Amprevanoniezh

An amprevanoniezh a zo ur skourr eus al loenoniezh a zo e bal studiañ an amprevaned.

 Istor an amprevanoniezh 

Kregiñ a ra an amprevanoniezh gant Aristoteles (-384/-322) hag a zispartias al loened gwad enno (Enaimaed) diouzh ar re all (Anaimaed). An amprevaned (Entomaed) a oa unan eus ar 4 familh a yae d'ober an Anaimaed hervezañ.

Er XVIvet kantved e labouras Ulisse Aldrovandi (1522-1605) war rummatadur al loened hag e renkas an amprevaned diouzh o lec'h-bevañ (douar pe dour) ha diouzh niver ha stumm o favioù hag o eskell.

Gant Jan Swammerdam (1637-1680) e voe savet an oberenn gentañ a blede gant korfadurezh an amprevaned.

Carl von Linné (1707-1778) a rummataas an amprevaned e 9 urzhad, diouzh stumm o eskell :
 Koleoptered, eskell diadreñv gwarezet gant an eskell diaraok a ya d'ober ur seurt gouhin kalet (sk. Buoc'hig-doue)
 Orthoptered, eskell eeun (sk. Kilhog-raden)
 Hemiptered, eskell diadreñv kroaziet ha hanter-guzhet (sk. Pugnez)
 Lepidoptered, eskell goloet gant skant (sk. Balafenn)
 Nevroptered, eskell nervennek (sk. Debrer-merien)
 Hymenoptered, eskell liammet div-ha-div (sk. Gwenan)
 Diptered, div askell (sk. Kelien)
 Thysanoptered, eskell gant pempilh (sk. Trips)
 Aptered, diaskell (sk. Laou)

E 1736 ec'h embann Réaumur (1683-1757) Mémoires pour servir à l'histoire des insectes hag a vo a bouez bras en amprevanoniezh.

Lamarck, e 1800, a ginnigas un termenadur evit sklaeraat petra eo an amprevaned. Tost a-walc'h eo e dermenadur ouzh an hini implijet gant an amprevanoniourien a-vremañ.

Jean Henri Fabre (1823-1915) zo brudet evel skiantour, skrivagner hag arvester ouzh an amprevaned. Lakaet eo Fabre e-touez tadoù etologiezh an amprevaned. Deskrivañ a reas e arnodennoù hag e evezhiadennoù en e Souvenirs entomologiques. 

 Hec'h implijoù 
Meur a implij a vez graet diwar ar c’helenn skiantel-mañ :

 ekologiezh
 gounezerezh ha gwezegouriezh
 kleñved ar plant
 stourm ouzh an amprevaned gwaster (dre louzeier kimiek pe dre ar stourm biologel)
 greanterezh (produadur al louzeier-amprevaned, gwarez ar boued hag ar prenn)
 medisinerezh
 medisinerezh lezennel (evit diskoachañ eurioù ar marvoù hag an abeg anezho)
 sevel tiez (stourm ouzh an amprevaned debrer)
 stourm ouzh an amprevaned arvevat (arvevadouriezh) hag ouzh ar re a zegas kleñvedoù bilim 

 Liammoù diavaez 
 Diazez-stlenn HYPPZ an INRA diwar-benn an amprevaned gwaster
  Lec'hienn war buhez an amprevaned (e saozneg)
 Office pour les insectes et leur environnement
 http://www.abacq.net/insecta/ INSECTA, Istor an amprevaned (e galleg)

 Levrlennadur 
 Michel Lamy : Les insectes et les hommes, emb. Albin Michel Sciences, 1997

Rummad:Istachennoù al loenoniezh
Rummad:Amprevanoniezh