Eusa

Eusa, pe Enez-Eusa, zo un enezenn hag ur gumun a-vaez da aodoù kornôg Bro-Leon, e gwalarn departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Eusaiz, Isañviz a vez graet eus an enezourien, ha Maoutiged eo o lesanv en abeg da vent vihan deñved an enez.

Bourc'h Lambaol eo an tolpadur-tud brasañ.

 Douaroniezh 
300pxUn enezenn 8 x 4 km (15,58 km²) ha 18 km pell diouzh an douar bras eo Eusa ; an douar pellañ eus Breizh war-du ar c’hornaoueg eo.
Meur a enezennig zo en-dro dezhi, Keller an hini vrasañ anezho. tourioù-tan zo war teir eus an enezennoù-se : Ar Gazeg, An Ividig ha Kereon.
Strizh-mor ar Froñveur zo etre Eusa hag Enezeg Molenez, a zo tostoc'h d'an douar bras.
Da 832 a dud e save poblañs Eusa e 2020INSEE.

 Anv 
En Henc'hres e oa anavezet an enez dindan an anv Ουξισάμα Ouxisáma, diwar ar galianeg ux- "uc'h, uhel" ha -sama "-kenañ", peogwir e vez gwelet a-bellL. Deroy ha M. Mulon, Dictionnaire des noms de lieux, Le Robert, 1992, p. 360.. Uxantis e oa an anv latin en Itinerarium Antonini, Ussant e galleg e 1350 ha Ouessant e galleg hiziv. Heißant eo an anv nederlandek a lenner war ar c'hartennoù kozh (e C. de Finesterre) Maritiem Digitaal, hag Ushant eo an anv saoznek.

 Brezhoneg 
Ur studiadenn diwar-benn brezhoneg Eusa gant Dom Malgorn a voe embannet en Annales de Bretagne et des pays de l'Ouest e 1909Le breton d'Ouessant, niv. 25-2, pp. 199-253.
 Ar Brezoneg er Skol 
 1934-1936 : ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skolMarsel Guieysse, La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936..

 Ya d'ar Brezhoneg 
 D'an 23 a viz Gouere 2009 e oa bet votet live 2 ar garta Ya d'ar brezhoneg gant Kuzul-kêr ar gumun.

 Ardamezioù 
100pxPalefarzhet : ouzh 1 ha 4, en aour e dreustell en sabel ; ouzh 2 ha 3, en gul.
Diviz an ti-kêr: 8 a viz Ebrel 1978.
Orin : Markizelezh e 1597 evit an tiegezh Rieux.
Ger-stur : « Mar kouez en em sav »

 Istor 
 Henamzer 
Meneget e voe Enez-Eusa gant an douaroniour henc'hresian Eratosthenes en trede kantved a-raok Jezuz-Krist.
 Darempredet e veze gant an drouized en amzer ar Gelted kozh.

 Gweladennet e voe Eusa gant Paol Aorelian.

 Gwastet e voe gant ar Saozon.

 Adstaget e voe ouzh rouantelezh Frañs.
 Dispac'h Gall 
 Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Yves Laot, ha gant Jean-Marie Trebaol, kureKristof Jezegoù, Hor Bro e-pad ar Revolusion, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 42 .

 Brezel-bed kentañ 
 Mervel a reas 82 waz eus ar gumun, da lavarout eo 2,78% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezelMemorial Genweb.

 Eil Brezel-bed 
 Merval a reas 43 den ag ar gumun abalamour d'ar brezelMemorial Genweb.
 Nijerezioù ar Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) aet d'ar strad : d'ar 27 a viz Meurzh 1941 e kouezhas un nijerez Blenheim IV marilhet T2332 ha kodet PZ-O eus ar 53th Squadron er mor nepell eus Eusa ; lazhet e voe he zri nijour, unan anezhe a voe douaret e bered kumun Gwidel hag unan all e Perroz-Gireg, ne voe ket kavet korf an trede hini ; d'ar 5 a viz Ebrel 1941 e kouezhas un nijerez Hampden marilhet AD738 ha kodet VN-? eus ar 50 Squadron er mor nepell eus Eusa ; lazhet e voe he fevar nijour, ne voe kavet korf ebet ; d'an 10 a viz Ebrel 1941 e kouezhas un nijerez Spitfire I marilhet P9396 ha kodet LY-? eus ar 1st Photographic Reconnaissance Unit Squadron er mor en norzh da Eusa ; lazhet e voe he levier, ne voe ket kavet e gorf ; d'ar 4 a viz C'hwevrer 1942 e kouezhas un nijerez Whitley V marilhet P5050 ha kodet YG-M er mor nepell eus Keranchas ; he c'hwec'h nijour a voe tapet gant an AlamanedPertes RAF Finistère. 
 Nijerezioù aerlu ar Stadoù-Unanet (United States Army Air Forces) aet d'ar strad : d'ar 18 a viz Du 1942 e kouezhas ur c'harr-nij B-17F-10-BO (anvet Floozy, marilhet 41-24474 ha kodet GY-?) er mor etre Eusa ha Beg Lokmazhe gant dek den e bourzh ; nav anezhe a voe tapet gant an Alamaned, ne voe ket adkavet an dekvet hiniPertes USAAF Finistère ; d'ar 6 a viz Genver 1943 e kouezhas ur c'harr-nij B-24D-15-CO (anvet "Short Snorter" ha marilhet 41-23997, 1st Squadron, 480th Antisubmarine Group) e donvor Eusa gant eizh den en e vourzh ; ne voe ket adkavet ar c'horfoù ; d'ar 16 a viz Ebrel 1943 e kouezhas ur c'harr-nij B-24D-15-CO (anvet "Missouri Sue", marilhet 41-24122 ha kodet YM-?) e donvor Eusa gant dek milour en e vourzh ; ne voe adkavet korf ebet; d'ar 1añ a viz Mae 1943 e kouezhas ur c'harr-nij B-17F-25-BO (anvet "Vertigo", marilhet 41-24547 ha kodet OR-T, 8 Air Force, 91 Bomb Group, 323 Squadron, diazezet e Bassingbourn) er mor e Baz ar Fourn nepell diouzh Eusa gant dek milour en e vourzh ; o tistreiñ eus ur vombezadeg e Sant-Nazer edo an nijerez pa voe taget gant nijerezioù alaman Focke-Wulf 190Société Archéologie Maritime du Morbihan ; tapet e voe pemp nijour gant an Alamaned, mervel a reas ar re all, met ne voe ket kavet o c'horfoù.
 Brezel Indez-Sina 
 Mervel a reas pemp milour eus ar gumunMemorial Genweb.

