998 Roparz Hemon, Santez Dahud, Hor Yezh, 1998 .

Hêrezh
 500px Tec'h ar roue Gradlon • Évariste-Vital Luminais, 1884Eoul war lien – 200 x 310 cm • Mirdi an Arzoù-kar, Kemper
Lennegezh
 En doare bet skrivet gant Charles Guyot e 1926 e ra dave an darn vuiañ eus an dud pa vez meneg eus mojenn kêr Is.
  Henri Quéffelec (1962), Tempête sur la ville d'Ys (ASIN : B003X85AGU)
  Michel Le Bris (1985), Ys, dans la rumeur des vagues (ASIN : B0014JVX1G)
  Poul & Karen Anderson (1986-1988), The King of Ys
 Roma Mater  •  
 Gallicenae  •  
 Dahut 
 Roma Mater 
  Françoise Gange (1992), La ville plus basse que la mer 
  Martial Caroff (2007), Les cinq saisons d'Ys 
  Michel Brosseau (2011), Folie d'Ys 
Istorioù evit ar vugale
  Régine Joséphine & Virginie Grosos (2008), Au pays d'Ys 
  Fanny Cheval (2015), La ville d'Ys – Une légende de Douarnenez 
Bannoù-treset
  Claude Auclair & Alain Deschamps (1981), Bran Ruz 
  Raquel Alzate & Rodolphe (2013), La ville d'Ys
 La folie Gradlon 
 Morgane la Rouge 
C'hoariva
  Strollad ar Vro Bagan (1987), Ys la maudite

Levrlennadur
 Théodore Hersart de La Villemarqué, Le Barzhaz Breizh, meur a embannadur :
• Librairie académique Perrin, (1867) 1963, 
• Mouladurioù Hor Yezh, 1988 
• Coop Breizh, 1999 
 Emmanuel Salmon-Legagneur, Les noms qui ont fait l’Histoire de Bretagne, Coop Breizh/Institut Culturel de Bretagne, 1997  & 
 Charles Guyot, La Légende de la ville d’Ys, Coop Breizh, Spézet, 1998, 
 Anatole Le Braz, Magies de la Bretagne (tome 1), Robert Laffont, 1994 
 Abeozenn, « Mojenn Gêr-Iz », Al Liamm, niverenn 194, 1979, pp. 205-213. Ur studiadenn e brezhoneg war ar mojenn. 
 Françoise Le Roux & Christian-Joseph Guyonvarc'h, La Légende de la ville d’Is, Ouest-France, 2000 
 Thierry Jigourel, Merlin, Tristan, Is et autres contes brittoniques, Jean Picollec, 2005, 

Notennoù

 Gwelet ivez 
 Mojenn Kêr-Is er bannoù-treset

Rummad:Lec'hioù mojennel
Rummad:Kêrioù distrujet
Rummad:Kêrioù beuzet
Rummad:Mojennoù Breizh
Rummad:Lec'hioù gwengelouriezh Preden
Rummad:Bae Douarnenez
rummad:Mojennoù ar mor