Kemper

Kemper (anvet Kemper-Kaourintin pe Kemper-Kernev ivez) a zo ur gêr e mervent Breizh war ribl an Oded, kêr-benn gozh Kerne ha prefeti departamant Penn-ar-Bed. Kemperiz e vez graet eus he annezidi, ha 63 513 a oa anezho e 2014. 100 187 annezad a oa e Kemper Breizh Izel, ar gumuniezh tolpad-kêrioù, ar pempvet brasañ e Breizh.

Birvidik eo sevenadur hengounel Breizh-Izel e Kemper, heñvel ouzh he bagadoù ha Gouelioù-Meur Kerne hag a zo e-touez ar festivalioù hañv brasañ eus ar vro.

Douaroniezh
 Ar Stêr Deir, an Oded, ar Froud hag ar Jed a gember e Kemper. Al lanv a sav a-hed traoñienn an Oded betek kêr. Kemper a zo evel ur porzh e foñs an aber, ur saviad armerzhel eus ar re bennañ. Setu perak eo ur c'hroashent kozh-tre.

Anv
Koshañ anv a gaver eo hini Aquilonia e 1022 (Sanctae Mariae in Aquiloniae civitate), met dizemglev zo diwar-benn pelec'h resis edo ar gêr-se. P'emañ aquilo anv latin an avel Norzh e soñj lod e oa an anv-se hini ur c'harter e Norzh ar gêr galian-ha-roman, houmañ war riblenn Su an Oded.

E 1085 e kaver roud eus Quimpercorentin (pe Kemper-Kaourintin) ken eo staget kreñv ouzh ar gêr-eskopti memor e eskob kentañ sant Kaourintin.

E "Quimper-Corentin" en doa ijinet Yann ar Feunteun e c'hellfe erruout gwalldro ar charretour stanket el lagenn.

 Stummoù skrivet an anv 
 Erwan Vallerie ː Kemper Cor. , 1038; Kemper Courentini, 1084; Kemper sancti Courentini, 1116; Kimper, 1160; Confluentia, 1166; Quemper, 1218; Kemper C., 1222; Quimper C., 1236; Campercorantin, 1302; Camper Corantin, Kempercorantin, Kempercorentin, 1304; Kimper Corentin, 1328; Quimpercorentin, Kemper Corentin, 1365; Kampercorantin, 1364; Kemper Corintin, 1367, 1375; Quinpercorentin, 1384; Quimpercorentin, 1423; Kemper Corentin, 1451, 1516; Kimpercorentin, 1533; Kimper Corentin, 1541; Kempercorentin, 1543, 1594; Quimpèr, 1709Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995

 Gerdarzh 
E-lec'h ma kej doureier ar Stêr Deir, an Oded hag ar Jed, emañ kêr hag e-se ur c'hember (eus ken + ber e teu an anv), orin an anv. Cymer e kembraeg a zo dezhañ ur ster nes: kej hag en iwerzhoneg eo bet goveliet comhar evit kenlabour.

 Ardamezioù 
75px« En glazur e dourc'h tremenant en argant, kernielet ha krabanet en aour ; e gab en erminoùPol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 »
Roll d'Hozier, 19 a viz Gouhere 1697
Sturienn: Unanet e vimp kreñvFroger & Pressensé, Armorial des communes du Finistère, 2001; golo 4 (tresadenn gant Bernard Le Brun).
 Istor 
 Anvioù kêr
 Henamzer 
 Un hent roman a gase eus Darioritum (Gwened bremañ) da Lokmaria-KemperHenri Guiriec, La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé, e ti an aozer, 1939, (e galleg), pajenn 16.
 Dispac'h Gall 
 Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Kemper da benn un distrig,  hini KemperJ. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105.
 Krouet e voe kumunioù Kemper, Kerfeunteun, an Erge-Vihan ha Penharz e 1790. Rannet e voe parrez Lokmaria e miz Meurzh 1790 etre kumun Kemper ha kumun an Erge-Vihan.
 Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Coz, Ollitraut, Serandour ha Le Gac, "oc'h ober skol er c'hloerdi", ha gant Guillaume, Saozanet, Poyer, Le Bour ha Feillat, "oc'h ober skol er c'helenndi"; nac'het e voe gant Le Gac, "rejent (adrener) er c'helenndi"Kristof Jezegoù, Hor Bro e-pad ar Revolusion, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajennoù 50 ha 51.

 1863: degouezhout a ra an hent-houarn e Kemper e miz Gwengolo (Linenn Landerne Savenneg). 

