དཔྱིད་ཀྱི་ཐིག་ལེའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ།

༄༅། །«དཔྱིད་ཀྱི་ཐིག་ལེའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་»ནི་རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་ནགས་ཀྱི་རིན་ཆེན་(Vanaratna)གྱིས་མཛད་པའི་བླ་མེད་རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། འགྲེལ་བ་འདི་ནི་གྲུབ་ཆེན་ནག་པོ་པའི་(Kṛṣṇācārya)རྩ་བའི་གཞུང་«དཔྱིད་ཀྱི་ཐིག་ལེ།»ཞེས་པའི་དགོངས་དོན་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་བའི་བསྟན་བཅོས་ཤིག་ཡིན། གཞུང་འདི་ནི་དཔལ་འཁོར་ལོ་སྡོམ་པའི་རྒྱུད་ལ་གཞི་བཅོལ་བའི་ཡི་དམ་ཧེ་རུ་ཀའི་སྒྲུབ་ཐབས་ཀྱི་འགྲེལ་བ་ཡིན་ཞིང་། དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་བཅོས་མའི་ཆོ་ག་ཙམ་ལ་མ་བརྟེན་པར། རང་གི་ལུས་ཀྱི་གནས་ལུགས་རྟོགས་པའི་སྒོ་ནས་ནང་གི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ལམ་སྟེ་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ཉམས་སུ་ལེན་ཚུལ་གཏན་ལ་འབེབས་པར་བྱེད་པ་དེ་ཡིན།

 ༡. མཚན་དོན། 

 མཚན་བྱང་། 

 རྒྱ་གར་སྐད་དུ། བ་སནྟ་ཏི་ལ་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ་ནཱ་མ། (Vasantatilakā-ṭīkā-nāma)
 བོད་སྐད་དུ། དཔྱིད་ཀྱི་ཐིག་ལེའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ།

 མཚན་བྱང་གི་གོ་དོན། 
གཞུང་འདིའི་མཚན་བྱང་ལ་དོན་དག་ཟབ་མོ་ལྡན་ཏེ།

 བ་སནྟ། (vasanta) ཞེས་པ་ནི་བོད་སྐད་དུ་དཔྱིད་ཅེས་པའི་དོན་ཏེ། དཔྱིད་ཀྱི་དུས་སུ་སྐྱེ་དངོས་ཐམས་ཅད་གསར་དུ་འཁྲུངས་ཤིང་སོས་དལ་བག་ཕེབས་ཀྱི་དགའ་བ་སྟེར་བ་ལྟར། གཞུང་འདིའི་ལམ་ཉམས་སུ་བླངས་པས་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་འཆར་བར་བྱེད་པ་མཚོན།
 ཏི་ལ་ཀཱ། (tilaka) ཞེས་པ་ནི་བོད་སྐད་དུ་ཐིག་ལེ་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། འདིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་སྙིང་པོའི་དོན་མཚོན་པར་བྱེད།
 ཊཱི་ཀཱ། (ṭīkā) ཞེས་པ་ནི་བོད་སྐད་དུ་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། རྩ་བའི་གཞུང་གི་དོན་རྒྱས་པར་བཀྲལ་བའི་བསྟན་བཅོས་ཡིན་པར་སྟོན།
 ནཱ་མ། (nāma) ཞེས་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན།

 ༢. མཛད་པ་པོ་དང་བརྒྱུད་པ། 

 མཛད་པ་པོ། 
གཞུང་འདིའི་མཛད་པ་པོ་ནི་རྒྱ་གར་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་ནགས་ཀྱི་རིན་ཆེན་(Vanaratna, 1384-1468)ཡིན། ཁོང་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་རྣལ་འབྱོར་མའི་བྱིན་རླབས་ཐོབ་ཅིང་། དཔལ་ཧེ་རུ་ཀའི་དགའ་བ་མངོན་དུ་མཛད་པའི་གྲུབ་པའི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན།

 འགྱུར་གྱི་ལོ་རྒྱུས། 
གཞུང་གི་མཇུག་བྱང་ལྟར་ན། འགྲེལ་བ་འདི་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས་རྒྱལ་མཚན་དཔལ་བཟང་པོས་(1356-1432)གསོལ་བ་བཏབ་པ་དང་། གྲུབ་ཆེན་ཞང་གི་རིང་ལུགས་འཛིན་པ་བསོད་ནམས་རིན་ཆེན་གྱིས་བསྐུལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་ནགས་ཀྱི་རིན་ཆེན་རང་ཉིད་དང་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོ་གཞོན་ནུ་དཔལ་(འགོས་ལོ་ཙཱ་བ། 1392-1481)གཉིས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་སྣེའུ་གདོང་དུ་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་པའོ།།

 ༣. རྒྱབ་ལྗོངས་དང་མཛད་པའི་དགོས་པ། 
འགྲེལ་བ་འདི་མཛད་པའི་དགོས་པ་གཙོ་བོ་ནི། གསང་སྔགས་ཀྱི་ལམ་ལ་ཞུགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཕྱི་རོལ་གྱི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཆོ་ག་དང་། དཀྱིལ་འཁོར་བྲི་བ་སོགས་བཅོས་མའི་བྱ་བ་ཙམ་ལ་ཞེན་ནས་དོན་གྱི་སྙིང་པོ་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ངོ་མ་འཆར་བའི་གེགས་སུ་འགྱུར་བར་དགོངས་ནས་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན། གཞུང་འདིས། "དེས་ན་བརྫུན་ཞིང་གཡོ་བ་བྱེད་པ་བྱས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་སམ། སྒོམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཅི་བྱ་ཞེས་དགོངས་སོ།།" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ཕྱི་རོལ་གྱི་ཆོ་ག་ནི་ནང་གི་དོན་རྟོགས་པའི་ཐབས་ཙམ་ཡིན་པ་ལས་དམིགས་ཡུལ་མཐར་ཐུག་མིན་པར་བསྟན་ཏེ། རྒྱུད་རྒྱས་པོ་རྣམས་རྟོགས་དཀའ་བའི་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རང་ལུས་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་རྫོགས་རིམ་གྱི་གནད་རྣམས་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོགས་པའི་ཆེད་དུ་མཛད་པའོ།།

 ༤. གཞུང་ཚད་དང་བརྗོད་དོན། 
གཞུང་འདི་ལ་རྒྱས་པར་བསྟན་པ་ཞེས་པའི་ས་བཅད་ཆེན་པོ་བཅུས་བསྡུས་ཡོད། ས་བཅད་སོ་སོའི་བརྗོད་དོན་གཙོ་བོ་ནི་གཤམ་གསལ་ལྟར་ཡིན།

 རྒྱས་པར་བསྟན་པ་དང་པོ། དཔལ་ཧེ་རུ་ཀ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་གྱི་རང་བཞིན་དུ་བསྟོད་ནས་ཕྱག་འཚལ་བ་དང་། བསྐྱེད་རིམ་གྱི་བཅོས་མའི་ཆོ་ག་ནི་ནང་དོན་རྟོགས་པའི་ཐབས་ཙམ་ཡིན་པར་གདམས་པ།
 རྒྱས་པར་བསྟན་པ་གཉིས་པ། རང་ལུས་ཀྱི་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ལྷ་དང་ལྷ་མོའི་རང་བཞིན་དུ་གྲུབ་ཚུལ་བསྟན་ཡོད། དཔེར་ན། ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་སངས་རྒྱས་རིགས་ལྔ་དང་། ཁམས་རྣམས་ནི་ལྷ་མོ་སྤྱན་མ་སོགས་ཡུམ་བཞིའི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་བཤད།
 རྒྱས་པར་བསྟན་པ་གསུམ་པ། སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་སྒོ་གསུམ་ནི་ལྷ་ཚོགས་ཀྱི་གཞལ་ཡས་ཁང་གི་སྒོ་ཡིན་ཚུལ་དང་། དེ་དག་ཏུ་རྒྱུ་བའི་རྩ་དང་རླུང་རྣམས་ཀྱང་ལྷའི་རང་བཞིན་དུ་བསྟན་ཡོད།
 རྒྱས་པར་བསྟན་པ་བཞི་པ། ནང་ལུས་ཀྱི་གནས་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་(སྤྱི་བོ་སོགས་)ཕྱི་རོལ་གྱི་གནས་ཆེན་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་(པུལླཱི་ར་མ་ལ་ཡ་སོགས་)དང་ངོ་བོ་གཅིག་པ་དང་། དེ་དག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་བཅུའི་རང་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས་ཡོད།
 རྒྱས་པར་བསྟན་པ་ལྔ་པ། གནས་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་དང་ལུས་ཀྱི་གནས་སོ་སོའི་འབྲེལ་བ་ཞིབ་ཕྲར་བཤད་ཅིང་། དེ་དག་ཏུ་གནས་པའི་རྩ་ཕྲན་རྣམས་མཁའ་འགྲོ་མའི་རང་བཞིན་དུ་བསྟན་ཡོད།
 རྒྱས་པར་བསྟན་པ་དྲུག་པ། རང་ལུས་ཀྱི་རྩའི་འཁོར་ལོ་རྣམས་རྣལ་འབྱོར་མ་དང་དཔའ་བོའི་ཚོགས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་བཤད་པ་དང་། དེའི་གཙོ་བོ་ནི་སྙིང་གར་གནས་པའི་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་ཡིན་ཚུལ་བསྟན་ཡོད།
 རྒྱས་པར་བསྟན་པ་བདུན་པ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་པོ་རེ་རེ་ནས་རང་ལུས་ཀྱི་རྩ་དང་མཁའ་འགྲོ་མ་སོ་སོའི་རང་བཞིན་དུ་སྦྱར་ནས་རྣམ་པར་དག་ཚུལ་བསྟན་ཡོད།
 རྒྱས་པར་བསྟན་པ་བརྒྱད་པ། ཕྱི་རོལ་གྱི་ཆོ་ག་རྣམས་ནང་གི་རྣལ་འབྱོར་དུ་བསྒྱུར་ཏེ་བསྟན་ཡོད། དཔེར་ན། ལུས་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། རྩ་ནི་ཐིག་སྐུད། ཁམས་རྣམས་ནི་རྡུལ་ཚོན། གཏུམ་མོ་ནི་སྦྱིན་སྲེག་གི་མེ། དབུགས་ནི་བཟླས་བརྗོད་ཡིན་ཚུལ་གསུངས།
 རྒྱས་པར་བསྟན་པ་དགུ་པ། སྔགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ནི་ལྟེ་བར་གནས་པའི་ཨ་ཡིག་ལས་བྱུང་ཚུལ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པའི་སྔགས་དེས་དངོས་གྲུབ་ཐམས་ཅད་སྒྲུབ་ནུས་ཚུལ་བསྟན་ཡོད།
 རྒྱས་པར་བསྟན་པ་བཅུ་པ། ལུས་ལ་གནས་པའི་འཁོར་ལོ་བཞི་ནི་སྐུ་གསུམ་དང་ངོ་བོ་ཉིད་སྐུའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཚུལ་དང་། ཉི་ཟླའི་རྩ་ལས་རྒྱུ་བའི་ཐིག་ལེ་དཀར་དམར་འདྲེས་པ་ལས་ལྷན་སྐྱེས་ཡེ་ཤེས་འཆར་ཚུལ་དང་། "དཔྱིད་ཀྱི་ཐིག་ལེ་"ཞེས་པའི་མཚན་དོན་བསྡུས་ནས་བསྟན་ཡོད།

 ༥. ལྟ་གྲུབ་གཙོ་བོ། 
གཞུང་འདིའི་ལྟ་གྲུབ་གཙོ་བོ་ནི་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ལྟ་བ་དེ་ཡིན། རང་གི་ལུས་ནི་སྤང་བྱ་མ་ཡིན་པར་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་གཞལ་ཡས་ཁང་དངོས་ཡིན་པ་དང་། རྩ་རླུང་ཐིག་ལེ་རྣམས་ནི་ལྷ་དང་ལྷ་མོའི་རང་བཞིན་དུ་གདོད་མ་ནས་གྲུབ་ཡོད་པར་འདོད། ལམ་གྱི་གནད་ནི་ཕྱི་ནས་གསར་དུ་སྒྲུབ་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། ནང་དུ་ཡེ་ནས་གནས་པའི་དབྱིངས་དང་ཡེ་ཤེས་དེ་ཉིད་ངོ་ཤེས་པར་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པར་ནན་ཏན་དུ་གསུངས་ཡོད། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་སྒོམ་བྱུང་གི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྩལ་ལས་འཆར་བ་ལས་བཅོས་མའི་སྒོམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོབ་བྱ་ཞིག་མིན་པར་བསྟན།

 ༦. གལ་གནད་དང་ཤུགས་རྐྱེན། 
གསང་སྔགས་ཀྱི་ལམ་ལ་ཉམས་ལེན་བྱེད་པ་ལ། འགྲེལ་བ་འདི་ནི་བསྐྱེད་རིམ་གྱི་གོ་བ་ནས་རྫོགས་རིམ་གྱི་ཉམས་ལེན་དངོས་ལ་སྒྱུར་བའི་ཟམ་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་པས་གལ་གནད་ཤིན་ཏུ་ཆེ། འདིས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཆོ་གའི་རྣམ་གྲངས་རྣམས་ནང་གི་རྩ་རླུང་ཐིག་ལེའི་རྣལ་འབྱོར་དང་ཇི་ལྟར་སྦྲེལ་དགོས་པའི་ལམ་སྟོན་གསལ་པོ་མཛད་ཡོད། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་ཁག་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་དུ་ནག་པོ་པའི་བརྒྱུད་པ་འཛིན་པའི་ས་སྐྱ་དང་བཀའ་བརྒྱུད་སོགས་ཀྱི་ནང་རྫོགས་རིམ་གྱི་ཉམས་ལེན་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད། འདི་ནི་ལུས་དཀྱིལ་གྱི་གདམས་ངག་གི་གཞུང་ཚད་ལྡན་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད།

 ༧. ཟུར་ལྟའི་ནང་དོན། 

 འཁོར་ལོ་སྡོམ་པ།
 ཧེ་རུ་ཀ།
 རྫོགས་རིམ།
 ནག་པོ་པ།
 ནགས་ཀྱི་རིན་ཆེན།
 གཞོན་ནུ་དཔལ།

 ༨. རྩ་འགྲེལ། 

 རྩ་བ། གྲུབ་ཆེན་ནག་པོ་པས་མཛད་པའི་«དཔྱིད་ཀྱི་ཐིག་ལེ།»
 འགྲེལ་པ། གཞུང་འདི་ནི་རྩ་བ་དེའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་ཡིན།

 ༩. དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ། 

 ༡. ནང་ཁུལ་གྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ། 

 ཝེ་ཁེ་ཡིག་མཛོད། «དཔྱིད་ཀྱི་ཐིག་ལེའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ།»

 ༢. ཕྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ། 

 Buddhist Digital Resource Center (BDRC). Vasantatilakaṭīkā, W1KG4233. https://library.bdrc.io/show/bdr:W1KG4233.