ཧ་སག་སི་ཐན།

ཧ་སག་སི་ཐན་ནི་ཡོ་རོབ་དང་ཨེ་ཤ་ཡའི་སྐམ་ས་ཆེན་མོའི་དཀྱིལ་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། གཞུང་འབྲེལ་གྱི་མིང་ལ་ཧ་སག་སི་ཐན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར། འཛམ་གླིང་སྟེང་རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་ཤོས་ཨང་དགུ་པ་དང་སྐམ་སས་བསྐོར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེས་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡང་ཡིན། ཨུ་རུ་སུ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ(Soviet Union)མཇུག་མ་སྒྲིལ་བའི་སྔོན་དུ། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ལ་ཧ་སག་སཱོ་བེ་དི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ(Kazakh Soviet Socialist Republic)ཟེར། སྤྱི་ལོ༡༩༩༡ལོར་ནས་བཟུང་།ནུར་སུལ་དན་ནཱ་ཛར་བྷ་ཡེད་ཀྱིས་སྲིད་འཛིན་གྱི་འགན་བཞེས། ཧ་སག་སི་ཐན་གྱི་རྒྱལ་ས་ཨ་སི་ཐ་ན་ཡིན། སྤྱི་ལོ༡༩༩༨ལོའི་ཡར་སྔོན་དུ། ཨལ་མཱ་དཱེ་ཧ་སག་སི་ཐན་གྱི་རྒྱལ་ས་ཡིན། ཡིན་ནའང་། དེའི་རྗེས་ནས་ཨ་སི་ཐ་ན་རུ་སྤོས།

 སྐད་རིགས། 
ཧ་སག་སྐད་ཡིག་ནི་ས་སྐྱེས་རྡོ་སྐྱེས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཡིན།ཡིན་ནའང་། འཛིན་སྐྱོང་དང་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོའི་ཁྲོད་དུ་ཨུ་རུ་སུའི་སྐད་ཡིག་ལ་གཞུང་ཐོག་གི་གོ་བབ་འདྲ་མཉམ་ཡོད། མི་འབོར་གྱི་བརྒྱ་ཆ༧༠ཙམ་གྱིས་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཉམས་ལེན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་དང་། བརྒྱ་ཆ༢༦གིས་ཡི་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཉམས་ལེན་བྱེད། ཨུ་རུ་སུས་ཧ་སག་སི་ཐན་ལས་བྷེ་ཀོ་ནིར་མཁའ་གྲུ་འབབ་ཚིགས(ཨུ་རུ་སུའི་འཕུར་གྲུ་སོགས་གཏོང་སའི་ས་ཆ།)ཀྱི་ས་ཆ་གཡར་ཡོད།

 ས་ཁམས། 
ཁཱ་སི་ཕེན་མཚོ། (Caspian Sea) ཧ་སག་སི་ཐན་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་དང་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཨུ་རུ་སུ་མནའ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ་དང་ས་མཚམས་འབྲེལ་ཡོད། ལྷོ་ནུབ་ཏུ་ཏུར་མེན་སི་ཐན་དང་ཨུ་ཟ་བྷེ་ཁི་སི་ཐན། ཐ་ཇིག་སི་ཐན་བཅས་ཡོད། ཐག་རིང་གི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་སར་རྒྱ་ནག་ཡོད། ཐག་རིང་བའི་ཤར་ཕྱོགས་ཁུལ་དུ། སོག་པོ་དང་ལྷན་དུ་བཞག་པའི་གན་རྒྱའི་གནས་ཤིག་ཀྱང་ཡོད། བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་མཚམས་མང་ཆེ་བ་སཱེ་བྷི་རི་ཡ(ཨུ་རུ་སུའི་ཆ་ཤས།)དང་འདྲེས་ཡོད། དེར་བརྟེན། ཧ་སག་སི་ཐན་དང་ཨུ་རུ་སུ་གཉིས་ཀྱི་ས་མཚམས་རིང་ཤོས་ཡིན། རྩ་བའི་ཆ་ནས། ཧ་སག་སི་ཐན་གྱི་ས་ཆ་ནུབ་ཀྱི་ཁཱ་སི་ཕེན་མཚོ་ནས་ཁ་ཆེ་བ་གཙོ་བོར་གནས་པའི་རྒྱ་ནག་གི་ཞིན་ཅང་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་དུ་སླེབས་ཡོད།

   ཧ་སག་སི་ཐན་ལ་རྒྱ་མཚོའི་མཚོ་ངོགས་མེད་ན་ཡང་། ཁཱ་སི་ཕེན་མཚོ་དང་འབྲེལ་ཡོད། དེ་བས། མི་རྣམས་ཀྱིས་མཚོ་དེར་གྲུ་བཏང་ནས་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་བསྐྱོད། ཁཱ་སི་ཕེན་མཚོ་ནི་རྒྱ་མཚོ་གང་ལ་ཡང་འབྲེལ་མེད་པའི་ཆུ་འགྲོ་སའི་ཆུ་གཞོང་ཞིག་ཡིན།