 Brezel-bed kentañ 
 Mervel a reas 556 gwaz ag ar gumun, da lâret eo 2,87% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezelMemorial Genweb.

 Eil Brezel-bed 
 Mervel a reas 281 den ag ar gumun abalamour d'ar brezelMemorial Genweb.
 Kouezhout a reas un nijerez Henschel Hs 126 (marilhet WNr 3170) eus an aerlu alaman (Luftwaffe) d'an 9 a viz Genver 1941 e Keraien, tost distrujet razh e voe; un nijerez alaman Junkers Ju 87 B-2 (marilhet WNr 5603) a gouezhas er gumun d'ar 21 a viz Meurzh 1941, mervel a reas an daou nijour, douaret int e bered alaman Huisnes-sur-Mer (Bro-C'hall)Pertes Luftwaffe Finistère.
 Dieubet e voe Kemper gant ar Rezistañs d'an 8 a viz Eost 1944Michel Guéguen ha Louis-Pierre Le Maître, L' Aigle sur la mer - Concarneau 1939 - 1945, levrenn III, 1988, pajenn 65.
 Ar gumun vras 
 E 1960 e voe bodet kumunioù Kemper, Kerfeunteun, an Erge-Vihan ha Penharz da vont d'ober ur gumun vras hepken, Kemper.
 Monumantoù ha touristerezh 

Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.

 Ar ramparzh 
Kemper a zo bet ur ramparzh maen en-dro dezhi adalek an XIIvet kantved. Ar voger-dro, dezhi 1500 metr hirder, a oa toullet gant pevar forzh-meur, unan anezho gant ur pont-gwint. Ar fozioù a veze douret gant ar stêrioù.

Ed an tourioù war ar c'hostezioù Su ha Reter, e-lech e c'hellfe lañset an argadoù en un doare aesoc'h.

Er XIVvet kantved e voe ouzhpennet belegoù-tarzhell e krec'h ar ramparzh evit an difenn a-serzh.

Un nebeud kempennadurioù a voe graet da heul donedigezh ar c'hanolierezh er XVvet kantved: savadurioù e maen-ben evit lakaat ar bannadelloù da zazlammat, tarzhelloù, toulloù bukañ, ur beg-moger en Norzh.

En  e voe dilezet tamm-ha-tamm ar ramparzh d'ar berc'henned tost ha distrujet ar pozhioù evit aesaat an tremenerezh.
 Monumantoù ar re varv 

 Monumant, Brezel 1870-1871 ha Brezel gall-ha-sinaat, 1909.
 Monumant ar re varv, (1914-1918) hag Eil Brezel-bed, luc’hskeudennMemorial Genweb. Dioueliet e voe d’ar 25 a viz Mae 1928Université de Lille.
 Monumant ar re varv, Aljeria-Maroko-Tunizia, 1952-1962 ha TOEMemorial Genweb.

 Dezougen 

 Ar porzh-houarn.

 Sevenadur 

 Sevenadur pobl 

 Sonerezh 
E Kemper e kaver meur a vagad, tri outo o kemer perzh er rummad kentañ : Bagad Kemper bet kampion Breizh, Bagad Ar Meilhoù Glaz ha Bagad Penhars. Kavet e vez ivez Bagad Kerne, Bagad an Erge Vras, Bagad Ar Re Gozh ha Bagad Sant Padrig.

 Dañs 
Kelc'hioù keltiek a zo ivez. Kelc'h Keltiek Eostiged ar Stangala e-touesk ar re anavezetañ. Kampion Breizh kengevredigezh Kendalc'h e oa ar c'helc'h e 2006. Ar c'helc'hioù all a zo Dañserien Kemper eus kengevredigezh War 'l Leur ha Keltiad Kemper.

 Poblañs 
An eil kêr pobletañ e Penn-ar-Bed eo Kemper war-lerc'h Brest, hag an hini gentañ eus Bro-Gerne. An niver annezidi nevesañ hervez Wikdata zo 

 Emdroadur ar boblañs 1962  1968  1975  1982  1990  1999  2006  2012 45989  52496  55977  56907  59437 63238  64900  63360 <small>Niver kemeret adalek 1968 : Poblañs hep kontoù doubl

Emdroadur ar boblañs abaoe 1790(Kemper hag ar c'humunioù bet staget outi e 1960: an Erge-Vihan, Kerfeunteun ha Penharz)

Ar vaered

 Brezhoneg 
 Ar Brezoneg er Skol 
 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skolMarsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936.
 Ya d'ar brezhoneg 
 D’ar 6 a viz C’hwevrer 2008 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun ha roet d'ar gumun war-un-dro al label Ya d'ar brezhoneg live 1.
 D’ar 16 a viz Mae 2012 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 2.
 Da-heul roidigezh al label Ya d’ar brezhoneg a live 2 e 2012 e oa bet votet d’an 9 a viz Du 2017 gant Kuzul-kêr Kemper un divizadeg all gant oberoù nevez da gas da benn evit tapout al label a live 3.

