ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོའི་གདུང་རབས་

༄༅༑ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང་ཇམ་མུའི་དམག་དཔུང་གིས་མངའ་འོག་ཏུ་བསྡུས་པའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་གཏམ་ཚོགས་རྒྱས་པ། །
སྔོན་འགྲོ། ལ་དྭགས་ནི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ཀྱི་མཐོ་སྒང་དུ་ཆགས་པའི་ཡུལ་གྲུ་ཞིག་ཡིན་ལ། འདི་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བོད་ཀྱི་མངའ་རིས་བསྐོར་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་ཞིག་ཡིན། ཡུལ་འདིའི་རྒྱལ་རབས་བྱུང་ཚུལ་ནི་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་གདུང་རྒྱུད་ལས་མཆེད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཁག་དང་། ལྷག་པར་དུ་《ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་》 (La-dwags-rgyal-rabs) ཞེས་པའི་ཡིག་ཆ་རྣམས་སུ་གསལ་བོར་འཁོད་ཡོད། ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་འདི་ནི་དུས་རབས་བཅུ་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༣༤ ལོར་ཇམ་མུའི་དོག་ར་ (Dogra) དམག་དཔུང་གིས་དབང་བསྒྱུར་མ་བྱས་བར་དུ་རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་ངོ་བོར་གནས་ཡོད། ལ་དྭགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་འཐོར་ཞིག་ཏུ་སོང་བའི་རྗེས་སུ། བཙན་པོའི་གདུང་རྒྱུད་ཀྱི་ས་བོན་ཞིག་ནུབ་ཕྱོགས་མངའ་རིས་སུ་འཐོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པས། འདིས་བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་སྲིད་ལུགས་དང་རིག་གཞུང་གི་རྒྱུན་མ་ཉམས་པར་བསྐྱངས་ཡོད། ལ་དྭགས་ནི་ས་བབ་མཐོ་ཞིང་ལ་མང་བའི་ཡུལ་ཞིག་ཡིན་པས། ཕྱི་རོལ་གྱི་བཙན་འཛུལ་ལ་འགོག་སྲུང་བྱེད་པའི་རང་བྱུང་གི་རྫོང་ཞིག་དང་མཚུངས་ལ། འདིའི་རྐྱེན་གྱིས་དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རང་དབང་གཙང་མའི་སྒོ་ནས་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། དེར་གནས་པའི་མི་རྣམས་ནི་དཀའ་ཚེགས་ལ་བཟོད་ཐུབ་པ་དང་། རི་མཐོ་ས་གཙང་གི་ཁོར་ཡུག་ལ་གོམས་པ་ཞིག་ཡིན།  ཡུལ་འདི་ནི་གནའ་དུས་ནས་རྒྱ་གར་དང་། བོད། དབུས་ཨེ་ཤ་ཡ་བཅས་ཀྱི་ཚོང་ལམ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།       

༡༽ ལ་དྭགས་ཀྱི་མིང་དང་ས་བབ་ཀྱི་བྱུང་བ།
