དཔེ་མཛོད་དང་དེའི་གལ་གནད་

དཔེ་མཛོད་ཁང་དང་དེའི་གལ་གནད་ཀྱི་སྐོར།
དཔེ་མཛོད་ཁང་ནི་དེང་རབས་ཤེས་བྱའི་དཔལ་ཡོན་གྱི་རྨང་གཞི་ལྟ་བུ་ཡིན། འདི་ནི་དཔེ་དེབ་དང་། ལག་བྲིས། གསར་ཤོག དེ་བཞིན་གློག་རྡུལ་གྱི་གནས་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་གོ་རིམ་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཉར་ཚགས་བྱེད་སའི་གནས་ཤིག་ཡིན། དེང་སང་གི་དུས་སུ་དཔེ་མཛོད་ཁང་ནི་ཁང་པ་ཞིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པར། འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་ཀུན་ལ་བདག་གཉེར་དང་འགྲེམས་སྤེལ་བྱེད་པའི་ལྟེ་གནས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།   

དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་བྱུང་རབས་ལོ་རྒྱུས།
དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་བྱུང་རབས་ནི་ཡི་གེ་འབྲི་སྲོལ་བྱུང་བ་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད། གནའ་བོའི་དུས་སུ་གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཟིན་ཐོ་ཉར་ཚགས་བྱེད་པ་ནས་འགོ་བཙུགས་པ་ཡིན།   

གནའ་བོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་དཔེ་མཛོད་ཁང་།
འཛམ་གླིང་ཐོག་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ཤོས་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་ནི་སྤྱི་ལོ་མ་བྱུང་གོང་གི་ལོ་ 3,000 ཙམ་ལ་བེ་བྷི་ལོ་ནི་ཡ་ (Babylonia) ཡི་ནི་པུར་ (Nippur) ཞེས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བྱུང་ཡོད། ཡོངས་གྲགས་སུ་སྒྲིག་གཞི་ལྡན་པའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་སྔ་ཤོས་ནི་སྤྱི་ལོ་མ་བྱུང་གོང་གི་དུས་རབས་ 7 པའི་ནང་ཨ་སུ་རི་ཡའི་ (Assyria) རྒྱལ་པོ་ཨ་ཤུར་བ་ནི་དཔལ་ (Ashurbanipal) གྱིས་ནི་ནེ་ཝེ་ (Nineveh) རུ་བཙུགས་པ་དེ་ཡིན། དེར་རྫ་ལེབ་ (Clay tablets) 30,000 ཙམ་ཡོད་པར་གྲགས།   

གནའ་བོའི་ཨེ་ཇིབ་ (Egypt) ཀྱི་ཨ་ལེག་ཟན་ཌྲི་ཡའི་ (Alexandria) དཔེ་མཛོད་ཁང་ནི་གནའ་རབས་འཛམ་གླིང་གི་ཆེས་ཆེ་བའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་ཞིག་ཡིན། དེར་རྒྱ་གར་དང་། ཡོན་ནན། ཨེ་ཇིབ་བཅས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ 700,000 ཙམ་ཡོད་པར་བཤད།   

བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་བྱུང་རབས།
བོད་དུ་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་བྱུང་རབས་ནི་གཙོ་བོ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཁང་དང་དགོན་སྡེ་ཁག་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་ཡོད།

ས་སྐྱ་དགོན་པའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་།: སྤྱི་ལོ་ 1073 ལོར་འཁོན་དཀོན་མཆོག་རྒྱལ་པོས་ཕྱག་བཏབ། འདི་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་དཔེ་ཆ་མང་ཤོས་ཉར་ཚགས་བྱེད་སའི་གནས་ཤིག་ཡིན། སྤྱི་ལོ་ 2003 ལོར་ས་སྐྱ་དགོན་པའི་རྩིག་པའི་གསེབ་ནས་གླེགས་བམ་ 84,000 ཙམ་གསར་དུ་རྙེད་ཡོད། དེའི་ནང་འཛམ་གླིང་ཐོག་ཆེས་ལྕི་བའི་གླེགས་བམ་ (ཀི་ལོ་ 500 ལྷག་) ཀྱང་ཡོད།

བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་ (LTWA): སྤྱི་ལོ་ 1970 ལོར་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་རྒྱ་གར་རྡ་རམ་ས་ལར་ཕྱག་བཏབ། འདི་ནི་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་། ལོ་རྒྱུས་བཅས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ཉར་ཚགས་བྱེད་སའི་གལ་ཆེའི་ལྟེ་གནས་ཤིག་ཡིན། དེར་གླེགས་བམ་དང་ཡིག་ཆ་ 80,000 ལྷག་ཡོད།

དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་རིགས་ཁག
དེང་རབས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་ལ་བལྟས་ནས་དཔེ་མཛོད་ཁང་ལ་རིགས་ཁ་ཤས་ཡོད།   

སྤྱི་དམངས་དཔེ་མཛོད་ཁང་། (Public Library): མི་མང་ཡོངས་ལ་རིན་མེད་དམ་ཁེ་ཕན་གྱི་ཆེད་དུ་བཙུགས་པ་ཡིན།   

ཤེས་ཡོན་དཔེ་མཛོད་ཁང་། (Academic Library): སློབ་གྲྭ་དང་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ཁག་གི་དགེ་སློབ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཡིན།   

རྒྱལ་ཡོངས་དཔེ་མཛོད་ཁང་། (National Library): རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་རིག་གཞུང་གི་ཤུལ་བཞག་ཉར་ཚགས་བྱེད་པའི་ལྟེ་གནས་ཡིན།   

གློག་རྡུལ་དཔེ་མཛོད་ཁང་། (Digital Library): དྲ་རྒྱའི་ལམ་ནས་དཔེ་ཆ་ཀློག་ཐུབ་པའི་དེང་རབས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་ཞིག་ཡིན།   

དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་གལ་གནད་།
དཔེ་མཛོད་ཁང་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལྟ་བུ་ཡིན།

དམངས་གཙོའི་རྨང་གཞི།: མི་སེར་རྣམས་ལ་གནས་ཚུལ་དྲང་པོ་མཁོ་སྤྲོད་བྱས་ཏེ་ཤེས་ཡོན་གྱི་ནུས་པ་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད།   

ཡིག་རྩིས་ཤེས་ཡོན།: མི་རབས་གསར་པ་རྣམས་ལ་ཡི་གེ་འབྲི་ཀློག་དང་རིག་གནས་སྦྱོང་བའི་གོ་སྐབས་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད།   

རིག་གཞུང་ཉར་ཚགས།: ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་རྣམས་མ་འོངས་པའི་མི་རབས་ཀྱི་ཆེད་དུ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།   

དཔལ་འབྱོར་ལ་ཕན་པ།: ལས་ཀ་འཚོལ་བ་དང་ཚོང་ལས་གསར་འཛུགས་བྱེད་པར་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་རྣམས་རིན་མེད་དུ་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

དེང་རབས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག
དུས་རབས་ 21 པའི་ནང་དཔེ་མཛོད་ཁང་རྣམས་གློག་ཀླད་དང་རིག་ནུས་འཕྲུལ་ཆས་ (AI) ལ་བརྟེན་ནས་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། ད་ལྟ་འཛམ་གླིང་གི་ས་ཕྱོགས་གང་དུ་ཡོད་ཀྱང་དྲ་རྒྱའི་ལམ་ནས་དཔེ་མཛོད་ཁང་ལ་འབྲེལ་བ་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད།   

འོན་ཀྱང་། དེང་སང་དཔེ་དེབ་ལ་བཀག་སྡོམ་ (Censorship) བྱེད་པའི་དཀའ་ངལ་ཡང་འཕྲད་བཞིན་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་ཨ་རི་ལྟ་བུའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་ཆབ་སྲིད་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ལ་བརྟེན་ནས་དཔེ་ཆ་ཁ་ཤས་བཀག་སྡོམ་བྱེད་པའི་གྲངས་འབོར་འཕེལ་བཞིན་ཡོད།

དཔྱད་གཞིའི་དཀར་ཆག
 དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་གོ་དོན་དང་ལོ་རྒྱུས། Britannica.   

 ཨ་ཤུར་བ་ནི་དཔལ་གྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་། World History Encyclopedia.   

ས་སྐྱ་དགོན་པའི་ལོ་རྒྱུས། Wikipedia.

བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་། LTWA Website.

 དཔེ་མཛོད་ཁང་དང་དམངས་གཙོ། Reading Rockets.