Ouigoureg

Ur yezh altaek eus is-skourr yezhoù turkek ar reter eo ar ouigoureg (ئۇيغۇرچه uyƣurqə, pe ئۇيغۇر تىلى uyƣur tili; sinaeg: 维吾尔语, pinyin: wéiwú'ěryǔ) komzet gant tro-dro da 7.601.431 a dud en holl e Rannbarzh Emren Uigour Xinjiang e Sina (7.214.431 a dud e 1990), Kazac'hstan (300.000 den e 1993), e Badakshan hag Abi-i-Barik e Afghanistan (893.000 den), e Hövsgöl Aimag e norzh Mongolia (1.000 den e 1982) hag e Turkia (Azia) (50 den e 1981).

Komzet e vez ivez en Aostralia, Alamagn, India, Indonezia, Kirgizstan, Pakistan, Arabia Saoudat, Taiwan, Tadjikistan, Stadoù-Unanet, Ouzbekistan.

Disheñvel-tre eo ar rannyezhoù komzet e Sina, Kazac'hstan, Kirgizstan hag Ouzbekistan.

Unan eus pemp boadelezh ofisiel Sina amn hini eo.

Skrivet e vez gant al lizherenneg arabek Cyrillic script in Kazakhstan; Roman script in Turkey; Arabic script in Afghanistan

Teir rannyezh pennañ ez eus:

 uigoureg ar c'hreiz ($)
 hotaneg (hotan)
 lopeg (lop)

 Doareoù-skrivañ 
Adal deroù ar 5vet Kantved e oa bet implijet al lizherenneg sogdek evit skrivañ an ouigoureg, bet kemeret he flas da geñver an 10vet kantved gant al lizherenneg henouigourek diorroet diwarni, daoust ha ma oa bet adimplijet al lizherenneg sogdek adarre etre ar 15vet hag ar 16vet kantevdoù. Ouzhpenn-se, kichen-ha-kichen gant al lizherenneg sogdek e oa bet implijet al lizherenneg hendurkek adalek ar 6vet betek an 9vet kantved.

Kregiñ a reead da implijout al lizherenneg arabek evit ar wezh kentañ en 10vet kantved pa oa bet degaset an Islam d'an Ouigoured, implijet kichen-ha-kichen neuze gant al lizherenneg henouigourek. Implijet e vez hiziv c'hoazh al lizherenneg arabek.

Implijet e oa bet ivez al lizherenneg siriek a-wezhoù etre ar 5vet hag an 19vet kantvedOmniglot: Uyghur.

kemm-digemm e oa istor doare-skrivañ an ouigourek en 20vet kantved da heul ar politikezhioù-yezh bet lakaet e pleustr koulz en Unaniezh Soviedel hag e Sina. Da gentañ e klaskas an Unaniezh soviedel lakaat e plesutr un doare-skrivañ diazezet war al lizherenneg latin, met nebeud amzer da heul e tivisas ober kentoc'h gant al lizherenneg kirillek da diwezh ar bloavezhioù 1920 (anvet Uyghur Siril Yéziqi).

Ur wezh staliet ar gomuniezh e Sina, e oa bet klaset eno ivez lakaat e plesutr un doare-skrivañ diazezet war al lizherenneg kirillek, bet da heul ar c'hudennoù politikel etre Sina hag an unaniezh Soviedel, e kavas gwell Sina ijinañ un doare-skrivañ kemmesk diazezet war ar lizherennek romanekaet ar pinyin mui lizherennoù tennet diwar al lizherenneg kirillek (anvet Yengi Yeziⱪ).

Ne reas ket berzh avat an doare-skrivañ nevez-se ha disteriñ a rejont d'al lizherenneg arabek adarre, adstummet ar wezh-mañ (anvet Uyghur Ereb Yéziqi)

Diorroet e oa bet ul lizherenneg latin nevez (anvet Uyghur Latin Yéziqi) evit ma vefe aesoc'h da skrivañ an ouigoureg oc'h implijout un urzhiater boas da heul pemp emvod-breutaat dalc'het etre 2000 ha 2001.

Hiziv ec'h implijet peder lizherenneg dsiheñvel evit skrivañ an ouigoureg:

 arabek Uyghur Ereb Yéziqi (UEY)
 latin Uyghur Latin Yéziqi (ULY)
 kirillek Uyghur Siril Yéziqi (USY)
 kemmeskUyghur Pinyin Yéziqi (UPNY)

 # LFE UEY ULY USY UPNY   # LFE UEY ULY USY UPNY 1 ɑ  ئا  A a  А а  A a 17 q  ق  Q q  Қ қ  Ⱪ ⱪ 2 æ  ئە  E e  Ə ә  Ə ə 18 k  ك  K k  К к  K k 3 b  ب  B b  Б б  B b 19 ɡ  گ  G g  Г г  G g 4 p  پ  P p  П п  P p 20 ŋ  ڭ  Ng ng  Ң ң  Ng ng 5 t  ت  T t  Т т  T t 21 l  ل  L l  Л л  L l 6 d͡ʒ  ج  J j  Җ җ  J j 22 m  م  M m  М м  M m 7 t͡ʃ  چ  Ch ch  Ч ч  Q q 23 n  ن  N n  Н н  N n 8 x  خ  X x  Х х  H h 24 h  ھ  H h  Һ һ  Ⱨ ⱨ 9 d  د  D d  Д д  D d 25 o  ئو  O o  О о  O o 10 r  ر  R r  Р р  R r 26 u  ئۇ  U u  У у  U u 11 z  ز  Z z  З з  Z z 27 ø  ئۆ  Ö ö  Ө ө  Ɵ ɵ 12 ʒ  ژ  Zh zh  Ж ж  Ⱬ ⱬ 28 y  ئۈ  Ü ü  Ү ү  Ü ü 13 s  س  S s  С с  S s 29 w  ۋ  W w  В в  W w 14 ʃ  ش  Sh sh  Ш ш  X x 30 e  ئې  É é  Е е  E e 15 ʁ  غ  Gh gh  Ғ ғ  Ƣ ƣ 31 ɪ  ئى  I i  И и  I i 16 f  ف  F f  Ф ф  F f 32 j  ي  Y y  Й й  Y y

 Un tañva eus ar yezh 
 Frazennoù talvoudus 
Demat Yaxshimusiz?

Mont a ra? Yaxshimusiz?

Noz vat Hosh emise

Mar plij Merhemet

Kenavo Hosh

Ya He'e

Nann Yaq

Mat eo Hop

Trugarez Rehmet sizge

Petra eo hoc'h anv? Ismingiz nime?

… eo ma anv Ismim …

 Ar raganvioù 
Me Men

Te Sen (unander)

Eñ /Hi U

Ni Biz

C'hwi Siz (unander) Siler (liester)

Int Ular

 Goulennoù 
Piv? Kim?

Petra? Neme?

Pelec'h? Nede?

Penaos? Qandaq?

Pegoulz? Qachan?

Pegement? Nechche?

 Devezhioù ar sizhun 
Dilun Döshembe

Dimeurzh Sishembe

Dimerc'her Qarshembe

Diriaou Peyshembe

Digwener Jüme

Disadorn Shembe

Disul Yexshembe

 Ar mizioù 
Miz Genver Yanvar

Miz C'wevrer Fevral

Miz Meurzh Mart

Miz Ebrel Avril

Miz Mae May

Miz Mezheven Iyun

Miz Gouere Iyul

Miz Eost Avghust

Miz Gwengolo Sintebir

Miz Here Oktebir

Miz Du Noyabir

Miz Kerzu Dekabir

 An niveroù 
Unan bir

Daou ikki

Tri üch

Pevar töt

Pemp besh

C'hwec'h alte

Seizh yette

Eizh sekkiz

Nav toqquz

Dek on

Unnek on bir

Daouzek on ikki

Trizek on üch

Pevarzek on töt

Pempzek on besh

C'hwezhek on alte

Seitek on yette

Tric'hwec'h on sekkiz

Naontek on toqquz

Ugent yigrime

Unan-warn'n-ugent yigrime bir

Tregont ottuz

Daou-ha-tregont ottuz ikki

Daou-ugent qiriq

Tri-ha-daou-ugent qiriq üch

Hanterkant ellik

Tri-ugent atmish

Dek-ha-tri-ugent yetmish

Pevar-ugent seksen

Dek-ha-pevar-ugent toqsan

Kant yüz

Mil ming

Kentañ birinchi

Eil ikkinchi

Trede üchinchi

Pevare tötinchi

Pempvet beshinchi

C'hwec'hvet altinchi

Seizhvet yettinchi

Eizhvet sekkizinchi

Naovet toqquzinchi

Dekvet oninchi

 Disklêriadur gwirioù mab-den 
Mellad 1:

 UEY ھەممە ئادەم زاتىدىنلا ئەركىن، ئىززەت-ھۆرمەت ۋە ھوقۇقتا باب-باراۋەر بولۇپ تۇغۇلغان. ئۇلار ئەقىلگە ۋە ۋىجدانغا ئىگە ھەمدە بىر-بىرىگە قېرىنداشلىق مۇناسىۋىتىگە خاس روھ بىلەن مۇئامىلە قىلىشى كېرەك. ULY Hemme adem zatidinla erkin, izzet-hörmet we hoquqta babbarawer bolup tughulghan. ular eqilghe we wijdan'gha ige hemde bir-birige qérindashliq munasiwitige xas roh bilen muamile qilishi kérek.  USY Һәммә адәм затидинла әркин, иззәт-һөрмәт вә һоқуқта баббаравәр болуп туғулған. Улар әқилғә вә виджданға игә һәмдә бир-биригә қериндашлиқ мунасивитигә хаш рох билән му’амилә қилиши керәк.  UPNY H̡əmmə adəm zatidinla ərkin, izzət-h̡ɵrmət wə hok̡uk̡ta babbarawər bolup tuƣulƣan. Ular ək̡ilƣə wə wijdanƣa igə h̡əmdə bir-birigə k̡erindaxlik̡ munasiwitigə hax roh bilən mu’amilə k̡ilixi kerək.

 Keñveriadenn gant ar yezhoù turkek all 

 Davennoù 

 Gwelet ivez: 
 Yezhoù turkek
 Levrioù 
  Tömür, H. [Troet: Lee, A.]. 2003. Modern Uyghur Grammar, Istanbul: Yıldız
 Liammoù diavaez 

 Geriadur ouigoureg-saozneg war-linenn e meur a doare-skrivañ
 Ethnologue
 Lizherennoù evit an urzhiataer
 Kentelioù
 Dornlevr klok

Rummad:Meneger yezhoù ar bed
Rummad:Yezhoù Sina
Rummad:Yezhoù Afganistan
Rummad:Yezhoù Kazakstan
Rummad:Yezhoù Mongolia
Rummad:Yezhoù Turkia
Rummad:Yezhoù turkek ar reter