དབུ་མ་རྩ་བའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ།

དབུ་མ་རྩ་བའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ།Nagarjuna.gif
དཔལ་མགོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཞབས་ལ་ན་མོ།མཚན་བྱང་།རྒྱ་གར་སྐད་དུ།པྲཛྙཱ་ནཱ་མ་མཱུ་ལ་མ་དྷྱཱ་མ་ཀ་ཀཱ་རི་ཀ 
(Prajñā-nāma-mūlamadhyamakakārikā)བོད་སྐད་དུ།དབུ་མ་རྩ་བའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ།མཛད་པ་པོ།མཚན།དཔལ་མགོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ། (Nagarjuna)འཁྲུངས་འདས།འཁྲུངས་ལོ། སྤྱི་ལོ་ ༦༨༥ ཙམ།
འདས་ལོ། སྤྱི་ལོ་ ༧༦༣ ཙམ།སྒྱུར་བ་པོ།རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ།མཁན་པོ་ཛྙཱ་ན་གརྦྷ། - འགྱུར་དང་པོ།
མཁན་པོ་ཧ་སུ་མ་ཏི། - འགྱུར་བཅོས་དང་པོ།
མཁན་པོ་ཀ་ན་ཀ - འགྱུར་བཅོས་གཉིས་པ།བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ།ཅོག་རོ་ཀླུའི་རྒྱལ་མཚན། (དུས་རབས་བརྒྱད་པ) - འགྱུར་དང་པོ།
པ་ཚབ་ཉི་མ་གྲགས། (༡༠༥༥-༡༡༤༡ཙམ) - འགྱུར་བཅོས་དང་པོ།
པ་ཚབ་ཉི་མ་གྲགས། (༡༠༥༥-༡༡༤༡ཙམ) - འགྱུར་བཅོས་གཉིས་པ།གཞུང་གི་གནས་ཚུལ།བརྗོད་བྱ་གཙོ་བོ།སྟོང་པ་ཉིད། • ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག • གཞན་ཕན་གྱི་སྤྱོད་པ།ལེའུ་གྲངས།རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཉེར་བདུན།ཤོ་ལོ་ཀའི་གྲངས།བཞི་བརྒྱ་ཞེ་གཅིགཁུངས་གཏོགས།བསྟན་བཅོས་ཀྱི་རིགས།བསྟན་འགྱུར།སྡེ་ཚན།དབུ་མའི་སྐོར། (སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར། དབུ་མ། 'ཙ' པའི་ནང་བཞུགས།)
༄༅། །«དབུ་མ་རྩ་བའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ» ནི་རྒྱ་གར་གྱི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པའི་དབུ་མའི་ལྟ་གྲུབ་སྟོན་པའི་གཞུང་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། གཞུང་འདི་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་སྡེ་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་དོན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་རིགས་པའི་ལམ་ནས་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་གཞུང་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དེ་ཡིན། འདིར་དབུ་མའི་ལྟ་བའི་སྙིང་པོ་མཐའ་བཞིའི་སྐྱེ་བ་འགོག་པ་དང་། བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་སོགས་ཟབ་མོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་རྣམས་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པའི་སྒོ་ནས་ཞིབ་ཏུ་བསྟན་ཡོད། གཞུང་འདིའི་དགོས་དོན་གཙོ་བོ་ནི་འཁོར་བའི་རྩ་བ་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་ལོག་རྟོག་རྣམས་བསལ་ནས་ཐར་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན་ནོ།།

