Tour-tan

Un tour-tan zo un ezel eus ar reizhiad arouezadurioù morel. Un tour eo, ur benveg goulaouiñ ouzh e grec'h. Peurvuiañ e vez savet an tourioù-tan war an aodoù evit ma c'hellfe ar bigi hag al listri gouzout e pelec'h ez eus un dañjer (kerreg, bazinier) ha pelec'h ez eus ur porzh.

Hiziv an deiz e vez implijet nebeutoc'h-nebeutañ an tourioù-tan gant al listri a-vremañ, pa implijont reizhiadoù lec'hiadur nevez dre skingomz, dre sonar ha dre loarelloù. N'eus ket muioc'h eget 1 500 tour-tan o vont en-dro er bed ken.

An tourioù-tan kentañ
En Henamzer e oa bet staliet an tourioù-tan kentañ evit bastañ da ezhommoù ar verdeadurezh henc'hresian ha goude d'an hini henroman pa oant war-gresk er mor Kreizdouar. Evit diskouez lec'hiad an aodoù hag ar porzhioù e oant staliet. Gant tan e veze graet ar gouloù, diwar eoul peurliesañ.

An tour-tan brudetañ en Henamzer a oa an hini savet war enez Φάρος (FarosAlese ar ger gallek phare, "an tour-tan".) e-tal porzh Aleksandria en Egipt. Tremen 100 metr e oa e uhelder, ha kontet e vez e-touez Seizh Marzh an Henved. Goude bezañ implijet e-pad 16 kantved ez eas da get da heul ur c'hren-douar e 1303. Adkavet ez eus bet e dibenn an  ul lodenn eus e vein-ben kouezhet er mor goude ur c'hren-douar c'hoarvezet kantvedoù zo. 

 XIXvet kantved 
E penn-kentañ an XIXvet kantved e oa 15 tour-tan oberiant e Frañs, en o zouez tri staliet e Breizh : Kab Frehel, ar Stif war Eusa ha beg LokmazhevJean-Christophe Fichou, Gardiens de phares, Presses universitaires de Rennes, 2002..

E 1825, da lavaret eo tri bloaz goude e oa bet ijinet ar ferenn Fresnel, e embannas bodad an tourioù tan, ur bodad stag da vinisterezh an Diabarzh, un danevell evit sklerijennañ aodoù Frañs en un doare hollekRapport contenant l'exposition du système adopté par la Commission des phares pour éclairer les côtes de France, dielloù Penn ar Bed.. Kinnig a reas ar bodad modernaat ar 15 tour-tan savet dija, ha sevel un 48 bennak all, 22 anezho e Breizh. E korf 30 bloaz adalek 1830 e oa bet savet tourioù-tanVincent Guigueno, Le plan d’éclairage des côtes de 1825, ministrerezh ar Sevenadur. :

 Saint-Maloù (tan porzh)
 Roc'h an douvez (kentañ urzh)
 Briad (kentañ urzh)
 Ar Jentilez (kentañ urzh)
 Montroulez (tan porzh)
 Enez-Vaz (kentañ urzh)
 Beg ar Raz (kentañ urzh)
 Sun (eil urzh)
 Gwaien (tan porzh)
 Penmarc'h (kentañ urzh)
 Loktudi (tan porzh)
 Stêr Kemper (tan porzh)
 Kon-Kerne (tan porzh)
 Penfred (trede urzh)
 Groe (1er ordre)
 Porzh-Loeiz (tan porzh)
 Stêr Krac'h (tan porzh)
 mont e-barzh ar Mor-Bihan (tan porzh)
 Edig (tan porzh)
 Penerf (tan porzh)
 Ar Guerveur (kentañ urzh)
 Forn Gwennrann (eil urzh).

En hengoun ar warded ez eus tri seurt tourioù-tan :
 baradoz, savet war an douar evel hini Brignogan ;
 purgator, savet war un enezenn evel hini Enez Werc'h ;
 ifern, savet war ur garreg er mor evel Ar Maen.

Tourioù-tan Breizh, eus Menez-Mikael da bae Bourc'hnevez-Raez

E yezhoù keltiek all
Ar gerioù goleudy e kembraeg ha golowji e kerneveureg ("gouloù-ti") zo bet savet diwar skouer ar saozneg lighthouse ; er yezhoù gouezelek ez eo "ti-gouloù", gant teach solais en iwerzhoneg, thie soilshee hathie sollyshe e manaveg, tigh soluis ha taigh-solais e gouezeleg Skos.

 Ardamezouriezh 
 80pxSkoed Augustin David
Eskob Sant-Brieg ha Landreger
 (1862-1881)

Levrlennadur
 Daniel Collet, Phares du Ponant, Skol Vreizh niv. 26, 1992

Liammoù diavaez

 L'Ouest en mémoire (Ina) - Tour-tan ar Vein Zu 1946
 L'Ouest en mémoire (Ina) - gouarnerez un tour-tan e 1963
 L'Ouest en mémoire (Ina) - An tourioù-tan en Eusa

 Daveoù

*
Rummad:Savadurioù