ལ་དྭགས་བཟང་དཀར་

ནུབ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རང་དབང་གི་བཙན་རྫོང་། དུས་རབས་ ༡༠ དང་ ༡༡ པའི་ནང་གི་ཟངས་དཀར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་། དགོན་སྡེའི་ལམ་ལུགས། རིག་གཞུང་བཅས་ཀྱི་དཔྱད་ཞིབ་ཆེན་མོ། 
དུས་རབས་ ༡༠ པ་ནི་ཟངས་དཀར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཡིན། འདི་ནི་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་འཐོར་ཞིག་ཏུ་སོང་རྗེས་བོད་སིལ་བུའི་དུས་ (Sil-ba'i dus) འགོ་ཚུགས་པ་དང་བསྟུན་ནས་ཟངས་དཀར་འདི་ཉིད་ཆབ་སྲིད་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རང་དབང་གཙང་མའི་ལྟེ་གནས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་བའི་དུས་ཤིག་ཡིན།  དུས་རབས་འདིའི་ཟངས་དཀར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ས་ཁུལ་གྱི་བྱུང་བ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། གནམ་གཤིས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་དང་། བཙན་པོའི་གདུང་བརྒྱུད་ཀྱི་གནས་སྤོས། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་ (Phyi-dar) བཅས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཟིན་ཐོ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན།    

 ༡། བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་འཐོར་བ་དང་མངའ་རིས་སུ་གནས་སྤོས་པ། 
ཟངས་དཀར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་གསར་པ་འདིའི་འབྱུང་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ནི་དུས་རབས་ ༩ པའི་དཀྱིལ་དུ་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་འཐོར་ཞིག་ཏུ་སོང་བ་དེ་ཡིན། བཙན་པོ་རལ་པ་ཅན་བཀྲོངས་པ་དང་གླང་དར་མས་བསྟན་པ་བསྣུབས་པ་སོགས་ཀྱིས་རྒྱལ་ཁབ་ཟིང་ཆ་ཆེན་པོར་གྱུར་ཏོ།  ཕྱི་ལོ་ ༨༤༢ ལོར་གླང་དར་མ་བཀྲོངས་རྗེས་སྲས་འོད་སྲུང་དང་ཡུམ་བརྟན་གཉིས་ཀྱི་དབར་དུ་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་འཕྲོག་རྩོད་བྱུང་ནས་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སིལ་བུར་འཐོར་རོ།    

འདི་དང་དུས་མཚུངས་སུ་གནམ་གཤིས་ཀྱིས་ཀྱང་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད་དེ། ཚན་རིག་པའི་དཔྱད་ཞིབ་ལྟར་ན་དུས་རབས་ ༩ པའི་དཀྱིལ་ནས་བོད་མཐོ་སྒང་གི་གནམ་གཤིས་གྲང་ངར་ཆེ་རུ་སོང་བ་དང་སྐམ་ཤས་ཆེ་རུ་སོང་བས། སྔར་གྱི་སོ་ནམ་དང་ཕྱུགས་ལས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ལ་ཉམས་ཆག་ཐེབས་ནས་བཙན་པོའི་དབུས་གཞུང་གི་མངའ་ཐང་འཐོར་བར་བྱས་སོ།  འདི་འདྲའི་ཟིང་ཆའི་ཁྲོད་བཙན་པོའི་གདུང་བརྒྱུད་སྐྱིད་ལྡེ་ཉི་མ་མགོན་ཕྱི་ལོ་ ༩༡༠–༩༡༢ ཙམ་ལ་མངའ་རིས་སུ་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཕེབས་ཤིང་། དེ་ནས་མངའ་རིས་བསྐོར་གསུམ་གྱི་རྒྱལ་སྲིད་བཙུགས་སོ།   

 ༢། མངའ་རིས་བསྐོར་གསུམ་དུ་བགོས་པ། 
ཕྱི་ལོ་ ༩༣༠ ཙམ་ལ་སྐྱིད་ལྡེ་ཉི་མ་མགོན་གཤེགས་རྗེས་ཁོང་གི་མངའ་ཁོངས་རྣམས་སྲས་གསུམ་ལ་བགོས་ཏེ་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་དུ་གྲགས་པ་བྱུང་ངོ་།
སྐྱིད་ལྡེ་ཉི་མ་མགོན་གྱི་སྲས།རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མིང་།ས་ཁོངས།དཔལ་གྱི་མགོན།མར་ཡུལ། (Maryul)ལ་དྭགས་དང་འབྲོག་ཡུལ་ཁགབཀྲ་ཤིས་མགོན།གུ་གེ་དང་པུ་ཧྲེང་། (Guge-Purang)གུ་གེ་དང་རུ་ཐོགལྡེ་གཙུག་མགོན།ཟངས་དཀར། (Zanskar)ཟངས་དཀར་དང་སྤྱི་ཏི། གར་ཤ་བཅས།
རེའུ་མིག་ ༡། སྐྱིད་ལྡེ་ཉི་མ་མགོན་གྱི་སྲས་གསུམ་ལ་རྒྱལ་སྲིད་བགོས་པའི་ཚུལ།

སྲས་ཆུང་བ་ལྡེ་གཙུག་མགོན་གྱིས་ཟངས་དཀར་གྱི་རྒྱལ་སྲིད་བཟུང་ཞིང་། དུས་རབས་ ༡༠ པའི་ཟངས་དཀར་ནི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཆ་ནས་དབུས་གཞུང་གཅིག་གི་འོག་ཏུ་མ་ཡིན་པར། པ་དུམ་ (Padum) དང་བཟང་ལ་ (Zangla) སོགས་ས་གནས་སོ་སོའི་རྒྱལ་ཕྲན་ལྟ་བུའི་ཚུལ་དུ་གནས་ཡོད།

 ༣། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་དང་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོ། 
དུས་རབས་ ༡༠ པ་ནི་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་དུས་རབས་ཡིན་པ་དང་། ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱིས་བཀས་བསྐུལ་བཞིན་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་ (༩༥༨–༡༠༥༥) བོད་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་བསྐྱར་གསོ་མཛད་དོ། ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ན་གཞོན་རིག་པ་ཅན་ ༢༡ ཁ་ཆེའི་ཡུལ་ (Kashmir) དུ་སློབ་གཉེར་ལ་བཏང་བ་དང་། དེའི་ནང་ནས་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་སོགས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་གྱི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་རྣམས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ཏོ།

རིན་ཆེན་བཟང་པོས་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་ནས་ལྷ་བཟོ་བ་དང་མཁས་པ་ ༣༢ ཟངས་དཀར་དང་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་གདན་དྲངས་ནས། ལྷ་ཁང་ ༡༠༨ བཞེངས་པར་གྲགས་པ་དེས་ཟངས་དཀར་གྱི་ས་གཞི་འདི་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་ཞིང་ཁམས་ཤིག་ཏུ་བསྒྱུར་བར་བྱས་སོ།    

 ༤། དུས་རབས་ ༡༠ པའི་ཟངས་དཀར་གྱི་དགོན་སྡེ་ཁག 
དུས་རབས་ ༡༠ པའི་ནང་བཞེངས་པའི་དགོན་སྡེ་ཁག་གི་བཟོ་བཀོད་དང་ལྡེབས་རིས་རྣམས་ད་ལྟའང་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།

 དཀར་ཤ་དགོན་པ། (Karsha Monastery): འདི་ནི་ཟངས་དཀར་གྱི་དགོན་སྡེ་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡིན་ཞིང་། དེའི་ནང་གི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་ལྷ་ཁང་ (Chuk-shik-jal) ནི་དུས་རབས་ ༡༠ པའི་ནང་བཞེངས་པ་དང་། དེའི་ནང་གི་ལྡེབས་རིས་རྣམས་ཁ་ཆེའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ལུགས་སུ་ཡོད།    
 ས་ཎི་དགོན་པ། (Sani Monastery): འདི་ནི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ལྟ་བུ་ཐང་དཀྱིལ་དུ་བཞེངས་ཡོད་ལ། འདིར་དུས་རབས་ ༢ པའི་ནང་གི་ཀ་ནི་ཀ་མཆོད་རྟེན་ (Kanika Stupa) ཡོད། དུས་རབས་ ༡༠ པའི་ནང་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་ཉམས་གསོ་དང་རྒྱ་བསྐྱེད་མཛད་དོ།    
 ཕུག་ཏལ་དགོན་པ། (Phugtal Monastery): འདི་ནི་བྲག་ཕུག་གི་ནང་དུ་ཆགས་ཡོད་ཅིང་། དུས་རབས་ ༡༠ པའི་དུས་སུ་སྒོམ་ཆེན་པ་རྣམས་ཀྱི་བཞུགས་གནས་ཡིན། འདིའི་ལྡེབས་རིས་ཀྱི་བཟོ་བཀོད་ནི་ཨ་ལྕི་ (Alchi) དང་མཚུངས་སོ།    

 ༥། སྒྱུ་རྩལ་དང་སྐུ་བརྙན་རིག་པ། 
དུས་རབས་ ༡༠ པའི་ཟངས་དཀར་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་ནི་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་གྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད། ལྷ་བཟོ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ (Vairochana) ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐུ་བརྙན་རྣམས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་བཟོ་བཀོད་ཀྱི་ལུགས་སུ་བཞེངས་ཡོད།  ལྡེབས་རིས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལ། ལྷ་སྐུའི་སྐེད་པ་ཕྲ་བ་དང་། སྤྱན་དབྱིབས་རྒྱས་པ། ཚོན་མདངས་བཀྲ་བ་སོགས་ཁ་ཆེའི་བཟོ་རྩལ་གྱི་ལུགས་སུ་ཡོད།    

 ༦། སྤྱི་ཚོགས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་བབ། 
ཟངས་དཀར་ནི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཚོང་ལམ་གལ་ཆེན་ཞིག་གི་སྟེང་དུ་ཆགས་ཡོད། དུས་རབས་ ༡༠ པའི་ནང་ཟངས་དཀར་ནས་ཚྭ་དང་། བལ་སོགས་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་དུ་ཚོང་འགྲུལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།  ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་གཡག་དང་ལུག་སོགས་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་པ་དང་། གཡག་ནི་དཔལ་འབྱོར་དང་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་རྟེན་གཞི་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན།    

 ༧། གནའ་རྫས་དཔྱད་རིག་དང་རྡོ་བརྐོས་རི་མོ། 
གནའ་རྫས་དཔྱད་རིག་པས་ཟངས་དཀར་གྱི་ས་ཁུལ་དུ་དུས་རབས་ ༡༠ པའི་ནང་གི་རྡོ་བརྐོས་རི་མོ་མང་པོ་རྙེད་ཡོད། དཔེར་ན། ཟམ་ཐང་ (Zamthang) ས་ཁུལ་དུ་གཡག་གི་རི་མོ་དང་། མཆོད་རྟེན་གྱི་རི་མོ། ཡིག་གཟུགས་སོགས་མང་པོ་ཡོད།  ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་ཆ་ནས་སྔར་གྱི་ཤཱ་ར་དཱའི་ (Sarada) ཡིག་གཟུགས་ནས་བོད་ཡིག་གི་ཡིག་གཟུགས་སུ་འགྱུར་བའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཡིན་པ་རྡོ་བརྐོས་ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱིས་ར་སྤྲོད་བྱེད་དོ།    

 ༨། མཇུག་བསྡོམས་ཀྱི་གཏམ། 
དུས་རབས་ ༡༠ པ་ནི་ཟངས་དཀར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་གི་གསེར་གྱི་དུས་རབས་ཤིག་ཡིན། འདི་ནི་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་འཐོར་ཡང་། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་ནང་ཆོས་རྣམས་ཟངས་དཀར་དང་མངའ་རིས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་བསྐྱར་དུ་དར་ཞིང་རྒྱས་པའི་དུས་ཤིག་ཡིན། དེ་རིང་གི་ཟངས་དཀར་གྱི་དགོན་སྡེ་དང་རིག་གཞུང་གི་རྨང་གཞི་ཐམས་ཅད་དུས་རབས་དེར་བཏིང་བ་ཞིག་ཡིན་ནོ།