བོད་མཐོ་སྒང་དུ་(Denisovans) བྱུང་རབས་

བོད་མཐོ་སྒང་གི་ཌེ་ནི་སོ་ཝན་མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིགས་རྫས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར། 
བོད་མཐོ་སྒང་དུ་མིའི་རིགས་བྱུང་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་ནང་བསང་ཆུ་རྫོང་གི་བྲག་དཀར་བྲག་ཕུག་ (Baishiya Karst Cave) ནས་གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་དཔང་རྟགས་ཁག་ལ་བརྟེན་ནས་གཞི་རྩའི་འགྱུར་ལྡོག་ཆེན་པོ་ཕྱིན་ཡོད།  སྔོན་ཆད་བོད་མཐོ་སྒང་དུ་དེང་རབས་མིའི་རིགས་ (Homo sapiens) ལོ་ངོ་ ༣,༦༠༠ ནས་ ༥,༠༠༠ ཙམ་གྱི་སྔོན་ལ་མ་གཏོགས་སླེབས་མེད་པར་འདོད་ཀྱང་། ཌེ་ནི་སོ་ཝན་མིའི་རིགས་ནི་ལོ་ངོ་ ༡༦༠,༠༠༠ ལྷག་གི་སྔོན་ནས་བོད་མཐོ་སྒང་དུ་གཏན་སྡོད་བྱས་ཡོད་པ་ར་སྤྲོད་བྱུང་ཡོད། 

 བསང་ཆུ་བྲག་དཀར་བྲག་ཕུག་གི་གནས་བབ། 
བྲག་དཀར་བྲག་ཕུག་ནི་བསང་ཆུ་རྫོང་ (Xiahe County) རྒན་རྒྱ་གཤོང་སར་ (Ganjia Basin) ཆགས་ཡོད་ཅིང་། རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་མེ་ཀྲོར་ ༣,༢༨༠ ཙམ་ཡོད།  བྲག་ཕུག་འདི་ནི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་གནས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ། སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་དང་རྗེ་བཙུན་སྒྲོལ་མའི་བཞུགས་གནས་ཡིན་པར་གྲགས།  བྲག་ཕུག་ནང་གི་དྲོད་ཚད་ནི་དགུན་ཁའི་དུས་སུའང་ ༨°C ནས་ ༩°C ཙམ་གྱི་བར་དུ་བརྟན་པོར་གནས་ཐུབ་པས། འདི་ནི་གནའ་བོའི་མིའི་རིགས་གངས་ལྗོངས་ཀྱི་གྲང་ངར་ལས་སྐྱོབ་བྱེད་ཀྱི་བརྟེན་གཞི་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། 
ས་ཁམས་ཀྱི་གནས་བབ།གསལ་བཤད།ས་གནས་ཀྱི་མིང་།བསང་ཆུ་བྲག་དཀར་བྲག་ཕུག མཐོ་ཚད།རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་མེ་ཀྲོར་ ༣,༢༨༠ ཆགས་ཡུལ།བསང་ཆུ་རྫོང་རྒན་རྒྱ་གཤོང་ས། དད་མོས་ཀྱི་གནས་བབ།སློབ་དཔོན་པདྨ་དང་སྒྲོལ་མའི་གནས་རི། 

 བསང་ཆུའི་མ་འགྲམ་རུས་པའི་གསར་རྙེད། 
༡༩༨༠ ལོར་བསང་ཆུ་བྲག་དཀར་བྲག་ཕུག་ཏུ་སྐུ་མཚམས་ལ་བཞུགས་པའི་བོད་པའི་དགེ་འདུན་པ་ཞིག་གིས་གནའ་བོའི་མིའི་མ་འགྲམ་རུས་པ་ (Xiahe Mandible) ཞིག་གསར་རྙེད་བྱུང་།  རྗེས་སུ་རུས་པ་འདི་གུང་ཐང་འཇིགས་མེད་བསྟན་པའི་དབང་ཕྱུག་མཆོག་ལ་ཕུལ་བ་དང་། ཁོང་གིས་ལན་ཀྲུའུ་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་ (Lanzhou University) ཉམས་ཞིབ་ཆེད་གནང་། 

༢༠༡༩ ལོར་ཚན་རིག་པས་རུས་པ་འདིའི་སོ་ནང་གི་སྤྲི་དཀར་ (Proteins) ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་བརྒྱུད། འདི་ནི་ཌེ་ནི་སོ་ཝན་མིའི་རིགས་ཡིན་པ་ར་སྤྲོད་བྱུང་།  འདི་ནི་སི་བི་རི་ཡའི་ཕྱི་ལོག་ནས་རྙེད་པའི་ཌེ་ནི་སོ་ཝན་གྱི་རུས་པ་ཐོག་མ་དེ་ཡིན།  མ་འགྲམ་རུས་པ་འདིའི་ལོ་ཚད་ནི་ཉུང་མཐར་ཡང་ལོ་ངོ་ ༡༦༠,༠༠༠ ལྷག་ཡིན། 