 ༡. མཚན་དོན། 

 མཚན་བྱང། 
རྒྱ་གར་སྐད་དུ། པྲཛྙཱ་ནཱ་མ་མཱུ་ལ་མ་དྷྱཱ་མ་ཀ་ཀཱ་རི་ཀ།

བོད་སྐད་དུ། དབུ་མ་རྩ་བའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ།

 མཚན་བྱང་གི་གོ་དོན། 

 པྲཛྙཱ་ (Prajñā): "ཤེས་རབ་" ཅེས་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གནས་ལུགས་སྟོང་པ་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ལ་ཟེར།
 མཱུ་ལ་ (Mūla): "རྩ་བ་" ཞེས་པ་ནི་དབུ་མའི་རིགས་ཚོགས་དྲུག་གི་ནང་ནས་གཙོ་བོ་འམ་རྩ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་ན་དེ་ལྟར་བརྗོད།
 མ་དྷྱཱ་མ་ཀ་ (Madhyamaka): "དབུ་མ་" ཞེས་པ་ནི་ཡོད་པ་རྟག་པའི་མཐའ་དང་། མེད་པ་ཆད་པའི་མཐའ་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་ལམ་ལ་གོ་དགོས།
 ཀཱ་རི་ཀ་ (Kārikā): "ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་" ཞེས་པ་ནི་དོན་རྣམས་ཚིག་ཉུང་ངུའི་ནང་བསྡུས་ཏེ་ཚིགས་བཅད་དུ་བསྒྲིགས་པ་ལ་ཟེར་རོ།།

 ༢. མཛད་པ་པོ་དང་བརྒྱུད་པ། 

 མཛད་པ་པོ། 
གཞུང་འདིའི་མཛད་པ་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ (Arya Nagarjuna) ཡིན། ཁོང་ནི་སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ལོ་བཞི་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་སོང་བ་ན་ལྷོ་ཕྱོགས་བིདརྦྷའི་ཡུལ་དུ་བྲམ་ཟེའི་རིགས་སུ་འཁྲུངས། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པའི་སྲོལ་འབྱེད་པ་དང་། དབུ་མའི་ལྟ་བ་འཛམ་གླིང་ནང་དར་སྤེལ་གཏོང་མཁན་གྱི་ཤིང་རྟ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན། མཐར་བདེ་བ་ཅན་གྱི་ཞིང་དུ་གཤེགས་པར་གྲགས་སོ།།

 འགྱུར་གྱི་ལོ་རྒྱུས། 
གཞུང་འདི་ཐོག་མར་རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཛྙཱ་ན་གརྦྷ་དང་། བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཅོག་རོ་ཀླུའི་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ། ཕྱིས་སུ་ཁ་ཆེའི་མཁན་པོ་ཧ་སུ་མ་ཏི་དང་པ་ཚབ་ལོ་ཙཱ་བ་ཉི་མ་གྲགས་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ «ཚིག་གསལ་» དང་བསྟུན་ནས་བཅོས་པ་དང་། ཡང་སླད་ཀྱིས་མཁན་པོ་ཀ་ན་ཀ་དང་པ་ཚབ་ཉི་མ་གྲགས་ཀྱིས་ཞུ་ཆེན་མཛད་དེ་ད་ལྟའི་བོད་འགྱུར་འདི་ཉིད་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ།།

 ༣. རྒྱབ་ལྗོངས་དང་མཛད་དགོས། 
སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་པ་དེ། རིགས་པའི་ལམ་ནས་གཏན་ལ་འབེབས་པ་དང་། ལྟ་བ་ངན་པ་དང་ལོག་རྟོག་མཐའ་དག་སྤངས་ཏེ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཆེད་དུ་མཛད་པ་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་དངོས་པོར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པར་འཛིན་པའི་ཞེན་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་དུ་མཛད་དོ།།

 ༤. གཞུང་ཚད་དང་བརྗོད་དོན། 
འདིར་«དབུ་མ་རྩ་བའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ» ཡི་ལེའུ་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་པོའི་ནང་དོན་གནད་བསྡུས་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་རྒྱས་པར་བཀོད་པ་ལ་གཤམ་གསལ་ལྟར།

 ༡. རྐྱེན་བརྟག་པ། (Pratyaya-parīkṣā) 
ལེའུ་འདིས་གཞུང་གི་དབུ་བཙུགས་ཏེ། དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་སྐྱེ་བ་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་འགོག་པར་བྱེད། དེ་ཡང་བདག་ལས་སྐྱེ་བ་ (གྲུབ་ཟིན་ཡང་བསྐྱར་སྐྱེ་བ་དོན་མེད་)། གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་ (རྒྱུ་འབྲས་ཐ་དད་གོ་ལོག་ཏུ་ཐལ་བ་)། གཉིས་ལས་སྐྱེ་བ་ (སྐྱོན་གཉིས་ཀ་ཡོད་པ་)། རྒྱུ་མེད་ལས་སྐྱེ་བ་ (རྟག་ཏུ་ཡོད་པའམ་མེད་པར་ཐལ་བ་) བཅས་མཐའ་བཞིའི་སྐྱེ་བ་བཀག་ནས། རྒྱུ་དང་དམིགས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་དང་བདག་པོའི་རྐྱེན་བཞི་པོ་རྣམས་ལའང་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་མེད་པར་བསྟན་ཏོ།།

