ལུས་སྦྱོང་གི་ཕན་ཡོན་

ལུས་སྦྱོང་གི་ཕན་ཡོན། (Benefits of physical exercise) ནི་ལུས་པོའི་འཕྲོད་བསྟེན་དང་། སྙིང་དང་ཁྲག་རྩའི་ནུས་པ། དེ་བཞིན་སེམས་ཁམས་བདེ་ཐང་བཅས་གོང་སྤེལ་གཏོང་བའི་ཆེད་དུ་འཆར་གཞི་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་བྱེད་པའི་ལུས་པོའི་འགུལ་སྐྱོད་ལ་ཟེར།[1][2] དེང་དུས་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་ནང་། ལུས་སྦྱོང་ནི་སྙིང་ནད་དང་། གཅིན་པ་ཟ་ཁུའི་ནད་རིགས་གཉིས་པ། ཁྲག་ཤེད་མཐོ་བ། དེ་བཞིན་འབྲས་ནད་ (Cancer) སོགས་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་ནད་གཞི་ ༤༠ ལྷག་སྔོན་འགོག་དང་སྨན་བཅོས་བྱེད་པའི་ཐབས་ལམ་གལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།[3][4]

 གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་ལུས་སྦྱོང་གི་དབྱེ་བ། 
ལུས་སྦྱོང་ལ་གཙོ་བོ་རིགས་གཉིས་སུ་དབྱེ་བ་སྟེ།
 རླུང་འབྱིན་རྔུབ་དང་འབྲེལ་བའི་ལུས་སྦྱོང་ (Aerobic exercise): འདིའི་ནང་རྐང་འཁོར་བཞོན་པ་དང་། རྒྱུག་ཤར་གློད་པ། ཆུ་རྐྱལ་རྒྱག་པ་སོགས་ཚུད་ཡོད། འདིས་སྙིང་དང་གློ་བའི་ནུས་པ་གོང་སྤེལ་གཏོང་བར་ཕན།[5][6]
 རླུང་འབྱིན་རྔུབ་དང་མི་འབྲེལ་བའི་ལུས་སྦྱོང་ (Anaerobic exercise): ལྗིད་ཚད་འདེགས་པ་དང་ཤ་གནད་སྦྱོང་བརྡར་སོགས་དུས་ཡུན་ཐུང་ངུའི་ནང་དྲག་ཤུགས་ཆེན་པོས་བྱེད་པའི་ལུས་སྦྱོང་རིགས་ཡིན།[7]

 སྙིང་དང་ཁྲག་རྩའི་འཁོར་སྐྱོད། 
རླུང་འབྱིན་རྔུབ་ལུས་སྦྱོང་གིས་ལུས་པོའི་སྲོག་འཛིན་རླུང་ (Oxygen) བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཚད་མཐོ་རུ་གཏོང་བ་དང་། འདི་ནི་ཧྥིཀ་ (Fick) གི་རྩིས་གཞི་ལྟར་མཚོན་ཐུབ་པ་སྟེ།

འདིར་ $Q$ ནི་སྙིང་ནས་ཁྲག་འདོན་ཚད་ (Cardiac output) ཡིན།[8] དུས་རྒྱུན་ལུས་སྦྱོང་བྱེད་མཁན་གྱི་སྙིང་ནི་དཀྱུས་མ་ལས་སྟོབས་ཆེ་བ་དང་། ངལ་གསོ་བའི་སྐབས་སྙིང་གི་འཕར་ལྡིང་དལ་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན།[4][6]

 ཤ་གནད་ཀྱི་ནང་ཟགས་བྱེད་ལས། 
ཤ་གནད་འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་སྐབས་ཤ་གནད་ནས་ མའེ་ཨོ་ཁཱིན་ (Myokines) ཞེས་པའི་རྫས་རིགས་ཟགས་ཐོན་བྱས་ཏེ་ཀླད་པ་དང་། མཆིན་པ། ཚིལ་ཞག་སོགས་ལ་བརྡ་ལན་བརྒྱུད་གཏོང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། འདིས་ལུས་པོའི་ནད་འགོག་ནུས་པ་དང་ཟས་བཅུད་བཞུ་ཚད་ལ་སྟངས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།[3][9]

 དབང་རྩའི་མ་ལག་དང་སེམས་ཁམས་འཕྲོད་བསྟེན། 
ལུས་སྦྱོང་གིས་ཀླད་པའི་དབང་རྩའི་འཕེལ་རྒྱས་དང་དྲན་པ་གསོ་བར་ཕན་ནུས་དམིགས་བསལ་ཡོད།[10][10]
 ཀླད་པའི་དབང་རྩ་གསོ་བའི་ནུས་པ། ལུས་སྦྱོང་གིས་ཀླད་པ་ནས་བྱུང་བའི་དབང་རྩའི་འཚོ་བཅུད་ BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor) འཕེལ་བར་བྱེད་པ་དང་། འདིས་དབང་རྩའི་ཕུང་གྲུབ་གསར་པ་འཕེལ་བར་བྱེད་ཅིང་། དྲན་པ་དང་བསམ་བློ་གཏོང་བའི་ནུས་པ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་གི་ཡོད།[3]
 སེམས་ངལ་དང་སེམས་ནད་སྔོན་འགོག ལུས་སྦྱོང་གིས་སེམས་ངལ་ (Stress) དང་སེམས་འཁྲལ་ (Anxiety) ཉུང་དུ་གཏོང་བ་མ་ཟད། སེམས་ཞུམ་པའི་ནད་ (Depression) སྔོན་འགོག་བྱེད་པར་ཕན་ནུས་ཆེན་པོ་ཡོད།[1][11][12]
 ཕཱར་ཀིན་སོན་དང་ཨལ་ཛེ་མིར་ནད་གཞི། དབང་རྩ་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་ནད་གཞི་འདི་དག་གི་སྐབས། ལུས་སྦྱོང་གིས་མི་ཊོ་ཁོན་ཌི་རི་ཡ་ (Mitochondria) ཞེས་པའི་ཕུང་གྲུབ་ཀྱི་ནུས་པ་དྭང་གཙང་བཟོ་བར་རོགས་བྱེད་པ་དང་། ཀླད་པའི་དབང་རྩ་འཆི་བ་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།[13][14][15]

