རྡོ་རྗེ་གླིང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་འཛེགས་མེ་འཁོར

རྡོ་རྗེ་གླིང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ལྕགས་ལམ་ (Darjeeling Himalayan Railway) ལམ་ཡོངས་གྲགས་སུ་ "རྩེད་ཆས་རི་ལི་" (Toy Train) ཞེས་འབོད་པ་འདི་ནི། དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་རི་ཁུལ་འཕྲུལ་རིག་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་སྙིང་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། རྒྱ་གར་ནུབ་བྷེང་གལ་ (West Bengal) མངའ་སྡེའི་རྡོ་རྗེ་གླིང་རི་ཁུལ་གྱི་རིག་གནས་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྲོག་རྩ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ལྕགས་ལམ་འདི་ནི་ཞེང་ཚད་ལ་ 610 mm (ཨིན་ཅི་ ༢) ཅན་གྱི་ལྕགས་ལམ་དོག་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ནེའུ་ཇལ་པའི་གུ་རི་ (New Jalpaiguri) ཡི་ཐང་གཤོང་ནས་རྡོ་རྗེ་གླིང་གི་རི་བོའི་རྩེ་མོའི་བར་སྤྱི་ལེ་༨༨་ཙམ་གྱི་རིང་ཚད་ཡོད། འདི་ནི་ས་བབ་གཤིས་ལུགས་མི་བརྟན་པ་དང་གཟར་བའི་རི་ལམ་དུ་བསྐྲུན་པའི་ངོ་མཚར་ཅན་གྱི་འཕྲུལ་རིག་ཅིག་ཡིན། ༡༨༧༩ ནས་ ༡༨༨༡ བར་བསྐྲུན་པའི་ལྕགས་ལམ་འདིས་རྡོ་རྗེ་གླིང་གི་ཇའི་བཟོ་ལས་ཡར་རྒྱས་བཏང་བ་དང་། རི་ཁུལ་གྱི་མི་མང་རྣམས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་འཁོར་རྒྱ་དང་སྦྲེལ་མཐུད་བྱས། ལྕགས་ལམ་འདིའི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་འཕྲུལ་རིག་གི་ཁྱད་ཆོས་ལ་ངོས་འཛིན་གྱིས་ ༡༩༩༩ ལོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་གསོ་ཚན་རིག་རིག་གནས་ཀྱི་རྩ་འཛུགས་ (UNESCO) ཀྱིས་ "འཛམ་གླིང་གི་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་གི་གནས་ཆེན་" དུ་བཀོད་པ་རེད།

 ༡། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་དང་འཕེལ་རིམ། 
རྡོ་རྗེ་གླིང་ལྕགས་ལམ་འདི་ནི་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་དཀྱིལ་དུ་དབྱིན་ཇིའི་དབང་སྒྱུར་སྐབས་དངོས་ཟོག་དང་མི་མང་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་དཀའ་ངལ་སེལ་ཆེད་བསྐྲུན་པ་ཞིག་ཡིན། དེའི་གོང་དུ་སི་ལི་གུ་རི་ནས་རྡོ་རྗེ་གླིང་བར་གླང་འཁོར་དང་རྟ་འཁོར་བརྒྱུད་ནས་ཉིན་ཤས་འགོར་གྱི་ཡོད། ལྕགས་ལམ་འདིའི་འཆར་གཞི་ནི་ ༡༨༧༨ ལོར་ཧྥ་རན་ཁི་ལིན་ ཕུར་སི་ཊེ་ཇི་ (Franklin Prestage) ཡིས་བཏོན་པ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གིས་ཇ་དང་འབྲས་སོགས་ཀྱི་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་གོང་ཚད་གཅོག་རྒྱུའི་གྲོས་འཆར་བཏོན།    
འཕེལ་རིམ།ལོ་ཚིགས།དམིགས་བསལ་གྱི་དོན་རྐྱེན།ལས་གཞི་གྲོས་འཆར།༡༨༧༨ཧྥ་རན་ཁི་ལིན་ ཕུར་སི་ཊེ་ཇི་ཡིས་གྲོས་འཆར་བཏོན།འཛུགས་སྐྲུན་འགོ་འཛུགས།༡༨༧༩རྡོ་རྗེ་གླིང་རླངས་ཤུགས་ལྕགས་ལམ་ཚོགས་པ་བཙུགས།སི་ལི་གུ་རི་ནས་འཁོར་གསུམ་བར།༡༨༨༠ལྕགས་ལམ་འཁོར་གསུམ་ (Kurseong) བར་ཡོངས་སུ་གྲུབ།རྡོ་རྗེ་གླིང་བར་ཡོངས་སུ་གྲུབ།༡༨༨༡༡༨༨༡ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༤ ཉིན་ལྕགས་ལམ་རྡོ་རྗེ་གླིང་བར་འབྱོར།རྒྱལ་ཁབ་ལ་དབང་བ།༡༩༤༨རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་ལྕགས་ལམ་འདི་ཉོ་སྒྲུབ་བྱས་ཏེ་རྒྱལ་ཡོངས་ལྕགས་ལམ་དང་སྦྲེལ།ནེའུ་ཇལ་པའི་གུ་རི་དང་སྦྲེལ།༡༩༦༤ལྕགས་ལམ་འདི་ནེའུ་ཇལ་པའི་གུ་རི་ (NJP) བར་རིང་དུ་བཏང་།
རྡོ་རྗེ་གླིང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ལྕགས་ལམ་ (Darjeeling Himalayan Railway) ལམ་ཡོངས་གྲགས་སུ་ "རྩེད་ཆས་རི་ལི་" (Toy Train) ཞེས་འབོད་པ་འདི་ནི། དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་རི་ཁུལ་འཕྲུལ་རིག་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་སྙིང་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། རྒྱ་གར་ནུབ་བྷེང་གལ་ (West Bengal) མངའ་སྡེའི་རྡོ་རྗེ་གླིང་རི་ཁུལ་གྱི་རིག་གནས་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྲོག་རྩ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ལྕགས་ལམ་འདི་ནི་ཞེང་ཚད་ལ་ 610 mm (ཨིན་ཅི་ ༢) ཅན་གྱི་ལྕགས་ལམ་དོག་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ནེའུ་ཇལ་པའི་གུ་རི་ (New Jalpaiguri) ཡི་ཐང་གཤོང་ནས་རྡོ་རྗེ་གླིང་གི་རི་བོའི་རྩེ་མོའི་བར་སྤྱི་ལེ་༨༨་ཙམ་གྱི་རིང་ཚད་ཡོད། འདི་ནི་ས་བབ་གཤིས་ལུགས་མི་བརྟན་པ་དང་གཟར་བའི་རི་ལམ་དུ་བསྐྲུན་པའི་ངོ་མཚར་ཅན་གྱི་འཕྲུལ་རིག་ཅིག་ཡིན། ༡༨༧༩ ནས་ ༡༨༨༡ བར་བསྐྲུན་པའི་ལྕགས་ལམ་འདིས་རྡོ་རྗེ་གླིང་གི་ཇའི་བཟོ་ལས་ཡར་རྒྱས་བཏང་བ་དང་། རི་ཁུལ་གྱི་མི་མང་རྣམས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་འཁོར་རྒྱ་དང་སྦྲེལ་མཐུད་བྱས། ལྕགས་ལམ་འདིའི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་འཕྲུལ་རིག་གི་ཁྱད་ཆོས་ལ་ངོས་འཛིན་གྱིས་ ༡༩༩༩ ལོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་གསོ་ཚན་རིག་རིག་གནས་ཀྱི་རྩ་འཛུགས་ (UNESCO) ཀྱིས་ "འཛམ་གླིང་གི་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་གི་གནས་ཆེན་" དུ་བཀོད་པ་རེད།

 ༡། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་དང་འཕེལ་རིམ། 
རྡོ་རྗེ་གླིང་ལྕགས་ལམ་འདི་ནི་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་དཀྱིལ་དུ་དབྱིན་ཇིའི་དབང་སྒྱུར་སྐབས་དངོས་ཟོག་དང་མི་མང་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་དཀའ་ངལ་སེལ་ཆེད་བསྐྲུན་པ་ཞིག་ཡིན། དེའི་གོང་དུ་སི་ལི་གུ་རི་ནས་རྡོ་རྗེ་གླིང་བར་གླང་འཁོར་དང་རྟ་འཁོར་བརྒྱུད་ནས་ཉིན་ཤས་འགོར་གྱི་ཡོད། ལྕགས་ལམ་འདིའི་འཆར་གཞི་ནི་ ༡༨༧༨ ལོར་ཧྥ་རན་ཁི་ལིན་ ཕུར་སི་ཊེ་ཇི་ (Franklin Prestage) ཡིས་བཏོན་པ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གིས་ཇ་དང་འབྲས་སོགས་ཀྱི་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་གོང་ཚད་གཅོག་རྒྱུའི་གྲོས་འཆར་བཏོན།    
འཕེལ་རིམ།ལོ་ཚིགས།དམིགས་བསལ་གྱི་དོན་རྐྱེན།ལས་གཞི་གྲོས་འཆར།༡༨༧༨ཧྥ་རན་ཁི་ལིན་ ཕུར་སི་ཊེ་ཇི་ཡིས་གྲོས་འཆར་བཏོན།འཛུགས་སྐྲུན་འགོ་འཛུགས།༡༨༧༩རྡོ་རྗེ་གླིང་རླངས་ཤུགས་ལྕགས་ལམ་ཚོགས་པ་བཙུགས།སི་ལི་གུ་རི་ནས་འཁོར་གསུམ་བར།༡༨༨༠ལྕགས་ལམ་འཁོར་གསུམ་ (Kurseong) བར་ཡོངས་སུ་གྲུབ།རྡོ་རྗེ་གླིང་བར་ཡོངས་སུ་གྲུབ།༡༨༨༡༡༨༨༡ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༤ ཉིན་ལྕགས་ལམ་རྡོ་རྗེ་གླིང་བར་འབྱོར།རྒྱལ་ཁབ་ལ་དབང་བ།༡༩༤༨རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་ལྕགས་ལམ་འདི་ཉོ་སྒྲུབ་བྱས་ཏེ་རྒྱལ་ཡོངས་ལྕགས་ལམ་དང་སྦྲེལ།ནེའུ་ཇལ་པའི་གུ་རི་དང་སྦྲེལ།༡༩༦༤ལྕགས་ལམ་འདི་ནེའུ་ཇལ་པའི་གུ་རི་ (NJP) བར་རིང་དུ་བཏང་།
ཁུངས་ལུང་།

 ༢། འཕྲུལ་རིག་གི་ཁྱད་ཆོས། བསྐོར་ལམ་དང་གཟིག་ཟག་ལམ་སྲོལ། 
རྡོ་རྗེ་གླིང་ལྕགས་ལམ་འདི་ནི་འཛམ་གླིང་ནང་གི་འཕྲུལ་རིག་གི་ཁྱད་ཆོས་ངོ་མཚར་ཅན་ཞིག་ལ་བརྩིའོ། ། རི་བོ་གཟར་པོའི་ནང་དུ་ཨར་ལས་ཀྱི་སྦུག་ལམ་ (Tunnel) ཆེན་པོ་མེད་པར་མེ་འཁོར་ཡར་འདེགས་པའི་ཆེད་དུ། བསྐོར་ལམ་ (Loops) དང་གཟིག་ཟག་ (Zig-zags/Reverses) ཀྱི་ལམ་སྲོལ་བེད་སྤྱོད་བཏང་ཡོད།

 བསྐོར་ལམ (Loops): ལྕགས་ལམ་དེ་རང་གི་སྟེང་དུ་ཕྱིར་འཁོར་ནས་ཟམ་པའི་སྟེང་ནས་འགྲོ་བ་ཞིག་ཡིན།  དེའི་ནང་ནས་སྙན་གྲགས་ཆེ་ཤོས་ནི་ བྷ་ཊ་སི་ཡ་བསྐོར་ལམ (Batasia Loop) ཡིན། འདི་ནི་ ༡༩༡༩ ལོར་བསྐྲུན་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། འདི་ནས་རྡོ་རྗེ་གླིང་གི་མཛེས་ལྗོངས་དང་གངས་རི་གངས་ཅན་མཛོད་ལྔ་ (Kanchenjunga) ཡི་མཛེས་ལྗོངས་མཐོང་ཐུབ།  
 གཟིག་ཟག་ (Zig-zags): ས་ཆ་དོག་པོའི་ནང་དུ་བསྐོར་ལམ་བཟོ་མ་ཐུབ་པའི་སྐབས་སུ། མེ་འཁོར་དེ་ཕྱིར་ནུར་དང་མདུན་སྐྱོད་བྱས་ཏེ་རི་མཐོ་སར་འདེགས་པའི་ལམ་སྲོལ་ཞིག་ཡིན། ལམ་ཐག་འདིའི་ནང་དུ་གཟིག་ཟག་ ༦ ཙམ་ཡོད།
 ཨེ་གོ་ནི་ཕོའིན་ཊི (Agony Point): འདི་ནི་ལྕགས་ལམ་གྱི་ལམ་གུག་དོག་ཤོས་དེ་ཡིན་ཞིང་། དེའི་གུག་ཚད་ཀྱི་འཁོར་རྒྱ་ནི་ཕི་ཊི་ ༦༩ ཙམ་ལས་མེད།    

འཕྲུལ་རིག་གི་གནས་ཚུལ།གྲངས་ཚད།ལྕགས་ལམ་གྱི་ཞེང་ཚད།610 mm (2 ft)ལམ་ཐག་རིང་ཚད།88.48 kmབསྐོར་ལམ་གྱི་གྲངས།༣ (སྔར་ ༥ ཡོད།)གཟིག་ཟག་གི་གྲངས།༦ཟམ་པའི་གྲངས།༥༥༤ལམ་གུག་གི་གྲངས།༨༧༣གཟར་ཚད་མཐོ་ཤོས།1 in 18
དར་རྗེ་ལིང་གི་མེ་འཁོར་ལ་གནས་ཆ་༡༢ཡོད། ནིའུ་ཇལ་པའི་གུ་རི་ནས་དར་རྗེ་ལིང་བར་ཀི་ལོ་མི་ཊར་༨༨ཙམ་ཡིན།  གནས་ཆ་རྣམས་ནི།

༡. ནིའུ་ཇལ་པའི་གུ་རི་ (NJP)

༢. སི་ལི་གུ་རི  (Siliguri)

༣. སུག་ན  (Sukna)

༤. ཏིན་དྷ་རི་ཡ  (Tindharia)

༥. ག་ཡ་བ་རི  (Gayabari)

༦. མ་ཧ་ན་དི  (Mahanadi)

༧. ཀུར་སེ་འོང  (Kurseong)

༨. གྷུམ  (Ghum)

༩. དར་རྗེ་ལིང  (Darjeeling)

དགའ་སྐྱིད་འཁོར་སྐྱོད་(སྐད་ཅིག་མའི་ལྟ་སྐོར་པ)རྣམས་དར་རྗེ་ལིང་དང་གྷུམ་བར་བ་ཏ་སི་ཡ་ལོབ་བརྒྱུད་ནས་འགྲོ་གི་ཡོད། འདི་ནི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་༡༤-༡༥ཙམ་དང་ཆུ་ཚོད་༢ཙམ་འགོར།

