Sant-Maloù

Sant-Maloù a zo ur gêr eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h Arondisamant Sant-Maloù ha daou ganton eo. Kêr-benn Bro-Sant-Maloù eo, war aber ar Renk. 

Aled e oa anv ar gêr e mare ar Goriosolited, araok kemer anv ar manac'h brezhon Maloù er . Brudet eo Sant-Maloù evit bezañ bet porzh ar verdeerien, ar gourserien hag an ergerzherien er  ha . Bombezet taer e voe gant ar Gevredidi e-pad an Eil Brezel-Bed. Priziet eo ar Sant-Maloù intramuros gant an douristed hiziv hon deiz. 
 An anv 

 Stummoù skrivet 

 Erwan Vallerie (1995) ː  Saint Malou, 1287; 1294; Saint-Malo, 1304; Sainct Malou, 1333; Saint Malou, 1294; Saint Malo, 1341; 1345; 1364; Saint Malou, 1365; 1373; Saint Mallou, 1378; 1384; Saint Malou, 1406; 1415; Saint Malo, Saint Maslou, 1415; Saint M̥alou, 1420; 1422

 Gerdarzh 
 Dont a ra an anv Sant-Maloù eus ar manac'h Maloù, lakaet da sant a voe eskob kentañ kêr.
Douaroniezh
dehou|thumb|250x250px|An heol o vont da guzh e Sant-Maloù
Ur porzh a sko war Pleg-mor Sant-Maloù (Mor Breizh) eo, e genoù ar Renk.

 Kumunioù amezek 

 Ardamezioù 
60px« En gul e oged en aour o tifoupañ diouzh ar beg ha diouzh al lezioù, leinet gant un erminig tremenant en gwirion, gwakoliet etre aour hag erminig »• Ger-stur : Semper fidelisD'Hozier, 1696 – Medalenn al Lejion a enor100pxKroaz Sant-Mikael hag ardamezioù ar gêr

 Istor 
 Dispac'h Gall 
 1790: gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer e voe lakaet Sant-Maloù da benn distrig Sant-MaloùJ. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.106 . 
 Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Saoult, person parrez Sant-Maloù, hag he holl vikeled; person Parame a savas a-eneb d'al le ivezAdhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale, Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, pajennoù 12 ha 19 .

 Brezel-bed kentañ  
 Mervel a reas 401 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,24% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911Monumant ar re varv - Memorial Genweb.
 Repuidi Brezel Spagn e Breizh 
 Degemeret e voe meur a diegezh repuidi er gumunIsabelle Le Boulanger, L'Exil espagnol en Bretagne  1937-1940, Coop Breizh, 2016, pajenn 290 . 
 Eil Brezel-bed 
 Mervel a reas 216 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel Monumant ar re varv - Memorial Genweb .
 Implijet e voe nijva Blanche-Roche e Sant-Servan gant al Luftwaffe (aerlu alaman)ABSA.
 D'ar 7 a viz Kerzu 1940 e kouezhas un nijerez-anavezedenniñ Spitfire PRIV, marilhet AA792, eus ar 1st Photographic Reconnaissance Unit eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) e pleg-mor Sant-Maloù; lazhet e voe e sturier, douaret eo e bered Sant-Kast-ar-GwildoùPertes RAF.
 D'ar 27 a viz Ebrel 1942 e kouezhas un nijerez Havoc Mk I, marilhet AW398 ha kodet YP-?, eus ar 23rd Squadron Royal Air Force Volunteer Reserve eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) er mor nepell diouzh Kerreg "Les Haies de la Conchée" e Sant-Maloù gant tri nijour en he bourzh; unan anezhe a voe tapet d'an Alamaned, unan a varvas, ne voe ket adkavet korf an hini diwezhañ; ur bern siviled eus ar vro a gemeras perzh en obidoù ar Serjant Moore e Sant-MaloùPertes RAFTombe du Sergeant Moore Luc'hskeudennoù.
 D'an 12 a viz Mae 1944 e kouezhas ur c'harr-nij Seafire III marilhet LR837 eus ar 88th Squadron eus ar Fleet Air Arm (aerlu morlu ar Rouantelezh-Unanet) e donvor Sant-Maloù; ne voe ket kavet korf e sturierPertes RAF.
 D'ar 7 a viz Even 1944 e kouezhas ur c'harr-nij Spitfire Mk XII kodet EB-? eus ar 41st Squadron eus ar Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) er mor nepell diouzh Sant-Maloù; ne voe ket kavet korf e sturierPertes RAF. 
 D'ar 24 a viz Even 1944 e kouezhas daou garr-nij Typhoon Ib eus ar 263 Squadron Royal Air Force Volunteer Reserve (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) e Sant-Maloù, unan, bleniet hant ur breizhveurad marilhet MN296 ha kodet HE-? e-kichen "Enez ar Be Vras" hag egile, bleniet hant ur C'hanadian marilhet MN524 ha kodet HE-? war an ti-post; an daou sturier a voe lazhet, douaret int e Dinard English Cemetery e bered nevez kumun DinarzhPertes RAF Resisadennoù. 
 D'ar 25 a viz Gouere 1944 e kouezhas ur c'harr-nij P-38F (anvet "Katy", marilhet 42-67116 ha kodet G2-?) eus aerlu SUA (United States Army Air Forces) e traezhenn "Le Sillon" e Sant-Maloù; tapet e voe e sturier d'an AlamanedPertes USAAF;
 D'an 10 a viz Eost 1944 e kouezhas ur c'harr-nij anavezedenniñ Piper L4 eus arme-zouar ar Stadoù-Unanet e donvor Sant-Maloù; lazhet e voe an daou ofisour a oa en e vourzh Pertes USAAF.
 d'an 31 a viz Eost 1944 e kouezhas un nijerez Halifax III, anvet "If any", marilhet MZ879 ha kodet BM-O, eus ar 433rd Squadron Royal Canadian Air Force eus aerlu Kanada er mor nepell diouzh Sant-Maloù gant c'hwec'h nijour en he bourzh; lazhet e voent holl, ne voe kavet korf ebetPertes RAF.
 Emgannoù start a voe e miz Eost 1944 etre al lu alaman ha soudarded SUA ha distrujoù bras e kêr.
 Brezel Korea 
 Mervel a reas ur soudard e Yong Nae Ri d'an 20 a viz Mae 1951. Douaret e voe e Sant-MaloùFichenn hiniennel - Memorial Genweb.
 Brezelioù didrevadennañ 
 Brezel Indez-Sina 
 C'hwec'h milour a varvasMonumant ar re varv - Memorial Genweb.
 Brezel Aljeria 
 Seizh milour a varvasMonumant ar re varv - Memorial Genweb.
 Broioù all 
 TOE: daouzek milour a varvasMonumant ar re varv - Memorial Genweb.
 Melestradurezh 
Kendeuziñ kumunioù: goude an Eil brezel-bed e oa aet kalz war zigresk niver annezidi Sant-Maloù. Diwar se e oa bet divizet e 1967 kendeuziñ ar gumun gant Parame ha Sant-Servan.
 Brezhoneg 
 10,0 % eus anvioù-lecʼh kumun gozh Sant-Maloù, 5,3 % eus re Parame ha 4,2 % eus re Sant-Servan a zo brezhonekJean-Yves Le Moing, Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne, Coop Breizh, 1990, p. 377, 397 ha 399.

 Monumantoù ha lec'hioù istorel 
Betek 2005 e oa al label "Kêr a istor hag a c'hlad" gant Sant-Maloù met aet eo diganti. 

 Iliz-veur Sant-Visant, gouestlet da sant Visant Saragosa.
 an Tour Solidor savet gant Yann IV.
 Ar c'hastell bet savet gant duged Breizh : Yann IV, Yann V, Frañsez II hag Anna Vreizh. 
 Ar mogerioù-kreñv.
 Kenkizioù Parame.
 Monumant ar re varv, luc’hskeudennoùMemorial Genweb ha kartennoù-postMemorial Genweb.
 Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz-veur, luc’hskeudennoùMemorial GenwebUniversité de Lille.
 Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun 
+ Bro Niver a soudarded24px Rouantelezh-UnanetDianv: 1 (Morlu)Hollad1
Ur martolod eus Morlu ar Rouantelezh-Unanet eo. Marvet eo e-pad an Eil brezel-bedCommonwealth War Graves Commission .

 Poblañs 

 Emdroadur ar boblañs 1793-2012 

EBSSA
 E 1968 e voe staget Parame (8 811 annezad e 1962) ha Sant-Servan (14 963 annezad e 1962) ouzh Sant-Maloù.

 Tud 

 Pierre de Lanoys, marc'heg an Templ, serjant eskopti Sant-Maloù. Bet aterset e-kerzh miz Ebrel 1310.

 Tud bet ganet eno 
 Brendan, manac'h iwerzhonat, hag Aaron ha Maloù, menec'h kembreat eus an  
 Jakez Karter (1491-1557), ergerzhour ha dizoloer Kanada,
 François Gravé, aotroù Du Pont (1560-1629 pe nebeut goude), ergerzhour ha marc'hadour
 René Duguay-Trouin (1673-1736), kourser
 Pierre Louis Moreau de Maupertuis (1698-1759), jedoniour ha steredoniour
 Bertrand-François Mahé de la Bourdonnais (1699-1753), merdeer,
 Julien Offroy de La Mettrie (1709-1751), prederour 
 Marc-Joseph Marion du Fresne (1724-1772), ergerzher ha moraer
 François-René de Chateaubriand (1768-1848), skrivagner
 Roparzh Surcouf (1773-1827), kourser
 Yann-Vari de Lamennais (1780-1860), diazezour Urzh Breudeur Ploermael,
 Félicité Robert de Lamennais (1782-1854), skrivagner ha prederour,
 Ange Blaize (1811-1871), armerzhour, kelaouenner-brudañ ha melestrour, prefed Il-ha-Gwilen 
 Joseph Pouliquen (1897-1988), nijer, kentañ komandant ar rejimant chase Normandi-Niemen
 Jacques Briard (1933-2002), istorour ha hendraour,
 André Chalmel (g. e 1949), marc'hhouarner,
 Michel Plessix (1959-2017), tresour bannoù-treset

 Tud bet marvet eno 
 Jakez Karter, ergerzhour breizhat ha dizoloer Kanada, 1añ a viz Gwengolo 1557.
 Pêr ar Rouz, yezhoniour ha kelenner brezhoneg e Skol-veur Roazhon, bet savet an ALBB (Atlas Linguistique de Basse-Bretagne) gantañ etre 1911 ha 1920, 3 a viz Gwengolo 1975 e Parame.

 Ardamezeg ar familhoù 
80pxHenry Baude
Alouer Sant-Maloù e 1668En argant e zri fenn bleiz diframmet en sabel

 Sevenadur 

 Brezhoneg 
 Ur skol divyezhek zo bet savet en Deskadurezh-Stad e 2000. 
 E distro-skol 2024 e oa 33 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (1,3 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)Ofis Publik Ar Brezhoneg.
 Evit gouzout muioc'h diwar-benn stad ar brezhoneg e Sant-Maloù, sellit ouzh lec'hienn Ofis Publik ar Brezhoneg, pajenn "Embannadurioù" .

 Sport 

 Darvoudoù-sport a bep seurt 
 4 a viz Gouere 1949 : 5 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Rouan (Seine-Maritime) ha Sant-Maloù ; trec'h eo Ferdi Kübler (Suis).
 5 a viz Gouere 1949 : loc'hañ a ra 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Sant-Maloù war-du Les Sables-d'Olonne (Vañde).
 9 a viz Gouere 1956 : 5 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Caen (Calvados) ha Sant-Maloù ; trec'h eo ar Breizhad Job Morvan.
 10 a viz Gouere 1956 : 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù hag An Oriant ; trec'h eo Fred de Bruyne (Belgia).
 30 a viz Mezheven 1960 : 5 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Caen (Calvados) ha Sant-Maloù ; trec'h eo André Darrigade.
 1 a viz Gouere 1960 : 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù hag An Oriant ; trec'h eo Roger Rivière.
 28 a viz Mezheven 1962 : 5 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Pont-L'Evêque (Calvados) ha Sant-Maloù ; trec'h eo Emile Daems (Belgia).
 30 a viz Mezheven 1967 : 1 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Añje (Maine-et-Loire) ha Sant-Maloù ; trec'h eo Walter Godefroot (Belgia).
 1 a viz Gouere 1967 : loc'hañ a ra 2 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Sant-Maloù war-du Caen (Calvados).
 30 a viz Mezheven 1974 : 3de tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Montroulez ha Sant-Maloù ; trec'h eo Patrick Sercu (Belgia).
 1 a viz Gouere 1974 : loc'hañ a ra 4re tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Sant-Maloù war-du Caen (Calvados).
 4 a viz Gouere 1980 : 8 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Flers (Orne) ha Sant-Maloù ; trec'h eo Bert Oosterbosch (Izelvroioù).
 6 a viz Gouere 1980 : 9 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù ha Naoned ; trec'h eo Jan Raas (Izelvroioù).
 7 a viz Gouere 2008 : 3de tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù ha Naoned ; trec'h eo Samuel Dumoulin.

 Gevelliñ 
 Bro Kêr Abaoe border|25px Enez-Voris Port Louis 1999
 Pennadoù kar 
 Parame,
 Sant-Servan.
 Notennoù ha daveoù 

 Liammoù diavaez 
 L'Ouest en mémoire (Ina) - Martoloded e Sant Maloù 1970

Rummad:Sant-Maloù
Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen
Rummad:Kumunioù Bro-Sant-Maloù
Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh
Rummad:Repuidi Brezel Spagn e Breizh
Rummad:Nijvaoù al Luftwaffe e Breizh
Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth en Il-ha-Gwilen
Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
Rummad:Porzhioù Breizh