 Monumantoù ha traoù heverk 
 Aodoù roc'hellek gant porzhioù bihan (Porzh Arlann, Porzh an Ejen, Porzh Lambaol, Porzh ar Stif, Porzh Yuzin);
 Chapel Sant-Gwenole, kouezhet en he foull.
 Chapelioù Sant-Gweltaz ha Kêrber.
 Ekomirdi Niou-Uhelañ, mirdi teknikoù ha hengounioù Eusa.
 Iliz Sant Pol Lambaol 19 : delwennoù eus an 17/18 kentved.
 Kroazioù niverus.
 Mirdi an Tourioù-tan hag ar BalizennoùLec'hienn ofisiel
 Milin adsavet.
 Mogerioù mein anvet "ar gwaskedoù".
 Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bostMemorial Genweb Bretania.
 Tour-tan ar Stif (1699).
 Tour-tan ar C'hreac'h (1863).
 Tour-tan ar Gazeg (1911).
 Tour-tan Kereon (1916).
 Tour-tan an Ividig (1936).
 Bezioù ar C'hommonwealth
+ Bezioù ar C'hommonwealth e bered Lambaol Bro Niver a soudarded24px Kanada1 (Aluzenner) 24px Rouantelezh-Unanet1 (Marin a-genwerzh)Dizanv5 Hollad7
E-kerzh ar Brezel-bed kentañ e varvas an aluzennerCommonwealth War Graves Commission.
 Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 

 Melestradurezh 
 Roll ar vaered adalek 1790 Kefridi  Anv1995 - 2026  Denis Palluel 1989 - 1995  Michelle Malgorn 1983 - 1989  Paul Vaillant 1965 - 1983  Marcel Ticos 1951 - 1965  François Lucas 1945 - 1951  Jeanne Berthelé 1944 - 1945  Alphonse Jacob 1944  Jean Masson 1940 - 1944  Jean-Marie Creac’h 1935 - 1940  Jean-Louis Le-Breton 1927 - 1935  Paul Stéphan 1919 - 1927  Paul Cain 1914 - 1919  Hippolyte Malgorn  Kefridi  Anv1884 - 1914  Jean-Marie Malgorn 1878 - 1884  Jean-Louis Stéphan 1866 - 1878  Adolphe Belain La Motte 1865 - 1866  Louis-Marie Malgorn 1849 - 1865  Joseph-Marie Le Louet  Kefridi  Anv1792  Auguste Bruno de la Salle 1790 - 1792  Michel Bon 
 Gevelliñ 
 180px Obenheim, Bas-Rhin,  Obenheim

 Eusa el livouriezh 

 Tud 
 Tud ganet eno 
 Michel Jaouen (1920), beleg
Tud interet eno
Jean-Yves Cozan (1939-2015), politiker, kuzulier kanton etre 1978 ha 2015.
 Tartan 
Abaoe 2010 he deus Enez Eusa deus un tartan: .
 Levrlennadur 
 Patrig Gouedig, Enez-Eusa: Eñvoriou Tud Eusa, Embannadurioù Brud Nevez, 1984, 279 p.
 Liammoù diavaez 
  Lec'hienn ti-kêr Eusa
  Eusa war lec'hienn Geobreizh

 Notennoù ha daveoù 

Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed
Rummad:Kumunioù Bro-Leon
Rummad:Eusa
Rummad:Ar Brezoneg er Skol
Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed
Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed