རིགས་གཏེར་གསལ་བྱེད་

༄༅། །«སྡེ་བདུན་མདོ་དང་བཅས་པའི་དགོངས་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འགྲེལ་པ་ཚད་མ་རིགས་པའི་གཏེར་གྱི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་»ཞེས་པ་འདི་ནི། བོད་ཀྱི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཀུན་མཁྱེན་གོ་བོ་རབ་འབྱམས་པ་བསོད་ནམས་སེང་གེས་ (༡༤༢༩–༡༤༨༩) ཕྱི་ལོ་ ༡༥ པའི་ནང་མཛད་པའི་ཚད་མ་རིག་པའི་གཞུང་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ནོ༎ གཞུང་འདི་ནི་འཕགས་ཡུལ་གྱི་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་གླང་དང་ཆོས་གྲགས་ཀྱི་དགོངས་པ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏའི་«ཚད་མ་རིགས་པའི་གཏེར་»གྱི་འགྲེལ་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། ནང་དོན་གཙོ་བོ་ནི་ཤེས་བྱ་ཡུལ་དང་། ཤེས་བྱེད་བློ། ཚད་མ་དང་ཚད་མིན་གྱི་རྣམ་གཞག་སོགས་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་མདོ་སྔགས་ལས་མདོའི་ཕྱོགས་སུ་གཏོགས་པའི་ཚད་མ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཤིག་ཡིན་ནོ། །འདིའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་རྗེ་ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏའི་དགོངས་པ་ལོག་པར་རྟོག་པ་རྣམས་བསལ་ནས། སྡེ་བདུན་མདོ་དང་བཅས་པའི་དགོངས་པ་དྲི་མ་མེད་པ་རྣམས་སློབ་གཉེར་བ་རྣམས་ཀྱིས་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོགས་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན་ནོ༎

 ༡. མཚན་དོན། 
མཚན་བྱང་ཆ་ཚང་ལ་«སྡེ་བདུན་མདོ་དང་བཅས་པའི་དགོངས་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འགྲེལ་པ་ཚད་མ་རིགས་པའི་གཏེར་གྱི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་»ཞེས་ཞུའོ༎ དེའི་དོན་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ཚད་མ་སྡེ་བདུན་དང་ཚད་མ་ཀུན་བཏུས་ཀྱི་དགོངས་པ་རྣམས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་སྟོན་པའི་«ཚད་མ་རིགས་པའི་གཏེར་»གྱི་དོན་རྣམས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་འགྲེལ་པ་ཞེས་པའོ༎

 ༢. མཛད་པ་པོ། 
མཛད་པ་པོ་ནི་ཀུན་མཁྱེན་གོ་བོ་རབ་འབྱམས་པ་བསོད་ནམས་སེང་གེ་མཆོག་ཡིན་ནོ༎ ཁོང་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༤༢༩ ལོར་མདོ་ཁམས་འབྲི་ཆུའི་འགྲམ་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། ས་སྐྱའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ངོར་ཆེན་ཀུན་དགའ་བཟང་པོ་སོགས་བཤེས་གཉེན་དུ་མ་བསྟེན་ནས་མདོ་སྔགས་རིག་གནས་དང་བཅས་པ་ལ་མཁས་པར་གྱུར། ཁོང་གིས་གཙང་དུ་ཐུབ་བསྟན་རྣམ་རྒྱལ་གླིང་ཕྱག་བཏབ་ཅིང་། ས་སྐྱ་པའི་གཞུང་ལུགས་རྣམས་ལ་བཤད་པ་དང་རྩོད་པ་སོགས་ཀྱིས་བསྟན་པ་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ། ཁོང་ནི་ས་སྐྱ་པའི་ལྟ་གྲུབ་གཏན་ལ་འབེབས་མཁན་གྱི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཕྱི་ལོ་ ༡༤༨༩ ལོར་སྐུ་གཤེགས་སོ༎

