Landerne

Landerne () zo ur gumun e Bro-Leon ha Bro-Gerne e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh. Penngêr kanton Landerne eo.
 Douaroniezh 
 War lez ar stêr Elorn emañ Landerne.

 Anv 
 Bernard Tanguy ː Landergneau, 1206 ; Landerneu, 1218 ; Landerneau, 1233 ; Landergnau, 1296 ; Landerniau, c. 1330 ; Landerneau, 1467.
 Erwan Vallerie ː Landergneau, 1206 ; Landerneu, 1218 ; Landernau, 1233 ; Landerinau, 1265 ; Landergnau, 1296 ; Landerniau, c. 1330 ; Landerneau, 1336, 1467 ; Lanternoc, 1536 ; Lenderneau, 1630.
Gerdarzh
Lan - Theernoch, anv un eskob.
 Ardamezouriezh 
80pxEn glazur e deirgwern greet en aour, sparrarouez e wern-volosk gant ardamezioù Roc'han en gul e nav mailhenn en aour 3-3-3, sparrarouez e wern-greiz gant ardamezioù Breizh en erminig, sparrarouez e wern-vizan gant ardamezioù Leon en aour e leon kudennek en sabel.
Ger-ardamez : Dalc'h soñj, dalc'h mat
Katalog d'Hozier, 1696
Treser : Bernard Le Brun
 Istor 
Orin
A-gozh e sav diazezadur ur gêr e traoñ aber ar stêr Elorn. Seblantout a ra an anv Landerne dont pe eus Lann + Ternog pe eus Lann + Tenenan, a oa o-daou ermited eus ar .
Anv a zo eus Landerne er paperoù ofisiel er boaz 1206.
Gouzout a reer avat e oa annezet al lec'h gant Galianed-ha-Romaned dre ma oa ur c'hroashent a-bouez-bras en em gave aze a-drugarez d'ar roudour da vont eus an daou du eus ar stêr.
Pemp hent kozh a zo: 
Hent Montroulez, a dremene dre an ospital gozh hag ar Roc'h-Morvan;
Hent Karaez, dre an ospital gozh ha krec'hienn gozh Penn-ar-C'hrann (hent ospital Ferdinand Grall bremañ);
Hent Kemper, dre straed Daoulaz ha Lannurvan;
Hent Brest dre Gêrlaran ;
Hent Lesneven dre Beler.
Henamzer
 Adalek ar , ec'h en em gav ar Vrezhoned en Arvorig hag e annezjont en draoñienn. E-pad meur a gantved e voe gwarezet ar stêr Elorn gant kestell ar Roc'h-Morvan hag, izeloc'h, Kastell Goueled ar Forest.
Krennamzer
 Adalek penn-kentañ ar Grennamzer e oa Landerne perc'hentiezh tiegezh galloudus Leon hag e 1363 e voe hini tiegezh ar Roc'haned, dre un dimeziñ. An dimeziñ-se a verzer dre sellout ouzh ardamez kêr Landerne : al leon evit tiegezh Leon ha kroazvein evit tiegezh Roc'han.
Amzerioù modern
 Dindan ren ar rouaned e oa ur gêr a-bouez rak kêr-benn Priñselezh Leon e oa. Meur a wech e voe gwallaozet ar gêr en abeg d'ar brezelioù : gant an Normaned, gant ar Saozon (Brezel Kant Vloaz), gant Brezel an Ere ivez. Da vare an Dispac'h Gall e oa endeo ur geoded vihan a veve diwar Kenwerzh ar Mor, gant ur c'huzul-kêr, a veze kadoriet gant ur prokulor-sindik da gentañ ha goude-se gant ur maer, adalek 1692.

 Emsavadeg ar Bonedoù ruz 
 Trubuilhoù a voe e Landerne en noz etre an 3 hag ar 4 a viz Gouere; preizhet razh e voe tiez Bigeaud, fermer an dleoù, ha Blaizot, skignour ar paper-timbr; e ti ar sindig e voe tapet kig-bevin ha kig-sallYvon Garlan ha Claude Nières, Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges, Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e galleg), pajennoù 113 ha 119.
 Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh tri den eus Landerne, Paul Menac, François Leffait ha Mathieu Sizon, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruzArthur Le Moyne de La Borderie , La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675, adembannet e Les Bonnets Rouges, Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e galleg).
Dispac'h Gall
 1790: gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer e voe lakaet Landerne da benn distrig LanderneJ. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105. 
 Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Pillet, kure e Sant-Julian, Corre, aluzenner an ospital, Thomas ha Leier, beleion, an Tad Alexis, superior ar venec'h eus urzh Sant-Benead, da daou vanac'h eus ar memes kouent, an Tadoù Fidèle ha Pascal; nac'het e voe gant La Rue, person Sant-Houardon ha Jocguet, kure en hevelep parrez, Bodenez, person Sant-Tomaz ha Marc, kure er memes parrez, Roussel, person Beuzid, ha Mouden, kure en hevelep parrezKristof Jezegoù, Hor Bro e-pad ar Revolusion, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 45; 
 an Dispac'h ne voe ket fall evit Landerne rak frankizour e oa ar boblañs dre vras. Ar Gonvañsion a zivizas zoken ober eus Landerne kêrbenn departamant nevez-krouet "Penn-ar-Bed" (dezvad an 19 a viz Gouere 1793). Kement-se a badas 16 miziad hepken avat.
Reverzhioù greantel
 A bep seurt atalieroù a voe digoret e Landerne da vare ar reverzhioù greantel.
Labouradegoù boujiennoù, soavon, bier, bangounelloù-burezh, ha dreist-holl ar Wiaderezh, "Société Linière du Léon", war hent Landivizio, he devoe betek 2500 micherour. 
An hent-houarn a zegasas diorrodur kêr dre he liammañ ouzh Pariz e 1865 hag ouzh Kemper e 1865.