གྷུམ་གནས་ཆ་ནི་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་༢,༢༥༨ (ཕི་ཊི་༧,༤༠༧) ལ་ཡོད་པས་རྒྱ་གར་ནང་གི་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་མེ་འཁོར་གནས་ཆ་གཅིག་ཡིན།

 ༣། རླངས་ཤུགས་མེ་འཁོར་བྷི་-རིགས་ (B-Class) ཀྱི་བྱུང་བ་གྲངས་ཀ། 
རྡོ་རྗེ་གླིང་ལྕགས་ལམ་གྱི་སྲོག་ལྟ་བུ་ནི་ ༡༨༨༩ ལོར་ཐོག་མར་འབྱོར་བའི་བྷི་-རིགས་ (B-Class) ཀྱི་རླངས་ཤུགས་མེ་འཁོར་ (Steam Locomotive) རྣམས་ཡིན། འདི་རྣམས་དབྱིན་ཇིའི་ཀམ་པ་ནི་ Sharp Stewart དང་ North British Locomotive ཡིས་བཟོས་པ་ཞིག་ཡིན།  ད་ལྟའི་ཆར་དུས་གཏན་གྱི་སྐྱེལ་འདྲེན་ལ་ཌི་ཟིལ་ (Diesel) མེ་འཁོར་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་། ཡུལ་སྐོར་བའི་སྤྲོ་འཁྱམ་ཆེད་རླངས་ཤུགས་མེ་འཁོར་རྣམས་ད་ལྟའང་བེད་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད།  

མེ་འཁོར་གྱི་རིགས་གཙོ་བོ་༢:

༡. རླངས་ཐབ་མེ་འཁོར - བོད་ཀྱི་སྔོན་གྱི་བྲིི་ཊིཤ་མེ་འཁོར་ 'བྷི' རིགས་རླངས་ཐབ་མེ་འཁོར

·       སྔོན་གྱི་དུས་རབས་ཀྱི་རྟེན་གསོལ་མེ་འཁོར་རྣམས་ཡིན་པ

·       མེ་འཁོར་༡༤ད་ལྟ་ཡང་བེད་སྤྱོད་བཏང་ཆོག་པའམ་སླར་བཅོས་བཏང་ཆོག་པ་བཞུགས་ཡོད

·       སོལ་རྡོ་སྦར་ནས་རླངས་པ་གཏོང་བ

·       རྟེན་གསོལ་གྱི་ཉམས་མྱོང་དངོས་མ་རེད

༢. ཌི་ཛལ་མེ་འཁོར - NDM6 རིགས་ཌི་ཛལ་མེ་འཁོར

·       ཌི་ཛལ་མེ་འཁོར་༦འཁོར་སྐྱོད་ཆེ་ཤོས་ལག་ལེན་བསྟར་བ

·       སོལ་རྡོའི་ཐལ་བ་མེད་པའི་འཇམ་པོའི་འགྲུལ་བཞུད

·       དུས་ཐོག་འཁོར་སྐྱོད་ཆེ་ཤོས་ལ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བ

མེ་འཁོར་གྱི་གྲངས་འབོར:

·       རླངས་ཐབ་མེ་འཁོར: ད་ལྟ་ཏིན་དྷ་རི་ཡ་བཟོ་ཁང་དུ་མེ་འཁོར་༡༣བེད་སྤྱོད་བཏང་ཆོག་པ་བཞུགས་ཡོད

·       ཌི་ཛལ་མེ་འཁོར: ཌི་ཛལ་མེ་འཁོར་༦

ཞབས་ཏོག་རིགས:

·       དགའ་སྐྱིད་འཁོར་སྐྱོད་(དར་རྗེ་ལིང་ནས་གྷུམ་བར་བ་ཏ་སི་ཡ་ལོབ་བརྒྱུད)

