Spis (temz)

Danvez tennet eus plant eo ar spisoù (pe ispisoù) a ro blaz ha c’hwezh d’ar boued, hag a aesa alies an treizhañ anezhañ. An holen n’eo ket ur spis eta pa n’eo ket tennet eus ar plant met eus ar c’hondon, ha pa vefe mesket alies gant ar spisoù o vezañ ma vez implijet evit temzañ ar boued. Ar spisoù a zo e-barzh familh an temzoù-boued.

Ouzhpenn o implij evit reiñ blaz d’ar meuzioù, an danvezioù struzhel implijet evel spisoù (had, frouezh, gwirizioù, rusk, bulb) a c’hell bezañ implijet war tachennoù all ivez : er vezegiezh, er porfumerezh, e lidoù relijiel, pe evel boued. Kemm a lakaer etre ar spisoù hag al louzoù fin, pa’z eus anv gant ar ger-mañ eus delioù plant implijet ent glas evit reiñ blaz d’ar boued, endra m’eo sec’h danvez ar spisoù.

 Istor 
A-raok ma vefe bet ijinet an doareoù zo bremañ da virout ar boued, e oa pouezus-kenañ ar spisoù evit kuzhat c’hwezh ar brein pe evit adreiñ blaz d’ar bouedoù aet divlaz goude bezañ miret ur pennad. Kenwerzh ar spisoù a oa pouezus en Henamzer hag er Grennamzer. Degaset e veze spisoù eus Azia d’ar broioù arab ha da Europa, dre Hent ar seiz. Ar c’hoant da dremen hep unwerzhouriezh ar broioù arab pe Venezia a lakaas Europiz da glask hentoù mor da vont betek broioù reter Azia, dre ar reter da gentañ ha dre ar c’hornôg goude-se. Ar c’henwerzh-se eo eta a voe unan eus abegoù beajoù moraerien eus Portugal evel Magellan pe Vasco da Gama. Ar c’hoant-se eo ivez a voe abeg deroù impalaeriezhioù Portugal pe an Izelvroioù e reter Azia. Lesanvet e voe an inizi Molukez "inizi ar spisoù". Kristol Goulm a glaskas distreiñ an dour diwar prad Portugaliz dre glask un hent davet Azia en ur vont war-zu ar c’hornôg hag en em gavas en Amerika pa gave dezhañ bezañ tizhet "Indez".

 Un nebeud spisoù 

 Ach
 Aniz
 Bazilik
 Begar
 Bent
 Chalotez
 Fanouilh Jenevreg
 Jenofl
 Jinjebr
 Kanell
 Kaprez
 Kari
 Kignen Koriandrez
 Koumin
 Lavand
 Lore
 Marjol
 Munudig
 Muskadez Ognon
 Paprika
 Pebr
 Perisilh
 Pimant
 Riforz
 Roumarin Safron
 Santurig
 Saoj
 Serfilh
 Sezam
 Sezv
 Sivolez Stragon
 Tin
 Vanilha

 Rummatadur etrebroadel 
A-benn keñveriañ an titouroù er par bedel eo bet ijinet gant Aozadur ar Broadoù unanet evit ar boued hag al labour-douar (FAO) ur sistem rummata ar boued gant deskrivadurioù degemeret gant an holl. Anavezout a ra nav rummad spisoù :

+ Termenadurioù rummadoù spisoù gant an FAO Kodoù FAO  Produioù  Skeudennoù  Danvez Termenadurioù 687  Pebr  120px|Greun pebr du  pebr gwenn, pebr du (Piper nigrum) ;
 pebr hir (Piper longum). Plant krap vividik. Ar greun a zo en o fezh, pilet pe malet. Dont a ra ar pebr du eus greun n'int ket peurzarev c'hoazh, pa e teu ar pebr gwenn eus greun peurzarev da vat, tennet diouto o felenn diavaez. 689  Pimantoù  120px|Pimantoù ruz  pebr-Spagn, paprika, piment brout (Capsicum frutescens, Capsicum annuum) ;
 pimant Jamaika, Pimenta officinalis. Sellet e vez ouzh ar pimantoù fresk paz flastret pe paz malet evel legumajoù. 692  Vanilha  120px|Biz vanilha  vanilha (Vanilla planifolia, Vanilla pompona). Frouezh (pe biz) eus plant krap eus familh an Orchidaceae. Gallout a ra bezañ en e bez, flastret pe malet. 693  Kanell  120px|Bizhier kanell  kanell (Cinnamomum verum) ;
 kanelle Sina (Cinnamomum cassia). Rusk diabarzh brankoù yaouank gwez eus familh al Lauraceae. Graet eo gant ar bleunioù, ar frouezh ha lastez (chips) ar wezenn, pa vefe en o fezh, flastret pe malet. 698  Jenofl  120px|Tachoù jenofl  jenofl (Syzygium aromaticum). Frouezh en o fezh ar gwez-jenofl, gant ar bleunioù kuntuilhet a-raok bezañ darev ha sec'het en heol, hag o zroadenn. 702  Muskadez - kign muskadez ha kardamom  120px|Kraoñ-muskadez  muskadez, kign muskadez (Myristica fragrans) ;
 kardamomoù (Elettaria cardamomum, Aframomum angustifolium, Aframomum hambury, Amomum aromaticum, Amomum cardamomum) ;
 greun ar baradoz (Aframomum melegueta). Almandez brun diabarzh frouezh ar gwez-muskadez eo ar muskadez. Goloet eo gant ar c'hign hag an aril. Greun ar c'hardamom a zo e-barzh ar c'haspul produet gant louzeier vividik eus familh ar Zingiberaceae. 711  Aniz-dous - aniz steredennek - fanouilh  120px|Aniz steredennek  aniz (Pimpinella anisum) ;
 aniz steredennek (Illicium verum) ;
 pastounadez melen (Carum carvi), koriandrez (Coriandrum sativum), koumin (Cuminum cyminum), fanouilh (Foeniculum vulgare), greun jenevra (Juniperus communis). Greun ha hugennoù plant liesseurt. Implijet alies evel spisoù, met ivez er greanterezh (strilherez da skouer) har er vezegiezh. 720  Jinjebr  120px|Dangorz jinjebr  jinjebr (Zingiber officinale). Dangorz plant geotek bividik. Implijet ivez evit ober evajoù. Kaoz zo eus ar produ fresk amañ, ket jinjebr koñfizet pe miret er siros. 723  Spisoù all  120px|Delioù lore  delioù lore (Laurus nobilis) ; fanouilh-gad (Anethum graveolens) ; fenugrek (Trigonella foenum-graecum) ; safron (Crocus sativus) ; tin (Thymus vulgaris) ; kurkuma (Curcuma longa). Spisoù all a eil renk er par etrebroadel. Er rubrikenn-mañ e kaver ivez poultr kari ha meskajoù all spisoù a bep seurt.

 Gwelet ivez 
 temz-boued