 ལ་དྭགས་ཀྱི་སྔོན་དུས་ཀྱི་མིང་ལ་མར་ཡུལ་ལམ་དམར་ཡུལ། མང་ཡུལ། ལ་ཐགས་སམ་ལ་ཐག བླ་དྭགས་སམ་ལ་དྭགས་ཞེས་མིང་སྣ་ཚོགས་ཤིག་འབོད་སྲོལ་ཡོད། ལ་དྭགས་(La-dwags) ཞེས་པའི་དོན་ནི་ལ་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཡུལ་ (land of high passes) ཞེས་པའི་དོན་ཡིན། འདི་ནི་ཡུལ་འདིའི་ས་བབ་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དངོས་ལ་སྦྱར་ནས་བཏགས་པ་ཞིག་ཡིན། ལ་དྭགས་ནི་རི་བོ་གངས་ཅན་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་དང་ཀ་ར་བུ་རམ་གྱི་བར་དུ་ཆགས་ཡོད།    
མར་ཡུལ་ལམ་དམར་ཡུལ་ནི། རི་རྒྱུད་ཀྱི་མདོག་དམར་པོ་ཡོད་པས་བཏགས། མང་ཡུལ་ནི། རྩ་ཤིང་དང་མི་མང་པོ་འདུས་པའི་ཡུལ་ལ་གོ་བར་བཤད། ལ་དྭགས་སམ་བླ་དྭགས་ནི། ལ་མང་པོའི་མདུན་ནམ་འདབས་སུ་ཡོད་པས་བཏགས། ལ་ཐགས་ཞེས་པ་ཡང་། ཡིག་རྙིང་ཁག་ཅིག་གི་ནང་འབོད་སྲོལ་ཡོད་པའི་མིང་ཞིག་ཡིན། 
༢༽ མི་རྒྱུད་དང་སྔ་དུས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས།
ལ་དྭགས་སུ་ཐོག་མར་ཆགས་པའི་མི་རིགས་ནི་མོན་ (Mon) རྣམས་ཡིན་པར་བཤད་ཅིང་། ཁོང་རྣམས་ཀུ་ལུ་ (Kulu) ཕྱོགས་ནས་འོངས་པ་ཡིན། དེའི་རྗེས་སུ་འབྲོག་པ་ (Dards) རྣམས་འབྲུ་ཤ་སྟེ་གིལ་གིད་ (Gilgit) ཕྱོགས་ནས་ཡོངས་ཤིང་། འདི་ནི་མར་ཡུལ་ཕྱོགས་སུ་དང་པོ་བྱུང་བའི་མི་རིགས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན། མི་རིགས་འདི་དག་ནི་ཐོག་མར་སེམས་ཅན་དུད་འགྲོ་སྐྱོང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་བསྐྱེལ་མཁན་ཡིན་པར་མངོན།    
༣༽ལ་དྭགས་སུ་ནང་པའི་ཆོས་དར་ཚུལ།
དུས་རབས་གཉིས་པ་(སྤྱི་ལོ་ལས་ལོ་༡༢༥)ཡི་ནང་ཆོས་རྒྱལ་ཀ་ནི་ཀ་ (Kaniska) ཡི་དུས་སུ་ལ་དྭགས་དང་སྦལ་ཏི་ཡུལ་བཅས་ཁོང་གི་རྒྱལ་སྲིད་ནང་ཡོད་པའི་སྐབས་ནས་འགོ་བཙུགས་པར་མངོན། བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་ (Srongtsen Gampo) དུས་སུ་ལ་དྭགས་མར་ཡུལ་དུ་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེར་ཐེབས་པ་དང་། བོད་དམག་གིས་མངའ་འོག་ཏུ་བསྡུས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད། འོན་ཀྱང་ལྷ་ས་ནས་ས་ཐག་རིང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་དངོས་སུ་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་པ་ནི་ཧ་ཅང་ཁག་པོ་ཡིན་པར་བཤད།    
༤༽ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དབུ་བརྙེས་ཚུལ།
བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་མཇུག་བསྡུས་པའི་རྗེས་སུ། བཙན་པོ་གླང་དར་མའི་ (Langdarma) སྲས་འོད་བསྲུང་དང་། དེའི་སྲས་དཔལ་འཁོར་བཙན་ཡིན། དཔལ་འཁོར་བཙན་གྱི་སྲས་ཆུང་བ་སྐྱིད་ལྡེ་ཉི་མ་མགོན་ (Kyide Nyima Gon) ནི་བོད་དབུས་སུ་འབངས་ཀྱི་ཁེང་ལོག་དང་ངོ་རྒོལ་བྱུང་བར་བརྟེན་ནས་རྟ་པ་བརྒྱ་དང་བཅས་ནུབ་ཕྱོགས་མངའ་རིས་སུ་བྲོས་ཕེབས་དགོས་བྱུང་། ཉི་མ་མགོན་གྱིས་མངའ་རིས་སུ་བཙན་ས་བཟུང་སྟེ། གུ་གེ་དང་སྤུ་རངས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་མཛད། ཁོང་གིས་རུ་ཐོག་ཏུ་མཁར་དམར་པོ་རྟ་ལོར་བརྩིགས། འདི་ནི་ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་འགོ་འཛུགས་ས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། སྐབས་དེར་ལ་དྭགས་སྟོད་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་པ་ཇོ་ (Gya-pa Cho) སྟེ་གེ་སར་གྱི་རིགས་ལས་ཆད་པའི་མི་རྒྱུད་ཀྱིས་དབང་སྒྱུར་བཞིན་ཡོད་ལ། ལི་ཡུལ་ (Kingdom of Khotan) ནས་དམག་སླེབས་པའི་སྐབས་རྒྱ་པ་ཇོ་ཡིས་ཉི་མ་མགོན་ལ་དམག་རོགས་ཞུས། མངའ་རིས་དང་རྒྱ་པ་ཇོའི་དམག་མིས་ལི་ཡུལ་གྱི་དམག་ཕམ་པར་བྱས། དེའི་དྲིན་ལན་དུ་རྒྱ་པ་ཇོ་ཡིས་ཤེལ་དང་ཁྲིག་རྩེའི་ས་ཆ་རྣམས་ཉི་མ་མགོན་ལ་ཕུལ་བ་དང་། དེ་ནས་ལ་དྭགས་སྟོད་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་ཀུན་རྒྱ་པ་ཇོ་ལ་ངོ་ལོག་བྱས་ཏེ་རིམ་གྱིས་ལ་དྭགས་ཡོངས་རྫོགས་ཉི་མ་མགོན་གྱི་འབངས་སུ་གྱུར། ཉི་མ་མགོན་མ་གྲོངས་པའི་སྔོན་དུ་སྲས་གསུམ་ལ་རྒྱལ་སྲིད་བགོས་ཏེ་གནང་བ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་"མངའ་རིས་བསྐོར་གསུམ་"གྱི་བགོ་བཤའ་ཞེས་གྲགས་པ་དེ་ཡིན། སྲས་གསུམ་གྱི་མཚན་དང་བགོས་གནང་བའི་ཡུལ་གྲུ་སོགས་དེའི་ས་མཚམས་སོགས་བཤད་ན། སྲས་ཆེ་བ་དཔལ་གྱི་མགོན། (Palgyigon) མར་ཡུལ་ལ་དྭགས། ས་མཚམས་ནི་་ཤར་རུ་ཐོག་དང་ནུབ་ཁ་ཆེའི་ལ་རྩ་ཡན་ཆད། སྲས་འབྲིང་བ་བཀྲ་ཤིས་མགོན། (Tashigon) གུ་གེ་དང་སྤུ་རངས། ས་མཚམས་ནི་མངའ་རིས་ཀྱི་ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས། སྲས་ཆུང་བ་ལྡེ་གཙུག་མགོན། (Detsukgon) ཟངས་དཀར་དང་སྤྱི་སྟི། ས་མཚམས་ནི་ལ་དྭགས་ཀྱི་ལྷོ་ནུབ་ཕྱོགས།   
འདི་ལྟར་བོད་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་མགོན་གསུམ་གྱིས་དབང་བསྒྱུར་བ་དང་། ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ཐོག་མ་ནི་དཔལ་གྱི་མགོན་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །    
༥༽ལྷ་ཆེན་རྒྱལ་བརྒྱུད། 
ལ་དྭགས་སུ་རྒྱལ་བརྒྱུད་གཉིས་བྱུང་བ་ལས་དང་པོ་ནི་ལྷ་ཆེན་ (Lhachen) རྒྱལ་བརྒྱུད་ཡིན། རྒྱལ་བརྒྱུད་འདིས་དུས་རབས་བཅུ་པ་ནས་བཅོ་ལྔ་པའི་བར་ལ་དྭགས་སུ་དབང་བསྒྱུར་བྱས། རྒྱལ་པོ་འདི་དག་གིས་ལ་དྭགས་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞི་མ་བཏིང་ཡོད།    
ལྷ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་རིམ་བྱུང་གི་རེའུ་མིག་བཤད་ན།
༡>ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དང་པོ་སྐྱིད་ལྡེ་ཉི་མ་མགོན།{༩༧༥-༡༠༠༠} ༢>ལྷ་ཆེན་དཔལ་གྱི་མགོན། {༡༠༠༠-༡༠༢༥} ༣>འགྲོ་མགོན། {༡༠༢༥-༡༠༥༠} ༤>ལྷ་ཆེན་གྲགས་པ་ལྡེ།{༡༠༥༠-༡༠༧༥} ༥>ལྷ་ཆེན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ།{༡༠༧༥-༡༡༠༠} ༦>ལྷ་ཆེན་རྒྱལ་པོ།{༡༡༠༠-༡༡༢༥} ༧>ལྷ་ཆེན་ཨུཏ་པལ།{༡༡༢༥-༡༡༥༠} ༨>ལྷ་ཆེན་ནག་ལུག {༡༡༥༠-༡༡༧༥} ༩>ལྷ་ཆེན་དགེ་བྷེ། {༡༡༧༥-༡༢༠༠} ༡༠>ལྷ་ཆེན་ཇོ་རྡོར། {༡༢༠༠-༡༢༢༥} ༡༡>ལྷ་ཆེན་བཀྲ་ཤིས་མགོན།{༡༢༢༥-༡༢༥༠} ༡༢>ལྷ་ཆེན་ལྷ་རྒྱལ་བའམ་ལྷ་ཆེན་ཀུན་དགའ་ རྣམ། {༡༢༥༠-༡༢༧༥} ༡༣>ལྷ་ཆེན་ཇོ་དཔལ། {༡༢༧༥-༡༣༠༠} ༡༤>ལྷ་ཆེན་དངོས་སྒྲུབ་མགོན།  {༡༣༠༠-༡༣༢༥} ༡༥>ལྷ་ཆེན་རྒྱལ་བུ་རིན་ཆེན། {༡༣༢༥-༡༣༥༠} ༡༦>ལྷ་ཆེན་ཤེས་རབ། {༡༣༥༠-༡༣༧༥} ༡༧>ལྷ་ཆེན་ཁྲི་གཙུག་ལྡེ། {༡༣༧༥-༡༤༠༠} ༡༨>རྒྱལ་པོ་གྲགས་པ་འབུམ་ལྡེ།  {༡༤༠༠-༡༤༤༠} ༡༩>རྒྱལ་པོ་བློ་གྲོས་མཆོག་ལྡན།  {༡༤༤༠-༡༤༧༠} ༢༠>རྒྱལ་པོ་རིན་ཆེན་རྣམ་རྒྱལ་བའམ་བྷ་གན། {༡༤༧༠-༡༥༠༠} 
༦༽རང་དབང་ལྡན་པའི་རྣམ་རྒྱལ་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་བྱུང་བ་བཤད་པ།
ལྷ་ཆེན་བྷ་གན་ (Lhachen Bhagan) གྱིས་ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་བློ་གྲོས་མཆོག་ལྡན་ (Lodro Chokden) ཕམ་པར་བྱས་ཏེ་རྣམ་རྒྱལ་རྒྱལ་བརྒྱུད་གསར་དུ་བཙུགས།  རྒྱལ་བརྒྱུད་འདི་ནི་དམག་དོན་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས་པ་དང་། ལ་དྭགས་ཀྱི་གཟི་བརྗིད་ཆེས་ཆེར་སྤེལ་མཁན་ཞིག་ཡིན། ༢༡>རྒྱལ་པོ་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ།  {༡༥༠༠-༡༥༣༠} ༢༢>རྒྱལ་པོ་ཚེ་དབང་རྣམ་རྒྱལ། {༡༥༣༠-༡༥༦༠} ༢༣>རྒྱལ་པོ་འཇམ་དབྱངས་རྣམ་རྒྱལ།{༡༥༦༠-༡༥༩༠} ༢༤>རྒྱལ་པོ་སེངྒེ་རྣམ་རྒྱལ། {༡༥༩༠-༡༦༢༠} ༢༥>རྒྱལ་པོ་བདེ་ལྡན་རྣམ་རྒྱལ། {༡༦༢༠-༡༦༤༠} ༢༦>རྒྱལ་པོ་བདེ་ལེགས་རྣམ་རྒྱལ། {༡༦༤༠-༡༦༨༠} ༢༧>ལྷ་ཆེན་ཉི་མ་རྣམ་རྒྱལ། {༡༦༨༠-༡༧༢༠} ༢༨>རྒྱལ་པོ་བདེ་སྐྱོང་རྣམ་རྒྱལ།  {༡༧༢༠-༡༧༤༠} ༢༩>རྒྱལ་མོ་བུ་འཁྲིད་དབང་མོ།  {༡༧༤༠-༡༧༥༠} ༣༠>རྒྱལ་པོ་ཕུན་ཚོགས་རྣམ་རྒྱལ།  {༡༧༥༠-༡༥༦༠} ༣༡>རྒྱལ་པོ་ཚེ་དབང་རྣམ་རྒྱལ་གཉིས་པ། {༡༧༦༠-༡༧༨༠} ༣༢>རྒྱལ་པོ་ཚེ་བརྟན་རྣམ་རྒྱལ།  {༡༧༨༠-༡༧༩༠} ༣༣>རྒྱལ་པོ་ཚེ་དཔལ་དོན་གྲུབ་རྣམ་རྒྱལ། {༡༧༩༠-༡༨༣༠} ༣༤>རྒྱལ་པོ་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན་རྣམ་རྒྱལ།  {༡༨༣༠-༡༨༣༤} བསྡོམ་ཆོས་རྒྱལ་{༣༤}སུམ་ཅུ་སོ་བཞི་ཙམ་གྱིས་ལོ་{༨༦༠}ཙམ་བར་དུ་མར་ཡུལ་ལ་དྭགས་སུ་དབང་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །  
༧༽བོད་དང་ལ་དྭགས་བར་གྱི་དམག་འཁྲུག་དང་ཆིངས་ཡིག
རྒྱལ་པོ་བདེ་ལེགས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་སྐུ་དུས་སུ་ལ་དྭགས་དང་བོད་དབུས་གཞུང་ (Gaden Phodrang) བར་དམག་འཁྲུག་བྱུང་། དེ་ནི་འབྲུག་པ་བཀའ་བརྒྱུད་དང་དགེ་ལུགས་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྩོད་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན།  བོད་དམག་གིས་ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་གླེ་ཡན་ཆད་བཟུང་བས། ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་ཁ་ཆེའི་མོག་གྷལ་ (Mughal) དམག་གི་རོགས་རམ་ཞུས།    
མཐར་ཕྱི་ལོ་ ༡༦༨༤ ལོར་གཏིང་མོ་སྒང་ (Tingmosgang) དུ་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པ་དང་། དེའི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་ནི་ལ་དྭགས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་ས་མཚམས་གཏན་འབེབས་བྱས་པ་དང་། ལ་དྭགས་ནས་བོད་ལ་ལོ་ཕྱག་ (Annual mission) འབུལ་རྒྱུའི་སྲོལ་བཏོད། ཆིངས་ཡིག་འདིས་ལ་དྭགས་ཀྱི་རང་བཙན་ལ་གནོད་པ་ཆེན་པོ་བཟོས་ཡོད་ཀྱང་། ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་འབྲེལ་བ་ནི་སྔར་ལས་དམ་དུ་སོང་ཡོད།    
༨༽ཇམ་མུའི་དོག་རས་དམག་དཔུང་གི་བཙན་འཛུལ།
ཕྱི་ལོ་ ༡༨༣༤ ལོར་ལ་དྭགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་འགྱུར་ལྡོག་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་སྟེ། ཇམ་མུའི་རྒྱལ་པོ་གུ་ལཱབ་སིང་ (Gulab Singh) གི་དམག་དཔོན་ཟོར་ར་ཝར་སིང་ (Zorawar Singh) གིས་དམག་དཔུང་ ༤༠༠༠ ཙམ་དང་བཅས་ལ་དྭགས་སུ་བཙན་འཛུལ་བྱས། སྐབས་དེའི་ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཚེ་དཔལ་དོན་གྲུབ་རྣམ་རྒྱལ་ (Tsepal Dondup Namgyal) ནི་དམག་དོན་ལ་དེ་ཙམ་མི་མཁས་པ་དང་། བློན་པོ་རྣམས་ཀྱང་ནང་ཁུལ་མི་མཐུན་པ་བྱུང་ཡོད།    
༡༨༣༤ ཟླ་ ༨ སན་ཁཱུ་ (Sankoo) རུ་དམག་འཐབ། ལ་དྭགས་དམག་ཕམ་སྟེ་དོག་ར་དམག་གིས་པུ་རིག་ (Purig) བཟུང་། ༡༨༣༤-༡༨༣༥ མུ་ལྦེག་ (Mulbek) དང་དཀར་རྩེ་ (Kartse) རུ་འཁྲུག་པ། ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་མགོ་བཏགས་ཞུས་ཏེ་དཔྱ་ཁྲལ་འཇལ་རྒྱུ་བྱས། ༡༨༤༠ ལ་དྭགས་པས་ངོ་ལོག་བྱས། ཟོར་ར་ཝར་སིང་སླར་ཡང་སླེབས་ནས་རྒྱལ་པོ་སྟོག་ (Stok) ཏུ་སྤྱུགས། ༡༨༤༡ བོད་ལ་བཙན་འཛུལ། ཟོར་ར་ཝར་སིང་བོད་ཀྱི་སྟོད་དུ་བསད། ༡༨༤༢ | ཆུ་ཤུལ་ (Chushul) གྱི་དམག་འཁྲུག་དང་ཆིངས་ཡིག །ལ་དྭགས་ཇམ་མུའི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོངས་སུ་གྱུར། དོག་ར་དམག་གིས་ལ་དྭགས་བཟུང་བའི་དུས་སྐབས་ནི་ལ་དྭགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་ཆེས་ངན་ཤོས་ཤིག་ཡིན་པར་བཤད་དེ། དགོན་པ་མང་པོ་བཅོམ་པ་དང་མི་མང་ལ་མནར་གཅོད་ཆེན་པོ་བཏང་ཡོད།    
༩༽ཇམ་མུའི་རྒྱལ་པོ་སུ་དང་སུ་ཡིས་དབང་འགྱུར་བབ་བཤད་པ།
༡>མ་ཧཱ་རཱ་ཇཱ་གུ་ལཱབ་སིང་། {༡༨༢༥-༡༨༥༦) ༢>མ་ཧཱ་རཱ་ཇཱ་རན་བཱིར་སིང་།{༡༨༥༦-༡༨༨༥} ༣>མ་ཧཱ་རཱ་ཇཱ་པར་ཏཱབ་སིང་། {༡༨༨༥-༡༩༢༥} ༤>མ་ཧཱ་རཱ་ཇཱ་ཧ་རཱི་སིང་། {༡༩༢༤-༡༩༤༧} 
བསྡོམ་ཇམ་བུའི་རྒྱལ་པོ་{༤}བཞི་ཡིས་ལོ་{༡༡༣}ཙམ་བར་དུ་དབང་བསྒྱུར། འདིའི་སྐབས་སུ་ཇམ་མུའི་རྒྱལ་པོ་གཅིག་ཀྱང་ལ་དྭགས་ཕྱོགས་སུ་ཡོངས་ཐུབ་པ་མ་མངོན་ནོ། །  
༡༠༽འདིའི་སྐབས་སུ་ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སུ་དང་སུ་བྱུང་བ་དང་ད་ལྡའི་གནས་སྟངས་བཤད་པ།
༡>རྒྱལ་པོ་འཇིགས་མེད་ཆོས་ཀྱི་སེངྒེ་ཀུན་དགའ་རྣམ་རྒྱལ་ལམ་རྒྱལ་པོ་འཇིགས་མེད་རྣམ་རྒྱལ། {༡༨༣༤-༡༨༧༣} ༢>རྒྱལ་པོ་བསོད་ནམས་རྣམ་རྒྱལ།  {༡༨༧༣-༡༨༩༦} ༣>རྒྱལ་པོ་འཇིགས་མེད་དགྲ་འདུལ་རྣམ་རྒྱལ། {༡༨༩༦-༡༩༥༩} ༤>རྒྱལ་པོ་ཀུན་བཟང་རྣམ་རྒྱལ།{༡༩༢-༡༩༧༤} ༥>རྒྱལ་པོ་འཇིགས་མེད་དབང་ཕྱུག་རྣམ་རྒྱལ། {༡༩༩༦-————} ༦}རྒྱལ་སྲས་བསྟན་འཛིན་འཇིགས་མེད་རྣམ་རྒྱལ། {༡༩༩༧-————} ལ་དྭགས་སུ་རང་དབང་ཤོར་བ་ནས་ད་ལྟའི་བར་དུ་རྒྱལ་པོ་{༥}ལྔ་དང་རྒྱལ་སྲས་{༡}གཅིག་བྱུང་བ་ཡིན། ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ནི་ད་ལྟའང་མ་ཆད་པར་གནས་ཡོད་དེ། ཁོང་རྣམས་སྟོག་གི་ཕོ་བྲང་ (Stok Palace) དུ་བཞུགས་བཞིན་ཡོད། དེང་སང་ལ་དྭགས་འདི་རྒྱ་གར་གྱི་ཁོངས་སུ་རང་སྐྱོང་ལྷན་ཚོགས་ (LAHDC) དང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༩ ནས་བཟུང་དབུས་གཞུང་མངའ་ཁོངས་ (Union Territory) སུ་གྱུར་ཡོད།    
༡༡༽ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དང་དཔྱད་གཞི།
ལ་དྭགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་འདི་དག་ནི་གཙོ་བོ་《ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་》 (La-dwags-rgyal-rabs) ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་པ་ཡིན།  ཡིག་ཆ་འདི་ནི་དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་ནང་རྒྱལ་པོ་རྣམ་རྒྱལ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱོགས་སྒྲིག་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན།    
༡༢༽འཇུག་བསྡུ་བ།
མདོར་བསྡུ་ན་ད་ལྟའི་བར་ལ་དྭགས་སུ་རྒྱལ་པོ་སྡོམ་{༣༩-༤༠}སུམ་ཅུ་སོར་དགུའམ་བཞི་བཅུ་ཙམ་བྱོན་ཡོད་དོ།། །