 ༣. རྒྱབ་ལྗོངས་དང་མཛད་དགོས། 
ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏས་«ཚད་མ་རིགས་པའི་གཏེར་»མཛད་པ་ནས་བཟུང་། བོད་དུ་ཚད་མ་རིག་པའི་གཞུང་ལ་འཆད་ཉན་རྒྱ་ཆེར་འཕེལ་ཡོད་ཀྱང་། ཕྱིས་སུ་མཁས་པ་འགའ་ཞིག་གིས་ས་པཎ་གྱི་དགོངས་པ་དང་འགལ་བའི་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་པ་དང་། དོན་མ་རྟོགས་པ་དང་ལོག་པར་རྟོག་པ་མང་དུ་བྱུང་བས། ཀུན་མཁྱེན་གོ་བོས་རང་ལུགས་ཀྱི་བཞེད་པ་དྲི་མ་མེད་པ་རྣམས་གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་། གཞན་གྱི་ལོག་རྟོག་རྣམས་ཚར་བཅད་དེ་ས་པཎ་གྱི་དགོངས་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འགྲེལ་བའི་ཆེད་དུ་གཞུང་འདི་མཛད་དོ༎

 ༤. གཞུང་ཚད་དང་བརྗོད་དོན། 
གོ་བོ་རབ་འབྱམས་པས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་འདི་ནི། རྩ་བ་«ཚད་མ་རིགས་པའི་གཏེར་»གྱི་ལེའུ་བཅུ་གཅིག་གི་གོ་རིམ་ལྟར་ལེའུ་བཅུ་གཅིག་གི་བདག་ཉིད་དུ་བཞུགས་ཡོད་པ་ལས་ས་བཅད་སོ་སོའི་ནང་དོན་ནི།

 ༡༽ ཤེས་བྱ་ཡུལ་གྱི་རྣམ་གཞག། 
ལེའུ་དང་པོའི་ནང་ཤེས་བྱ་ཡུལ་གྱི་རྣམ་གཞག་གཏན་ལ་འབེབས་པ་ལ། ཡུལ་གྱི་མཚན་ཉིད་དང་དབྱེ་བ་རྒྱས་པར་བཤད་དོ༎ དེའང་བློས་རིག་པར་བྱ་བ་ཡུལ་གྱི་མཚན་ཉིད་དུ་བཞག་ནས། དབྱེ་བ་ལ་དོན་དམ་པར་དོན་བྱེད་ནུས་པའི་ "རང་མཚན་" དང་། རྟོག་པས་བཏགས་པའི་ "སྤྱི་མཚན་" གཉིས་སུ་དབྱེ་ནས་བསྟན་ཏོ༎ ལྷག་པར་དུ་གཞལ་བྱ་ལ་རང་མཚན་དང་སྤྱི་མཚན་གཉིས་སུ་གྲངས་ངེས་པའི་ཚུལ་དང་། དེ་དག་འཛིན་པའི་བློའི་འཛིན་སྟངས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྣམས་གསལ་བར་མཛད་དོ༎

 ༢༽ ཤེས་བྱེད་བློའི་རྣམ་གཞག། 
ལེའུ་གཉིས་པའི་ནང་ཡུལ་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་བློའི་རྣམ་གཞག་བསྟན་ཏོ༎ འདིར་བློའི་མཚན་ཉིད་དང་། དབྱེ་བ་ལ་རྟོག་པ་དང་མ་རྟོག་པའི་བློ་གཉིས། ཚད་མ་དང་ཚད་མིན་གྱི་བློ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཞིབ་མོར་བཤད་དོ༎ ལྷག་པར་དུ་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་སྔ་མ་རྣམས་ཀྱིས་བཞེད་པའི་བློ་རིག་གི་རྣམ་གཞག་ལ་དགག་གཞག་མཛད་དེ། རང་ལུགས་ལ་བཅད་ཤེས་དང་། ཡིད་དཔྱོད། སྣང་ལ་མ་ངེས་པ་སོགས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་གྲངས་ངེས་པའི་ཚུལ་རྣམས་ལེགས་པར་གཏན་ལ་ཕབ་བོ༎