 ༢. འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་བརྟག་པ། (Gatāgata-parīkṣā) 
འདིར་འགྲོ་བའི་བྱ་བ་དང་འགྲོ་བ་པོ་ལ་རྟོག་པས་དཔྱད་དེ། ལམ་སོང་ཟིན་པ་ལ་འགྲོ་བའི་བྱ་བ་མེད་ཅིང་། མ་སོང་བའི་ལམ་ལའང་འགྲོ་བ་མི་སྲིད་ལ། སོང་མ་སོང་ལས་གཞན་པའི་བགོམ་པ་ (བགྲོད་བཞིན་པ་) ཞིག་ཀྱང་མི་རྙེད་པས། འགྲོ་བའི་བྱ་བ་དང་། འགྲོ་བ་པོ། འགྲོ་བྱའི་ལམ་གསུམ་པོ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་གྲུབ་ཙམ་ལས་རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པ་མེད་པར་བསྟན་ཏོ།།

 ༣. དབང་པོ་བརྟག་པ། (Cakṣurādindriya-parīkṣā) 
མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་དྲུག་གི་བྱེད་ལས་ལ་དཔྱད་དེ། མིག་གིས་རང་གི་བདག་ཉིད་ལ་ལྟ་མི་ནུས་པ་བཞིན། རང་མ་མཐོང་བར་གཞན་གཟུགས་ལ་ལྟ་བའི་བྱ་བ་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་མི་འཐད་པ་དང་། ལྟ་བ་པོ་དང་། བལྟ་བྱའི་གཟུགས། ལྟ་བའི་རྣམ་ཤེས་རྣམས་ལྟོས་ནས་བཏགས་པ་ཙམ་ལས་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པར་བསྟན་ཏོ།།

 ༤. ཕུང་པོ་བརྟག་པ། (Skandha-parīkṣā) 
གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་དེའི་རྒྱུ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་ལ་དཔྱད་དེ། གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་གཟུགས་མེད་ཅིང་། གཟུགས་ལས་མ་གཏོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུའང་མི་སྣང་བས། དེ་གཉིས་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་གང་དུ་ཡང་མ་གྲུབ་པར་བསྟན་ཏོ། དེས་མཚོན་ནས་ཚོར་བ་སོགས་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་བཞི་པོ་རྣམས་ཀྱང་རང་བཞིན་མེད་པར་བསྟན་ཏོ།།

 ༥. ཁམས་བརྟག་པ། (Dhātu-parīkṣā) 
ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་དྲུག་གི་རྣམ་གཞག་ལ་དཔྱད་དེ། མཚན་ཉིད་ (ཐོགས་མེད་སོགས་) ཀྱི་སྔ་རོལ་དུ་མཚན་གཞི་ (ནམ་མཁའ་སོགས་) ཡོད་མི་སྲིད་ཅིང་། མཚན་ཉིད་མེད་པའི་དངོས་པོའང་མི་འཐད་པས། ཁམས་དྲུག་པོ་རྣམས་དངོས་པོ་དང་དངོས་མེད་གང་དུའང་མ་གྲུབ་པར་བསྟན་ཏོ།།

 ༦. འདོད་ཆགས་དང་ཆགས་པ་བརྟག་པ། (Rāgarakta-parīkṣā) 
ཉོན་མོངས་པ་དང་དེ་ལྡན་གྱི་གང་ཟག་གི་འབྲེལ་བ་ལ་དཔྱད་དེ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྔ་རོལ་དུ་ཆགས་པ་པོ་ (གང་ཟག་) ཡོད་ན་འདོད་ཆགས་དེ་ལ་བརྟེན་མི་དགོས་པ་དང་། གལ་ཏེ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གྲུབ་ན་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་མེད་པར་ཐལ་བས། ཉོན་མོངས་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་གང་ཟག་གཉིས་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་མེད་པར་བསྟན་ཏོ།།