 A-raok ar ar brezel 14 e oa ur batailhon ag ar 118vet Rujumant Troadegiezh kazarniet e Landerne, hag e c'her-stur e oa Peg Barz.
 Da heul ar brezel 14 e tigreskas ar boblañs e kêr e-pad ur pennad. Goude 1944 e kresk ar boblañs a-nevez.
 Brezel-bed kentañ 
 Mervel a reas 297 gwaz ag ar gumun, da lâret eo 3,60% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezelMemorial Genweb.
 Eil Brezel-bed 
 Mervel a reas 82  zen ag ar gumun abalamour d'ar brezelMemorial Genweb.
 D'an 19 a viz Even 1940 e tegouezh al lu alaman e Landerne; difennet eo kêr gant 150 martolod gall ha 40 soudard eus an Droadegiezh Drevadennel. Goude teir euriad emgann e teu an Alamaned tre e kêr. Tri milour gall a zo lazhet, gant al Letanant-Lestr Jean Moreau, penn an difenn, en o meskLe Télégramme, 16 a viz Even 2010.
 D'an 23 a viz Gouere 1942 e kouezhas un nijerez Whirlwind marilhet P7060 ha kodet HE-? eus ar 263th Squadron eus ar Royal Air Force Volunteer Reserve e Landerne; lazhet e voe he levierPertes RAF Finistère.
 Brezelioù didrevadennañ 
 Brezel Indez-Sina 
 Mervel a reas  nav milourMemorial Genweb.
 Brezelioù didrevadennañ 
 Mervel a reas eizh milour eus ar gumunMemorial Genweb.
Un nebeud darvoudoù o deus merket istor Landerne
1336 : Diazezadur an ospital, a voe dilec'hiet da straed an harluidi e 1660
1510 : Pont Roc'han adsavet
1604 : Savidigezh porched iliz Sant-Houarzhon
1607 : Savidigezh tour iliz Sant-Tomaz
1664 : Savidigezh ti Leurgêr ar Marc'had lesanvet bremañ "Ti an Dugez Anna", gwechall ti ar Sechenaliezh
1701 : Savidigezh kouent an Ursuladezed, a voe implijet goude-se evel ospital, toull-bac'h, kazarn, ha bremañ lise (Lise an Elorn bremañ)
1728 : 1788 Adsavidigezh ar c'haeoù
1828 : Ar Ganol
1860 : Dibenn adsavidigezh iliz sant-Houarzhon, a oa a-raok e plas ar C'hredit Labour-Douar e-kichen ar Family. Dalc'het e voe ar porched (eus an Azginivelezh) hag an tour.
 Monumantoù ha traoù heverk 
An Ospital, diazezet e 1336
Maner la Petite-Palud, XV, XIXvet}}
Kouent ar Gordennerien, XVII
Kouent hag iliz an Ursulinezed, 1715, XVII
Chapel an Ursulinezed
Chapel Sant-Sebastian
Iliz Sant-Houardon, XVI, XVIIPrioldi Sant-Tomaz, XVI
Iliz Sant-Tomaz a Gantorberi, XVI, XVII
Chapel ar Gapusined, XVII
Iliz Beuzit-Konogan , 1591, XVII
Kastell Kerlezerien
Garnell Sant-Tomaz, XVII
Ti Gillard, 1639Ti an Dugez Anna, 1664
Ti Dutoya, 1667
Ti Itron-Varia Rumengol, 1668
Maner Keranden, XVII, 1823, 1904
Maner Kerlaran, XIX
Pont Landerne, savet war an Elorn, a reer anv anezhañ en ur skrid eus 1336. E 1510 e oa bet adsavet gant mein gant Yann II a Roc'han. Abaoe e reer pont Roc'han anezhañ. Da gentañ e oa war ar pont ur vilin, ur gored, ur chapel, un ti-gward hag ur prizon. En  e voe savet tiez-annez warnañ.
250px|thumb|Pont Roc'han e Landerne
 Monumant ar re varv, luc'hskeudennoùMemorial GenwebMemorial Genweb. D’an 29 a viz Du 1918 e voe divizet a-unvouezh d'e sevel gant ar c’huzul-kêr. Dioueliet e voe d’an 13 a viz Du 1921. Nevesaet e voe e golonennoù e 2008Université de Lille.
 Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 