 ༣༽ སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་རྣམ་གཞག། 
ལེའུ་གསུམ་པའི་ནང་ཤེས་བྱ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་རྣམ་གཞག་བསྟན་ཏོ༎ དེའང་རིགས་སྤྱི་དང་དོན་སྤྱི་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་། སྤྱི་ཞེས་པ་དེ་རྟོག་པས་བཏགས་པ་ཙམ་ལས་དོན་ལ་རང་མཚན་དུ་གྲུབ་པ་མེད་པའི་ཚུལ་བཤད་དོ༎ བྱེ་བྲག་ནི་རང་མཚན་པ་ཡིན་པས་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་འབྲེལ་བ་ཇི་ལྟར་ཡིན་པ་དང་། གཞན་སྡེ་བྱེ་བྲག་པ་སོགས་ཀྱིས་སྤྱི་རྫས་གཞན་དུ་འདོད་པ་ལ་ལུང་རིགས་ཀྱིས་དགག་པ་རྒྱ་ཆེར་མཛད་དོ༎

 ༤༽ གྲུབ་པ་དང་གཞན་སེལ་གྱི་རྣམ་གཞག། 
ལེའུ་བཞི་པའི་ནང་བློས་ཡུལ་འཛིན་སྟངས་གཙོ་བོ་གཞན་སེལ་གྱི་རྣམ་གཞག་བསྟན་ཏོ༎ དེའང་དངོས་པོ་རང་གི་ངོ་བོ་ "སྒྲུབ་པའི་" སྒོ་ནས་འཛིན་པའི་མངོན་སུམ་དང་། གཞན་མ་ཡིན་པ་བཀག་པའི་སྒོ་ནས་འཛིན་པའི་ "གཞན་སེལ་" གྱི་བློ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་བཤད་དོ༎ ལྷག་པར་དུ་སྒྲ་དང་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་དངོས་པོའི་སྟེང་དུ་འཇུག་པ་ན་གཞན་སེལ་གྱི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་དང་། དེའི་དབྱེ་བ་རྣམས་ལུང་རིགས་ཀྱིས་བསྒྲུབས་སོ༎

 ༥༽ བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་རྣམ་གཞག། 
ལེའུ་ལྔ་པའི་ནང་སྒྲ་དང་དོན་གྱི་འབྲེལ་བ་བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་བསྟན་ཏོ༎ སྒྲ་དང་དོན་གྱི་འབྲེལ་བ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་པར། སྐྱེས་བུའི་འདོད་པ་ལ་བརྟེན་པའི་བརྡ་ལ་རག་ལས་པའི་ཚུལ་བཤད་དོ༎ བརྡ་ཇི་ལྟར་འཇོག་པའི་ཚུལ་དང་། དེས་དོན་ཇི་ལྟར་གོ་བར་བྱེད་པ། སྒྲ་སྤྱི་དང་དོན་སྤྱི་འདྲེས་ནས་འཛིན་པའི་རྟོག་པའི་བྱེད་ལས་སོགས་རྒྱས་པར་བསྟན་ཏོ༎

 ༦༽ འབྲེལ་བའི་རྣམ་གཞག། 
ལེའུ་དྲུག་པའི་ནང་དངོས་པོའི་འབྲེལ་བའི་རྣམ་གཞག་བསྟན་ཏོ༎ འབྲེལ་བ་ལ་བདག་གཅིག་འབྲེལ་བ་དང་དེ་བྱུང་འབྲེལ་བ་གཉིས་སུ་ངེས་པའི་ཚུལ་དང་། འབྲེལ་བ་དེ་དག་བློས་ཇི་ལྟར་འཇོག་པའི་ཚུལ་བཤད་དོ༎ དོན་ལ་འབྲེལ་བ་མེད་ཀྱང་བློ་ལ་འབྲེལ་བར་སྣང་བའི་རྒྱུ་མཚན་དང་། ཕྱི་རོལ་པས་འདོད་པའི་འབྲེལ་བ་གཞན་དག་ལ་དགག་པ་མཛད་དོ༎

 ༧༽ འགལ་བའི་རྣམ་གཞག། 
ལེའུ་བདུན་པའི་ནང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འགལ་བའི་རྣམ་གཞག་བསྟན་ཏོ༎ འདི་ལ་ལྷན་ཅིག་མི་གནས་འགལ་དང་ཕན་ཚུན་སྤང་འགལ་གཉིས་སུ་དབྱེ་ནས། མེ་དང་ཆུ་ལྟ་བུ་ནུས་པ་ཕན་ཚུན་བཟློག་པ་དང་། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཕན་ཚུན་གཅིག་ཤོས་བསལ་བའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པའི་འགལ་བ་རྣམས་གསལ་བར་བཤད་དོ༎

 ༨༽ མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གཞག། 
ལེའུ་བརྒྱད་པའི་ནང་དོན་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་བསྟན་ཏོ༎ འདིར་མཚན་ཉིད་དང་། མཚོན་བྱ། གཞི་མཐུན་བཅས་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་དང་། མཚན་ཉིད་ལ་ཚང་དགོས་པའི་སྐྱོན་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྣམས་བཤད་དོ༎ མ་ཁྱབ་པ་དང་། ཁྱབ་ཆེས་པ། སྲིད་པ་མ་ཡིན་པའི་སྐྱོན་གསུམ་སྤངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་གིས་མཚོན་བྱ་ཇི་ལྟར་མཚོན་པའི་ཚུལ་བསྟན་ཏོ༎

 ༩༽ མངོན་སུམ་ཚད་མའི་རྣམ་གཞག། 
ལེའུ་དགུ་པའི་ནང་ཚད་མ་ཉིད་དངོས་སུ་བཤད་པ་ལ། ཐོག་མར་མངོན་སུམ་ཚད་མ་བཤད་དོ༎ མངོན་སུམ་གྱི་མཚན་ཉིད་རྟོག་བྲལ་མ་འཁྲུལ་བ་དང་། དབྱེ་བ་ལ་དབང་པོའི་མངོན་སུམ། ཡིད་ཀྱི་མངོན་སུམ། རང་རིག་མངོན་སུམ། རྣལ་འབྱོར་མངོན་སུམ་བཅས་བཞིའི་ངོ་བོ་དང་སྐྱེ་ཚུལ་བསྟན་ཏོ༎ མངོན་སུམ་ལྟར་སྣང་གི་རྣམ་གཞག་ཀྱང་འདིར་གསལ་བར་མཛད་དོ༎

 ༡༠༽ རང་དོན་རྗེས་དཔག་གི་རྣམ་གཞག། 
ལེའུ་བཅུ་པའི་ནང་རང་གིས་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་རྗེས་དཔག་གི་རྣམ་གཞག་བསྟན་ཏོ༎ འདིར་རྟགས་ཡང་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཚུལ་གསུམ་ (ཕྱོགས་ཆོས། རྗེས་ཁྱབ། ལྡོག་ཁྱབ།) དང་། རྟགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་འབྲས་རྟགས། རང་བཞིན་གྱི་རྟགས། མ་དམིགས་པའི་རྟགས་གསུམ་གྱི་རྣམ་གཞག་རྒྱས་པར་བཤད་དོ༎ རྟགས་ལྟར་སྣང་གི་དབྱེ་བ་རྣམས་ཀྱང་འདིར་གཏན་ལ་ཕབ་བོ༎

 ༡༡༽ གཞན་དོན་རྗེས་དཔག་གི་རྣམ་གཞག། 
ལེའུ་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་གཞན་ལ་དོན་གོ་བར་བྱེད་པའི་ངག་གི་སྦྱོར་བ་གཞན་དོན་རྗེས་དཔག་བསྟན་ཏོ༎ འདིར་སྒྲུབ་ངག་ཡང་དག་གི་མཚན་ཉིད་དང་། རྩོད་པའི་རིམ་པ། ཕྱོགས་སྔ་ཕྱིའི་འདོད་པ་འགོད་ཚུལ། ལྟག་ཆོད་དང་ཚར་བཅད་པའི་གནས་སོགས་རྩོད་པའི་རིག་པ་དང་འབྲེལ་བའི་ནང་དོན་རྣམས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་དོ༎

གོང་གསལ་ས་བཅད་བཅུ་གཅིག་པོ་འདི་དག་གིས་ཚད་མ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་མ་ནོར་བར་སྟོན་པར་བྱེད་དོ༎

 ༥. ལྟ་གྲུབ་གཙོ་བོ། 
གཞུང་འདིའི་ལྟ་གྲུབ་གཙོ་བོ་ནི། ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏའི་དགོངས་པ་ལྟར་ཚད་མ་ལ་མངོན་སུམ་དང་རྗེས་དཔག་གཉིས་སུ་གྲངས་ངེས་པར་བཞེད་པ་དང་། ཚད་མའི་མཚན་ཉིད་ལ་ "མི་བསླུ་བའི་ཤེས་པ་" ཙམ་མ་ཟད་ "ཤེས་པ་གསར་དུ་རྟོགས་པ་" ཞིག་ཀྱང་དགོས་པར་བཞེད་དོ༎ ལྷག་པར་དུ་སྤྱི་མཚན་བློའི་སྣང་ཡུལ་དུ་འདོད་པ་དང་། རང་མཚན་ལྐོག་གྱུར་དུ་བཞེད་པ་སོགས་ས་སྐྱ་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཚད་མའི་བཞེད་སྲོལ་རྣམས་ལུང་རིགས་གཉིས་ཀྱིས་གསལ་བར་བསྟན་ཡོད་དོ༎

 ༦. གལ་གནད་དང་ཤུགས་རྐྱེན། 
གཞུང་འདི་ནི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཚད་མ་རིག་པའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་ནོ༎ ལྷག་པར་དུ་ས་སྐྱ་པའི་བཤད་གྲྭ་ཁག་གི་རྩ་བའི་སློབ་དེབ་ཅིག་ཡིན་ལ། གཞུང་འདིའི་དགོངས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ཀྱི་ཚད་མ་རིག་པའི་བཞེད་སྲོལ་མང་པོ་ཞིག་གསལ་བཤད་དང་དག་ཐེར་བྱས་ཡོད། འདིས་རྗེས་འཇུག་མཁས་པ་མང་པོ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད་པ་མ་ཟད། ནང་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་བ་ལ་རིགས་པས་དཔྱད་བརྗོད་བྱེད་པའི་ལམ་སྲོལ་བཟང་པོ་ཞིག་ཀྱང་བསྐྲུན་ཡོད་དོ༎

 ༧. ཟུར་ལྟའི་ནང་དོན། 

 ཚད་མ་རིག་པ།
 ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན།
 ཚད་མ་རིགས་པའི་གཏེར།
 ཚད་མ་སྡེ་བདུན།
 ཀུན་མཁྱེན་གོ་བོ་རབ་འབྱམས་པ།

 ༨. རྩ་འགྲེལ། 
«སྡེ་བདུན་མདོ་དང་བཅས་པའི་དགོངས་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འགྲེལ་པ་ཚད་མ་རིགས་པའི་གཏེར་གྱི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་»ཞེས་པ་འདི་ནི་འགྲེལ་པ་ཞིག་ཡིན་ནོ༎ འདིའི་རྩ་བའི་གཞུང་ནི་འཇམ་མགོན་ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏས་མཛད་པའི་«ཚད་མ་རིགས་པའི་གཏེར་»ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ནོ༎

 ༩. དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ། 
༡. ནང་ཁུལ་གྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ། 

 ཝི་ཀི་མ་ཡིག: སྡེ་བདུན་མདོ་དང་བཅས་པའི་དགོངས་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འགྲེལ་པ་ཚད་མ་རིགས་པའི་གཏེར་གྱི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ།

༢. ཕྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།

 ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས། BDRC: སྡེ་བདུན་མདོ་དང་བཅས་པའི་དགོངས་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འགྲེལ་པ་ཚད་མ་རིགས་པའི་གཏེར་གྱི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ། (MW1PD1725_C8183F)