Sañskriteg

Ar sañskritegF. Vallée Grand dictionnaire français-breton (1931) p. 372b; Geriadur brezhoneg An Here (2001) p. 1138b., pe sanskritegSanskriteg, e Geriadur Hemon-Huon. (संस्कृता वाक् saṃskṛtā vāk) a zo ur yezh indez-europek klasel eus India. Ar ger saṃskṛta- a dalvez "glan, santelezet, sakr". An anv saṃskṛtā vāk pe "yezh c'hlan" a roer d'ar sañskriteg a ra dave d'ur 'yezh uhel' implijet evit lidoù relijiel. Ar yezhadur koshañ eo an Ạṣtādhyāyī bet savet gant Panini (Pāṇini पाणिनि ) er .

Damheñvel eo statud ar sañskriteg evit sevenadur India ouzh hini al latin evit Europa, dre ma'z eo hounnezh ar yezh a voe implijet evit skrivañ ar vedaoù o tennañ d'an hindouegezh. Ur yezh varv eo ar sañskriteg ivez, dres evel al latin, dre ma n'eus kumuniezh ebet hag a ra gantañ. Diouzh an tu all avat, e vez desket ar sañskriteg evel eil yezh alies ha 6 000 brahmin bennak a lâr ez eo ar sañskriteg o yezh kentañ ha tud zo a glask lakaat ar sañskriteg da vezañ ur yezh vev en-dro. Implijet e vez ar sañskriteg peurliesañ evel ur yezh relijiel evit al lidoù hindouek. 

Ar sañskriteg rakklasel pe vedel a zo unan eus ar yezhoù indez-europek koshañ a gaver roudoù skrivet diouto. Amañ e vo kaoz kentoc'h eus ar sañskritek klasek evel ma voe bet deskrivet e yezhadur gant Panini tro-dro da 500 a-raok Jezuz.

 Fonologiezh ha doare-skrivañ 

48 fonem ez eus en holl er sañskriteg klasel (49 ez eus er sañskriteg vedek). 

Deskrivet e vez ar sonennoù hervez an urzh hengounel, da lâret eo: vogalennoù, kensonennoù tarzh, kensonennoù dre fri, kensonennoù linkr ha kensonennoù c'hwezh.

 Vogalennoù eeun 
Devanāgarī Treuzlizherennadur Distag Stag  Treuzskrivadur (LFE) अ   a  ʌ आ  ा  ā  aː इ  ि  i  i ई  ी  ī  iː उ  ु  u  u ऊ ू  ū  uː ऋ  ृ  ṛ  r̩ ॠ  ॄ  ṝ  r̩ː ऌ  ॢ  ḷ  l̩

Vogalennoù eo ṛ, ṝ, and ḷ. A-wezhoù e vez menneget ॡ ḹ evel un ḷ hir met ne vez ket implijet ar son-mañ e sañskriteg ha war a seblant e vije bet ijinet al lizherenn-mañ dre genveriañ gant ar c'hensonennoù all.

 Diftongennoù 
Devanāgarī Treuzlizherennadur Distag Stag  Treuzskrivadur (LFE) ए  े  e  eː ऐ  ै  ai  aːj ओ  ो  o  oː औ  ौ  au  aːw

Friet a c'hell bezañ an holl vogalennoù.

 Kensonennoù 

E sañskriteg ez kensonennoù tarzh divouezh, mouezhiet c'hwezhet pe dic'hwezh el pep lec'h distagañ da heul:

 Diweuz Dent Tro-gil Toenn ar genoù Staon Tarzh C'hwezhet p प  b ब  t त  d द  ṭ (T) ट  ḍ (D) ड  c (ch) च  j ज  k क  g ग Dic'hwezh ph फ  bh भ  th थ  dh ध  ṭh (Th) ठ  ḍh (Dh) ढ  ch (chh) छ  jh झ  kh ख  gh घ Dre fri m म n न ṇ (N) ण ñ (J) ञ ṅ (G) ङ

Bez ez eus peder hanter-vogalenn ivez: y य, r र, l ल, v व. Kensonennoù c'hwezh tro-gil, toenn ar genoù ha kildent ez eus: ś (z) श, ṣ (S) ष, and s स. Evit achuiñ ez eus ivez un h mouezhiet ह hag un h divouezh ḥ ः anvet visarga hag ul lizherenn anvet anusvāraa(ṃ) dalvez da diswel e vez distaget dre fri ar vogalenn araozi.

 Sandhi 

Luziet a-walc'h eo reolennoù ar sandhi e sañskriteg. Kavet e vez alies ar sandhi e hogozik n'eus forzh peseurt yezh pa gemm ar sonennoù pa vezont kostez-ha-kostez e diwezh ur ger hag e dibenn ur ger all dre gomz dreist-holl. E sañskriteg avat ez eo ret o anavezout hag o skrivañ ivez.

 Skritur 

E gwirionez n'eus skritur ebet liammet gant an sañskriteg hag implijet ez eus bet meur a skritur disheñvel evit e skrivañ o kemm a vare da vare hag a lec'h da lec'h, d.s. ar skritur brahmiek hag ar skritur kharosthiek da gentañ ha war-lerc'h (kantvedoù 4-8 goude Jezuz) e voe implijet ar skritur guptaek. Adalek an 8vet kantvet e voe implijet ar skritur charada diorroet diwar ar skritr gupataek ha neuze, war-dro an 12vet kantvet, e voe implijet ar skritur devanagari. Skrivet eo bet a-hend-all gant ar skritur kannadek e Su ar vro in the South, hag ar skritur bengalek e Norzh ar vro dreist-holl.

Peurliesañ ez eo bet implijet an devanagari evit skrivañ ar sañskritek abaoe ar grennamzer betek hiziv.

 Yezhadur 

 Renkadur ar verboù 

Dek renkad disheñvel ez eus en holl e sañskriteg a c'hell bezañ isrannet etre verboù o deus ur wrizienn resis hag ar re n'o deus ket. 

 Displegadur ar verboù 

Renket e vez ar verboù e pevar strollad. Setu penaos e vez implijet ha dispartiet ar pevar "amzer" pe "rumm"-se:

 A-vremañ: a-vremañ, tremenet ledan, gourc'hemenn, gallus
 Dazont: dazont, divizout
 Aorist
 Tremened strizh

 Displegadur an anvioù 

Ur yezh enteuzel eo ar sañskriteg, gantañ tri jener (gourel, benel, nebreizh) ha tri niver (unander, liester, daouder). Eizh kas ez eus: nominativel, vokativel, akuzativel, benvegel, dativel, ablative, genitivel, lokativel.

 Gwriziennoù gant a Gourel ha Nebreizh 
  Gourel (kāma- 'karantez')  Nebreizh (āsya- 'genoù') Unander  Daouder  Liester  Unander  Daouder  Liester Nominativel  kāmas  kāmāu  kāmās  āsyam  āsye  āsyāni Akuzativel  kāmam  kāmāu  kāmān  āsyam  āsye  āsyāni Benvegel  kāmena  kāmābhyām  kāmāis  āsyena  āsyābhyām  āsyāis Dativel  kāmāya  kāmābhyām  kāmebhyas  āsyāya  āsyābhyām  āsyebhyas Ablativel  kāmāt  kāmābhyām  kāmebhyas  āsyāt  āsyābhyām  āsyebhyas Genitivel  kāmasya  kāmayos  kāmānām  āsyasya  āsyayos  āsyānām Lokativel  kāme  kāmayos  kāmeṣu  āsye  āsyayos  āsyeṣu Vokativel  kāma  kāmau  kāmas  āsya  āsye  āsyāni

 Gwriziennoù gant i hag u 
  Gwrizienn u (gati- 'pazenn')  'Gwrizienn u (madhu- 'mel') Unander  Daouder  Liester  Unander  Daouder  Liester Nominativel  gatis  gatī  gatayas  madhu  madhunī  madhūni Akuzativel  gatim  gatī  gatīs  madhu  madhunī  madhūni Benvegel  gatyā  gatibhyām  gatibhis  madhunā  madhubhyām  madhubhis Dative  gataye  gatibhyām  gatibhyas  madhune  madhubhyām  madhubhyas Ablativel  gates  gatibhyām  gatibhyas  madhunas  madhubhyām  madhubhyas Genitivel  gates  gatyos  gatīnām  madhunas  madhunos  madhūnām Lokativel  gatāu  gatyos  gatiṣu  madhuni  madhunos  madhūnām Vocativel  gate  gatī  gatayas  madhu  madhunī  madhūni

 Gwriziennoù gant vogalennoù hir 
  Gwrizienn ā (jā- 'marzh')  Gwrizienn ī (dhī- 'menoz')  Gwrizienn ū (bhū- 'douar') Unander  Daouder  Liester  Unander  Daouder  Liester  Unander  Daouder  Liester Nominativel  jās  jāu  jās  dhīs  dhiyāu  dhiyas  bhūs  bhuvāu  bhuvas Akuzativel  jām  jāu  jās  dhiyam  dhiyāu  dhiyas  bhuvam  bhuvāu  bhuvas Benvegel  jā  jābhyām  jābhis  dhiyam  dhībhyām  dhībhis  bhuvā  
bhūbhyām || bhūbhis Dativel  je  jābhyām  jābhyas  dhiye  dhībhyām  dhībhyas  bhuve  bhūbhyām  bhūbhyas Ablativel  jas  jābhyām  jābhyas  dhiyas  dhībhyām  dhībhyas  bhuvas  bhūbhyām  bhūbhyas Genitivel  jas  jos  jānām  dhiyas  dhiyos  dhiyām  bhuvas  bhuvos  bhūvām Lokativel  ji  jos  jāsu  dhiyi  dhiyos  dhiyām  bhuvi  bhuvos  bhūṣu Vokativel  jās  jāu  jās  dhīs  dhiyāu  dhīṣu  bhūs  bhuvāu  bhuvas

 Gwriziennoù gant r 
  Unander  Daouder  Liester Nominativel  pitā  pitarāu  pitaras Akuzativel  pitaram  pitarār  pitṝn Benvegel  pitrā  pitṝbhyām  pitṝbhis Dativel  pitre  pitṝbhyām  pitṝbhyas Ablativel  pitur  pitṝbhyām  pitṝbhyas Genitivel  pitur  pitros  pitṝṇām Lokativel   pitari  pitros  pitṛṣu Vokativel  pitar  pitarāu  pitaras

 Anvioù-gwan personel 

  Kentañ gour  Unander  Daouder  Liester Nominativel  aham  āvām  vayam Akuzativel  mām, mā  āvām, nau  asmān, nas Benvegel  mayā  āvābhyām  asmābhis Dativel  mahyam, me  āvābhyām, nau  asmabhyam, nas Ablativel  mat  āvābhyām  asmat Genitivel  mama, me  āvayos, nau  asmākam, nas Lokativel  mayi  āvayos  asmāsu

  Eil gour  Unander  Daouder  Liester Nominativel  tvam  yuvām  yūyam Akuzativel  tvām, tvā  yuvām, vām  yusmān, vas Benvegel  tvayā  yuvābhyām  yusmābhis Dativel  tubhyam, te  yuvābhyām, vām  yusmabhyam, vas Ablativel  tvat  yuvābhyām  yusmat Genitivel  tava, te  yuvayos, vām  yusmākam, vas Lokativel  tvayi  yuvayos  yusmāsu


 Gerioù kevrennek 

Stank-tre eo ar gerioù kenvrennek e sañskriteg hag hir spontus e c'hell bezañ seurt anvioù kevrennek enne betek ouzhpenn 10 anv-kadarn. Isrannet e vez ar gerioù-kevrennek hervez o struktur evel hen:

1. Dvandva (kenurzhiañ) 
Div wrizienn liammet gant ha, d.s. matara-pitara 'mamm-tad' = 'kerent; tud'.
2. Bahuvrihi (perc'hennañ)
Ur ger kevrennek hep penn ebet hag oc'h ober dave d'un dra disheñvel diouzh pep termen er ger kevrennel, d.s. "penn-skañv" n'eo ket un doare penn.
3. Tatpurusha (spishaat)
Ul liamm a zo etre pep termen er ger kevrennek, d.s. ur voest-bost a zo ur vouest evit lakaat lizhiri enni.
4. Karmadharaya (deskrivañ)
An eil termen a dalvez da deskrivañ egile, d.s. uluka-yatu 'kaouenn + aerouant ' = un aerouant gantañ tres ur gaouenn.
5. Amredita (adlâret)
Dre adlâret ur ger e vez diskwelet e vez kaset un ober da benn meur a wezh, d.s. dive-dive 'deiz-deiz' = 'bemdez'.

 Kevreadur 

Digor eo urzh ar frazenn, met peurliesañ e vez kavet kentoc'h an urzh Rener - Renadenn - Verb (SOV).

 Sañskriteg yezh vev 

Klasket ez eus bet - hag e vez c'hoazh - lakaat ar sañskriteg da vezañ ur yezh vev adarre, hag e skolioù zo en India e vez kelennet ar sañskriteg evel trede yezh dre ret. Aozadurioù evel ar Samskrta Bharati a gas da benn ivez stajoù evit ma vefe gouest an dud da gaozeal e sañskriteg hag hiziv ez eus pevar milion a dud a lâr gallout kaozeal e sañskriteg.

 Gwelet ivez: 
 Devanagari
 Lizherenneg etrebroadel evit treuzskrivañ ar sañskriteg

 Wikipedia e sañskriteg

 Liammoù diavaez: 

 Geriadur sañskriteg en linenn
 Geriadur Monier-Williams
 Savadur Amerikan evit ar sañskriteg
 Sañskriteg yezh vev

 Notennoù ha daveennoù 

Rummad:Meneger yezhoù ar bed
Rummad:Henyezhoù
Rummad:Sañskriteg