 ༧. སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་བརྟག་པ། (Saṃskṛta-parīkṣā) 
འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྐྱེ་གནས་འཇིག་གསུམ་ལ་དཔྱད་དེ། སྐྱེ་བས་རང་ཉིད་སྐྱེད་ན་ཐུག་མེད་དུ་ཐལ་བ་དང་། གཞན་གྱིས་སྐྱེད་ན་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་སོགས་དགོས་པས་མཐའ་མེད་པར་འགྱུར་བས། དངོས་པོའི་སྐྱེ་གནས་འཇིག་གསུམ་ནི་རྨི་ལམ་དང་སྒྱུ་མ་བཞིན་དུ་རྟེན་འབྱུང་ཙམ་ལས་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་མེད་པར་བསྟན་ཏོ།།

 ༨. བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་བརྟག་པ། (Karmakāraka-parīkṣā) 
བྱེད་པ་པོ་དང་བྱ་བའི་ལས་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལ་དཔྱད་དེ། བྱེད་པོ་ཡོད་པར་གྱུར་པ་དེས་ལས་ཡོད་པར་གྱུར་པ་མི་བྱེད་དེ། གཉིས་ཀ་གྲུབ་ཟིན་པའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་དུ་མ་གྱུར་པ་ལའང་རིགས་པ་མཚུངས་པས། བྱེད་པོ་དང་ལས་ནི་ཕན་ཚུན་བརྟེན་ནས་གྲུབ་པ་ཙམ་དུ་བསྟན་ཏོ།།

 ༩. སྔ་རོལ་ན་གནས་པ་བརྟག་པ། (Pūrva-parīkṣā) 
ལྟ་ཉན་སོགས་ཀྱི་བྱ་བའི་སྔ་རོལ་དུ་བྱ་བ་དེ་དག་གི་རྟེན་བདག་ཅིག་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་ལ་དཔྱད་དེ། བྱ་བ་མེད་པར་བྱེད་པ་པོ་མི་འཐད་ཅིང་། བྱ་བ་རེ་རེའི་སྔ་རོལ་དུ་བདག་རེ་ཡོད་ན་བདག་མང་པོར་ཐལ་བས། བདག་དང་བྱ་བ་དག་ལྟོས་གྲུབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ།།

 ༡༠. མེ་དང་བུད་ཤིང་བརྟག་པ། (Agnindhana-parīkṣā) 
མེ་དང་བུད་ཤིང་གི་དཔེ་ལ་བརྟེན་ནས་བདག་དང་ཕུང་པོའི་འབྲེལ་བ་ལ་དཔྱད་དེ། མེ་བུད་ཤིང་དང་གཅིག་ན་བྱེད་པོ་དང་ལས་གཅིག་ཏུ་ཐལ་བ་དང་། ཐ་དད་ན་བུད་ཤིང་མེད་པར་མེ་འབར་བར་ཐལ་བས། བདག་དང་ཕུང་པོ་གཅིག་ཐ་དད་སོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་མེད་པར་བསྟན་ཏོ།།

 ༡༡. སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་བརྟག་པ། (Pūrvāparakoṭi-parīkṣā) 
འཁོར་བའི་ཐོག་མ་དང་མཐའ་མ་ལ་དཔྱད་དེ། སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་ལ་སྔ་ཕྱི་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་རིམ་པ་མི་འཐད་དེ། སྐྱེ་བ་སྔ་ན་རྒ་ཤི་མེད་པར་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤི་སྔ་ན་རྒྱུ་མེད་པའི་རྒ་ཤིར་ཐལ་བས། འཁོར་བའི་དངོས་པོ་ཀུན་ལ་སྔོན་གྱི་མཐའ་མེད་པར་བསྟན་ཏོ།།

