Kazh

Ar c'hazh (liester kizhier), pe kazh doñv, a zo ul loen-ti doñvaet gant an dud a bell zo. Flour eo e vlevenn. Miaoual a ra ha rouzmouzat, pe lavarout a ra e bater. Brudet eo ar c'hizhier da logota. Kelinañ a ra ar gazhez.

 Skiant 
Ur bronneg bihan eo, ha kigdebrer, hag an hini anavezetañ eus ar c'hazheged. Renket e vez er c'herentiad Felidae hag en isspesad Felis silvestris catus p'eo bet e c'hourdad ar c'hazh gouez (Felis silvestris).

Bevañ a ra ar c'hazh nes-tre d'an den abaoe 3.500 vloaz d'an nebeutañ pa implije Henegiptiz kizhier a-leizh evit diwall o grignoloù diouzh al logod ha diouzh ar c'hrignerien all. Bremañ eo deuet ar c'hazh da vezañ al loen ti stankañ.

Enrollet e vez lignezoù kizhier 'zo evit ma vefent disklêriet evel kizhier a-ouenn hag ar marilh a vez anvet ar pedigree (ger saozneg). Kenstrivadegoù etre perc'henned ha saverien-kizhier a vez aozet evit keñveriañ al loened ha dibab pere a zo an nesañ d'ar patrom termenet evit pep gouenn pe pep isgouenn. Koulskoude, nebeutoc'h eget 1% eus niver an holl gizhier a zo loened a-ouenn.

Renket e vez ar c'hizhier all etre kizhier ti hir o blev ha kizhier ti berr o blev.

 Dezverkoù 

 Perzhioù ar c'hazh 
thumbnail
Pouez ur c'hazh a vez etre 2,5 ha 7 kilogramm (ral a wech en tu-hont da 10, da skouer er ouenn Maine Coon, ha betek 23 pa vezont dreistvaget). Bezañ dreistvaget n'eo ket mat evit yec'hed ar c'hazh hag en deus ezhomm bras da bleustriñ e gorf ha da gaout ur reol-voued aozet mat, dreist-holl pa vez miret ar c'hizhier er gêr. Ar c'hizhier bihanañ eo re ar ouenn treid-du (war-dro 2 gilogramm).

Pa vezont dalc'het e-barzh an tiez e c'hell ar c'hizhier bevañ e-pad 15-20 vloaz, hag anavezout a reer ur c'hazh hag en deus bet bevet betek 36 vloaz. Bevañ a ra pellikoc'h peurliesañ ar c'hizhier ti pa ne vezont ket aotreet da vont er-maez (izelaet eo an arvar diwar emgannoù ha gwallzarvoudoù) hag ivez pa vezont difrouezhet (kizhier-mamm) pe spazhet (targizhier). An oberatadennoù-se a zigresk ar riskloù krign-bev eus ar c'helloù pe ar vierezoù. Ar c'hizhier-mamm a c'hell chom hep tapout krign-bev en o bronnoù pa vezont difrouezhet a-raok kasha pe kaout ar c'hentañ klodad. Bevañ a ra ar c'hizhier dizoñv (deuet da vezañ gouez en-dro) war-dro daou vloaz (keidenn) pe nebeutoc'h peurliesañ (nemet paa vez graet war o zro gant tud a-youl-vat, evel e Roma).

An darnvuiañ eus ar c'hizhier o deus divskouarn sonn ha rouez eo an divskouarn pleget evel m'o deus ar chas. Pa vez fuloret pe spontet e kas ar c'hazh e zivskouarn en a-dreñv en ur grozal pe en ur bufal. E pep skouarn ez eus 32 gigenn hag e c'hell bezañ fiñvet ar skouarn hec'h-unan.

Evit mirout o energiezh e kousk ar c'hizhier muioc'h eget meur a loen ha mui-oc'h-mui en o buhez. Keitat an eurioù kousket bemdez a zo 13 pe 14, met 12 pe 16 ivez. A-wechoù ez a betek 20 eur diwar 24.

Gwrezverk normal e gorf a zo 39 pe 40 derez Celsius (37 evit an dud). 

Kredet e vez eo gouest ar c'hazh da bradañ bewech war e bavioù met n'eo ket gwir e pep degouezh. Gwir eo koulskoude e c'hell ar c'hazh, p'emañ o kouezhañ, lakaat e gorf da weañ dre dastaol. Dont a ra eus e varregezh evit lakaat e gorf gwevn war e gempouez. Kavet e vez unan eus an abegoù e-barzh e livenn-gein 60 mell enni (34 hepken evit an Den). Gant-se e c'hell al loen ober ur c'hamm don gant e c'hein.

Ar c'hazh, an dremedal hag ar jirafenn eo ar pevarzroadeged nemeto a c'hell keflusk pavioù ur gostezenn asambles (hag an hini all goude). Pa vez kaoz eus ar c'hezeg a lakaer d'ober evel-se dre ar pleustriñ e vez graet ar paz-inkane eus al lusk-se. E-touez al loened doñv n'eus nemet ar c'hizhier hag a vale war o bizied (evit-se e vezont anvet digitigradioù).

 Gweled 
Mat-tre eo gweled ar c'hizhier e-pad an deiz, met dibar eo ar gweled e-pad an noz ivez. Pa vez skedus ar gouloù e teu an iris da vezañ ur faout moan-tre evit diwall ouzh ar retina a resev re a c'houloù, ken e vez strishaet tachenn ar gweled. Bez' e c'hell ar c'hizhier gwelout pa vez nebeut-tre a c'houloù p'o deus e-barzh al lagad un organ ispisial anvet an tapetum lucidum. Evel an darn-vuiañ eus ar breizherien, e wel o daoulagad war-eeun asambles ha diouzh-se n'eo ket mat ar gweled war ar c'hostezioù. N'o deus ket ar c'hizhier ur gweled aes gant an tri liv : pa sellont pell e teuz al livioù en o daoulagad.

 Selaou 

 C'hwesha 
Barregezh war ar c'hwesha a zo 14 gwech brasoc'h eget hini an Den, rak div wech muioc'h a gelliged santus zo e fri ar c'hizhier ken e c'hellont santout traoù na vezont ket santet gant an dud.

 Mourroù 

 Kundu sokial 

 Yec'hedoniezh 

Mafia
Kizhier a vez implijet gant mafia Sikilia da lakaat tan er c'hoadoù
http://www.lepoint.fr/insolite/quand-la-mafia-sicilienne-utilise-des-chats-incendiaires-22-06-2016-2048873_48.php.

Lennegezh
 La gatomaquia, gant Lope de Vega, 
 Kazh e heuzoù, gant  Charles Perrault
 Alice, gant Lewis Carroll
 Oda al Gato, gant  Pablo Neruda.

 Lavaroù ha krennlavaroù 
 Al logodenn n'he deus nemet un toull Zo boued d'ar c'hazh abred
 Ar c'hazh a vourr o logota Hag ar c'hi o koulineta
 Ar c'hi hag ar c'hazh Mignoned warc'hoazh
 Ar ouenn a denn : Diwar gi ne vez ket kazh Diwar logod ne vez ket razh
 Da bep hini e vlaz Logod d'ar c'hazh Eskern d'ar chas
 Diwar gi, ki ; diwar gazh, kazh ; Diwar logodenn ne vez ket a razh
 Biskoazh kemend-all ! Lonket ar c'hazh gant ar c'hig-sall !
 Kazh maneget n’eo ket mat da logota
 Kazhig a vale a lip e bav An hini a chom e-kichen an tan A chom da viaoual gant an naon
 Kazh skaotet En devez aon rak dour bervet
 Ki besk ha kazh diskouarnet N'int mat nemet da zebriñ boued
 N'eo ket ret kaout skeul d'ar c'hazh Evit pakañ logod pe razh
 Ne vez anavezet ur c'hazh ken na vez kerzhet war e lost
 Pa vez ar c’hazh tost d’al laezh e oar lipat an dienn
 Pa vez moan ar gazhez E vez sur eus he bloavezh
 Pa zeu ar c’hizhier d’an haleg Echu d’ar goañv kalet
 P’en devez un den ur c’hazh da foetañ, koulz eo e foetañ diouzhtu
 Teod ar c'hi zo medisin Teod ar c'hazh zo ampoezon
 Teod ar c'hi zo medisinour Teod ar c'hazh zo treitour
 Un dra ha na vez bet gwelet biskoazh Eo un neizh logod e skouarn ur c'hazh
 Ur c'hazh buan n'eo ket mat da logota
 Ur c'hi meret, hanter savet Ur c'hazh meret, hanter lazhet
 Ur c’hozh kazh a gar logod yaouank

 Gerioù deveret 
 kazh-banal
 kazh-dour, anv all an dourgi
 kazh-faou, kazh-koad, kazh-pin, anv all ar gwiñver
 kazh-gouez
 kazh-haleg, bleuñv
 kazh-mor, kazh-rous, anvioù all d'ar vorc'hast
 kazh-prad, anv all ar c'hoz

Rummad:Loened ti
Rummad:Felidae
Rummad:Bronneged