འཕགས་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད།

འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ། (Ariya Aṭṭhaṅgika Magga) (Noble Eightfold Path) 
འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གདམས་ངག་ཡིན། འདི་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པ་སྟེ་ “སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་” ཞེས་བསྟན་ཡོད། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རབ་ཏུ་བསྐོར་བའི་མདོ་ (SN 56.11) ལས། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ “འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་འདི་ཁོ་ན་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ། ཡང་དག་པའི་ངག ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ། ཡང་དག་པའི་དྲན་པ། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ།།” ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ནི་ཞི་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ། བྱང་ཆུབ་པ་དང་། ཐར་པ་ལ་འཁྲིད་པའི་དབུ་མའི་ལམ་ཡིན། མདོར་ན། ལམ་འདི་ནི་ཤེས་རབ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས། ཏིང་ངེ་འཛིན་བཅས་གོང་དུ་སྤེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཉམས་ལེན་བརྒྱད་ཀྱི་ཚོགས་པ་ཞིག་ཡིན། ཡན་ལག་རེ་རེས་གཞན་རྣམས་ལ་གྲོགས་བྱེད་པ་སྟེ། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཞིག་གིས་གསུངས་པ་ལྟར། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་ནས་ཡོད་ཅིང་། རེ་རེས་གཞན་རྣམས་སྐྱེད་པ་ལ་ཕན་གྲོགས་བྱེད། (དེས་ན་མི་ཞིག་གིས་དེ་དག་གོ་རིམ་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་ནང་དུ་ཉམས་ལེན་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པར། ལྷན་ཅིག་ཏུ་གོང་དུ་སྤེལ་དགོས།) ལམ་འདིས་ང་ཚོའི་བསམ་བློ་དང་། སྨྲ་བརྗོད། བྱ་སྤྱོད། ཉམས་ལེན་བཅས་ལ་ལམ་སྟོན་བྱས་ཏེ། ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ནང་གི་བྱ་བ་དཀྱུས་མ་རྣམས་དྲན་པ་དང་སྙིང་རྗེ་གོང་དུ་སྤེལ་བའི་གོ་སྐབས་སུ་བསྒྱུར་བར་བྱེད།

 ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ། (sammā-diṭṭhi) 
ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་གནས་ལུགས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་ལ་ཟེར། ལག་ལེན་གྱི་སྟེང་ནས་བཤད་ན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་གྱི་སྙིང་པོ་ (ལྷག་པར་དུ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་དང་ལས་རྒྱུ་འབྲས་) ལ་གོ་བ་ཆགས་པ་ལ་ཟེར། ལམ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་མདོ་ (SN 45.8) ལས། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་དེའི་མཚན་ཉིད་འདི་ལྟར་གསུངས་ཏེ། “སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ། སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་ཤེས་པ། སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་ཤེས་པ་” ཡིན། དེས་ན་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ཅིག་གིས་འཚོ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་དང་། སྲེད་པས་དེ་བསྐྱེད་པ་དང་། ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་འགོག་ཐུབ་པ་བཅས་ལ་གོ་བ་ལོན་ཡོད། མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ། བདག་མེད་པ་ (anicca, dukkha, anattā) བཅས་ཀྱི་གོ་བ་གསལ་པོ་འདི་ནི་པ་ལིའི་སྡེ་སྣོད་ (Pāli Canon) ཡོངས་སུ་ནན་བཤད་བྱས་ཡོད། དཔེར་ན། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བའི་མདོ་ (Sammaditthi Sutta) ལས། གང་ཟག་ཅིག་གིས་སྡུག་བསྔལ་དང་། དེའི་རྒྱུ། ལམ་བཅས་ལ་གོ་བ་ཡོངས་སུ་ཆགས་ཏེ། སྲེད་པ་དང་མ་རིག་པ་རྩད་ནས་བཅད་པའི་ཚེ་ན། དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བརྗོད་པར་གསུངས།

ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གསུང་རབ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་འམ་ཤེས་རབ་ (prajñā) ཀྱི་གལ་གནད་ཆེ་བར་བསྟན་ཡོད། དཔེར་ན། རྒྱལ་སྲས་ཞི་བ་ལྷས་སྤྱོད་འཇུག་ (ལེའུ་དགུ་པ་) ལས། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་སྟོང་པ་ཉིད་རྟོགས་པ་གཉིས་དོན་གཅིག་ཏུ་གསུངས་ཏེ། “ཆོས་རྣམས་ལ་རང་དབང་གིས་གྲུབ་པའི་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པ་ཡིན། དེས་ན། ཆོས་རྣམས་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་མེད་པར་རྟོགས་པ་ལ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ།།” ཐེག་ཆེན་གྱི་ལྟ་བ་འདིའི་ནང་དུ། ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟེན་འབྲེལ་དང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པར་མཐོང་བ་ནི་ཐར་པ་འཐོབ་བྱེད་ཀྱི་ཟབ་མོའི་ཤེས་རབ་དེ་ཡིན། (ཤེར་ཕྱིན་གྱི་མདོ་རྣམས་ལས་ཀྱང་འདི་ཉིད་བསྐྱར་ཟློས་བྱས་ཏེ། གཟུགས་དང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ “སྟོང་པ་” ཡིན་པར་བསྟན་པ་ནི། ཐེག་དམན་གྱི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞིའི་ནན་བཤད་ལ་ཁ་སྐོང་བྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཅིག་ཡིན།)