·       རེཌ་པཱན་ཌ་ཞབས་ཏོག་(དར་རྗེ་ལིང་ནས་ཀུར་སེ་འོང་བར) - རླངས་ཐབ་མེ་འཁོར

·       ནགས་ཚལ་ཇ་ས་ཕ་རི

·       དམིགས་བསལ་ཆར་ཏར་མེ་འཁོར

ལྟ་སྐོར་པའི་དུས་ཆེན་སྐབས་ལ་ཉིན་གཅིག་ལ་དགའ་སྐྱིད་འཁོར་སྐྱོད་༡༨-༢༠འགྲོ་ཆོག་པ་རེད།

 ༤། རི་ལི་བབས་ཚུགས་དང་ས་བབས་གྷུམ་གྱི་མཐོ་ཚད།(Ghoom Station) 
ལྕགས་ལམ་འདི་ནེའུ་ཇལ་པའི་གུ་རི་ནས་རྡོ་རྗེ་གླིང་བར་ས་བབས་ཀྱི་མཐོ་ཚད་སྨི་ ༡༠༠ ནས་སྨི་ ༢༢༠༠ བར་འཕར་གྱི་ཡོད། ས་གནས་དང་མཐོ་ཚད། གྷུམ་ནི་དར་རྗེ་ལིང་རི་ས་ཁུལ་གྱི་རི་གྲོང་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཡིན། དར་རྗེ་ལིང་གྲོང་ཁྱེར་ནས་ཀི་ལོ་མི་ཊར་༦ཙམ་དང་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་༢,༢༥༨ (ཕི་ཊི་༧,༤༠༧) ལ་ཡོད། འདི་ནི་དར་རྗེ་ལིང་གྲོང་སྡེའི་ཁོངས་གཙོ་གྲངས་གཅིག་པའི་ནང་དུ་གཏོགས། གྷུམ་གྱི་དར་རྗེ་ལིང་ཧི་མ་ལ་ཡ་རྟ་འཁོར་མེ་འཁོར་གནས་ཆ་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་རྟ་འཁོར་མེ་འཁོར་གནས་ཆ་མཐོ་ཤོས་རེད། གནས་ཆ་འདིར་དར་རྗེ་ལིང་ཧི་མ་ལ་ཡ་རྟ་འཁོར་མེ་འཁོར་དཔེ་མཛོད་ཁང་ཡོད་པ་དང་དེའི་ནང་DHRགྱི་མེ་འཁོར་རྙིང་ཤོས་"བེ་བི་སི་བོག་"དང་ལོ་རྒྱུས་པར་རྙིང་པ་རྣམས་ཡོད།

ཡི་གེ་ཆོས་གླིང་(གྷུམ་དགོན་པ) - གཙོ་བོའི་གཟིགས་སའི་ས་ཆ:

 དར་རྗེ་ལིང་གི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་དགོན་པ་རྙིང་ཤོས། སྤྱི་ལོ་༡༨༥༠ལོར་བླ་མ་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ་(སོག་པོའི་དགེ་བའི་བཤེས་གནེན་དང་སྐར་རྩིས་པ)ཡིས་བཙུགས་པ།
 ཕི་ཊི་༡༥ཀྱི་བྱམས་པའི་སྐུ་གཟུགས་ཆེན་པོ་(མ་འོངས་པའི་སངས་རྒྱས)བཞུགས་ཡོད།
 དགེ་ལུགས་པའི་ཆོས་སྡེ་(ཞྭ་སེར)ཡིན།
 དགེ་འདུན་པ་༦༠བཞུགས་ཐུབ་པས་གྷུམ་གྱི་དགོན་པ་གསུམ་གྱི་ནང་ནས་ཆེ་ཤོས་རེད།
 ནང་བསྟན་གྱི་དཔེ་ཆ་དཀོན་པོ་དང་ཀ་ལི་ད་སའི་མེག་དུཏ་ལྟ་བུའི་ལེགས་སྦྱར་གྲགས་ཅན་གྱི་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བ་རྣམས་ཡོད།
 ཁ་ཕྱེ་བའི་དུས་ཚོད: ཉིན་རེར་ཞོགས་པ་༩ནས་ཕྱི་དྲོ་༦བར།
 འཛུལ་སྤྱོད: རིན་མེད། ཡིན་ནའང་པར་བཏབ་ན་རུ་པི་༡༠དང་བརྙན་འཕྲིན་ལ་རུ་པི་༥༠དགོས།

