Kirgizeg

Ar c'hirgizeg, (кыргыз тили, قىرعىز تىلى), a zo ur yezh a-orin turkek komzet e Kreiz Azia. Gant ar rusianeg ez eo ar c'hirgizeg unan eus div yezh kenofisiel Kirgizstan.

Komzet e vez ar c'hirgizeg gant tro-dro da 3 milion a dud e Kirgizstan, Sina, Afganistan, Kazac'hstan, Tadjikistan, Turkia hag Ouzbekistan. 

 Doare-skrivañ ha distagadur 

Implijet e veze al lizherenneg arabek evit skrivañ ar c’hirgizeg betek ma oa bet krouet ar gentañ lizherenneg latin e 1927. Er bloavezhioù 1930 e oa bet lakaet da ofisiel al lizherenneg turkek unvan en Unvaniezh Soviedel, bet kemeret e lerc’h gant al lizherenneg kirillekda c’houde. 

Hiziv e implijer div lizherenneg pennañ evit skrivañ ar c’hirgizeg hervez al lec’h:
 Al lizherenneg kirillek, implijet ez-ofisiel e Republik Kirgizstan;
 Al lizherenneg arabek, implijet ez-ofisiel e Sina e Prefeddi Emren Kizilsu hag e Prefeddi Emren Ili (Rannbarzh Emren Uigour Xinjiang). 

KirillekArabekLatin (1928—1940)Distagadur (LFE) А аاA a/ɑ/ Б бبB в/b/, [w], [v] В вۋV v/v/ Г гگ  ع*G g, Ƣ ƣ/ɡ/ [ʁ] Д дدD d/d/ Е еهE e/je/, /e/ Ё ёيوYo yo/jo/ Ж жجÇ ç (Ƶ ƶ adal 1938)/dʒ/ З зزZ z/z/ И иىI i/i/ Й йيJ j/j/ К кك  ق*K k, Q q/k/, [q], [χ] Л лلL l/l/ М мمM m/m/ Н нنN n/n/ Ң ңڭŊ ŋ/ŋ/ О о]وO o/o/ Ө ө]ۅƟ ɵ/ø/ П пپP p/p/ Р рرR r/r/ С сسS s/s/ Т тتT t/t/ У уۇU u/u/ Ү үۉY y/y/ Ф фفF f/f/ Х хحX x (H h kent 1938)/χ/ (=/k/) Ц цتسTs ts/ʦ/ Ч чچC c/tʃ/ Ш шشŞ ş/ʃ/ Щ щ-Şc şc/ʃtʃ/, /ʃː/ Ъ ъ---(talvoudegezh fonemek ebet: kavet e gerioù deuet eus yezhoù all nemetken) Ы ыыى/ɯ/ Ь ь---(talvoudegezh fonemek ebet: kavet e gerioù deuet eus yezhoù all nemetken) Э ээهE e/e/ Ю ююيۋYu yu/ju/, /jy/ Я яяياYa ya/ja/, /jɑ/

 Fonologiezh 
 Vogalennoù 
 A-raok A-dreñvPlaenRontPlaenRontSerriyɯuEtreeøoDigorɑ

 Kensonennoù 

GweuzDentDrek-kevigStaonDrekstaon/HugedFrimnŋ~ɴSerriñp b t dk~q ɡ~ʁFic'haltʃ dʒTaravatf vs zʃA-gostezl~ɫFroumalrTostaatj

 Yezhadur 

 Perzhioù hollek 

Evel en holl yezhoù turkek:

 Yezh daspegel, reizh-tre he yezhadur
 Jener yezhadurel ebet
 Ger-mell ebet, daoust ha ma c’heller implijour an niverenn ‘’bir’’ (‘unan’) evit merkañ an unander amstrizh
 Digemm eo an anv gwan, lakaet dirak an anv, d.s. жаңы китап (‘levr nevez’, d.l.e ‘nevez levr’) kv. жаңы китаптар (‘levrioù nevez’)
 Implijet lerc’hennoù, d.s. сиз менен ('ganeoc'h', d.l.e. 'c'hwi gant')

 An anv 

 An troadoù 

Kemmañ a ra pep stumm hervez reolennoù an hesonerezh vogalennek hag an hesonerezh kensonennel/sandhi

 Merk ar genitivel/akuzativel н-:

  goude ur gensonenn mouzhiet, м, н, ң, р, л, з, й: н- > д-, d.s.:
 сөз (‘ger’) + нү > сөздү

 goude ur gensonenn divouezh: н- > т-, d.s.:
 куш (‘evn’) + нун > куштун

 Merk al lokativel/ablativel д-:
 goude ur gensonenn divouezh: д- > т-, d.s.:
 китеп (‘levr’) + де > китепте

 Merk al lokativel/ablativel г-:
 goude ur gensonenn divouezh: г- > к-, d.s.:
 өтүк (‘botez’) + гө > өтүккө

TroadStumm diazezStummoù gwirion"bag""aer""kelorn""dorn""penn""holen""lagad" Nominativel —кемеабачелекколбаштузкөз Genitivel -NIn -нын, -нин, -дын, -дин, -тын, -тин, -нун, -нүн, -дун, -дүн, -тун, -түнкеменин абанын челектин колдун баштын туздун көздүн Dativel -GA -га, -ка, -ге, -ке, -го, -ко, -гө, -көкемеге абага челекке колго башка тузга көзгө Akuzativel -NI -ны, -ни, -ды, -ди, -ты, -ти, -ну, -нү, -ду, -дү, -ту, -түкемени абаны челекти колду башты тузду көздү Lokativel -DA -да, -де, -та, -те, -до, -дө, -то, -төкемеде абада челекте колдо башта тузда көздө ablativel -DAn -дан, -ден, -тан, -тен, -дон, -дөн, -тон, -төнкемеден абадан челектен колдон баштан туздан көздөн

 Al liester 

Al lostger –lV4r eo merk al liester. Kemmañ a ra e stumm resis hervez reolennoù an hesonerezh vogalennek hag an hesonerezh kensonennel/sandhi

 Achuet gant ur vogalenn, /r/ pe /y/: -lV4r, d.s.:

 уя (‘neizh’) > уялар
 сиңди (‘c’hoar henañ’) > сиңдилер
 шайлоо (‘dilennadeg’) > шайлоолор
 төө (‘kañval’) > төөлөр
 анжир (‘fiezenn’) > анжирлер
 кыргый (‘sparfell’) > кыргыйлөр

 Achuet gant ur gensonenn mouezhiet, /l/, /n/, /m/, /ŋ/: -dV4r, d.s.:

 көз (‘lagad’) > көзлөр
 жил (‘bloaz’) > жилдер
 жол (‘hent’) > жолдор
 сөөл (‘morailh’) > сөөлдөр
 түн (‘noz’) > түндөр

 Achuet gant ur gensonenn divouezh: -tV4r, d.s.

 бак (‘liorzh’) > бактар
 кесек (‘moudenn’) > кесектер
 топ (’boulenn’) > топтор
 бөбөк (‘babig’) > бөбөктөр

 Ar verb 

 Raganvioù 

+Raganvioù gourUnanderLiesterKirgizeg KirgizegМен(Me)Биз(Ni)Сен(Te, unander)Силер(C’hwi, liester ‘te’) Сиз(C’hwi, unander)Сиздер (Sizder)(C’hwi, liester)Ал (Eñ, Hi)АларInt

 Dibennoù personel boas 

+Dibennoù personelRaganv-gourRaganv]]Verb-stagañAmzer-vremañPerc’hennañ Amzer dremenet Doare-gourc’hemmen1añ, unan.мен-mIn-mIn-(I)m-(I)m-AyIN2l, unan. (T))сен-sIŋ-sIŋ-(I)ŋ-(I)ŋ—, -GIn 2l, unan. (V))сиз-sIz-sIz-(I)ŋIz-(I)ŋIz-GIlA3de, unan.ал—-t-(s)I(n)—-sIn1añ, lies.биз-BIz -BIz -(I)bIz-(I)K-AyIK 2l, lies. (T))силер-sIŋAr-sIŋAr-(I)ŋAr-(I)ŋAr 2l, lies. (V))сиздер-sIzdAr-sIzdAr-(I)ŋIzdAr-(I)nIzdAr3de, lies.алар—-(I)şAt-(s)I(n)—-sIn, -IşsIn

 Un tañva eus ar yezh 

 Frazennoù talvoudus 

Demat Кутмандуу күнүңз менен

Mont a ra? Кандайсыз?

Noz vat Түнүңуз бейпил болсун

Mar plij Ѳтүнѳ, суранам

Kenavo Кош калын!

Ya Ооба

Nann Жок

Mat eo Макул

Trugarez Рахмат

Petra eo hoc'h anv? Атыңыз ким?

… eo ma anv Менин атым…

 Goulennoù 
Piv? ким? 

Petra? на?/не?

Pelec'h? кайда? / кана?

Penaos? кандай?

Pegoulz? качан?

Pegement? нече?

Pe(hini)? кайсы?

 Devezhioù ar sizhun 

Dilun Дүйшүмбү

Dimeurzh Шейшенби

Dimerc'her Чаршенби

Diriaou Бейшенби

Digwener Жума

Disadorn Ишенби

Disul Жек шенби

 Ar mizioù 

Miz Genver Үчтүн айы

Miz C'wevrer Бирдин айы

Miz Meurzh Жалган Куран

Miz Ebrel Чин Куран

Miz Mae Бугу

Miz Mezheven Кулжа

Miz Gouere Теке

Miz Eost Баш ѳна

Miz Gwengolo Айак ѳна

Miz Here Тогуздун ѳна

Miz Du Жетинин айы

Miz Kerzu Бештин айы

 An niveroù 

Unan бир

Daou эк(к)и

Tri үч

Pevar төрт

Pemp беш

C'hwec'h алты

Seizh жети

Eizh сегиз

Nav тогуз

Dek он 

Unnek он бир

Daouzek он еки

Trizek он үч

Pevarzek он төрт

Pempzek он беш

C'hwezhek он алты

Seitek он жети

Tric'hwec'h он сегиз

Naontek он тогуз

Ugent жыйырма

Unan-warn'n-ugent жыйырма бир

Tregont отуз

Daou-ha-tregont отуз эк(к)и

Daou-ugent кырк

Tri-ha-daou-ugent кырк үч

Hanterkant элүү

Tri-ugent алтымыш

Dek-ha-tri-ugent жетимиш

Pevar-ugent сексен

Dek-ha-pevar-ugent токсон

Kant жүз

Mil миң

Kentañ биринчи

Eil экинчи

Trede үчүнчү

Dekvet онунчу

 Disklêriadur gwirioù mab-den 

Mellad 1:
Бардык адамдар өз беделинде жана укуктарында эркин жана тең укуктуу болуп жаралат. Алардын аң‐сезими менен абийири бар жана бири‐бирине бир туугандык мамилекылууга тийиш.

 Keñveriadenn gant ar yezhoù turkek all 

 Gwelet ivez 
 Kirgizstan
 Yezhoù turkek

 Levrlennadur 
  Dor, R. (2004) Parlons kirghiz, Manuel de langue, orature et littérature kirghizes, Pariz: L'Harmattan (ISBN 2-7475-6460-6)
  Aksu, N. & Işık, A. 1997. Türkiye türkçösü-Kırgız türkçösü Sözdügü [Geriadur turkeg Turkia-turkeg Kirgizek]. Istanbul: Millî Eğitim Basımevi
  Ardakoç, N. (2005) Modern Türk Dilleri Seyahat ve Kunuşma Kılavuzu, Istanbul: Geçit

 Liammoù diavaez 
  Omniglot. Lech'ienn diwar-benn an doareoù-skrivañ
  Frazennoù talvoudus

Rummad:Meneger yezhoù ar bed
Rummad:Yezhoù turkek
Rummad:Yezhoù Kirgizstan
Rummad:Yezhoù Sina
Rummad:Yezhoù Afganistan
Rummad:Yezhoù Kazakstan
Rummad:Yezhoù Tadjikistan
Rummad:Yezhoù Turkia
Rummad:Yezhoù Ouzbekistan