Niveradur roman

Implijet eo bet an neveradur roman gant Romaned an Henamzer evit skrivañ gant 7 lizherenn hepken an niveroù anterin eus 1 betek e-tro 4000 pe 5000. Ne anavezent ket ar mann avat, pe gentoc’h ne veze ket lakaet da niverGwelet ar pennad Steradurezh hollek..

Skoueriekaet eo bet an niveradur evit an implijoù a-vremañ. Diazezet eo war 3 fennaenn :
 kement lizherenn lakaet a-zehoù d'unan all brasoc’h pe kevatal he zalvoudegezh dezhi hec’h-unan a vez sammet ganti : XI = X + I = 10 + 1 = 11 ;
 kement lizherenn unanenn lakaet diouzhtu a-gleiz d'ul lizherenn all kreñvoc’h he zalvoudegezh a verk e ranker lemel an niver anezhi diouzh an niver a zo war he lerc’h : IX = X - I = 10 - 1 = 9 ;
 bodet eo an talvoudoù en urzh digreskiñ, nemet evit an talvoudoù da lemel diouzh ar reolenn a-us.

 Notadur klasel 

|-
! Sifroùroman !! Talvoudoù !! Talvoudegezh
|-
|width=72| I ||width=76| 1 ||width=200| ur biz / ur varrenn
|-
| V || 5 || un dorn / un ask
|-
| X || 10 || daou zorn / ur groaz
|-
| L || 50 || ?
|-
| C || 100 || Centium (100 e latin)
|-
| D || 500 || ?
|-
| M || 1000 || Mille (1000 e latin)
|-
| V || 5000 ha +
| M usskrivetPe tenn eeun, testeniekaet abaoe an Henamzer.
|}
Meur a adstumm zo bet koulskoude a-hed an Istor a-raok na vije degemeret ar patrom-mañ, ken war an doare da dresañ an niveroù ha war an doare da jediñ. "Mil" (1000), da skouer, a c’hall bezañ skrivet M (an doare implijetañ) hogen ivez C(I) pe I barrenn.
Gant ar reizhiad-mañ e c’haller skrivañ an holl niveroù eus 1 da 3 999. Evit an niveroù brasoc’h ec’h implijer ar varrenn a-led a-us an niver evit merkañ ur feur 1 000 ha div varrenn evit ur feur 1 000 000.

! Unanennoù !! Unanennoù + 10 !! Degadoù !! Kantadoù !! Miliadoù
|-----
| 1 = I || 11 = XI || 10 = X || 100 = C || 1000 = M
|-----
| 2 = II || 12 = XII || 20 = XX || 200 = CC || 2000 = MM
|-----
| 3 = III || 13 = XIII || 30 = XXX || 300 = CCC || 3000 = MMM
|-----
| 4 = IV || 14 = XIV || 40 = XL || 400 = CD||  
|-----
| 5 = V || 15 = XV || 50 = L || 500 = D ||  
|-----
| 6 = VI || 16 = XVI || 60 = LX || 600 = DC||  
|-----
| 7 = VII || 17 = XVII || 70 = LXX || 700 = DCC ||  
|-----
| 8 = VIII || 18 = XVIII || 80 = LXXX || 800 = DCCC ||  
|-----
| 9 = IX || 19 = XIX || 90 = XC || 900 = CM ||  
|}

 Hentenn 
Evit gouzout talvoudegezh un niver skrivet gant sifroù roman e ranker e lenn a-gleiz da zehoù. Mard eo ur sifr brasoc’h eget pe kevatal d'ar sifr a zo war e lerc’h, e sammer anezho o-daou. A-hend-all e vez lamet. War-lerc’h 4000 e kemm ar reolenn. Ne vez ket implijet ar reizhiad dilem evit a miliadoù.
 XVI = 10 + 5 + 1 = 16
 XIV = 10 - 1 + 5 = 14 (rak I zo bihanoc’h eget V)
 DIX = 500 - 1 + 10 = 509 (rak I zo bihanoc’h eget X)
 MMMCMXCIX = 1000 + 1000 + 1000 - 100 + 1000 - 10 + 100 - 1 + 10 = 3999
 MMMMDCCCCLXXXVIII = 4988, an niver roman hirañ hervez an niver a arouezennoù.

N'eus ket bet graet atav gant ar reolennoù-se, dreist-holl evit an enskrivadurioù : meur a zoare hentenn o deus kenvevet an eil gant eben, evel IIX evit VIII pe VIIII evit IX. N'eus ket re bell zo eo bet stabilaet an doare ober a-vremañ.

 Implijoù 
Implijet e vez c’hoazh ar sifroù roman hiziv an deiz evit skrivañ anvioù an c’hantvedoù hag ar milvedoù dreist-holl. Da skouer « an  » hag « an  ». Kavet e vez sifroù roman war dremmoù an horolajoù hag an eurieroù ivez. Alies e vez skrivet IIII warno e-lec'h IV evit 4 ; d'ober bravoc’h eo traken : evel-se e vez savet ar pevar sifr kentañ diwar un I hepken (I, II, III ha IIII), ar pevar da heul diwar ur V (V, VI, VII, VIII) hag ar pevar diwezhañ diwar un X (IX, X, XI, XII). Mat eo gouzout ivez eo ken kozh ar skrivadur IIII hag ar marevezh roman hag ez eo bet implijet e-pad pell en enskrivadurioù, e dornskridoù ar Grennamzer hag en embannadurioù klasel a-gevret gant ar skrivadur IV.