 ༡༢. བདག་གིས་བྱས་པ་དང་གཞན་གྱིས་བྱས་པ་བརྟག་པ། (Duḥkha-parīkṣā) 
སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྐྱེ་ཚུལ་ལ་དཔྱད་དེ། སྡུག་བསྔལ་བདག་གིས་བྱས་ན་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་མིན་པར་ཐལ་བ་དང་། གཞན་གྱིས་བྱས་ན་རྒྱུ་མེད་ལས་བྱུང་བར་ཐལ་བས། སྡུག་བསྔལ་ནི་བདག་གཞན་གཉིས་ཀ་དང་རྒྱུ་མེད་ལས་བྱུང་བ་མིན་པར་རྟེན་འབྱུང་དུ་བསྟན་ཏོ།།

 ༡༣. འདུ་བྱེད་བརྟག་པ། (Saṃskāra-parīkṣā) 
ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བརྫུན་པ་དང་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་དཔྱད་དེ། དངོས་པོ་རྣམས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་སྣང་བའི་ཕྱིར་ན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཅིང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ན་སྟོང་པ་ཡིན་ལ། སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ལྟ་བ་ངན་པ་ཀུན་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཐབས་སུ་བསྟན་ཏོ།།

 ༡༤. ཕྲད་པ་བརྟག་པ། (Saṃsarga-parīkṣā) 
ལྟ་བ་དང་བལྟ་བྱ་སོགས་ཕྲད་པའི་བྱ་བ་ལ་དཔྱད་དེ། ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་ཐ་དད་དུ་མ་གྲུབ་པས། ཕན་ཚུན་ཕྲད་པའི་བྱ་བ་མི་འཐད་ཅིང་། གཞན་ཉིད་ལྟོས་ནས་གྲུབ་པ་ལས་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་མེད་པར་བསྟན་ཏོ།།

 ༡༥. རང་བཞིན་བརྟག་པ། (Svabhāva-parīkṣā) 
རང་བཞིན་ནམ་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་དཔྱད་དེ། རྒྱུ་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ལ་རང་བཞིན་ཡོད་མི་སྲིད་དེ། རང་བཞིན་ནི་བཅོས་མིན་དང་གཞན་ལ་ལྟོས་མེད་ཅིག་དགོས་པས་སོ། དེས་ན་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་མཐའ་གཉིས་སྤངས་ནས་དབུ་མའི་ལམ་བསྟན་ཏོ།།

 ༡༦. བཅིངས་པ་དང་ཐར་པ་བརྟག་པ། (Bandhanamokṣa-parīkṣā) 
འཁོར་བར་འཁྱམ་པ་དང་མྱང་འདས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་དཔྱད་དེ། འདུ་བྱེད་རྟག་ན་མི་འཁོར་ལ་མི་རྟག་ནའང་མི་འཁོར་བས། འཆིང་བྱེད་ཀྱི་ཉེ་བར་ལེན་པ་རང་བཞིན་མེད་པས་བཅིངས་པ་དང་གྲོལ་བའང་རང་བཞིན་མེད་པར་བསྟན་ཏོ།།

 ༡༧. ལས་དང་འབྲས་བུ་བརྟག་པ། (Karmaphala-parīkṣā) 
ལས་འགགས་ནས་འབྲས་བུ་ཇི་ལྟར་སྨིན་པའི་ཚུལ་ལ་དཔྱད་དེ། ལས་ལ་རང་བཞིན་ཡོད་ན་རྟག་པར་ཐལ་བས་བྱས་པ་མེད་པར་འགྱུར་ལ། ལས་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཕྱིར་ན་ཆུད་མི་ཟ་བའི་དོན་འཐད་ཅིང་། ལས་དང་འབྲས་བུ་ཐམས་ཅད་སྤྲུལ་པ་དང་འདྲ་བར་བསྟན་ཏོ།།

 ༡༨. བདག་དང་ཆོས་བརྟག་པ། (Ātmadharma-parīkṣā) 
གང་ཟག་གི་བདག་དང་ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་པ་ལ་དཔྱད་དེ། ཕུང་པོ་བདག་མིན་ལ་བདག་ཀྱང་ཕུང་པོ་ལས་གཞན་མིན་པས། ངར་འཛིན་དང་ང་ཡིར་འཛིན་པ་ཟད་པ་ན་སྐྱེ་བ་ཟད་ཅིང་། དེས་ན་དེ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྤྲོས་པ་ཉེར་ཞི་ཞི་བར་བསྟན་ཏོ།།