 ཟས་བཅུད་བཞུ་ཚད་དང་ "Fit but Fat" ཞེས་པའི་ལྟ་བ། 
དེང་སང་ལུས་པོའི་ལྗིད་ཚད་ལས་ལུས་སྦྱོང་གི་ནུས་པ་ (Fitness) གལ་ཆེ་བར་བརྩི་བ་སྟེ། ལུས་པོ་རྒྱགས་པ་ཡིན་ཡང་ལུས་སྦྱོང་གི་ནུས་པ་ཡོད་མཁན་རྣམས་ལུས་པོ་སྐམ་པོ་ཡིན་ལ་ལུས་སྦྱོང་མི་བྱེད་མཁན་ལས་འཆི་སྐྱོན་གྱི་ཉེན་ཁ་ཆུང་བ་ཡོད།[16][17][18] འདིས་ལུས་པོའི་ལྗིད་ཚད་ཙམ་མིན་པར་སྙིང་དང་གློ་བའི་ནུས་པ་ (CRF) གལ་ཆེ་བ་ཡིན་པ་མཚོན་གྱི་ཡོད།[8][19]

 འཛམ་གླིང་འཕྲོད་བསྟེན་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ལམ་སྟོན། 
འཛམ་གླིང་འཕྲོད་བསྟེན་སྒྲིག་འཛུགས་ (WHO) ཀྱིས་ལོ་ཚོད་ལ་གཞིགས་ཏེ་གཤམ་གསལ་ལམ་སྟོན་བྱས་ཡོད།[20][21][22]
 ལོ་ཚོད། ལུས་སྦྱོང་བྱེད་ཚད། ཉིན་ལྟར་ཆུ་ཚོད་ ༡ ཙམ་རླུང་འབྱིན་རྔུབ་དང་འབྲེལ་བའི་ལུས་སྦྱོང་།[20][20] བདུན་ཕྲག་རེར་ཆུ་ཚོད་ ༢.༥ ནས་ ༥ བར་འབྲིང་རིམ་གྱི་ལུས་སྦྱོང་།[20][12] དར་མ་དང་འདྲ་བ་མ་ཟད། ལུས་པོའི་ཆ་སྙོམས་སྟངས་འཛིན་བྱེད་པའི་ལུས་སྦྱོང་གལ་ཆེ།[1][20]

 དཔལ་འབྱོར་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གྱོང་གུད། 
ལུས་སྦྱོང་མི་བྱེད་པའི་དབང་གིས་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་ལོ་རེར་ཨ་སྒོར་ཐེར་འབུམ་ ༤༧.༦ ལྷག་གི་གྱོང་གུད་ཕོག་གི་ཡོད་པ་དང་། འདི་ནི་ནད་གཞི་སྨན་བཅོས་ཀྱི་འགྲོ་གྲོན་དང་ལས་ཀའི་ནུས་པ་ཉམས་པ་སོགས་ལས་བྱུང་བ་ཡིན།[23][24][23] དེ་བཞིན་ཨ་རི་ལྟ་བུར་མཚོན་ན། ལོ་གཞོན་མང་པོ་ཞིག་ལུས་པོའི་ནུས་པ་ཞན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་དམག་ཞབས་སུ་ཞུགས་མི་ཐུབ་པའི་དཀའ་ངལ་ཡོད་པ་འདི་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བདེ་འཇགས་ལའང་འབྲེལ་བ་ཆགས་ཡོད།[25]

 ལུས་སྦྱོང་དྲག་པོ་བྱེད་པའི་ཉེན་ཁ། 
ལུས་སྦྱོང་ནི་ཕན་ཐོགས་ཆེ་ཡང་། ཚད་ལས་བརྒལ་བའི་རྒྱང་རྒྱུག་སོགས་བྱེད་པ་ན། སྙིང་གི་འཕར་ལྡིང་མི་སྙོམས་པའི་ནད་ (Atrial Fibrillation) ཕོག་པའི་ཉེན་ཁ་ཡོད། འདི་ནི་ལོ་ན་ ༥༥ ཡན་གྱི་སྐྱེས་པ་རྩེད་མོ་བ་ཚོར་ཉེན་ཁ་ཆེ་བ་ཡོད།[26][27][28]

 དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ། 

Category:ལུས་རྩལ།
Category:འཕྲོད་བསྟེན།