གཞན་ཡང་དགོན་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། བསམ་གཏན་ཆོས་གླིང་དགོན་པ་དང་ད་ལི་དགོན་པ་བཅས་ཡིན།

བ་ཏ་སི་ཡ་ལོབ། གྷུམ་ནས་ཀི་ལོ་མི་ཊར་༡ཙམ་ལ་ཡོད་པ་འདི་ནི་བཟོ་སྐྲུན་ཤེས་རིག་གི་ངོ་མཚར་ཅན་ཞིག་རེད། དེར་རྟ་འཁོར་མེ་འཁོར་གྱིས་ཕི་ཊི་༡༤༠ཡི་མཐོ་དམའ་བཅོས་པའི་ཆེད་དུ་དབྱིབས་༣༦༠ཀྱི་འཁོར་སྐོར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཁྱད་ཆོས་ནི:

 མེ་ཏོག་ལྗོན་ཤིང་དང་བཅས་པའི་སྐྱིད་ཚལ་སྙན་པ
 ཀན་ཅེན་མཛོད་ལྔའི་མཐོང་སྣང་ཡངས་པོ
 དབུས་སུ་དམག་དྲན་རྟེན་(༡༩༩༥ལོར་ཁ་ཕྱེས་པ)དར་རྗེ་ལིང་རི་ཁུལ་གྱི་གོར་ཁ་དམག་མི་རྣམས་ལ་དྲན་གསོ་བྱེད་པའི་ཆེད།

 ཉེ་འགྲམ་གྱི་གཟིགས་སའི་ས་ཆ། 
སྟག་རི - གྷུམ་ནས་ཀི་ལོ་མི་ཊར་༥ཕི་ཊི་༡༡,༠༠༠ཡི་མཐོ་ཚད་ལ། ཉི་ཤར་བའི་མཐོང་སྣང་ཡ་མཚན་ཅན་དང་ཇོ་མོ་གླང་མ། མ་ཀ་ལུ། ཀན་ཅེན་མཛོད་ལྔ་མཐོང་ཐུབ།

སེན་ཆལ་མཚོ - གྷུམ་དང་སྟག་རི་བར་ཕི་ཊི་༨,༡༦༠ལ་ཡོད་པ་འདི་ནི་དར་རྗེ་ལིང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཆུའི་ཁུངས་གཙོ་བོ་རེད།

གྷུམ་ནི་ལམ་ཁ་མང་པོ་འཛོམས་སའི་ལམ་གྱི་འགྲོས་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད:

 སི་ལི་གུ་རི་ནས་དར་རྗེ་ལིང་བར་གྱི་རི་ཀར་ལམ་འདི་བརྒྱུད་དེ་འགྲོ
 སོ་ན་ད་བརྒྱུད་ཀུར་སེ་འོང་ནས་ཀི་ལོ་མི་ཊར་༢༤
 ལོཔ་ཆུ་བརྒྱུད་ཀ་ལིམ་པོང་ནས་ཀི་ལོ་མི་ཊར་༤༥
 མི་རིག་བར་གྱི་ལམ་ནང་སུ་ཁྱ་པོ་ཁྲི(རྒྱ་གར་བལ་ཡུལ་མཚམས་ཉེ་བ)ནས་ཀི་ལོ་མི་ཊར་༡༡
 མོང་པུ་དང་དོའུ་རི་བར་གྱི་ལམ་ཁ་རྣམས།

 སློབ་གསོའི་བཙུགས་སྒྲིགས། 

 གྷུམ་ཇོ་རེ་བང་ལོའུ་སློབ་གླིང་(༢༠༠༤ལོར་བཙུགས་པ)
 གྷུམ་བུ་ཕྲུག་སློབ་གྲྭ
 གྷུམ་བུ་མོའི་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ

གྷུམ་ན་མེ་འཁོར་གྱི་རྟེན་གསོལ། ཆོས་དད་ཀྱི་གལ་ཆེ་བ། རང་བྱུང་གི་མཛེས་སྡུག དེ་བཞིན་དར་རྗེ་ལིང་ས་ཁུལ་གྱི་ལྟ་སྐོར་པའི་ས་ཆ་མང་པོའི་སྒོ་ལམ་གྱི་མཉམ་སྦྱོར་ཡག་པོ་ཞིག་འདུག

 གྷུམ་རི་ལི་བབས་ཚུགས (Ghum Station): འདི་ནི་རྒྱ་གར་ནང་གི་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་རི་ལི་བབས་ཚུགས་ཡིན་ཞིང་། མཐོ་ཚད་ལ་སྨི་ ༢,༢༥༨ (༧,༤༠༧ ft) ཡོད། འདིའི་ནང་དུ་ལྕགས་ལམ་གྱི་འགྲེམ་སྟོན་ཁང་ (Museum) ཞིག་ཀྱང་ཡོད།

 ༥། རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན། 
ལྕགས་ལམ་འདིས་རི་ཁུལ་གྱི་མི་མང་དང་ཐང་གཤོང་གི་མི་མང་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་དམ་དུ་བཏང་བ་དང་། རིག་གནས་བརྗེ་རེས་ཀྱི་ལམ་བཟོས་པ་རེད།  མེ་ཧ་ཏ་མ་གྷན་དྷི་ (Mahatma Gandhi) དང་མཱཀ་ ཊི་ཝེན་ (Mark Twain) སོགས་འཛམ་གླིང་གི་མི་སྣ་གྲགས་ཅན་མང་པོ་ལྕགས་ལམ་འདིར་ཕེབས་མྱོང་ཡོད།    

གཞན་ཡང་རྒྱ་གར་གྱི་གློག་བརྙན་ (Bollywood) གྲགས་ཅན་མང་པོའི་ནང་དུ་ལྕགས་ལམ་འདི་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད། དཔེར་ན། ༡༩༦༩ ལོའི་གློག་བརྙན་ Aradhana ཡི་ནང་གི་གླུ་གཞས་ "Mere Sapno Ki Rani" ཞེས་པ་དེ་ལྕགས་ལམ་འདིའི་སྙན་གྲགས་ཇེ་ཆེར་བཏང་བའི་དོན་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན།    

 ༦། ཉམས་གསོ་དང་སྲུང་སྐྱོབ། 
ལྕགས་ལམ་འདི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་ཁུལ་དུ་ཡོད་པས་ས་རུད་དང་ཆུ་ལོག་གི་ཉེན་ཁ་ཆེན་པོ་ཡོད།  ཉེ་དུས་ ༢༠༢༤ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༥ ཉིན་ས་རུད་ཆེན་པོ་ཞིག་བརྒྱབ་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ལྕགས་ལམ་ལ་སྐྱོན་ཆག་བྱུང་སྟེ་ཟླ་བ་བཞི་ཙམ་གྱི་རིང་ལས་མཚམས་ཆད་དགོས་བྱུང་ཡང་། ༢༠༢༤ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་ཉམས་གསོ་གྲུབ་སྟེ་བསྐྱར་དུ་འཁོར་སྐྱོད་འགོ་བཙུགས་པ་རེད།    

ད་ལྟའི་ཆར་རྒྱ་གར་གྱི་བྱང་ཤར་ས་མཚམས་རི་ལི་ (Northeast Frontier Railway) ཡིས་ལྕགས་ལམ་འདི་བདག་གཉེར་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ཡུལ་སྐོར་བའི་མཐུན་རྐྱེན་ཆེད་ཤེལ་ཁྲ་ཅན་གྱི་ བྱི་སི་ཊ་ཌོམ་ (Vistadome) འཁོར་སྒམ་གསར་པ་རྣམས་ཀྱང་བེད་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད།