སྡེ་ཚན་༼རྩིས་རིག༽།

ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ནང་སྡེ་ཚན་ནི་ཆ་ཚན་གཅིག་གི་ཆ་ཤས་གང་རུང་གཉིས་མཉམ་དུ་བསྡོམས་ནས་ཆ་ཚན་གཅིག་གི་ནང་དུ་ཆ་ཤས་གསུམ་པ་ཐོན་པའི་བཀོལ་སྤྱོད་ཡོད་པའི་ཆ་ཚན་ཞིག་ཡིན། དཔེར་ན། བསྡོམས་རྩིས་བཀོལ་སྤྱོད་ཡོད་པའི་ཧྲིལ་གྲངས་རྣམས་ཀྱིས་སྡེ་ཚན་གྲུབ་ཡོད།

སྡེ་ཚན་གྱི་བསམ་གཞིག་དེ་ཨང་གྲངས་དང་དབྱིབས་རྩིས་དབྱིབས་དང་ཚད་མང་རྩ་བ་སོགས་རྩིས་རིག་གི་སྒྲིག་བཀོད་མང་པོ་གཅིག་གྱུར་གྱི་ཐོག་ནས་འཛིན་སྐྱོང་བྱེད་ཆེད་དུ་རྒྱས་བཤད་བྱས། གང་ལགས་ཤེ་ན། སྡེ་ཚན་གྱི་བསམ་གཞིག་དེ་ཨང་རྩིས་རིག་པའི་ནང་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་ས་ཁུལ་མང་པོའི་ནང་ཡོངས་ཁྱབ་ཡོད་པས་རྩོམ་པ་པོ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་དེ་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་ཨང་རྩིས་རིག་པའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་རྩ་དོན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བཞིན་ཡོད། [ 1 ] [ 2 ] ཞེས་ བཤད།

དབྱིབས་རྩིས་རིག་པའི་ ནང་། སྡེ་ཚན་དེ་དག་ འདྲ་མཉམ་ དང་ དབྱིབས་རྩིས་བསྒྱུར་བཅོས་ ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ནང་རང་བྱུང་གིས་འབྱུང་བ་རེད། དངོས་པོ་ཞིག་གི་འདྲ་མཉམ་གྱིས་སྡེ་ཚན་ཞིག་གྲུབ་པ་དེ་ལ་དངོས་པོའི་ འདྲ་མཉམ་སྡེ་ཚན་ ཟེར། ལི་སྡེ་ཚན་དེ་ དབྱིབས་རྩིས་རིག་པའི་ནང་དུ་འདྲ་མཉམ་གྱི་སྡེ་ཚན་ནང་དུ་མངོན་པ་དང་། དེ་བཞིན་ རྡུལ་ཕྲན་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ ཚད་གཞིའི་དཔེ་གཞིའི་ ནང་དུ་ཡང་མངོན་ཡོད། ཕོ་ཡན་ཁེ་རེ་སྡེ་ཚན་ ནི་ དམིགས་བསལ་གྱི་འབྲེལ་བའི་རིག་པའི་ ནང་དུ་ བར་སྣང་དུས་ཚོད་ ཀྱི་འདྲ་མཉམ་ལས་གྲུབ་པའི་ལི་སྡེ་ཚན་ཞིག་ཡིན། ས་ཚིགས་སྡེ་ཚན་གྱིས་ རྡུལ་ཕྲན་རྫས་ཁམས་རིག་པའི་ནང་འདྲ་མཉམ་ བརྗོད་ཀྱི་ཡོད།

སྡེ་ཚན་གྱི་བསམ་གཞིག་དེ་ ཚད་མང་སྙོམ་ རྩིས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་སྐབས་བྱུང་བ་རེད། ༡༨༣༠ ལོར་ Évariste Galois ཡིས་ སྡེ་ཚན་ ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་ངོ་སྤྲོད་བྱས  ) སྙོམ་རྩིས་ཀྱི་ རྩ་བའི་ འདྲ་མཉམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཆེད་དུ་ད་ལྟ་ གྷ་ལོ་སྡེ་ཚན་ ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད། གྲངས་ཀའི་གྲུབ་མཐའ་ དང་དབྱིབས་རྩིས་རིག་པ་སོགས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་གཞན་ནས་ཞལ་འདེབས་བརྒྱབ་རྗེས། སྡེ་ཚན་གྱི་ ལྟ་བ་ དེ་སྤྱིར་བཏང་དུ་བསྒྱུར་ནས་༡༨༧༠ ཙམ་ལ་བརྟན་པོར་གྱུར་ཡོད། སྡེ་ཚན་འཚོལ་ཞིབ་བྱེད་པར་ཨང་རྩིས་རིག་པ་བ་ཚོས་སྡེ་ཚན་ཆུང་ཆུང་དང་གོ་བ་ལེན་ཐུབ་པའི་ཆ་ཤས་ལ་དབྱེ་འབྱེད་བྱེད་པའི་བསམ་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་བཏོན་ཡོད། དཔེར་ ན། སྡེ་ཚན་ཆུང་བ་ དང་། བགོ་ གྲངས་ སྡེ་ཚན། སྡེ་ཚན་སྟབས་བདེ་བཅས་ཡིན ། དེ་མིན་སྡེ་ཚན་གྱི་ གྲུབ་མཐའ་ མཁས་པ་ཚོས་སྡེ་ཚན་ ཞིག་ དངོས་ཡོད་ཀྱི་ཐོག་ནས་བརྗོད་ཐུབ་པའི་ཐབས་ལམ་མི་འདྲ་བ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཀྱི་ ཡོད ། མཐའ་མའི་སྡེ་ཚན་ གྱི་ཆེད་དུ་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་གསར་གཏོད་བྱས་པ་དང་ ། དེ་ནི་ ཚད་ལྡན་གྱི་སྡེ་ཚན་སྟབས་བདེ་བའི་དབྱེ་འབྱེད་ དང་ མཉམ་དུ་ མཇུག་སྒྲིལ་བ་དང་། ༢༠༠༤ལོར་མཇུག་སྒྲིལ་ཡོད།