 ཡང་དག་པའི་ལྟ་བའི་གནད་དོན་གཙོ་བོ། 
 འདི་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་དང་ལས་རྒྱུ་འབྲས་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་པ་ལ་ཟེར།
 འདི་ནི་ལམ་གྱི་སྔོན་འགྲོ་ཡིན། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་མེད་ན་ཡན་ལག་གཞན་རྣམས་ལ་ཁ་ཕྱོགས་མེད།
 ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ནང་། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་རང་གི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ངོ་ཤེས་པ་དང་། དངོས་པོ་རྣམས་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ལྟར་མཐོང་བ་ (དཔེར་ན། མི་རྟག་པའི་གནས་སྟངས་དང་འབྲེལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་བསྐྱེད་པ་ཤེས་པ་ལྟ་བུ་) ལ་ཟེར།

 ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ། (sammā-saṅkappa) 
ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་ (སྐབས་འགར་ཡང་དག་པའི་དམ་བཅའ་འམ་ཡང་དག་པའི་བསམ་པ་ཡང་ཟེར་) ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན། འདི་ནི་ང་ཚོའི་ལས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་ཀྱི་ཀུན་སློང་ལ་ཟེར། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གསུངས་ཏེ། ངེས་འབྱུང་གི་རྟོག་པ་ (སྲེད་པ་སྤོང་བ)། མི་གནོད་པའི་རྟོག་པ་ (ཞེ་སྡང་དང་ཁོང་ཁྲོ་སྤོང་བ)། རྣམ་པར་མི་འཚེ་བའི་རྟོག་པ་ (སྙིང་རྗེ་དང་གདུག་རྩུབ་སྤོང་བ་) བཅས་སོ།། མདོ་ (SN 45.8) ལས། “ངེས་འབྱུང་ལ་དམིགས་པ་དང་། མི་གནོད་པ་ལ་དམིགས་པ། མི་འཚེ་བ་ལ་དམིགས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ།།” དཀྱུས་མའི་སྐད་ཆའི་ནང་བཤད་ན། འདོད་ཆགས་མེད་པ་དང་། བྱམས་པ། སྙིང་རྗེ་བཅས་ཀྱི་བསམ་པ་བསྟེན་པ་ལ་ཟེར། དཔེར་ན། དངོས་པོ་དང་འབྲེལ་བ་ལ་ཞེན་ཆགས་བྱེད་པའི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་བ་ལ་དང་ལེན་བྱེད་པའི་བསམ་པ་བཅངས་པ། “ངས་འདི་ལ་སྡང་” ཞེས་བསམ་པའི་ཚབ་ཏུ་མཛའ་བརྩེ་སྐྱེད་པ། རང་འདོད་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པར་དམིགས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པས་ང་ཚོའི་བྱ་བའི་རྒྱབ་ཀྱི་ཀུན་སློང་དག་པར་བྱེད།

ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ནང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་གྱིས་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པའི་དོན་མཚོན་ཡོད། སྤྱོད་འཇུག་ལས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་བྱང་ཆུབ་འཐོབ་པར་བྱེད་པའི་གཞན་ཕན་གྱི་བསམ་པ་ (སྙིང་རྗེའི་དམ་བཅའ་) བསྐྱེད་པར་བསྐུལ། དཔལ་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེས་གསུངས་པ་ལྟར། སེམས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་གནས་ལུགས་ (སྟོང་པ་ཉིད་དང་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་) རྟོགས་པའི་ཚེ། “སེམས་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་བསམ་པ་མི་སྐྱེ་ཞིང་། རྣམ་རྟོག་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་དགེ་བར་འགྱུར་བས་ན། འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་ཡིན།” ཞེས་གསུངས། དོན་དག་ནི། ཟབ་མོའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རང་བཞིན་གྱིས་གཞན་ལ་ཕན་སེམས་དང་གནོད་སེམས་མེད་པ་བསྐྱེད་པ་ཡིན། དེས་ན། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་སྒོམ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་སེམས་སྦྱོང་བ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ཞེ་སྡང་། འདོད་ཆགས་བཅས་ལས་བཟློག་སྟེ། སྦྱིན་པ་དང་། བྱམས་པ། ཤེས་རབ་བཅས་ལ་ཕྱོགས་པ་ལ་ཟེར།

 ཡང་དག་པའི་རྟོག་པའི་གནད་དོན་གཙོ་བོ། 
 འདི་ནི་སྲེད་པ་སྤོང་བའི་དམ་བཅའ་དང་། བྱམས་པ་ (mettā) དང་སྙིང་རྗེ་འམ་མི་འཚེ་བ་ཉམས་ལེན་བྱེད་པ་ལ་ཟེར།
 མདོ་རྣམས་ལས། འདི་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ (མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་) འདུལ་བ་དང་། དེ་དག་གི་ལྡོག་ཕྱོགས་གོང་དུ་སྤེལ་བ་ལ་ཟེར།
 ལག་ལེན་གྱི་ནང་དུ། འདིས་ཁོང་ཁྲོ་དང་འདོད་ཆགས་རྣམས་བཟོད་པ་དང་། བྱམས་པ། སྦྱིན་པ་བཅས་སུ་སྒྱུར་བར་བྱེད་ཅིང་། ང་ཚོ་ལས་ཡང་དག་པ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད།

 ཡང་དག་པའི་ངག (sammā-vācā) 
ཡང་དག་པའི་ངག་ནི་བདེན་པ་དང་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་སྨྲ་བ་ལ་ཟེར། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་སྤང་བྱ་བཞི་གསུངས་ཏེ། རྫུན་མི་སྨྲ་བ། ཕྲ་མ་ (དབྱེན་སྦྱོར་གྱི་གཏམ་) མི་སྨྲ་བ། ཚིག་རྩུབ་མི་སྨྲ་བ། ངག་འཁྱལ་མི་སྨྲ་བ་བཅས་སོ།། མདོ་ (SN 45.8) ལས། “རྫུན་སྤོང་བ། ཕྲ་མ་སྤོང་བ། ཚིག་རྩུབ་སྤོང་བ། ངག་འཁྱལ་སྤོང་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་ངག་ཅེས་བྱའོ།།” དམིགས་ཡུལ་ནི་དྲང་པོ་དང་། མཐུན་ལམ། འཇམ་པོ། དོན་དང་ལྡན་པའི་འབྲེལ་ལམ་བྱེད་པ་དེ་ཡིན། གཡོ་སྒྱུ་དང་ཁ་བསག་གི་ཚབ་ཏུ་བདེན་པ་དང་། མཛའ་བརྩེ། ཡར་སྐུལ་གྱི་སྐད་ཆ་བཤད་པ། དམོད་མོ་དང་སྤྱོ་བའི་ཚབ་ཏུ་ཁོང་ཁྲོ་ལངས་པའི་སྐབས་སུའང་འཇམ་པོར་སྨྲ་བ་ལ་ཟེར། མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་རྫུན་དང་། ཕྲ་མ། ངག་འཁྱལ་བཅས་ནི་སྤང་བར་བྱ་བའི་མི་དགེ་བའི་ལས་སུ་བགྲངས་ཡོད།

ཐེག་ཆེན་གྱི་གསུང་རབ་ལས་ཀྱང་དགེ་བའི་ངག་ལ་ནན་བཤད་བྱས་ཡོད། དཔེར་ན། དཔལ་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེས་གསུངས་པ་ལྟར། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་རྟོག་པ་ཆགས་ཟིན་པའི་ཚེ་ན། གང་ཟག་དེས་རང་བཞིན་གྱིས་གཞན་ལ་ཕན་པའི་ཚིག་ཁོ་ན་སྨྲ་བར་འགྱུར། ཁོང་གིས། “སེམས་དགེ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཚེ། ལུས་དང་ངག་གི་མི་དགེ་བ་མི་འབྱུང་ཞིང་། སྨྲས་པ་ཐམས་ཅད་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པར་འགྱུར་བས་ན། འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་ངག་ཡིན།” ཞེས་གསུངས། དམ་ཆོས་པད་དཀར་ལ་སོགས་པའི་ཐེག་ཆེན་གྱི་མདོ་རྣམས་ལས་ “ལེགས་པར་སྨྲས་པའི་ཚིག་” གིས་དད་པ་དང་གོ་བ་སྤེལ་བ་ལ་བསྔགས་བརྗོད་མཛད་ཡོད།

ཡང་དག་པའི་ངག་གི་གནད་དོན་གཙོ་བོ།

 རྫུན་དང་། ཁ་བསག ཕྲ་མ། དབྱེན་སྦྱོར། གནོད་པའི་ཚིག་བཅས་སྤང་བར་བྱ།
 བདེན་པ་དང་། འཇམ་པོའི་ཚིག མཐུན་ལམ་བཟོ་བའི་ངག་བཅས་གོང་དུ་སྤེལ།
 ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ནང་། མ་སྨྲས་པའི་སྔོན་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་པ་སྟེ། འདི་བདེན་པ་ཡིན་ནམ། འདི་བྱམས་པའི་ཚིག་ཡིན་ནམ། འདི་བཤད་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ།

 ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ། (sammā-kammanta) 
ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ནི་ལུས་ཀྱི་བྱ་བའི་སྟེང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་ཟེར། འདི་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་ (འམ་གནོད་པ་བྱེད་པ་) དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ། ལོག་གཡེམ་བཅས་སྤོང་བ་ལ་གོ་དགོས། མདོ་ (SN 45.8) ལས། “སྲོག་གཅོད་པ་སྤོང་བ། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་སྤོང་བ། མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤོང་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ཞེས་བྱའོ།།” འདི་དག་ནི་ནང་པའི་སྡོམ་པ་དང་པོ་གསུམ་དང་མཐུན་པ་ཡིན། ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ནི་སྲོག་ལ་བརྩི་བཀུར་བྱེད་པ་ (སེམས་ཅན་ལ་མི་གསོད་ཅིང་མི་གནོད་པ་) དང་། གཞན་གྱི་ཅ་དངོས་ལ་བརྩི་བཀུར་བྱེད་པ། འབྲེལ་ལམ་ལ་བརྩི་བཀུར་བྱེད་པ་ (གཞན་ལ་བཤུ་གཞོག་དང་བསླུ་བྲིད་མི་བྱེད་པ་) བཅས་ལ་ཟེར། དེ་བཞིན་ཉིན་རེའི་ལས་འགན་ནང་དྲང་པོ་བྱེད་པ་སྟེ། གཞན་ལ་བཤུ་གཞོག་བྱེད་པའི་ཚབ་ཏུ་རོགས་པ་བྱེད་པ་དང་། དྲང་པོ་བྱེད་པ། ཉམ་ཐག་ལ་ལྟ་སྐྱོང་བྱེད་པ་བཅས་སོ།།

ཐེག་ཆེན་གྱི་གསུང་རབ་ལས་ཀྱང་འདི་ཉིད་དགེ་བའི་རྩ་བར་བསྟན་ཡོད། དཔེར་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསླབ་པ་ལས་ཕར་ཕྱིན་ (ཚུལ་ཁྲིམས་) གྱི་ནང་དུ་ཡང་དག་པའི་སྤྱོད་པ་ཚར་གཅོད་པ་ཚུད་ཡོད། དཔལ་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེས་ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་འདི་ལྟར་བསྡུས་ཏེ། “ལས་ཅི་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་གཞན་གྱི་དོན་དུ་འགྱུར་བས་ན། འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ཡིན།” ཞེས་གསུངས། དེས་ན་རང་འདོད་དང་གནོད་པའི་བྱ་བའི་ཚབ་ཏུ་ཡང་དག་པའི་ལས་ཐམས་ཅད་ནི་གཞན་གྱི་ཕན་བདེའི་ཕྱིར་སྙིང་རྗེས་ཀུན་ནས་བསླངས་ཏེ་བྱེད་པ་དག་ཡིན

 ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ཡི་གནད་དོན་གཙོ་བོ། 
 སྲོག་གཅོད་པ་འམ་རྨས་སྐྱོན་གཏོང་བ། མ་བྱིན་ལེན། ལོག་གཡེམ་བཅས་སྤང་བར་བྱ།
 བྱམས་པ་དང་སྦྱིན་པའི་སྒོ་ནས་བྱ་བ་སྒྲུབ་པ་ (དཔེར་ན། ལྟོགས་པ་ལ་ཟས་སྦྱིན་པ་དང་། ནད་པ་ལ་ལྟ་སྐྱོང་བྱེད་པ་སོགས་ནི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ཡིན)།
 སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བརྩི་བཀུར་དང་སྙིང་རྗེས་སྐྱོང་བ། ཐ་ན་ཉིན་རེའི་བྱ་བ་ (ལས་ཀའི་སར་རོགས་པ་བྱེད་པ་དང་། རླངས་འཁོར་ཉེན་མེད་དུ་གཏོང་བ་) རྣམས་ཀྱང་ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐར་མཐོང་བར་བྱ།

 ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ། (sammā-ājīva) 
ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་ནི་གཞན་ལ་མི་གནོད་པའི་སྒོ་ནས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བ་ལ་ཟེར། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཚུལ་མིན་གྱི་ཚོང་རིགས་ལྔ་བཀག་སྡོམ་མཛད་དེ། མཚོན་ཆའི་ཚོང་། སེམས་ཅན་ (བྲན་གཡོག་) གི་ཚོང་། ཤའི་ཚོང་ (བཤས་ར་)། བཟི་སྨན་གྱི་ཚོང་། དུག་གི་ཚོང་བཅས་སོ།། ལས་ཀ་འདི་དག་ལ་ཞུགས་ན་ཐད་ཀར་འམ་བརྒྱུད་ནས་སྡུག་བསྔལ་བསྐྱེད་པར་འགྱུར། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་ནི་ལས་ཀ་དྲང་པོ་འདེམས་པ་དང་ཚོང་ལས་ཁ་དྲང་པོ་བྱེད་པ་ལ་ཟེར། དཔེར་ན། ཁྱིམ་པ་ཞིག་གིས་དྲང་པོའི་ལས་ཀ་ (སོ་ནམ་པ་དང་། དགེ་རྒན། བཟོ་པ་སོགས་) ལ་བརྟེན་ནས་དངུལ་བཙལ་དགོས་པ་ལས་གནོད་པ་བྱེད་པའི་ལས་ཀ་སྤང་དགོས།

པ་ལིའི་སྡེ་སྣོད་ལས་ཚོང་བའི་མདོ་ (AN 5.177) ལས། “དགེ་སློང་དག དགེ་བསྙེན་གྱིས་ཚོང་ལས་ལྔ་ལ་འཇུག་པར་མི་བྱ་སྟེ། མཚོན་ཆ་དང་། སེམས་ཅན། ཤ། བཟི་སྨན། དུག་གི་ཚོང་ངོ་།།” མདོ་འདིས་འཚེ་བ་དང་ངན་ལང་ལ་རམ་འདེགས་བྱེད་པའི་འཚོ་བ་བཀག་ཡོད། ཕྱོགས་གཞན་ནས་བཤད་ན། སྲོག་ལ་ཕན་པའི་ལས་ཏེ་དཔེར་ན། ཚལ་འཚོང་བ་དང་། རིག་རྩལ་སློབ་པ། དགོས་མཁོ་ཡོད་པའི་ཅ་ལག་བཟོ་བ་སོགས་ནི་ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་ཡིན།

ཐེག་ཆེན་གྱི་ལྟ་བ་ལས་ཀྱང་ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་ནི་སྙིང་རྗེ་དང་འབྲེལ་ནས་ཡོད། དཔལ་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེས་གསུངས་པ་ལྟར། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ “རྟག་ཏུ་ཆོག་ཤེས་ལྡན་ཞིང་། ལོག་འཚོ་ལྔའི་དྲི་མས་མ་གོས་པ་” ཞེས་དང་། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་ནི་ “བཙོག་པ་མེད་པ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ། གཞན་ལ་གནོད་པ་མེད་པའི་” ལས་ཀ་ལ་གསུངས། ལག་ལེན་གྱི་ནང་དུ། འདི་ནི་རང་ཉིད་དང་རང་གི་ནང་མི་རྣམས་དྲང་པོས་གསོ་བ་དང་། ཐོབ་པའི་ནོར་རྣམས་སྦྱིན་པ་ (dāna) ལ་སོགས་པའི་དགེ་བའི་ལས་ལ་གཏོང་བ་ལ་ཟེར།

 ཡང་དག་པའི་འཚོ་བའི་གནད་དོན་གཙོ་བོ། 
 གཞན་ལ་གསོད་པ་འམ་བཤུ་གཞོག་བྱེད་པའི་ལས་ཀ་ལ་བརྟེན་ནས་དངུལ་མི་འཚོལ་བ། (བཀག་སྡོམ་བྱས་པའི་ཚོང་ལྔ་སྟེ། མཚོན་ཆ། བྲན་གཡོག བཤས་ར། བཟི་སྨན། དུག་བཅས་སོ།།)
 ཚུལ་མཐུན་དང་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པའི་ལས་ཀ་འདེམས་པ།
 ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ནང་། འདི་ནི་ལས་ཀའི་སར་ལྐོག་ཟ་རུལ་སུངས་ལ་ཁ་གཏད་གཅོག་པ་དང་། མ་དྲང་པོའི་ཚོང་སྤོང་བ། ཚོང་ལས་ནང་མིག་དཔེ་བཟང་པོ་སྟོན་པ་ལ་ཟེར།

 ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ། (sammā-vāyāma) 
ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་ནི་དགེ་བ་གོང་དུ་སྤེལ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་གོམས་གཤིས་སྤོང་བའི་བརྩོན་འགྲུས་ལ་ཟེར། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འདི་ལ་ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་བཞི་ཞེས་གསུངས་ཏེ། (༡) མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་མི་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་འབད་པ། (༢) མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་འབད་པ། (༣) དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་འབད་པ། (༤) དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་རྣམས་གནས་པ་དང་གོང་དུ་སྤེལ་བའི་ཕྱིར་འབད་པ་བཅས་སོ།། དོན་དག་ནི། མི་ཞིག་གིས་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་། གཏི་མུག་བཅས་འགོག་པ་དང་། གལ་ཏེ་དེ་དག་བྱུང་ན་མེད་པར་བཟོ་བ། སྦྱིན་པ་དང་། བྱམས་པ། ཤེས་རབ་བཅས་སྐྱེད་པ། དེ་དག་སྟོབས་ལྡན་དུ་གནས་པར་བྱེད་པ་ལ་ཟེར། བརྩོན་འགྲུས་འདི་ནི་ཡན་ལག་གཞན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་ཡིན།

ལམ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་མདོ་ལས། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ “ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་ནི་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་མི་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེས་པ་རྣམས་སྤང་བའི་ཕྱིར། དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། སྐྱེས་པ་རྣམས་གནས་པ་དང་། འཕེལ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འདུན་པ་བསྐྱེད་པ་དང་། རྩོལ་བ། བརྩོན་འགྲུས་བརྩམ་པ་” ལ་གསུངས། རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདིས་ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་ནི་ཉམས་ལེན་གྱི་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་ལ་དགོས་པ་གསལ་པོ་བཟོས་ཡོད།

ཐེག་ཆེན་གྱི་ལུགས་ལས་ཀྱང་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕར་ཕྱིན་ (vīrya pāramitā) ནི་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་ཏུ་གསུངས། དཔལ་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེས་ “བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པ། གཞན་གྱི་དོན་བྱེད་པའི་ཚེ་ངལ་བ་དང་ཐང་ཆད་པ་མེད་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་ཡིན།” ཞེས་གསུངས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལམ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་ངལ་བ་མེད་པའི་ནུས་ཤུགས་དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་ཡིན།

 ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བའི་གནད་དོན་གཙོ་བོ། 
 སེམས་དག་པར་བྱེད་པ་དང་དགེ་བ་གོང་དུ་སྤེལ་བའི་ནུས་ཤུགས་བསྐྱེད་པ།
 རྒྱུན་མི་ཆད་པར་ (ཐ་ན་བྱ་བ་ཆུང་ངུའི་ནང་དུའང་) ཉམས་ལེན་བྱས་ཏེ། མི་དགེ་བའི་རྣམ་རྟོག་རྣམས་ཡལ་བར་བྱེད་པ་དང་དགེ་བའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་སྐྱེད་པར་བྱ།
 ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ནང་། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་ནི་དཔེར་ན། ཐང་ཆད་པའི་སྐབས་སུའང་སྒོམ་རྒྱག་རྒྱུར་འབད་པ་དང་། གོམས་གཤིས་ལྟར་མ་ཡིན་པར་བྱམས་པའི་སྒོ་ནས་སྨྲ་བ། ཡང་ན་ཤེས་བཞིན་གྱི་འབད་པའི་སྒོ་ནས་རང་གི་ཁོང་ཁྲོ་འགོག་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

 ཡང་དག་པའི་དྲན་པ། (sammā-sati) 
ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་ནི་ད་ལྟའི་སྐབས་སུ་དཔྱད་པ་མེད་པར་རྒྱུན་མི་ཆད་པའི་ཤེས་བཞིན་ལ་ཟེར། འདི་ནི་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་བཞི་ (satipaṭṭhāna) ཡི་སྒོ་ནས་སློབ་པ་སྟེ། ལུས་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་དང་། ཚོར་བ་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་། སེམས་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་། ཆོས་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་ (mental objects) བཅས་སོ།། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འདིའི་གལ་གནད་ནན་བཤད་མཛད་དེ། “འདི་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་པ་དང་། མྱ་ངན་དང་སྨྲེ་སྔགས་འདས་པར་བྱེད་པ། སྡུག་བསྔལ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་འཇོམས་པ། ཡང་དག་པའི་ལམ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ལམ་གཅིག་པུ་སྟེ། འདི་ལྟར་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་བཞི་པོ་འདི་དག་གོ་” ཞེས་གསུངས། དྲན་པ་དང་ལྡན་པའི་མི་ཞིག་གིས་རང་གི་ལུས་ཀྱི་འདུག་སྟངས་དང་། དབུགས་འབྱུང་རྔུབ། འགུལ་སྐྱོད་བཅས་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཚོར་བ་རྣམས་ཤེས་པ། རྣམ་རྟོག་དང་ཉོན་མོངས་རྣམས་འོང་བ་དང་འགྲོ་བ་ལ་བལྟ་བ། ཆོས་རྣམས་ (འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ཚུད་པའི་) དམིགས་ཡུལ་དུ་བྱས་ནས་དཔྱོད་པ་ལ་ཟེར།

དྲན་པ་ཉེར་བཞག་གི་མདོ་ (MN 10) ལས། གསལ་པོར་ལམ་སྟོན་མཛད་དེ། “འདིར་དགེ་སློང་ཞིག་གིས་ལུས་ལ་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་ཞིང་གནས་པ་དང་། ཚོར་བ་ལ་ཚོར་བའི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ། སེམས་ལ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ། ཆོས་ལ་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་ཞིང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པ། ཤེས་བཞིན་དང་ལྡན་པ། དྲན་པ་དང་ལྡན་པས་འཇིག་རྟེན་ལ་བརྐམ་ཆགས་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྤངས་ཏེ་གནས་སོ།།” མདོར་ན། མི་ཞིག་གིས་ཞེན་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་མེད་པར་དུས་ཚོད་རེ་རེ་ལ་དོ་སྣང་ཆེན་པོས་གནས་པ་ལ་ཟེར། ཟབ་མོའི་ཤེས་བཞིན་འདིས་གནས་ལུགས་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་བསྐྱེད་པར་བྱེད།

དཔལ་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེས་ཡང་དག་པའི་དྲན་པའི་སྐོར་ལ་ “རྟག་ཏུ་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་གྱི་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་གནས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་ཡིན།” ཞེས་བསྐྱར་ཟློས་མཛད། ལག་ལེན་གྱི་ནང་དུ། ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་ནི་ང་ཚོས་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་བྱེད་པ་དང་། སྨྲ་བ། བསམ་པ་བཅས་ཀྱི་ཚེ་ལམ་གྱི་དམིགས་ཡུལ་དྲན་པ་ལ་ཟེར། དཔེར་ན། གོམ་པ་རྒྱག་པའི་ཚེ་གོམ་པ་རེ་རེ་བཞིན་ཤེས་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་ལངས་པའི་ཚེ་ལོང་བས་བྱ་བ་བྱེད་པ་ལྟར་མ་ཡིན་པར་དེ་ཉིད་ངོ་ཤེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

 ཡང་དག་པའི་དྲན་པའི་གནད་དོན་གཙོ་བོ། 
 ལུས་དང་། ཚོར་བ། སེམས། ཆོས་བཅས་ལ་རྒྱུན་མི་ཆད་པའི་ཤེས་བཞིན་བརྟན་པོར་འཛུགས་པ།
 འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་རྩོལ་བ་དྲན་གསོ་བྱེད་མཁན་དེ་ཡིན།
 ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ནང་། དྲན་པ་ནི་སྟབས་བདེའི་སྦྱོང་བརྡར་ (དཔེར་ན། དབུགས་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་པ་འམ་ཚོར་བ་ལ་བལྟ་བ་ལྟ་བུ་) དང་། ཉིན་རེའི་བྱ་བ་ (ཟ་མ་ཟ་བ་དང་། སྐད་ཆ་བཤད་པ་) རྣམས་ལ་དོ་སྣང་བྱས་ཏེ་འཕྲུལ་འཁོར་ལྟར་བྱ་བ་མི་བྱེད་པ་ལ་ཟེར།

 ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན། (sammā-samādhi) 
ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཟབ་མོ་ལ་ཟེར། འདི་ནི་ལམ་གྱི་སེམས་སྦྱོང་བའི་ཡང་རྩེ་དེ་ཡིན། མདོ་ (SN 45.8) ལས། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འདི་ཉིད་བསམ་གཏན་བཞིའི་སྒོ་ནས་གསུངས་ཏེ།

 བསམ་གཏན་དང་པོ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ལས་དབེན་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་སྐྱེ་ཞིང་། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ།
 བསམ་གཏན་གཉིས་པ། རྩེ་གཅིག་པའི་སེམས་བརྟན་པོར་ཆགས་པས་རྟོག་དཔྱོད་ཞི་ཞིང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་དང་ལྡན་པ།
 བསམ་གཏན་གསུམ་པ། དགའ་བ་ཡལ་བར་གྱུར་ཏེ། བཏང་སྙོམས་དང་དྲན་པ་དང་ལྡན་ཞིང་ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ།
 བསམ་གཏན་བཞི་པ། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གཉིས་ཀ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ཏེ། བཏང་སྙོམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་དྲན་པ་རྩེ་གཅིག་པ་ལ་གནས་པ།

གནས་བབས་འདི་དག་གིས་སེམས་ཞི་བར་བྱེད་ཅིང་ལྷག་མཐོང་གི་ཤེས་རབ་ལ་གྲ་སྒྲིག་བྱེད། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ “འདོད་པ་ལས་དབེན་པ། མི་དགེ་བའི་ཆོས་ལས་དབེན་པས་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་གནས་པ་དང་། དེ་ནས་གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པ། བཞི་པ་ལ་གནས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ།།” ཞེས་གསུངས། དེས་ན་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་དང་རབ་ཏུ་ཞི་བ་ལ་ཟེར་བ་ལས། རྨོངས་པ་ལ་མི་ཟེར་བར། གསལ་ཞིང་ནུས་པ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ལ་ཟེར།

ཐེག་ཆེན་གྱི་འགྲེལ་པ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ (samādhi) ནི་གནད་འགག་ཆེན་པོ་ཡིན་པར་བསྟན་ཡོད། དཔལ་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེས་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ “བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སོགས་པའི་མཉམ་པར་བཞག་པ་ལ་གནས་པ་” ཡིན་པར་གསུངས། ལག་ལེན་གྱི་ནང་དུ། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གོང་དུ་སྤེལ་བ་ནི་ཉིན་རེའི་སྒོམ་གྱི་ཉམས་ལེན་ (དབུགས་དྲན་པ་ནས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་) བྱས་ནས་རིམ་བཞིན་ཞི་གནས་ཟབ་མོ་འཐོབ་པ་ལ་ཟེར། ཐ་ན་སྒོམ་གྱི་ཕྱི་རོལ་དུའང་། འདིས་སེམས་མ་འཐོར་བར་གནས་པ་ལ་གོ་སྟེ། དཔེར་ན། སེམས་རྒོད་པ་མེད་པར་ལས་ཀ་འམ་སློབ་སྦྱོང་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཏོད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

 ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གནད་དོན་གཙོ་བོ། 
 འདི་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་སྒོམ་ (ཟབ་མོའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་) ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེད་པ་ཡིན།
 བསམ་གཏན་རེ་རེས་སེམས་ཀྱི་ཞི་བ་དང་གསལ་ཆ་དྭངས་སུ་གཏོང་ཞིང་། མཐར་བཏང་སྙོམས་དང་དྭངས་གསལ་གྱི་ཤེས་པ་ལ་ཐུག་པར་བྱེད།
 ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ནང་། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཆ་ཤས་རྣམས་སེམས་བྱ་བ་ཞིག་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཏོད་པའི་ཚེ་ (དཔེར་ན། ལས་ཀ་འམ་སློབ་སྦྱོང་ལ་འཇུག་པའི་ཚེ་) སྐྱེ་བ་ཡིན་ནའང་། རྒྱུན་མི་ཆད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་འཐོབ་པ་ལ་ལམ་ལུགས་ལྡན་པའི་སྦྱོང་བརྡར་ (སྒོམ་) དགོས་པ་ཡིན།

 མཇུག་བསྡུ་བ། 
འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལྡན་པའི་འཚོ་བ་དང་། སེམས་སྦྱོང་བ། ཤེས་རབ་བཅས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཡོངས་ཀྱི་ལམ་སྟོན་ཞིག་ཡིན། ཡན་ལག་རེ་རེ་ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ནང་ཉམས་ལེན་བྱེད་དགོས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ལ་ལྟ་ཚུལ་དྲང་པོ་འཛིན་པ་ (ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་) ནས་བསམ་བློ་བཟང་པོ་ཆེད་དུ་འདེམས་པ་ (ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་) དང་། དྲང་པོ་དང་བྱམས་པའི་སྒོ་ནས་སྨྲ་བ་ (ཡང་དག་པའི་ངག་) ནས་སྙིང་རྗེའི་སྒོ་ནས་བྱ་བ་བྱེད་པ་ (ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་)། དྲང་པོའི་སྒོ་ནས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བ་ (ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་) ནས་རང་གི་སེམས་ལ་གཟབ་ནན་གྱིས་ལྟ་སྐྱོང་བྱེད་པ་ (ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་དང་། དྲན་པ། ཏིང་ངེ་འཛིན་) བཅས་སོ།། པ་ལིའི་སྡེ་སྣོད་ལས་ལམ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་ “ཞི་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ། སོ་སོར་བྱང་ཆུབ་པ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་འཁྲིད་པར་” ཡང་ཡང་ནན་བཤད་མཛད་ཡོད། མདོར་ན། ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གོང་དུ་སྤེལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། མི་ཞིག་གིས་རིམ་བཞིན་རང་གི་སེམས་མ་རིག་པ་དང་སྲེད་པ་ལས་ཐར་བར་བྱེད་ཐུབ། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལྟར། “འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་འདི་ནི་... སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་བྱེད་པའི་ལམ་ཡིན།” ཐེག་དམན་དང་ཐེག་ཆེན་གཉིས་ཀའི་ལུགས་ལ། ལམ་འདི་ལ་བརྒལ་བ་ནི་འཚོ་བའི་ནང་གི་ཤེས་རབ་དང་སྙིང་རྗེ་འཐོབ་པའི་ལམ་ངེས་པ་ཅན་དེ་ཡིན།