Cassini hag EBSSA
 Brezhoneg 
Ya d'ar brezhoneg
 D'an 22 a viz Kerzu 2004 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
 D'an 28 a viz Genver 2005 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 2.
Deskadurezh
 Daou hentad divyezhek Div Yezh (168 skoliad e 2010), un hentad divyezhek zo er skolaj hag el lise publik (226 en holl e 2011)
 Staliet eo Diwan Breizh e Landerne.
 Ur skol Diwan (47 skoliad e 2011).
 Ur skol brevez divyezhek Dihun a zo (80 skoliad e 2011). 
 E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 301 skoliad (19,3 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)Kelenn.
Buhez foran
 An ti stummañ dibaouez Stumdi zo lec'hiet e Landerne.
 Radio Arvorig FM a skign adalek Landerne.
 Divyezhek eo an holl banelloù e kreiz-kêr.
 Divyezhek eo ti-gar Landerne.
 Bep bloaz e vez Gouel Kann al Loar e Landerne gant ur plas a-bouez roet d'ar brezhoneg: kenstrivadegoù lazoù-kanañ Kanomp Breizh, pezhioù c'hoari, kenstrivadegoù istorioù berr a vez kinniget bep bloaz.

 Tud 
Tud ganet eno
 1712 ː Guillaume Mazeas; lennegour (Landerne, 1712 - Gwened, 1776)
 1713 ː Jean Mazeas; matematikour (Landerne, 1713 - Paris, 1801)
 1726 ː Yves Querboeuf; Istorour ha lennegour (Landerne ,1726 - Brunswick, 1799)
 1753 ː Louis-Julien Roujoux; baron Landerne; prefed ha barzh (Landerne, 1753 - Brest, 1919)
 1756 ː Yves Le Coat, baron Sant-Haouen; eil-amiral; ijiner arouezioù ar pellskiver (Landerne, 1756 - calais, 1826);
 1779 ː Prudence-Guillaume Roujoux; baron Landerne; refed, istorour (Landerne, 1779 - Paris, 1836)
1902 : Remont Jestin, skrivagner brezhonek
1926 : Édouard Leclerc, kenwerzhour
1981 : Kristof ar Menn (Krismenn), kaner
1988 : Romain Thomas, melldroader
Tud marvet eno
 1791 : Glaoda Mari al Lae, skrivagner brezhonek
1816 ː Augustin Coeuret de Secqueville; eil-amiral enep an dispac'h gall (Oison, 1749- Landerne, 1816)
1825 ː Jean-Marie Jumel; jeneral an impalaeriezh kentañ (Lyon, 1772 - Landerne, 1825)
 1931 : Louis Harel de la Noë, ijinour, saver hentoù-houarn
 1946 : Joseph Ollivier, keltiegour ha gouizieg
 2000 : Jean Malléjac, marc'hhouarner
Gweladennerien brudet
 1373 : ar Gwesklin
 1505 : Anna Vreizh
 1681 : Vauban
 1777 : Jozef II impalaer Aostria, breur Marie-Antoinette
 1796 : Lazare Hoche
 1834 : Victor Hugo
 1858 : Napoleon III hag e wreg
 Ardamezeg ar familhoù 
60pxLe Barzic
Aotrounez Kerbiat e Sant Houardon
En glazur e gebrenn en argant heuliet gant teir brizhenn ginerminig ivez en argant.60pxOlivier Julien, noter ar roue e 1668.
Aotrouniezhoù dianav
En glazur e wezenn en argant heuliet gant teir c'hreskenn en aour.

 Buhez Etrebroadel 
Gevelliñ
 : Hünfeld (1968)
 : Caernarfon (1992)
Emglev mignoniezh
 : Imadate (1992)
Kevelerezh
 : Bam (1977)
 : Mioveni (1989)
Landerne he deus resevet Plakenn Enor Europa Kuzul Europa e 2001.

Monumant
Hêrezh , ar monumant savet gant Tomaz Godin d'an ñ : Le TélégrammeOuest-France.

 Liammoù diavaez 

 Lec'hienn ofisiel kêr
 Landerne war lec'hienn Geobreizh

 Levrlennadur 
 Hervé Abalain : Les noms de lieux bretons. Les Universels Gisserot. 2000
 Daniel Delattre : Le Finistère. Les 283 communes. 2004
 Embannadurioù Flohic : Le Patrimoine des communes du Finistère. 1998
 Michel Froger & Michel Pressensé : Armorial des communes du Finistère. 2001
 Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
 Bernard Tanguy : Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère. Chasse-Marée. ArMen. 1990
 Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995
 Daveoù ha notennoù 

Rummad:Landerne
Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed
Rummad:Kumunioù Bro-Leon
Rummad:Kumunioù Kerne
Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz
Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh
Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed