Doareoù-skrivañ ar brezhoneg

Meur a zoare-skrivañ zo bet en istor ar brezhoneg skrivet.

Istor reizhskrivadur ar brezhoneg
Henvrezhoneg
Ar c'hoshañ skrid brezhoneg, en henvrezhoneg eta, a zo anavezet gant ar ouizieien eo dornskrid Leiden en Izelvroioù, hag a zo ul lodenn vihan eus ar pezh a oa moarvat un dornlevr mezegiezh. Aze, e-kichen al latin, ez eus bommoù brezhoneg eus an . 
Ar c'hoshañ enskrivadur henvrezhonek zo bet kavet en ul laouer en ur chapel e-kichen Lomareg e Krac'h, nepell diouzh an Alre : « irha ema in ri », hag a ve e brezhoneg a-vremañ: « amañ emañ ar roue » (E-lec'h ar ger kozh ri − rix e galianeg − e vez lavaret roue hiriv), da lavarout eo « amañ eo beziet ar roue ».

Studiet mat eo bet gant ur c'helenner eus Skol-Veur Roazhon anvet Léon Fleuriot hag en deus savet ur geriadurDictionnaire du vieux breton, Toronto, 1985. hag ur yezhadur eus an henvrezhoneg diwar an holl dornskridoù bet lennet gantañ.

Krennvrezhoneg
Ar C'hatolikon, pe levr hollek, eo anv ar geriadur kentañ bet savet en brezhoneg, pe en krennvrezhoneg, ar yezh evel ma oa d’ar c’houlz-se er , ha hennezh ivez eo ar geriadur kentañ bet graet en galleg zoken, hag ouzhpenn-se, e vez kavet ivez troidigezh latin pep ger, rak an teir yezh a zo bet lakaet kichen-ha-kichen, ar ger brezhoneg da gentañ, al latin goude hag ar galleg da ziwezhañ. Savet eo bet ar geriadur-mañ gant Yann Lagadeg (pe Jehan Lagadeuc) eus Plougonven. Moullet e voe e Landreger er bloavezh 1499, un toullad bloavezhioù hepken goude ma voe ijinet ar moullañ.

Diwezhatoc’h, e-kerzh ar  hag an  ez eus bet meur a hini all o labourat war ar brezhoneg. 
an Tad Maner, gant Le Sacré-Collège de Jésus, embannet e 1659, ul levr katekiz e brezhoneg, ennañ ouzhpenn ur yezhadur hag ur geriadur galleg-brezhoneg;
Gregor Rostren, a voe embannet e  c'heriadur e 1732;
tud all c'hoazh o deus savet pep a c’heriadur a-raok an Dispac'h gall, d’ur c’houlz ma oa emren Breizh c’hoazh:
 Dom Loeiz ar Pelleter, manac'h e Landevenneg, e 1752
 Claude Le Saisi de Kérampuil, person. 

Re levezonet e veze o yezh gant ar galleg avat. Tapet o devoa bet moarvat an aozerien anezhe o gouiziegezh dre al latin hag ar galleg a veze implijet er studioù klasel evel ma oa kelennadurezh an holl gloareged d’ar c’houlz-se. Evelkent, pa seller ervat e-touez ar bern gerioù gallekaet ijinet gante, e kaver e-leizh a c’heriennoù brezhoneg brav ha pinvidik mat da vezañ miret e geriadurioù ar yezh a-vremañ.

Reizhañ ar skritur
En , avat, e vo sklaeraet an traoù, didoueziet ar gerioù mat a vrezhoneg eus mesk ar pezh a oa bet dastumet a-raok. Se a voe labour ar Gonideg. Hennezh a vez graet anezhañ unan eus tadoù ar yezh. Daoust ma c’hall tud ’zo kavout rebech en e oberoù, en deus graet ul labour a oa ret ober : skrivañ brezhoneg en un doare unvan (ar soniad [k] a ranke bezañ skrivet K atav, da skouer), stummañ ha frammañ ar yezh a-benn gallout mont pelloc’h ganti hag implijañ anezhi evel n’eus forzh petore yezh all. Amable Troude, e-kreiz an  kantved, a savas ur geriadur galleg-brezhoneg troet kalz war rannyezh Leon, skrivet en doare-skrivañ kinniget gant ar Gonideg. Ennañ e kaver ivez ur c’heriaoueg klotennoù da sikour ar varzhed. Émile Ernault, kelenner skol-veur, a studias rannyezhoù Treger ha Gwened hag a savas meur a c’heriadur pinvidik-bras a zo c’hoazh gwall zedennus gant ar gerioù resis o tennañ d’an danvez-se.

XXvet kantved
 E 1908 e oa bet savet un emglev etre skrivagnerien eus Kerne, Leon, ha Treger, a vez graet KLT anezhañ. 
En doare-skrivañ-se e voe embannet Geriadur Frañsez Vallée hag ar gelaouenn Gwalarn, betek 1941.
Roparz Hemon, penngaser Skol Walarn, a savo ur bern geriadurioù ha yezhadurioù, en o zouez ar geriadurig a vez gwerzhet c’hoazh bremañ (nevesaet e zoare-skrivañ).

 E Gwened e veze dalc'het d'ober gant skritur ar gwenedeg, evel er gelaouenn Dihunamb.

 E 1941 e voe savet an doare-skrivañ peurunvan, da lavarout eo emglev KLT gant tud Gwened, en o zouez Roperzh ar Mason ha Langleiz. Ar pal a oa kaout un doare-skrivañ a dalvezfe evit an holl rannyezhoù. 

 Goude an Eil brezel-bed, e 1955, e voe savet ar skolveurieg pe falc'huneg, gant tud ha ne felle ket dezho degemer ar peurunvan.

 Gant Fañch Morvannou e voe kinniget er bloavezhioù 1970 un doare-skrivañ all, an doare etrerannyezhel, kinniget gantañ evel un doare da unvaniñ ar peurunvan hag ar skolveurieg.

Er XXIañ kantved
Setu pezh a weler hiriv:
un doare-skrivañ peurunvan implijet gant ar muiañ niver en embann hag er c'helenn (TES, Diwan )
ar falc'huneg implijet en-dro da Brud Nevez ha Fañch Broudig, ha nebeutoc'h e skol-veur Brest, a oa bet e greñvlec'h,
an etrerannyezhel gant un dornad skolaerien.
hiniennoù oc'h ijinañ o skriturioù dezho o-unan ...

Taolenn da ziskouez an diforc'hioù etre an doareoù-skrivañ brezhoneg



 Reolennoù pennañ 

 Distaget Yezhoù all  [C]  [TDE] Gwened [ERN] KLT [FV] Peurunvan Falc'huneg (Leon) Falc'huneg (Gwened) Etrerannyezhel Z ha S... [KLT]ka:z-s [Gw]kah-x [cy] cath caz kaz kah kaz kazh kaz  kah kazh [L]ry:z-s [KTGw]ry: [cy]rhudd ruz ruz ru ruz ruz ru(z)  ru ruz [KLT]'i:zel, 'i:3ël [Gw]i'ze:l, i'zi:l [cy]isel [ga]iseal isel izel izél izel izel izel  izél isel [fr]passion passion pasion  pasion pasion pasion  pasion passion H ha C'H... 'bijãn bjãn 'bijën bi:n [cy]bychan bihan bichan bihan bihan bihan bihan bihan bian  bihan bihan 'pehëd-t 'pEhEd-t pehEd-t [cy]pechod pechet pec'hed péhed pec'hed pec'hed pehed péhed pec'hed V ha W...  [cy]awel auel avel aùél avel avel avel  aùél awel  [cy]braf  brao, brav braù brao brav brao braù braw



 Reolennoù ouzhpenn evit merkañ ar rumm yezhadurel 

Ar reolennoù-mañ n'int ket evit diskouez distagadur ar gerioù, nemet evit merkañ o rumm yezhadurel.

 Distaget Yezhoù all  [C]  [TDE] Gwened [ERN] KLT [FV] Peurunvan Falc'huneg (Leon) Falc'huneg (Gwened) Etrerannyezhel anv-kadarn my:d-t [cy]mud [la]mutus [he]mudos(?) mut mud mud mud mud mud  mud mud brëzõnëg-k brëõnëg-k [cy]Brythoneg brezonec brezounek brehoneg brezoneg brezhoneg brezoneg  brehoneg brezhoneg Anv-gwan my:d-t [cy]mud [la]mutus mut mud mut mut mut mud mud mud brëzõnëg-k brëõnëg-k [cy]Brythoneg brezonec brezounek  brezonek brezhonek brezoneg  brehoneg brezhoneg Anv-verb [cy]arad(r)u arat arat arat arat  arat arad arad arad anv-gwan-verb gwelet gwelet gweled gwelet, gweled Araogenn eget eged  eget eget eged  (n'eus ket e gwenedeg) eged



 Skritur gerioù zo 

 Distaget Yezhoù all  [C]  [TDE] Gwened [ERN] KLT [FV] Peurunvan Falc'huneg (Leon) Falc'huneg (Gwened) Etrerannyezhel ma:d-t (Anv)  mat mat mad mad mad mad  mad mad ma:d-t (Anv-gwan) [cy]mad(±) mat mat mad mat mat mad  mad mad mad-t  ??? mat mad [JG]mat   mat [cy]myned/mynd monet moñt monet mont/monet mont/monet mond  moned moned



 Berradurioù (neb tra etre [ ]...) 

Yezhoù
[cy] Kembraeg
[fr] Galleg
[hb] Henvrezhoneg
...

Parlantoù-kornad
[K] Kerne
[L] Leon
[T] Treger
[Gw] Gwened
[KT] Kerne ha Treger
...

Levrioù
[C] Catholicon
[TDE] Geriadur Troude
[ERN.V] geriadur gwenedek Émile Ernault
[FV] Geriadur François Vallée
[RH] Geriadur Roparz Hemon
[JG] Levrioù Jules Gros
[GBV] Francis Favereau: Geriadur ar Brezhoneg a-vremañ

Liammoù diavaez
Breton orthographies and dialects, Iwan Wmffre
Ul lec'hienn web diwar-benn ar c'hatolikon e brezhoneg
Liamm war-zu dornskrid Leyde

 Meziantoù  
 An Drouizig Difazier 2013, gant An Drouizig (Poellad digoust, evit Microsoft Office. Brezhoneg peurunvan)
 LibreOffice, troet gant An Drouizig. Gant ar pakad yezhoniel brezhonek e teu ar reizher reizhskrivañ Hunspell (Brezhoneg peurunvan gant an Drouizig).

 Notennoù 

Rummad:Istor ar brezhoneg
Rummad:Doareoù-skrivañ ar brezhoneg