Gwechall e veze implijet ar sifroù roman evit merkañ bloaz savidigezh an tiez, dreist-holl ar savadurioù ofisiel pe velestradurel. C’hoarvezout a ra c’hoazh d'an den en em gavout gant sifroù evel-se ouzh talbenn tiez kozh.

Tamm-ha-tamm eo bet dilezet ar sifroù roman hag erlec’hiet int bet gant sifroù anvet « arabek ». Ar re-se a ra gant ur reizhiad dekvedennel. Emsavoc’h eo rak gallout a reer evel-se skrivañ sifroù berroc’h gant a-boan muioc’h a arouezennoù (10 e-lec’h 7), hag e c’heller implijout an niver mann (0) ; ouzhpenn-se e c’heller skrivañ ar sifroù a-steud, ar pezh a aesa kalz ar jediñ war baper.

 Skouerioù sifroù roman 
+ Ar c’hant niver anterin kentañ skrivet gant sifroù roman I  II  III  IV  V  VI  VII  VIII IX  X XI  XII  XIII  XIV  XV  XVI  XVII  XVIII XIX  XX XXI  XXII  XXIII  XXIV  XXV  XXVI  XXVII  XXVIII XXIX  XXX XXXI  XXXII  XXXIII  XXXIV  XXXV XXXVI  XXXVII  XXXVIII  XXXIX  XL XLI  XLII  XLIII  XLIV  XLV  XLVI  XLVII  XLVIII XLIX  L LI  LII  LIII  LIV  LV  LVI  LVII  LVIII LIX  LX LXI  LXII  LXIII  LXIV  LXV  LXVI  LXVII  LXVIII LXIX  LXX LXXI  LXXII  LXXIII  LXXIV  LXXV LXXVI  LXXVII  LXXVIII  LXXIX  LXXX LXXXI  LXXXII  LXXXIII  LXXXIV  LXXXV LXXXVI  LXXXVII  LXXXVIII  LXXXIX  XC XCI  XCII  XCIII  XCIV  XCV  XCVI  XCVII  XCVIII XCIX  C
|

 888 = DCCCLXXXVIII
 1000 = M
 1515 = MDXV 
 1975 = MCMLXXV (1000+(1000-100)+(50+10+10)+5)
 2002 = MMII
|}

Ur wech bet diazezet an emglevioù skrivañ e ouezer skrivañ sifroù anterin gant sifroù roman. Ne rae ket jedoniourien gwechall gant an notadur-se evit ober sammadennoù pe liesadurioù avat. Gant abakennoù e veze graet. Gant-se e raent gant un niveradur delec’hiet hep gouzout dezho ha ne welent ket e vije bet tu dezho da implijout an niveradur delec’hiet-se evit skrivañ an niveroù ur wech da vat.

 Adstummoù krennamzerel 
A-wechoù eo bet disleberet skrivadur ar sifroù roman er Grennamzer.
4 zo bet skrivet IIII e-lec’h IV, ar pezh a zo un adstumm kozh e gwirionez. Dalc’het eo bet an implij-se en horolajerezh ma vez skrivet IIII evit 4 eur, evit aesaat al lenn war ur skramm ront ha plijout d'ar gweled dreist-holl. 
A 80 da 400 e konter dre ugent, o lakaat ar sifr ugent (XX) da c’hallouder : da lavaret eo IIIIXX evit 4 x 20 = 80 ; e Breizh e veze implijet kalz an doare jediñ dre ugent-se gant an dud betek nevez-tre zo : "c'hwec'h-ugent" a oa 120; "tri-ugent" (60) ha "pevar-ugent" (80) zo chomet bev. E Pariz ez eus un ospital anvet hôpital des Quinze-Vingts ma oa 15 x 20 = 300 gwele er bloaz 1260.
Evit ar c’hantadoù e c’haller merkañ an niver a gantadoù heuliet gant merker ar c’hantadoù (c pe, el liester ctz evit centz) evel gallouder : 300 a skrived eta IIIc(tz).

|thumb|right|1630 en Amsterdam

E lod skridoù eus ar  hag ar  ec’h implijer ivez :
 ↀ pe (I) evit 1000.
 ↁ pe I)) evit 5000.
 ↂ pe ((I)) evit 10 000.
 I))) evit 50 000.
 (((I))) evit 50 000.
Met ne implijer ket an notadur-se evit notenniñ lamadurioù : 4000 a skriver MMMM ha neket MI)).

 Jediñ 
Marteze ez eo bet kaset implijerien an niveradur roman da anavezout lod disoc’hoù dre an eñvor a-benn bezañ gouest da jediñ aesoc’h. Da skouer, mar gouient en a-raok petra a oa liesad XII x XII (= CXLIV, 144) e oa aes dezho dezastum liesad XII dre unan nebeutoc’h pe unan muioc’h.

 Gwelet ivez 
Jedoniezh
Sifr
Henroma
Reizhiadoù niveriñ

Levrlennadur 
  Ifrah, Georges : Histoire universelle des chiffres, levrenn 1, pp. 454–460, Robert Laffont, 1994 

 Notennoù 

Rummad:Henroma
Rummad:Niveroù
Rummad:Sifroù roman