 རིགས་རྫས་ཀྱི་ཤུལ་བཞག་དང་ཨེ་ཕ་སི་༡ (EPAS1) རིགས་རྫས། 
བོད་པའི་མི་རིགས་མཐོ་སྒང་དུ་དབྱང་རླུང་དཀོན་པའི་གནས་སྟངས་ལ་བསྟུན་འགྱུར་བྱེད་ཐུབ་པའི་ནུས་པ་ནི་ཌེ་ནི་སོ་ཝན་མི་རིགས་ལས་བརྒྱུད་པའི་ EPAS1 རིགས་རྫས་ (Gene) ལ་བརྟེན་པ་ཡིན། 

 བྱེད་ལས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས། རྒྱ་རིགས་དང་མི་རིགས་གཞན་གྱི་རིགས་རྫས་ཀྱིས་དབྱང་རླུང་དཀོན་པའི་དུས་སུ་ཁྲག་དམར་གྱི་གྲངས་འབོར་ཧ་ཅང་མང་དུ་གཏོང་གི་ཡོད་པ་དེས་ཁྲག་གར་པོ་ཆགས་ནས་སྙིང་ནད་སོགས་གདུང་གི་ཡོད།
 བོད་པའི་ཁྱད་ཆོས། བོད་པ་ཚོར་ཡོད་པའི་ཌེ་ནི་སོ་ཝན་གྱི་ EPAS1 རིགས་རྫས་ཀྱིས་ཁྲག་དམར་གྱི་འཕེལ་ཚད་དམའ་བོར་ཉར་ནས་ཁྲག་གར་པོ་མ་ཆགས་པར་དབྱང་རླུང་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བའི་ནུས་པ་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད། 

བོད་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་ ༨༧% ཙམ་ལ་རིགས་རྫས་འདི་ཡོད་པ་དང་། རྒྱ་རིགས་ལ་བརྒྱ་ཆ་ ༩% ཙམ་ལ་མ་གཏོགས་མེད།

 ཆུ་བཟང་དང་པི་ལུའོ་གནའ་ཤུལ། 

 ཆུ་བཟང་གནའ་ཤུལ། (Quesang Art Site): ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཆུ་བཟང་ཆུ་ཚན་ཉེ་འཁོར་དུ་བྱིས་པ་གཉིས་ཀྱིས་བཞག་པའི་ལག་རྗེས་དང་རྐང་རྗེས་གསར་རྙེད་བྱུང་ཡོད།  འདིའི་ལོ་ཚད་ནི་ལོ་ངོ་ ༡༦༩,༠༠༠ ནས་ ༢༢༦,༠༠༠ ཙམ་གྱི་སྔོན་ཡིན་པས། འཛམ་གླིང་གི་ཆེས་སྔ་བའི་རྡོ་བརྐོས་སྒྱུ་རྩལ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
 པི་ལུའོ་གནའ་ཤུལ། (Piluo Site): སི་ཁྲོན་དཀར་མཛེས་ཁུལ་འདབ་པ་རྫོང་དུ་ཆགས་ཡོད་ཅིང་། འདིར་ལོ་ངོ་ ༡༣༠,༠༠༠ སྔོན་གྱི་རྡོ་ཆས་ (Acheulean hand axes) སྤུས་ལེགས་མང་པོ་གསར་རྙེད་བྱུང་ཡོད།

 མཇུག་བསྡོམ། 
ཌེ་ནི་སོ་ཝན་མིའི་རིགས་ཀྱིས་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་བོད་མཐོ་སྒང་དུ་འཚོ་བ་བསྐྱལ་བ་མ་ཟད། ཁོང་ཚོའི་རིགས་རྫས་ཀྱི་ཤུལ་བཞག་ནི་ད་ལྟའི་བོད་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་ལུས་ཕུང་ནང་དུའང་གནས་ཡོད།  འདིས་བོད་མི་ཚོ་མཐོ་སྒང་གི་འཁོར་ཡུག་དཀའ་ལས་ཁག་པོའི་ནང་འཚོ་གནས་ཐུབ་པར་རམ་འདེགས་བྱས་ཡོད།
ཁུངས་གཏུག་ས་ཁག:

 བྲག་དཀར་བྲག་ཕུག་དང་བསང་ཆུའི་མ་འགྲམ་རུས་པ། 
 རིགས་རྫས་ EPAS1 དང་མཐོ་སྒང་གི་བསྟུན་འགྱུར།
 ཆུ་བཟང་དང་པི་ལུའོ་ཡི་གནའ་རྫས་རིག་པ།