Keginerezh Breizh

Keginerezh Breizh zo enni kalz meuzioù tennet eus henvoazioù keginañ Breizh kozh pe nevesoc'h, aozet gant danvezioù eus an arvor hag an argoad pe digaset eus ar bed. Un arz poblek eo koulz hag un hevlezouriezh adijinet gant keginerien veur. 

Ar c'hamprouezh, an istr, ar c'hig-ha-farz, ar galetezenn gant silzig, ar c'houign-amann, ar Petit-Beurre, ar chistr hag ar Muskadig zo e-touez ar meuzioù ha diedoù arouezelañ. Tier-krampouezh a vez graet eus ar pretioù ma c'haller debriñ krampouezh eus Breizh. Kavet e vezont stank e Breizh hag en estrenvro.

 Ar meuzioù pennañ 
 Kigoù 
Gwechall e veze debret boued-hoc'h war ar maez pa veze Fest an hoc'h en tiegezhioù.

Setu meuzioù ha boued dibar eus Breizh graet gant ur seurt kig hepken :
 boued-hoc'h : anduilh giz ar Gemene ha giz Gougleiz, kig-sall, fourmaj-kig (fourmaj-rous, pastez Hénaff, fourmaj-kig Roazhon da skouer), silzigoù (hini Molenez, hini Plouilio...), rilhetez, chotenn ha joskenn eus ar Vro Vigoudenn, gwadegennoù Roazhon, lard sul Naoned, morzhed-hoc'h Montroulez, gogue d'Ancenis, anduilhennig Kemperle, casse Roazhon, porché Dol... Galetez gant silzig zo ur meur brudet eus Breizh-Uhel ;
 kig-bevin : spilhenn Kastellbriant ;
 kig leue ;
 kig-yar : ruilhad Sevigneg gant kig skilyar, ur meuz eus Gwitreg ; ar frigousse eus Bro-Roazhon gant kig-yar ha chistr. Gouennoù yer lec'hel zo evel yar goukoug Roazhon, yar zu Gentieg, gwaz Sulial hag all ;
 kig-houad : Houad giz Naoned ;
 kig-oan : brudet eo kig-oan pradeier sall Bae Menez-Mikael-ar-MorE Breizh ha Normandi en em astenn Bae Menez-Mikael-ar-Mor. (un AOK gant Bro-C'hall hag un AOG gant Europa en deus),
 kig-lapin : ar bardatte, kaol farset gant lapin pe gad, ur meuz eus kouerien Bro-Naoned.

Setu meuzioù fardet gant meur a gig : 
 ar c'hig-ha-farz eus Bro-Leon gant farz du pe wenn, lipig, kig-moc'h, kig-bevin, kig-sall, kaol, karotez, pour, irvin, 
 krampouezh sall pe galetez gant morzhed-hoc'h, silzig, anduilh, larjounezioù, kig-yar pe chorizo...
 ar podad, ur meuz hengounel e Breizh evel en Europa. Podadoù liesseurt a zo e Breizh en hec'h-unan, gant kig-moc'h alies ha legumajoù goañv (kaol, karotez, irvin...), a-wechoù gant kig-bevin, sili-mor, legestr hag all. Ar podad giz Kemper, ar podad giz Roazhon, ar podad giz An Elven, podad Molenez gant bezin, podad Enez Sun... a zo e-touez ar re vrudetañ.

 Labelioù europat :
25px Lec'h orin gwarezet (LOG) gant : Yer Ankiniz, Yer Gentieg, Yer Breizh, Fourmaj-rous eus Breizh,
30px Anvadur orin gwarezet (AOG) gant : kig-oan pradeier sall Bae Menez-Mikael-ar-Mor.

 Boued mor 
Paot eo ar boued mor a gaver war aodoù Breizh : pesked, kresteneged, blotviled ha plant zoken (bezin, salikorn...). Holen a vez produet abaoe an Hemamzer. Abaoe ar Grennamzer e ya ar bigi pelloc'h evit pesketa. Brudet eo ar re a yae betek an Douar-Nevez betek an XX kantved evit morueta. Hiliennoù ha temzoù-boued zo bet ijinet gant Bretoned evit ar boued-mor : amann gwenn, kari Gosse...

Ar godailh a vez graet eus al lodenn eus ar pesked, kregin ha kresteneged lezet d'ar vartoloded gant ar mestraouer. Ar peurrest, boued mor fresk, a vez gwerzhet er stalioù pe er marc'hadoù. Ul lodenn all eus ar pesketadennoù a vez treuzfurmet e boestoù-mir pe "meuzioù fardet" gant embregerezhioù boued.

 Pesked 
Pesked a bep seurt a vez da vaez aodoù Breizh pe er stêrioù : sardin, brizhilli, draeneged, moru (ur skouer meuz : moru mod Sant-Maloù), moulleg, sili (keusteurenn silienn-vor), boultouzed (boultouz mod Arvorig), beked (beked gant amann gwenn)... Boued kerañ Breizh eo ar stlaoñ, pesked vihan lipous ha dibaotet eus al Liger hag ar Gwilen. Pretioù zo war ribl al Liger a servij c'hoazh, gwech an amzer, stlaoñ poazhet pe fritet. 

Meuzioù gant meur a besk : ar gaoteriad eus Kerne-Izel, soubenn ar pesked...

 Kresteneged, blotviled ha pesked-kregin 
 blotviled ha kregin a-leizh : 
 istr plat ha don, produet e pep lec'h war aodoù Breizh. Brudet eo istr Kankaven e Bro-Sant-Maloù, re Bêlon e Bro-Gerne ha re "Prat-ar-Coum" e Lanniliz (Bro-Leon).
 kregin-Sant-Jakez e pep lec'h ivez. Brudet eo re bae Sant-Brieg.
 meskl, produet e pep lec'h ivez. Meskl-park bae Menez-Mikael-ar-Mor a voe ar produ kentañ eus ar mor da vezañ roet dezhañ un anvadur orin gwarezet (AOG) e 2006. Brudet eo ivez meskl-park Pennestin. 
 bigorn, pistronked, pilored, kokez, kontelleged, ourmel, kilheien-mor...
 kresteneged a zo ivez er arvor pe er mor : kranked, ligistri, grilhed-mor, morgevnid, grilhed-traezh lesanvet "dimezelled Loktudi", chevr... 
 stivelled,
 teureuged.

Gallout a reont bezañ diskouezhet en ur bladennad boued-mor, er pretioù pe er gêr. Meuz heverk all : kregin-Sant-Jakez mod Naoned.

En hevlezouriezh c'hall, an dro-lavar "à l'armoricaine" a zo heñvel ouzh hini "à l'américaine" e galleg. Ober a ra an div dave d'an hilienn amerikan implijet evit keginañ ligistri, stivelled, boltouz... Ar boaz eo da gomz eus legestr mod Arvorig pa eo ul legestr breton (Homarus gammarus) a zo keginet, hag eus legestr mod Amerika pa eo ul legestr amerikan (Homarus americanus).

Labelioù europat :
25px Lec'h orin gwarezet (LOG) gant : Kregin-Sant-Jakez eus Aodoù-an-Arvor,
30px Anvadur orin gwarezet (AOG) gant : Meskl-park bae Menez-Mikael-ar-Mor.

 Legumaj, edeier ha frouezh 
Legumaj, frouezh hag edeier a bep seurt a vez gounezet e Breizh. 
 legumaj ha traoù heñvelek : avaloù-douar (Charlotte...), artichaod Camus, gwarelig Naoned, chalotez, fav munut (koko Pempoull da skouer), kaol, kaol-fleur, kaol-pome (kaol An Oriant da skouer), ognon (ognon roz Rosko), kignen, piz-bihan, kistin Bro Redon, pour, irvin, karotez, ... Soubennoù legumaj a c'haller aozañ ganto. Ar bardatte zo ur meuz kaol farset eus Naoned.
 frouezh : avaloù (renetez Arvorig...), per, kerez (kignez...), sivi (re bPlougastell da skouer), tomatez, sukrin ("petit-gris" Roazhon), mouar, lus du...
 gant gwinizh, gwinizh-du, kerc'h ha segal e c'haller ober bleud, ha gantañ bara, met ivez meuzioù kozh evel yod kerc'h, brignen, miton Roazhon...

Ar Joniged a yae da Vreizh-Veur da werzhañ ognon Bro-Leon gwechall : Bro-Gembre, Kerne-Veur, Bro-Saoz, an inizi Angl-ha-Norman.

 Labelioù europat :
25px Lec'h orin gwarezet (LOG) gant Gwarelig Naoned, Bleud gwiniz-du Breizh,
30px Anvadur orin gwarezet (AOG) gant : Ognon Rosko, Koko Pempoul.

 Krampouezh 
E Breizh-Izel, krampouezh ed-du zo sall ha krampouezh gwinizh zo dous. E Breizh-Uhel ez eus kaoz eus kaletez, ur seurt all eus krampouezh ed-du gant un toaz disheñvel. War ur billig pe en ur baelon e vezont poazhet. A bep seurt traoù a c'haller lakaat e-barzh. An tier-krampouezh a zo pretioù breton lec'h ma vez servijet krampouezh sall ha dous, anavezet int evel un arouez eus keginerezh Breizh. Ar grampouezhenn glaselañ eo an "tri zra", ur vi, morzhed-hoc'h ha keuz e-barzh. 

"Bleud ed-du Breizh" a zo ul 25px Lec'h orin gwarezet (LOG) gantañ abaoe 2010.


 An danvezioù all 
 holen-mor eus Bro-Wenrann. 25px Ul label europat Lec'h orin gwarezet (LOG) en deus abaoe 2012.
 gwinegr chistr pe win,
 bezhin ha salikorn. Pretioù ha stalioù zo a ginnig bremañ bezhin da zebriñ evel legumaj.

 Gwastilli ha sukrerezh 
Sellout ivez ouzh Pastezerezh Breizh.
 Krampouezh Breizh sukret gant sukr, koñfitur, salidou (un toaz karamel gant amann sall eus Gourenez Kiberen), chokolad teuz pe kalz traoù all,
 Farzoù : farz breset, farz buan, farz forn, farz-pod, farz prunev, farz avaloù, farz rezin,
 gwestell awenet gant ar re kemeret gant ar vartoloded war vor gwechall :  ar wastell giz Naoned un adstumm eus ar wastell-amann krouet e 1820 hag adlañset adalek 1910 gant ar wispiderezh LU, hag ar wastell giz Breizh krouet er bloavezhioù 1860 en Oriant. Prunaoz, abrikez pe suraval a veze lakaet e-barzh evit stourm a-enep ar skorbut. 
 gwastilli all : kouign-amann eus Douarnenez, parlementin Roazhon, kouign-Ened, gwitregad eus Gwitreg.

 krakilin Sant-Maloù,
 bara briochet : ar gochtial eus Sant-Armael, ar fouas eus an Hae-Foazer
 bignez, da skouer re Dreger,
 gwispid a-leizh : ar c'hrampouezh dentelez lañset gant Katell Gornig e Kemper adalek 1886, ar Petit-Beurre krouet gant Louis Lefèvre-Utile e Naoned e 1886, ar galetez krouet e Pont-Aven e 1890 (ha war o lec'h galetez Sant-Mikael eus Bro-Raez krouet e 1905, galetez ar Vro Vigoudenn, galetez Fouenant, gwispiderezh Filet Bleu e Sant-Evarzeg, gwispiderezh Lokournan...), ar paledoù amann rik krouet e Pont-Aven e 1920 (brudet eo ar merk Traou Mad), ar BN krouet e Naoned e 1932,

 mel, kaotigell ha koñfitur,
 madigoù, sunigoù ha chokoladennoù : karamel gant amann sallBrud a gemeras a drugarez d'ar pastezer Henri Le Roux eus Kiberen. e stumm madigoù, sunigoù ("Niniche" Kiberen hag Ar Baol) pe dienn (salidou), lima Naoned, toaz-frouezh, Françoise de Foix, rigolette...
 skornennoù.

Produioù chokolad a vez graet gant stalioù hag embregerezhioù zo. Grain de Sail, e Montroulez, a zegas e chokolad gant ul lestr-karg-dre-lien evit izelaat e louc'h karbon. Emañ o sevel un eil lestr hag a vo douger-endalc'herioù dre lien brasañ ar bed.

 Boued-laezh 
Laezh-ribod a zo un evaj a veze graet war ar maez pa veze fardet amann gwechall. Debret e veze patatez gantañ, pe krampouezh gwinizh-du. Graet e veze ivez laezh-tev, pe gwell, ur seurt yaourt.

Hiziv e vez produet laezh ha laezhajoù en un doare artizanel pe industriel : amann (sall atav), yaourtoù, dienn (pe koaven), laezh-ribod, keuzioù evel Curé nantais, Petit Breton (paouezet e 2024), Petit Billy, toma (hini Rewiz, Karaez, Gevrezeg...), crémet nantais, Menez Hom, rocher nantais, machecoulais, gourmelin, Gweltaz-Lambrizig, chandamour eus Ankiniz, Ti Pavez, Trappe de Timadeuc... Ur c'heuz a oa fardet gant menec'h Abati ar Joa e Kempenieg met ne reont ket ken.

 An diedoù 
 Diedoù hep alkool 
 dour : dour melar (Plancoët), dour andon (Sainte-Alix e Plangoed, Menez Are, Isabelle e Sant-Wazeg),
 chugoù-frouezh a bep seurt, 
 sirosoù evel an Nantillais,
 limonadez, 
 diedoù "kola" : Breizh Cola, Britt Cola ha Beuk Cola,
 kafe a vez krazet e Breizh ivez.

 Diedoù alkoolek 
Chistr-aval a oa an evaj boas e tost Breizh a-bezh en XIX hag en XX kantved, koulz er maezioù hag er c'hêrioù.

Ar gwini a vez gounezet e Breizh abaoe ar V kantved da nebeutañ (sellout ouzh ar pennad Gwiniegi Breizh evit gouzout muioc'h). Produet e vez hiziv gwin gwenn, ruz, roz pe bouilh. Gwinioù Bro-Naoned eo ar re vrudetañ, hag ar re nemeto aotreet da vezañ kenwerzhelet. En o zouez eo ar Muskadig an hini brudetañ, hag ivez ar Gros-Plant a vro Naoned , gwinioù gwenn sec'h anezho. Gwinioù eus gouennadoù all zo ivez e Bro-Naoned : Cabernet, Gamay, Merlot, Pinot Noir, Groleau, Sauvignon, Berligou ur ouennad eus amzer Duged Breizh... Nevez zo eo bet plantet gwini e lec'hioù all evel Traoñ ar Renk, Kemper ha Mor Bihan Gwened.

An diedoù alkoolek all :
 sistr per,
 bier, breserezhioù zo e Breizh abaoe ar XVII kantved Deux siècles de Bières en Bretagne gant Philippe Bonnet, Vincent Courtin ha Yoran Delacour, embannet gant Yoran Embanner, 2007, p. 17, gwelet d'ar 16/01/2025.,
 lambig pe gwin-ardant (Fine de Bretagne da skouer),
 pommeau pe avaleg,
 chouchenn pe chufere, ur seurt mez,
 wiskioù : Warenghem ha Distillerie des Menhirs a zo ar strilherezhioù brudetañ.

Kokteloù :
 kir Breizh, gant likor kastrilhez-du ha chistr
 kir Gwaled, gant likor kastrilhez-du ha Muskadig
 godinette, ur c'hoktel eus Bro-Roazhon ijinet gant Simone Morand.

Label europat :
25px  Lec'h orin gwarezet (LOG) gant : Sistr Breizh (2000), Wiski Breizh (2015).

Sellet ouzh ar pennadoù Chistr Breizh, Bier Breizh ha Wiski Breizh.

 Al listri hag ar c'hinkladurezh taol 

Ar poderezh hag ar feilhañserezh zo artizanerezh a gaver e Breizh abaoe ar Grennamzer. 

Er su da Vreizh eo bet oberiant ar poderezh er barrez anvet Ar Boderezh (bremañ e Sant-Yann-ar-Wern, e-kichen Redon). Gouzout a oarer e oa graet podoù eno abaoe an XI kantved, ha priajoù abaoe ar XV kantved. Ar podoù hag ar priajoù graet eno, asambles gant ar re produet e Malañseg (Bro-Gwened) hag Erbigneg (Bro-Naoned), en deus pourvezet Kreizteiz Breizh a-bezh betek kreiz an XX kantved. Podoù ha traezhennoù all a bep seurt a voe produet : evit tommañ ar soubennoù, lakaat al laezh, poazhañ ar c'heusteurennoù, grilhañ ar c'histin...Les potières de Saint Jean war lec'hienn www.potiane.fr, gwelet d'an 8 a viz C'hwevrer 2026. Kinklet eo bet lod anezho gant arzourien evel Mathurin Méheut (1941) hag Yvonne Jean-Haffen. En eil lodenn eus an XX kantved e voe kendalc'het d'ober priajoù dindan an anv "Saint-Jean-de-bretagne" gant ur feilhañserezh krouet e-pad an Eil Brezel-bed, betek ar bloavezhioù 1980Denis Danilo ha Stéphane Batigne, Poterie traditionnelle de Bretagne Sud, Stéphane Batigne Éditeur, 2022. "Le Patiau", ur greizenn arz hag istor ar prierezh, a zo c'hoazh e Sant-Yann-ar-Wern, gant ur stal-labour feilhañs, ur mirdi hag ul lec'h diskouez.

Abaoe 1708 e vez produet feilhañs e Kemper. Hiziv eo feilhañs Kemper al listri vrudetañ e Breizh, evel hini HB Kemper. Menegomp ivez feilhañserezh Pornizh. Ar volenn gant un anv-bihan skrivet warni zo un eñvorenn eus Breizh brudet ha deuet mat gant an douristed.

En norzh da Vreizh e voe produet podoù ivez e kêriadenn Ar Boderezh (bremañ e Lambal), hag e Bro-Leon (Lanniliz ha Plouvien) en XIX kantved ha betek deroù an XX kantved.

E 1925 e Diskouezadeg etrebroadel an Arzoù-kinklañ hag oberiañ modern, e Pariz, e oa pavilhon Breizh kinklet ha kempennet gant arzourien eus luskad ar Seiz Breur. E-barzh e oa arrebeuri (taolioù, ur ganastell vras, kadorioù...), armoù-kegin graet gant feilhañserezh Kemper, delwennigoù ha picheroù kizellet gant René Quillivic. 

 Labourioù ha gouelioù 
 Gwechall war ar maez 
Gwechall e Breizh-Izel e veze debret ar "wastell" pe ar "peurzorn" e dibenn an dornadeg, e-pad al labourioù er parkeier. E Bro-Naoned e veze debret ar bardatte, ur meuz kaol farset, e dibenn an eostoù.

Pa veze lazhet ur pemoc'h ur wech ar bloaz e veze Fest an hoc'h, d'ar goañv alies. Pedet e veze kerent hag amezeien da zebriñ silzig ha gwadigennoù.

Ar predoù eured a oa an dro da bediñ ur bern tud evit debriñ ar friko e banvezioù a bade deizioù.

 Gouelioù familh 
Darvoudoù hengounel e Breizh a zo an dro da zebriñ meuzioù dibar. Da ouel Nedeleg ha d'ar Sant-Jilvestr e vez debret ur pred fonnus ha lipous anvet fiskoan, gant listri kaer war un daol kinklet brav. Debret e vez kig-yar Indez gant kistin ent-hengounel. Da zigeriñ ar pred e vez debret istr, eog mogedet pe avu druz. Da glozañ anezhañ e vez debret ur wastell anvet kef Nedeleg. Evet e vez gwinoù mat hag a glot gant ar boued. An dro eo ivez evit debriñ chokoladennoù, frouezh arallvro, frouezh koñfizet ha traoù lipous all, ha da evañ ur banne digor-kalon har ur banne kloz-pred ma ne gemerer ket e oto goude.

Lidet e vez gouel ar Rouaned d’an eil Sul war-lerc’h Nedeleg, ha debret e vez gwastell ar rouaned, ur wastell gant ur favenn e-barzh. Dont a ra an hini a ya ar favenn gantañ pe ganti da vezañ ar roue pe ar rouanez, ha lakaat a ra ar gurunenn war e benn / he fenn.

Da Sul Fask e vez servijet morzhed-oan, un hengoun kristen. Debret e vez chokolad e stumm ur c'hloc'h bras alies evit aroueziañ kleier Roma, pe ur yar, a-wechoù leun a vioù-Pask bihan e chokolad. Gwerzhet e vez gant ar chokoladourien hag ar stalioù boued lapined e chokolad ivez bremañ, dre levezon ar broioù angl-ha-saoz, broioù protestant anezho. An hengoun eo ivez da guzhat vioù-Pask ha delwennigoù chokolad e stumm kleier, kregin, pesked hag all, ha da lakaat ar vugale da furchal anezho el liorzh pe er park. Deuet dreist e vez ar c'hoari-se gant ar vugale.

Ur pred a-feson a vez debret e-pad gouelioù kristen all : pask kentañ, pask bras, dimeziñ, obidoù a-wechoù ivez. Dragez a vez debret gant an dud, hag ur sac'hig anezho a vez roet d'ar familh alies.

Halloween a zo ur gouel a-orin pagan a vez lidet e Breizh abaoe ar bloavezhioù 1990. Dre eo ar sitrouilhez arouez ar gouel-se eo bet tapet ar pleg gant tud zo da zebriñ potiron ha potimaron, legumaj heñvel outo, e stumm soubenn, yod ha dienn. Madigoù a vez dastumet gant ar vugale a di da di, ur gustum degaset eus ar Stadoù-Unanet a vez heuliet mat gant ar Vretoned vihan hiziv.

 En estrenvro 
Anavezet eo keginerezh Breizh en estrenvro dre an tier-krampouezh da gentañ, a zo niverus awalac'h, lec'h ma 'z eus tu debriñ krampouezh sall giz Breizh hag evañ ur volennad chistr pe laezh-ribod, hag ur grampouezhenn sukret, gant karamel gant amann sall da skouer. Kinklet e vez alies an tier-krampouezh gant traezoù ha fotoioù a denn da Vreizh, ha lakaet sonerezh breizhat, evit kaout un aergelc'h a-feson, un tamm e-giz en ur pizzeria evit Italia.

Brudet eo Breizh evit he boued-mor ivez, he istr da skouer.

Berzh en deus graet ar c'houign-amann en estrenvro, e Bro-C'hall, er Stadoù-Unanet hag e Japan dreist-holl... Embann a reas an  New York Times ur pennad-skrid diwar e benn e 2011, kinniget e oa ar c'houign-amann evel "pastezerezh druzañ Europa a-bezh"Brendan Speiegel, « A Pastry From Brittany, Making Waves Stateside », e The New York Times, d'ar 4 a viz Kerzu 2011, lennet war archive.nytimes.com d'ar 27 a viz Eost 2018. E 2018 e voe lakaet e-barzh roll an 40 rekipe gwellañ a zo bet biskoazh gant ar gelaouenn Food & WineThierry Peigné, « États-Unis : le kouign amann cité parmi les 40 meilleures recettes de tous les temps », e France 3 Bretagne, d'an 27 a viz Eost 2018, lennet war france3-regions.francetvinfo.fr d'ar 27 a viz Eost 2018..

Estreget an tier-krampouezh a ginnig keginerezh Breizh en estrenvro. Da skouer eo bet digoret "Petit Crenn" e San Francisco (Kalifornia) gant ar vestrez-geginerez Dominique Crenn. Un "davarn cheuc'h" eo kentoc'h, ha kinnig a ra boued Breizh graet gant pesked, legumaj, ed du hag all.

 Tud brudet 
Keginerien, ostizien ha barnourien war ar c'heginañ vrudet
  : Julia Guillou, Marie-Jeanne Le Glouannec hag Angélique Marie Satre (ostizezed e Pont-Aven), Charles Monselet (kazetenner, barnour war ar c'heginañ), Katell Gornig (lañset ganti ar c'hrampouezh dantelez)
 , hanterenn gentañ : Clémence Lefeuvre, Constant Lerochais, Édouard Nignon, Mélanie Rouat
 , eil hanterenn : Jean-Paul Abadie, Jean-Yves Bordier (artizan amanenner), Patrick Jeffroy, Henri Le Roux (mestr chokoladour), Simone Morand (dastumerez), Olivier Roellinger
 : Laurent Bacquer, Nathalie Beauvais, Olivier Bellin, Patrick Bertron, Adolphe Bosser, Yves Camdeborde, Dominique Crenn, Jean-Pierre ha Maxime Crouzil, Virginie Giboire, Mathieu Guibert, Sylvain Guillemot, Jean Imbert, Patrick Jeffroy,  Ronan Kervarrec, Christian Le Squer, Philippe Léveillé, Yvon Morvan, Bruno Oger, Alain Passard, Hugo Roellinger, Laurent Saudeau

 Mestroù-keginer steredennet 
Un hanter-kant keginer breizhat bennak zo bet roet dezho ur steredenn da nebeutañ gant ar Sturlevr Michelin, ar sturlevr keginerezh brudetañ. Pevar freti zo teir steredenn ganto 44 px  : L'Arpège e Pariz (Alain Passard), Le V e Pariz (Christian Le Squer), La Côte d'Or preti Bernard Loiseau e Saulieu e Bourgogn (Patrick Bertron), L'Atelier Crenn e San Francisco e Kalifornia (Dominique Crenn). C'hwec'h preti zo div steredenn ganto 30 px : Anne de Bretagne e Plaen-Raez (Mathieu Guibert), Auberge des Glazicks e Ploudiern (Olivier Bellin), Le Coquillage e Sant-Meleg (Hugo Roellinger), La Villa Archange e Lo Canet e Provañs (Bruno Oger), La Table de Plaisance e Saint-Émilion (Ronan Kervarrec) ha Miramonti l'altro e Concesio en Italia (Philippe Léveillé).

 Roll ar greanterien 
An  industriezh c'hounezvouedel a c'hoari ur roll bras en ekonomiezh ar vro. Ar pezh a zo bet degaset gant an industriourien n'eo ket dizudi, un hentenn evit mirout ar boued e boestoù gant Nicolas Appert da skouer. Boued-laez nevez ha boued damheñvel a zo bet ijinet : yaourtoù (Malo, Ker Ronan, Sojasun...), keuzioù nevez (Petit Billy, Madame Loïck...), amann (Paysan Breton, amann gant bezin gant Bordier...). Produioù zo, krouet gant an industriourien vreizhat pell zo a-wechoù, pe nevesoc'h, zo deuet da vezañ arouezel : ar petit-beurre gant Lefèvre-Utile, ar choco BN gant ar Biscuiterie Nantaise, ar pastez Henaff, Breizh Cola gant Breserezh Lancelot (perc'hennet gant Agrial abaoe 2021)... Ar stroll Le Duff, e Roazhon e sez sokial, a werzh boued paket buan war ar pemp kevandir ; brudet eo e isembregerezh Brioche dorée da skouer.

Testeniekaet eo an embregerezh Jean Hénaff, eus Pouldreuzig, evit pourveziñ ar savlec'h egor etrebroadel (SEE).

 Mirdioù ha gouelioù 
Boued hag evajoù :
 Mirdi ar sivi hag ar glad e Plougastell (Bro-Leon)
 Mirdi an aval hag ar chistr e La Ville Hervy e Pleudehen (Bro-Zol)
 Mirdi gwinieg Naoned er Palez (Bro-Naoned)

 Gouel ar C'hrampouezh e miz Gouere e Gourin (Bro-Gerne)
 Gouel ognon Rosko bep miz Eost abaoe 2003, ha Ti ar Johnnies hag Ognon Rosko (Bro-Leon)
 Gouel ar fouas en Hae-Foazer e miz Gwengolo hag e Chantenay d'an 11 a viz Du (Bro-Naoned)
 Gouel an Dolgenn aour e miz Here e Redon (Bro-Roazhon, Bro-Naoned, Bro-Wened)

Listri ha kinkladurezh taol : 
 Mirdi ar Feilhañserezh e Kemper (Bro-Gerne)
 Le Patiau, kreizenn arz hag istor ar prierezh e Sant-Yann-ar-Wern (Bro-Redon)

 Diskouezadegoù 
 "Quand les Bretons passent à table, 19e-20e siècle", Mirdi Breizh, Roazhon, 1994
 "LU 1846-1957, un siècle d’innovation", Mirdi Naoned, Kastell Duged Breizh, 2020
 "Quand la crêpe devient bretonne", Abati Landevenneg, 2020

 Boued Breizh er sevenadur hag en arzoù 
Kavout a reer boued Breizh er c'hanaouennoù (Son ar chistr, Soubenn al laezhPozioù Soubenn al laezh...), el liverezh (Le Jambon, un divuhezenn livet gant Gauguin er Pouldu, Pommes, nappe jaune gant Sérusier...). E Pont-Aven e teuas kalz livourien eus broioù liesseurt en XIX hag XX kantved, anavezet dindan an anv Skol Pont-Aven, abalamour d'ar gweledvaoù kaer, hag ar gouerien "arallvro" ivez. Evit desachañ anezho e veze servijet boued a galite gant prizioù izel gant ostizezed ar c'horn-bro. Brudet e oa ostaleri Julia Guillou, hini Angélique Marie Satre lesanvet « la belle Angèle », hag hini Marie-Jeanne Gloanec lesanvet « la mère Gloanec ». Añjela goant zo un daolenn vrudet livet gant Paul Gauguin e 1889.

Tresourien evel Alfons Mucha zo bet galvet gant industriourien, eus Naoned dreist-holl (BN, LU...), evit ijinañ bruderezhioù brav, o tresañ oberennoù arzel dudius. An tour LU, eus labouradeg kozh ar wispiderezh, a zo un elfenn vrudet eus glad savouriezh Naoned, deuet da vezañ ur greizenn sevenadur a vremañ hiziv.

Arzourien a-vremañ a vez galvet evit skeudennaouiñ produioù zo c'hoazh, evel Carmelo de la Pinta, ul livour eus Pont-Aven, evit biorc'h Lancelot, pe an tresour bannoù-treset Jean-Claude Fournier evit boutailhoù chistr Coat-Albret.

 Pennadoù kar 

 Ti-krampouezh
 Levrioù kegin e brezhoneg
 Keuzioù Breizh

 Levrioù ha pladennoù 
  "La cuisine des pays celtes" gant Riwanon Kervella (radskrid Alan Stivell, tresadennoù Jiluk), Emb. Des Dessins et des Mots, dastumad « Terroirs », 16 a viz Here 2002, 140 p. (ISBN 978-2-95144417-1)
  "Quand les bretons passent à table : Manières de boire et de manger en Bretagne, 19e-20e siècle", Editions Apogée, kevredigezh Buhez, levr an diskouezadeg, 1994
   "Quand les Bretons passent à table, Kanomp ouzh taol", pladenn kanoù da evañ ha da zebriñ, Tradition vivante de Bretagne 2, embannet gant Dastum e 1994
  "Kig-ha-farz, ha bouedoù all a-wechall e Bro-Leon", levr-CD gant Mikael Madeg, 63 pajenn, CD 16 roudenn, 74 mn, Dastum Bro Leon, 2013, Gwelet lec'hienn Dastum.

 Daveoù 

!
Rummad:Sevenadur Breizh