 རང་བྱུང་ཐོན་ཁུངས། 
ཧ་སག་སི་ཐན་ལ་རྡོ་སྣུམ་དང་རང་བྱུང་རླངས་གཟུགས། གཏེར་ལས་ཧ་ཅང་འབོར་ཆེན་ཡོད། སྤྱི་ལོ༡༩༩༣ལོ་ནས་བཟུང་། ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མ་རྐང་ལས་ཨ་སྒོར་ས་ཡ༤༠ལྷག་ཚུར་འདུས་ཡོད་པ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བཟོ་ལས་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ༥༧ཡིན་པ་ཡང་རྒྱུ་མཚན་དེ་ཡིས་ཡིན། ཚོད་དཔག་འགའ་ལ་གཞིགས་ན། ཧ་སག་སི་ཐན་ནི་ཡུ་རཱ་ནི་ཡཱམ(Uranium)དང་ཁཱི་རོ་མཱི་ཡཱམ། (Chromium)ཞ་ཉེ། ཏི་ཚ་བཅས་ཀྱི་གསོག་འཇོག་ཆེས་ཆེ་ཤོས་ཨང་གཉིས་པ་དང་། (Manganese)མཱན་གྷ་ནེ་སི་གསོག་འཇོག་ཆེ་ཤོས་ཨང་གསུམ་པ། ཟངས་གསོག་འཇོག་ཆེ་ཤོས་ཨང་ལྔ་པ་ཡིན་ལ། རྡོ་སོལ་དང་ངར་ལྕགས། གསེར་གྱི་ཐད་ནས་རྩེ་གྲ་བཅུ་ཡི་གྲལ་དུ་ཚུད་ཡོད།

 མངའ་སྡེ་ཁག 
ཧ་སག་སི་ཐན་མངའ་སྡེ༡༤ལ་བགོ་བཤའ་བརྒྱབ་ཡོད་པ་དང་། མངའ་སྡེ་རྣམས་རྫོང་ཁོངས་སུ་ཁ་ཁར་ཕྱེ་ཡོད།  ཨལ་མཱ་དཱེ་གྲོང་ཁྱེར་དང་ཨ་སི་ཐ་ན་གྲོང་ཁྱེར་གཉིས་ལ་རྒྱལ་ཁབ་གལ་ཆེན་རང་བཞིན་གྱི་གནས་བབ་ཡོད་ལ། མངའ་སྡེ་གང་གི་ནང་དུའང་མེད། བྷེ་ཀོ་ནིར་གྲོང་ཁྱེར་དང་བྷེ་ཀོ་ནིར་མཁའ་གྲུ་འབབ་ཚིགས་སྤྱི་ལོ༢༠༥༠ལོའི་བར་དུ་ཨུ་རུ་སུ་ལ་གཡར་ཡོད་པས། དེ་ལ་གནས་བབ་དམིགས་བསལ་བ་ཡོད།  མངའ་སྡེ་རེ་རེ་མངའ་སྡེའི་སྲིད་སྐྱོང་ཞིག་གིས་སྣེ་ཁྲིད་ཡོད། སྲིད་འཛིན་གྱིས་མངའ་སྡེའི་སྲིད་སྐྱོང་བསྐོ་བཞག་གནང་བ་དང་། མངའ་སྡེའི་སྲིད་སྐྱོང་གིས་གྲོང་སྡེའི་སྲིད་སྐྱོང་བསྐོ་བཞག་གནང་། སྤྱི་ལོ༡༩༩༧ལོའི་ཟླ༡༢ཚེས༡༠ཉིན། ཧ་སག་སི་ཐན་གྱི་སྲིད་གཞུང་གིས་དེ་ཡི་རྒྱལ་ས་ཨལ་མཱ་དཱེ་ནས་ཨ་སི་ཐ་ན་རུ་གནས་སྤར།

 མི་འབོར། 
ཧ་སག་སི་ཐན་གྱི་མི་གྲངས་ནི༡༧༡༦༥༠༠༠ཡིན། མི་འབོར་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་རེའུ་མིག་ཁྲོད་ཨང༦༢པ་ཡིན། ཆ་སྙོམས་མི་འབོར་མཐུག་ཚད་ནི་འཛམ་གླིང་སྟེང་ཆེས་དམའ་ཤོས་ཀྱི་གྲས་ཡིན་ལ། སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་རེར་ཧ་ལམ་མི༦ཡོད།

 སྒྱུར་མཁན། དབང་ཆེན་འཕྲིན་ལས།  མཐོ་བོད་འཕྲིན་སྟེགས་ནས་དྲངས།