 ༡༩. དུས་བརྟག་པ། (Kāla-parīkṣā) 
དུས་གསུམ་གྱི་རྣམ་གཞག་ལ་དཔྱད་དེ། ད་ལྟར་དང་མ་འོངས་པ་འདས་པ་ལ་ལྟོས་ནས་འགྲུབ་པ་ལས་རང་དབང་དུ་མི་འགྲུབ་པ་དང་། གནས་པ་མེད་པའི་དུས་བཟུང་དུ་མེད་པས། དུས་ནི་དངོས་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་བསྟན་ཏོ།།

 ༢༠. ཚོགས་པ་བརྟག་པ། (Sāmagrī-parīkṣā) 
རྒྱུ་རྐྱེན་ཚོགས་པ་ལས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་ཚུལ་ལ་དཔྱད་དེ། ཚོགས་པ་ལ་འབྲས་བུ་ཡོད་ན་སྐྱེ་མི་དགོས་ཤིང་མེད་ན་རྒྱུ་མིན་དང་མཚུངས་པ་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་གང་དུའང་མི་འཐད་པས་རྟེན་འབྱུང་དུ་བསྟན་ཏོ།།

 ༢༡. འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་བརྟག་པ། (Sambhavavibhava-parīkṣā) 
དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་ལ་དཔྱད་དེ། འཇིག་པ་འབྱུང་བ་མེད་པར་མི་སྲིད་ལ་ལྷན་ཅིག་ཏུའང་མི་འཐད་པས། དུས་གསུམ་གྱི་སྲིད་པའི་རྒྱུན་ལ་རང་བཞིན་མེད་པ་དང་། རྟག་ཆད་ཀྱི་ལྟ་བ་སྤང་ཚུལ་བསྟན་ཏོ།།

 ༢༢. དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བརྟག་པ། (Tathāgata-parīkṣā) 
སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ལ་དཔྱད་དེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཕུང་པོ་ཡིན་མིན་དང་། བརྟེན་པ་དང་ལྡན་པ་སོགས་རྣམ་པ་ལྔས་བཙལ་ན་མ་གྲུབ་པས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པ་དེ་འགྲོ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ།།

 ༢༣. ཕྱིན་ཅི་ལོག་བརྟག་པ། (Viparyāsa-parīkṣā) 
ཉོན་མོངས་པའི་རྩ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་དཔྱད་དེ། སྡུག་དང་མི་སྡུག་པ་རང་བཞིན་གྱིས་མེད་པས་དེ་ལ་བརྟེན་པའི་འདོད་ཆགས་སོགས་མི་འཐད་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་འགགས་པས་མ་རིག་པ་འགག་པའི་ཚུལ་བསྟན་ཏོ།།

 ༢༤. འཕགས་པའི་བདེན་པ་བརྟག་པ། (Āryasatya-parīkṣā) 
སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དགོས་པ་དང་དོན་ལ་དཔྱད་དེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཡིན་ལ། གང་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་རུང་བ་དེ་ལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་དང་དཀོན་མཆོག་གསུམ་སོགས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཐམས་ཅད་རུང་བར་བསྟན་ཏོ།།

 ༢༥. མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བརྟག་པ། (Nirvāṇa-parīkṣā) 
མྱང་འདས་ཀྱི་གནས་ལུགས་ལ་དཔྱད་དེ། མྱང་འདས་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་མེད་གཉིས་ཀ་མིན་པའི་སྤྲོས་པ་ཉེར་ཞི་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པར་བསྟན་ཏོ།།

 ༢༦. སྲིད་པའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་བརྟག་པ། (Dvādaśāṅga-parīkṣā) 
རྟེན་འབྱུང་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་འཁོར་ཚུལ་ལ་དཔྱད་དེ། མ་རིག་པས་འདུ་བྱེད་བསྐྱེད་པ་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་འགྲུབ་པའི་ལུགས་འབྱུང་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱིས་མ་རིག་པ་འགགས་པས་ཡན་ལག་ལྷག་མ་རྣམས་འགག་པའི་ལུགས་ལྡོག་གི་རིམ་པ་བསྟན་ཏོ།།

 ༢༧. ལྟ་བ་བརྟག་པ། (Dṛṣṭi-parīkṣā) 
མཐར་འཛིན་གྱི་ལྟ་བ་ངན་པ་རྣམས་ལ་དཔྱད་དེ། སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པའི་རྟག་ཆད་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པའི་མཐའ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ལྟ་བ་རྣམས་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ལ་རང་བཞིན་མེད་པའི་རིགས་པས་བཀག་ནས། ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་སྤང་བའི་ཕྱིར་དམ་པའི་ཆོས་བསྟན་པར་བརྗོད་དོ།།

 ༥. ལྟ་གྲུབ་གཙོ་བོ། 
གཞུང་འདིའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ནི་ "རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་" དང་ "སྟོང་པ་ཉིད་" དོན་གཅིག་པ་དེ་ཡིན། ཆོས་གང་ཞིག་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་དེ་ཉིད་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་མེད་པས་ན་སྟོང་པ་ཡིན། དེ་ལྟར་རྟེན་འབྱུང་གི་རིགས་པས་ཡོད་མཐའ་དང་མེད་མཐའ་གཉིས་སེལ་བས་ན་དབུ་མའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ།། གཞུང་འདིའི་དབུ་ཞབས་ཀུན་ཏུ་ "གང་གིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་། །འགག་པ་མེད་པ་སྐྱེ་མེད་པ།" ཞེས་སོགས་སྤྲོས་པ་ཉེར་ཞིའི་ལྟ་བ་དེ་ཉིད་གཏན་ལ་འབེབས་པར་བྱེད་དོ།།

 ༦. གལ་གནད་དང་ཤུགས་རྐྱེན། 
«དབུ་མ་རྩ་བ་ཤེས་རབ་» ནི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་རིས་མེད་ཀྱི་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔའི་ནང་གི་དབུ་མའི་རྩ་གཞུང་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན། འདིའི་ཤུགས་རྐྱེན་འོག་བོད་དུ་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བ་དང་རང་རྒྱུད་པའི་བཞེད་སྲོལ་ཁག་དར་བ་དང་། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་དང་། ཀུན་མཁྱེན་མི་ཕམ་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་མཁས་པ་མང་པོས་འདིའི་འགྲེལ་པ་རྒྱས་པར་མཛད་ཡོད། འདི་ནི་ལྟ་བ་རྣམ་དག་རྟོགས་པའི་ལྡེ་མིག་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་ན་ཉམས་ལེན་པ་རྣམས་ལ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེའོ།།

 ༧. ཟུར་ལྟའི་ནང་དོན། 

 འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ།
 དབུ་མ་རིགས་ཚོགས་དྲུག
 སྟོང་པ་ཉིད།
 རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ།
 བདེན་པ་གཉིས།

 ༨. རྩ་འགྲེལ། 
གཞུང་འདི་ནི་དབུ་མའི་ལྟ་བའི་ རྩ་བ་ ཡིན། འདི་ལ་རྒྱ་གར་དུ་སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་བསྐྱངས་ཀྱིས་མཛད་པའི་ «དབུ་མ་རྩ་བའི་འགྲེལ་པ་ཤེས་རབ་སྒྲོན་མ།» སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པས་མཛད་པའི་ «དབུ་མ་རྩ་བའི་འགྲེལ་པ་ཚིག་གསལ་བ།» སོགས་འགྲེལ་པ་མང་དུ་ཡོད། བོད་དུའང་རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་མཛད་པའི་ «རྩ་ཤེས་ཊཱིཀ་ཆེན་རིགས་པའི་རྒྱ་མཚོ་» སོགས་འགྲེལ་པ་གྲགས་ཆེན་མང་པོ་བཞུགས་སོ།།

 ༩. དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ། 

 ༡. ནང་ཁུལ་གྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ། 

 ཝི་ཀི་མ་ཡིག: དབུ་མ་རྩ་བའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ།

 ༢. ཕྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ། 

 ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས། BDRC: དབུ་མ་རྩ་བའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ། (IE23703)
Category:ནང་ཆོས།
Category:བསྟན་འགྱུར།
Category:དབུ་མ།