 Skolioù 
 Teir skol Diwan a zo eno, e Kerfeunteun (1977), Penharz ha Krec'h-Gwenn (An Erge-Vihan). 
 Ur skolaj Diwan dediet da Jakez Riou, zo ivez e Penharz.
 Klasoù divyezhek ivez e Skol Jacques Prevert e Kerfeunteun hag e skolaj Brizeux.
 E Kemper emañ Kelenn, an aozadur stummañ skolaerien ha kelennerien skolaj ha lise kaset en-dro gant Diwan.
 E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skolioù Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 466 skoliad (8,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)Kelenn.
Tiez-embann
Bannoù-Heol.
Mouladurioù Hor Yezh.
Al Lanv.
 Armerzh 
 Tud 
 Tud bet ganet eno 
 e-tro 1450 : Michel Marion, paramantour ha brogarour
 1718 : Élie Fréron, kazetenner hag enebour da Voltaire
 1738 : Reun Madeg, merdeer
 1781 : Laenneg, medisin
 1807 : Joseph Bigot, savour
 1823 : Anna Mezmeur, leanez, istorourez ha skrivagnerez vrezhonek
 1865 : Pierre-Alexis Ronarc'h, amiral
 1874 : Leon ar Berr, kelaouenner ha barzh
 1876 : Max Jacob, skrivagner gallek
 1883 : Charles Chassé, arzvarnour, buhezskriver ha skrivagner
 1886 : Gab Morvan, beleg ha skrivagner brezhonek
 1890 : Pierre de Belay, livour
 1895 : Lionel Floch, arzour
 1923 : Charles Hernu, politikour
 1923 : Pêr Toulhoat, orfebour-bravigour
 1926 : Jacques Villeglé, arzour
 1937 : Nicolas Genka, romantour
 1940 : Jean Failler, skrivagner, krouet tudenn Mary Lester gantañ
 1942 : Anna ar Beg, emsaverez vrezhonek
 1946 : Hervé Jaouen, skrivagner gallek
 1946 : Christian Menard, politikour
 1949 : Dan ar Braz, sonour
 1955 : Laurence Lavrand, skrivagnerez c'hallek
 1958 : Marie Seznec Martinez, stilourez
 1959 : Jean Le Cam, merdeer (sport)
 1959 : Jil Penneg, aktour ha skrivagner brezhonek
 1961 : Tepot Gwilhmod, embanner brezhonek
    : Anne Quéméré, sportourez
 1964 : Roland Jourdain, merdeer (sport)
 1976 : Yves Cotten, treser ha skrivagner
 1988 : Moran Dipode, skrivagner brezhonek

 Tud bet marvet eno 
 1349 : Sant Yann Diarc'hen (Santig Du)
 1493 ː Alain le Maout, eskob Leon eus 1482 da 184, hag eskob Kemper eus 1484 da 1493. Kadoriad kentañ Kambr ar C'hontoù Breizh e oa bet eus 1486 da 1492
 1755 : Marion ar Faoued, laerez hag harozez-pobl
 1800 : Yves Marie Audrein, eskob
 1805 : François Valentin, livour
 1876 : Pierre-Paul de la Grandière, amiral
 1894 : Joseph Bigot, savour
 1895 : Fañch an Uhel, gwerinoniour ha barzh brezhonek
 1903 : Arsène de Kerangal, mouler ha troour.
 1905 : Jean-Marie Déguignet, skrivagner
 1907 : Alfred Beau, arzour
 1926 : Frédéric Le Guyader, skrivagner gallek
 1947 : Emma Herland, livourez
 1958 : Victor Lucas, kroc'haner
 1971 : Pêr Yann Nedeleg, beleg ha skrivagner brezhonek
 1984 : Reun Menez Keldreg, skrivagner.
 1995 : Pêr-Jakez Helias, skrivagner, barzh ha den a radio
 2000 : Bernard de Parades, folklorour
 2007 : Bernard Le Brun, ardamezour ha bannielour
 2007 : Loeiz Roparz, renevezer ar festoù-noz
 2009 : Yann Brekilien, skrivagner breizhek
 2015 : René Vautier, filmaozour
 2016 : Martial Ménard, geriadurour ha yezhoniour brezhonek.
 2020 : Jean-Yves Lagadeg, geriadurour ha yezhoniour brezhonek.

 Tud liammet gant kêr pe o deus tremenet un tamm eus o buhez eno 
 Alan Kainhart, kont Kerne
 Alan Fergant, dug Breizh
 Hoel II, dug Breizh
 Joseph-François Dupleix
 Yves Marie Audrein
 Jacques Cambry
 Kervarker
 Anatol ar Braz
 Ernest Ponthier de Chamaillard
 Jef ar Penven
 Julien Gracq

 Ardamezeg ar familhoù 
80pxJacques Aymer, genidig eus bro Boatev, marc'heg Sant-Yann Jeruzalem, 
rener Kemper e 1527En argant e dreustell kenframmek etre abel ha gul a beder pezh80pxle Baron

ur c'huzulier ouzh prezidial Kemper e 1660En argant e dreustell heuliet gant teir melionenn, an holl en geot80pxle Barzic
aotrounez Keranstivel, e LokmariaEn glazur e gebrenn en argant, heuliet gant teir brizhenn ginerminig ivez en argant80pxHervé le Bastard de Kerguiffinec,
maer Kemper ha kannad ouzh ar Breujoù e 1738.

Nicolas le Bastard de Kerguiffinec,

mab Hervé, alvokad ar Roue ouzh Prezidial Kemper 1755En argant e deir dreustell en gul leinet gant teir brizhenn erminig80px? Le Baud 
Senesal Kemper e 1590En argant e fempdiliaouenn en gul80px? de Carné 

gouarnour Kemper er bloaz ... ? En aour e ziv dreustell en gul80pxJ.M.G du Haffont ː bet ganet e Kemper an 8 Kerzu 1745 (= 50 bloaz); kabiten troadegiezh; marc'heg Sant-Loeiz; eil-major en Rohan; divroad; barnet ar 15 thermidor e KiberenEn gul e gudon en argant pigoset hag iziliet en aour.80pxde Kerloaguen

Aotrounez Krec'heuzen, e parrez Sant-VazheEn argant e erez dispak iziliek ha pigosek en gul.
Sturienn ː Sans effroy80pxMathieu Lohéac, prokulor ar Roue ouzh prezidial Kemper e 1590En argant e vailhenn en sabel80pxJean du Quélenec de Saint-Quérec, gouarnour Kemper e 1592En erminoù, e gab en gul karget gant teir flourdilizenn en aour80pxSébastien Ninon, kuzulier ouzh prezidial Kemper e 1700En glazur e seizh steredenn en argant

 Mirdioù 

 Mirdi an Arzoù-Kaer (Kemper).

Liammoù etrebroadel
Gevelliñ
 Bro Kêr Abaoe  Remscheid 1971  Luimneach 1981  Ourense 2006  Yantai 2005  Foggia 2011  Lavrio 2009

Kevelouri
 Bro Kêr Abaoe  Sântămăria-Orlea 2007

Sport
Darvoudoù-sport a bep seurt
 4 a viz Gouere 1958 : 9 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kemper ha Sant-Nazer; trec'h eo André Darrigade (Frañs).
 30 a viz Mezheven 1962 : 7 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kemper ha Sant-Nazer; trec'h eo Huub Zilverberg (Izelvroioù).
 27 a viz Mezheven 1965 : 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kemper hag ar Baol-Skoubleg; trec'h eo Guido Reybrouck (Belgia).
 15 a viz Gouere 1991 : 10 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Roazhon ha Kemper; trec'h eo Phil Anderson (Aostralia).
 16 a viz Gouere 1991 : 11 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kemper ha Sant-Ervlan; trec'h eo Charly Mottet (Frañs).
 11 a viz Gouere 2004 : 8 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Lambal ha Kemper; trec'h eo Thor Hushovd (Norvegia).

 Liammoù diavaez 

  Lec'hienn ofisiel kêr Gemper e brezhoneg hag e galleg
  Kemper war lec'hienn Geobreizh

 Levrlennadur 

 Daveoù ha notennoù 

Rummad:Kemper
Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed
Rummad:Kumunioù Kerne
Rummad:Bro C'hlazig
Rummad:Pennlec'hioù departamantoù Bro-C'hall
Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh
Rummad:Ar Brezoneg er Skol
Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed