Alfred Jarry

Alfred Jarry (Laval,  - Pariz, 1añ a viz Du 1907), a oa ur skrivagner gall. 

 Buhez 
D'an 8 a viz Gwengolo 1873 e voe ganet Alfred Jarry e kêr Laval. Caroline Quernest, e vamm, a guitaas he fried, Anselme Jarry, e 1879, gant o bugale : Alfred hag e c'hoar, Charlotte.
E lise Sant-Briag e chomas Alfred betek an eilvet klas, mat-tre e labouras ennañ.
D'e zaouzek vloaz e krogas da skrivañ e-unan komzoù-plaen ha gwerzennoù, ha pa guitas Sant-Briag e 1888 en doa paket prizioù a-leizh. Dilojañ da Roazhon a reas e vamm hag he bugale.

Eno, er c'hlas kentañ (rhétorique), en em gavas gant un dudenn a-bouez bras en e skridoù da zont : Félix Hébert, e gelenner war ar fizik. Ur c'helenner iskis e oa, evit doare.
Ur c'heneil da Alfred a skrivas diwar e benn ur pezh flemmus ha farsus anvet Les Polonais. Diwar-se e voe skrivet Ubu roi gant Alfred Jarry.
Ar paourkaezh kelenner a dapas e begement e meur a bezh-c'hoari dindan lesanvioù all : P.H., Père Heb, Eb, Ebé, Ebon, Ebance, Ebouille...

Tremen a reas Alfred e vachelerouiezh gant ur meneg "mat" e 1889. E lise Henri IV e Pariz e teskas ar brederouriezh. E koulz e tremenas ar Père Heb da vezañ ar Père Ubu. Kenderc'hel a reas da skrivañ.
E 1893 e varvas e vamm ; un taol kreñv e voe evitañ rak betek-henn en doa tremenet e vuhez a-bezh ganti. Daou vloaz goude e voe gourc'hemennet da ober e amzer-soudard ; met n'en doe ket da vont d'an arme, rak barnet e voe evel re zroch gant an ofisourien — anat eo en e skridoù en doa dismegañs evit ar brezel hag an arme.
E 1896 e kinnigas Le roi Ubu d'ur c'hoariva brudet, an Théâtre de l'Œuvre e Pariz ; asantet e voe c'hoari ar pezh. Freuz bras a voe graet gant ar pezh, ken feukus, nevez, ha flemmus ma oa d'an amzer-se.
C'hoariet e voe ivez e 1898 gant margodennoù embreget gant Alfred Jarry hepken.

Er bloaz 1906 e voe tapet e Alfred Jarry gant torzhellegezh an doagenn-empenn ; mervel a reas daou vloaz goude, d'an 3 a viz Du, paour-razh, e bered Bagneux.

 Soñjoù pennañ 
Un den iskis e oa Alfred Jarry, ur barzh, ur c'helaouenner, ur romantour, un troer, goapaus ha flemmus war an dro e bluenn, ne zigore ket e galon d'ar re all. Daoust d'e evañ re ec'h eo sklaer e oa troet da stourm a-enep feulster an arme, da c'hoapaat ar sistem, ar politikerezh ha drochded an dud a c'halloud.
Lakaet e vez ivez da Vestr gant ar surrealourien, ar pezh n'eo ket didalvoud !

 Oberennoù 
Skrivet en deus barzhonegoù ivez, ha krouet eo bet gantañ (pe kentoc'h gant an Doktor Faustroll, unan eus e dudennoù) ar 'Patafizik, hag a vefe ur skiant, pe ur c'hrakskiant — piv a oar ?, hini ar « solutions imaginaires, qui accorde symboliquement aux linéaments les propriétés des objets décrits par leur virtualité. ».
E galleg
 Les Minutes de sable mémorial, barzhonegoù, Pariz, Mercure de France, Here 1894 • — En-linenn
 L'Ymagier, kelaouenn diwar-benn an arzoù, Here 1894 – Kerzu 1895 • Gallica
 César-Antéchrist, Pariz, Mercure de France, Here 1895 • Gallica
 Perhinderion, kelaouenn diwar-benn an arzoù, Meurzh ha Mezheven 1896 • Gallica
 Ubu roi, drame en cinq actes…, Pariz, Mercure de France, Mezheven 1896 •  Gallica
 Les Jours et les Nuits, roman d'un déserteur, Pariz, Mercure de France, Genver 1897 • — En-linenn
 Ubu roi. Texte et musique, fac-similé autographique, Pariz, Mercure de France, 1897
 L’Amour en visites, Pariz, Éditions Pierre Fort, Mezheven 1898
 Almanach du Père Ubu illustré (janvier, février, mars 1899), lesanvet « Petit Almanach », Kerzu 1898« Commentaires pour servir à la lecture… », en L'Étoile-Absinthe, 121-122, Du Lérot, 2009
 L'Amour absolu, Mercure de France, 1899 • Adembannadur 1932
 Ubu enchaîné, gant Ubu roi ha La Chanson du décervelage en e raok, Pariz, Mercure de France, 1900 • Gallica
 Ubu roi, doare diwezhañ, Paris, Éditions de La Revue blanche, 1900
 Almanach illustré du Père Ubu (XXe Siècle) 1er janvier 1901, Kerzu 1900 • Gallica
 Messaline, roman de l'Ancienne Rome, Paris, Éditions de La Revue blanche, 1901
 Le Surmâle, roman moderne, Pariz, Éditions de La Revue blanche, 1902 • En-linenn
 Par la taille, un acte comique et moral en prose et en vers pour esjouir grands et petits, Pariz, Éditions Edward Sansot, 1906
 Ubu sur la Butte, Pariz, Éditions Edward Sansot, Mae 1906
 Le Moutardier du pape. Opérette bouffe en trois actes, Bussières, 1907
 Albert Samain (Souvenirs), Pariz, Éditions Victor Lemasle, 1907
E brezhoneg
 Ar roue Ubu, troet e brezhoneg gant Goulc'han Kervella, Skol Vreizh, Montroulez , 2008.

 Notennoù 

Rummad:Ganedigezhioù 1873
Rummad:Marvioù 1907
Meneger ar skrivagnerien
Rummad:Skrivagnerien Frañs
Rummad:Skrivagnerien c'hallek