Touvaeg

Ur yezh altaek eus ar skourr yezhoù turkek an norzh eo an touvineg pe touvaeg (тыва дыл tyva dyl, anvet ivez tuvin, tuva, tokha, soyot, soyon, tuba, uriankhai(-monchjak), diba pe kök mungak), komzet gant tro-dro da 209.400 den en holl e Touva e Rusia (Azia) (180.000 den e 2001), en Altay e Rannbarzh Emren Yinjiang e Sina (2.400 den e 1999) hag e Hövsgöl ha Hovd Aimags e norzh ha kornôg Mongolia (27.000 den e 1993). 

C'hwec'h rannyezh ez eus disheñvel-tre an eil diouzh eben:
 Touvineg ar c'hreiz 
 Touvineg ar c'hornôg 
 Touvineg ar biz (todzhin)
 Touvineg ar gevred 
 Kijieg (tuba-kizhi)
 Kijieg 

 Doare-skrivañ 

Gant Lopsan-Chimit, ur manac'h tuva bouddaek eo bet ijinet doare-skrivañ broadel kentañ an tuvaeg e deroù ar bloavezhioù 30. Gwasket eo bet Lopsan diwezhatoc’h e-pad spurjoù Stalin. Lizherennoù roman a implije an doare-skrivañ-se dreist-holl, gant un nebeud lizherennoù nevez ouzhpenn evit merkañ sonioù an tuvaeg. Un nebeud levrioù zo bet embannet ennañ, en o zouez an taolioù esae kentañ evit deskiñ lenn d'an oadourien. Erlec’hiet eo bet lizherenneg Lopsan-Chimit diwezhatoc’h gant unan all diazezet war al lizherenneg kirillek en implij hiziv an deiz c’hoazh. Da-c’houde eo bet diverket roud doare-skrivañ ar manac’h eus al levrioù istor. Abaoe diskar an URSS eo krog an Duvaed hag un nebeud tud lennek all da dreiñ o selloù en-dro war istor ar skrivañ e tuvaeg. Adskoulmet eo bet neudenn an istor bremañ.

Graet e vez en deiz a hiziv gant lizherenneg ar rusianeg eta, ouzhpennet enni teir lizherenn zibar ң (latin "ng" pe Lizherenneg fonetik etrebroadel (API) [ŋ]), Өө (latin "ö", IPA [ø]), Үү (latin "ü", IPA [y]). Heuliañ-rik a ra al lizherenneg urzh al lizherenneg rusianek gant ң lakaaet just goude Н, Ө goude О, ha Ү goude У. Ne gaver pennlizherenn ebet evit al lizherenn ң n'en em ziskouez morse e deroù ger ebet.

 Lennegezh 

Pinvidik-mor eo sevenadur dre gomz an Duvaed. A bep seurt zo evel, da skouer, divinadelloù berr, rimadelloù, krennlavarioù, luziadelloù-teod betek kontadennoù marzus, hud, skrij, harozel ha danevelloù meur a zezreveller eurvezhioù-pad. E saozneg ez eus bet embannet un nebeud eus an davnevelloù meur-se, evel "Boktu-Kirish pe Bora-Sheelei" da skouer. En arvar emañ an arz dre gomz-se bremañ rak war goshaat ez a ar gonterien ha n'eus ket kalz a re yaouank evit dont war o lerc’h.

 Keñveriadenn 

Tost a-walc'h eo stumm ar gerioù a orin turkek rik implijet gant an eil yezh turkeg hag eben alies, da skouer:

 Language 0  1  2  3  4  5  6  7  8  9  10 Hendurkeg  bir  iki  üç  tört  biş  altı  yidi  sekiz  tokuz  on Altaieg ноль  nol'  бир  bir  эки  eki  ÿч  üç  тöрт  tört  бeш  beş  алты  altı  jeти  ceti  сегис  segis  тогуc  togus  oн  on Azeri sıfır  bir  iki  üç  dörd  beş  altı  yeddi  səkkiz  doqquz  on Bachkireg ноль  nol  бер  ber  ике  ike  өс  ös  дүрт  dürt  биш  biş  алты  altı  ете  yete  һигеҙ  higeź  туғыҙ  tuğıź  ун  un Barabaeg  bir  iki  üts  tört  pəş  alttı  yədi  səkiz  toğiz  on C'hakaseg  пір  pir  ікi  iki  үc  üs  төpт  tört  пиc  pis  алты  altı  читi  çiti  cигic  sigis  тoғыc  toğıs  oн  on C'halajeg  bii  äkki  üüç  töört  beeş  alta  yeetti  säkkiz  toqquz  oon Dolganeg  биир  biir  икки  ikki  үс  üs  түөрт  tüört  биэс  bies  алта  alta  hэттэ  hette  агыс  agıs  тогус  togus  уон  uon Gagaouzeg sıfır  bir  iki   üç   dört   beş   altı   yedi   sekiz   dokuz   on  Kachkaeg  bir  iki  üç  dört  beş  altı  yedi  sekiz  dokuz  on Karachayeg-balkareg ноль  nol  бер  ber  эки  eki  юч  üç  тёрт  tört  беш  beş  алты  altı  джети  djeti  сегиз  segiz  тогьуз  toğuz  он  on Karakalpakeg нол  nol  бир  bir  эки  eki  үш  u'sh  төрт  to'rt  бес  bes  алти  alti  жети  jeti  сегиз  segiz  тоғиз  tog'iz  он  on Kazakeg нөль  nöl'  бір  bir  екі  eki  үш  üş  төрт  tört  бес  bes  алты  altı  жеті  jeti  сегіз  segiz  тоғыз  toğız  он  on Kirgizeg нөль  nöl'  бир  bir  эки  eki  үч  üç  төрт  tört  беш  beş  алты  altı  жети  jeti  сегиз  segiz  тогуз  toguz  он  on Kirgizeg Fuyü  bir  igi  üş  durt  biş  altı  çiti  sigis  doğus  on Koumikeg ноль  nol  бир  bir  эки  iki  уьч  üç  доьрт  dört  беш  beş  алты  altı  етти  yetti  сегиз  segiz  тогъуз  toğuz  он  on Krimtchakeg  bir  eki  üç  dort  beş  altı  yedi  sekiz  tokuz  on Ouigoureg نۆل  нөль  nöl  بىر  бир  bir  ىككى  икки  ikki  ئۈچ  үч  üq  üç  üch  تۆت  төт  töt  بەش  bex  beş  bésh  ئالتە  алте  alte  alté  يەتتە  йетте  yette  yétté  سەككىز  секиз  sekkiz   توققۇز  тоққуз  toķķuz  toqquz  ون  он  on Ouzbekeg нол, сифр  nol, sifr  бир  bir  икки  ikki  уч  uch  тўрт  to'rt  беш  besh  олти  olti  етти  yetti  саккиз  sakkiz  тўққиз  to'qqiz  ўн  o'n Tatareg ноль  nol  бер  bir  ике  ike  өч  öç  дүрт  dürt  биш  biş  алты  altı  җиде  cide  сигез  sigez  тугыз  tuğız  он  on Tatareg Krimea  bir  eki  üç  dört  beş  altı  yedi  sekiz  doquz  on Tchagataieg  bir  iki  üç  tört  beş  altı  yeti  sekiz  toquz  on Tchouvacheg ноль  nol'  пӗр  pĕr  ик  ik  виҫ  viś  тӑват  tăvat  пилӗк  pilĕk  улт  ult  ҫич  śiç  сакӑр  sakăr  тӑхӑр  tăxăr  вун  vun Tofaeg  бipәә  birәә  иъhи  ìhi  үш  üş  дөрт  dört  бeш  beş  aълты  àltı  чедi  çedi  ceъhec  sèhes  тоъhoc  tòhos  он  on Turkeg sıfır  bir  iki  üç  dört  beş  altı  yedi  sekiz  dokuz  on Turkeg otomanek  bir  eki  üç  tört  bəş  altı  jəti  səqiz  toquz  on Turkmeneg нол  nol  бир  bir  ики  iki  үч  üç  дөрт  dört  бәш  bäş  алты  alty  еди  ýedi  секиз  sekiz  докуз  dokuz  он  on Tuvaeg ноль / тик  nol' / tik  бир  bir  ийи  iyi  үш  üş  дөрт  dört  бeш  beş  алды  aldı  чеди  çedi  сес  ses  тос  tos  он  on Yakouteg ноль  nol  биир  biir  икки  ikki  үс  üs  түөрт  tüört  биэс  bies  алта  alta  сэттэ  sette  аҕыс  ağıs  тоҕус  toğus  уон  uon

 Gwelet ivez 
 Yezhoù turkek
 Yezhoù altaek

 Liammoù diavaez 
 Ethnologue: Tuvin
 Enesay.com - Tuvinian literature and mythology
 - Tuvan language and folklore materials
 TyvaWiki Language Articles
 Tuvan Alphabet

Rummad:Meneger yezhoù ar bed
Rummad:Yezhoù Rusia
Rummad:Yezhoù Sina
Rummad:Yezhoù Mongolia
Rummad:Yezhoù turkek an norzh
Rummad:Touva