ཆུ་བོ་གངྒ་

༄༅། །གངྒཱའི་ཆུ་བོ་ནི་ཨེ་ཤེས་ཡ་གླིང་གི་ཆུ་བོ་གལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན་ལ། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཡིག་ཆའི་ནང་དུ་"གངྒཱ་"ཞེས་འབོད་ཅིང་།  དེ་ནི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་གངས་རི་ནས་འབབ་སྟེ་བྷང་ག་ལའི་རྒྱ་མཚོའི་བར་སྤྱི་ལེ་ ༢,༥༢༥ ཙམ་ཡོད།  ཆུ་བོ་འདི་ནི་མི་གྲངས་ས་ཡ་ ༦༥༥ ལྷག་གི་འཚོ་བའི་རྟེན་གཞི་ཡིན་པས། འཛམ་གླིང་གི་ཆུ་བོའི་གཤོང་ས་མི་འབོར་མང་ཤོས་དེ་ཆགས་ཡོད།  དངོས་པོའི་གནས་ལུགས་ཙམ་མ་ཟད། གངྒཱ་ནི་ཧིནྡུའི་ཆོས་ལུགས་དང་། ནང་པ་སངས་རྒྱས། བོན། གཅེར་བུ་པ་བཅས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཆགས་ཚུལ་ནང་དུ་གནས་བབས་མཐོ་པོ་བཟུང་ཡོད།  ལྷག་པར་དུ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ནང་དུ་ཆུ་བོ་འདི་ནི་གངས་རིན་པོ་ཆེ་དང་མ་ཕམ་གཡུ་མཚོ་ནས་འབབ་པའི་རྨ་བྱ་ཁ་འབབ་ (Karnali) དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པར་འདོད།    

 ས་ཁམས་ཀྱི་གཞི་རྟེན་དང་ཆུ་བོའི་གནས་སྟངས། 

གངྒཱའི་ཆུ་བོའི་གཤོང་ས་ནི་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ས་ཡ་ ༡.༢ ཙམ་ཡོད་ཅིང་། དེ་ནི་རྒྱ་གར་དང་། བལ་པོ། བྷང་ག་ལ། ཀྲུང་གོ་ (བོད་) བཅས་རྒྱལ་ཁབ་བཞིའི་ས་མཚམས་སུ་ཁྱབ་ཡོད།  ཆུ་བོ་འདི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༣,༠༠༠ ལྷག་ནས་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་བར་དམའ་རུ་འབབ་ཀྱི་ཡོད།    

 ཆུ་འགོའི་ཆུ་རྒྱུན་ཁག 

གངྒཱ་ནི་ཆུ་རྒྱུན་ཁ་ཤས་འདྲེས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན།    

ཆུ་རྒྱུན་གྱི་མིང་།	ཆུ་འགོའི་གནས།	དམིགས་བསལ་གནས་བབས།
བྷཱ་གཱི་ར་ཐི། (Bhagirathi)	གངྒོ་ཏྲིའི་གངས་རི། (Gomukh)	ཧིནྡུའི་སྲོལ་རྒྱུན་ལྟར་ན། འདི་ནི་གངྒཱའི་ཆུ་འགོ་ངོ་མ་དེ་ཡིན།
ཨ་ལཀ་ནནྡཱ། (Alaknanda)	ས་ཏོ་པནྠ་གངས་རི།	
བྷཱ་གཱི་ར་ཐི་ལས་རིང་ཞིང་ཆུ་ཚད་མང་བ། 

མན་དཱ་ཀི་ནི། (Mandakini)	ཆོ་ར་བཱ་རི་གངས་རི།	ཀེ་དར་ནཱཐ་ (Kedarnath) གནས་མཆོག་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད།

ཆུ་རྒྱུན་འདི་དག་དེ་ཝ་པྲ་ཡཱ་ག་ (Devprayag) རུ་མཉམ་དུ་འདྲེས་པ་ནས་བཟུང་"གངྒཱ་"ཞེས་པའི་མིང་དུ་ཆགས།

 ཡན་ལག་ཆུ་བོ་དང་བྷང་ག་ལའི་རྒྱ་མཚོ། 

རྒྱ་གར་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་ཐང་ཆེན་དུ་སླེབས་དུས། གངྒཱ་ནི་ཆུ་བོ་ཧ་ཅང་ཡངས་པོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར།  དེའི་ཡན་ལག་ཆུ་བོ་གཙོ་བོ་ནི་ཡ་མུ་ནཱ་ (Yamuna) དང་། གྷཱ་གྷ་ར་ (Ghaghara/Karnali)། གན་དཱ་ཀི་ (Gandaki)། ཀོ་ཤི་ (Kosi) བཅས་ཡིན། ཆུ་བོ་འདི་མཐར་བྷང་ག་ལའི་མངའ་སྡེ་རུ་ཡན་ལག་གཉིས་སུ་གྱེས་ཏེ། གཅིག་ནི་ཧུ་གྷི་ལི་ (Hooghly) དང་། གཅིག་ནི་པད་མ་ (Padma) ཞེས་པའི་མིང་ཐོག་ནས་བྷང་ག་ལའི་རྒྱ་མཚོར་འབབ། ས་གནས་འདིར་འཛམ་གླིང་གི་ཆུ་བོའི་བྲག་རོང་ཆེ་ཤོས་སུན་དར་བྷན་ (Sundarbans) ཆགས་ཡོད།    

 བོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཆགས་ཚུལ་ནང་གི་གངྒཱ། 

བོད་ཀྱི་ལུགས་ལྟར་ན། བོད་ནི་ཨེ་ཤེས་ཡའི་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན་པར་འདོད།    

 གངས་ཏི་སེ་དང་ཁ་འབབ་བཞི། 

གངས་རིན་པོ་ཆེ་ (གངས་ཏི་སེ) ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ལྟེ་བ་ཡིན་པར་འདོད་ཅིང་། དེའི་གཤམ་གྱི་མ་ཕམ་གཡུ་མཚོ་ནས་ཕྱོགས་བཞིར་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་བཞི་ཁ་འབབ་ཀྱི་ཚུལ་དུ་འབབ་པར་བཤད།    

ཕྱོགས།	 སྲོག་ཆགས་ཀྱི་མིང་།	བོད་མིང་།	དེང་རབས་ཀྱི་མིང་།

བྱང་།	 སེང་གེ།	 སེང་གེ་ཁ་འབབ།	   སེང་དྷུ་ཆུ་བོ། (Indus)

ཤར།	རྟ་མཆོག	    རྟ་མཆོག་ཁ་འབབ།	   ཡར་ཀླུང་གཙང་པོ། (Brahmaputra)

ནུབ།	གླང་ཆེན།	གླང་ཆེན་ཁ་འབབ།	   སཏ་ལུ་ཇི་ཆུ་བོ། (Sutlej)

ལྷོ།	རྨ་བྱ།	    རྨ་བྱ་ཁ་འབབ།	   གངྒཱའི་ཡན་ལག་ཀར་ན་ལི། (Karnali)

བོད་ཀྱི་བསམ་བློའི་ནང་གངྒཱ་ནི་རྨ་བྱ་ཁ་འབབ་ལས་བྱུང་བར་འདོད་ཅིང་། འདི་ནི་ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཆགས་ཚུལ་དང་མཐུན་པ་ཡིན།    

 ནང་པའི་གསུང་རབ་ནང་གི་གངྒཱ། 

ནང་པའི་བཀའ་འགྱུར་དང་བསྟན་བཅོས་ནང་དུ་གངྒཱ་ནི་དཔེ་དོན་མང་པོའི་ཆེད་དུ་བཀོལ་ཡོད།    

གངྒཱའི་བྱེ་མའི་གྲངས། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་སྡེ་རྣམས་སུ་གྲངས་ལས་འདས་པ་མཚོན་བྱེད་དུ་"གངྒཱའི་བྱེ་མའི་གྲངས་"ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་ཡིན།  དཔེར་ན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཁམས་དང་དགེ་བའི་ཕན་ཡོན་བཤད་སྐབས་བཀོལ་གྱི་ཡོད།    

ཆོས་ཀྱི་རྒྱུན་གྱི་དཔེ། གངྒཱ་འབབ་པའི་ཚུལ་ནི་འགོག་པ་མེད་པར་རྒྱ་མཚོར་འགྲོ་བ་བཞིན་དུ་། དམ་པའི་ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་ཐར་པའི་རྒྱ་མཚོར་བགྲོད་པའི་དཔེ་རུ་བཀོད་ཡོད།    

གསོ་བ་རིག་པ། རྒྱུད་བཞི་དང་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་གསུང་ལས་"གངྒཱའི་ཆུ་རྒྱུན་"ཞེས་པ་ལྟ་བུ། ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱུན་མ་ཆད་པའི་དོན་དུ་བེད་སྤྱོད་གནང་ཡོད།    

 རྒྱ་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འབྲེལ་བ། 

ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་དང་གནས་སྐོར་བ་མང་པོ་རྒྱ་གར་དུ་བྱོན་ནས་གངྒཱའི་ཆུ་འགྲམ་དུ་བཞུགས་ཡོད།    

ཆག་ལོ་ཙཱ་བ་ཆོས་རྗེ་དཔལ། དུས་རབས་ ༡༣ པའི་ནང་ཆག་ལོ་ཙཱ་བ་རྒྱ་གར་དུ་བྱོན་སྐབས། གངྒཱའི་ཆུ་བོ་བརྒལ་ནས་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་ཕེབས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད།  ཁོང་གིས་གངྒཱའི་འགྲམ་གྱི་གནས་སྟངས་དང་དམག་འཁྲུག་གི་སྐོར་གསལ་པོར་བྲིས་ཡོད།    

ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐ། ཁོང་གིས་བྲིས་པའི་"རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་"ནང་དུ་གངྒཱའི་ཆུ་འགྲམ་དུ་གྲུབ་ཐོབ་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བཞིས་རྫུ་འཕྲུལ་བསྟན་ཚུལ་དང་། ནང་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་ཚུལ་མང་པོ་གསལ་ཡོད།    

 ཧིནྡུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གནས་བབས། 

ཧིནྡུའི་ཆོས་ལུགས་ནང་གངྒཱ་ནི་ལྷ་མོ་ཞིག་དང་། སྡིག་པ་དག་བྱེད་ཀྱི་ཆུ་བོ་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་འདོད།    

གནས་མཆོག་ཁག གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ (Varanasi) དང་། ཧ་རི་དྭཱར་ (Haridwar)། པྲ་ཡཱ་གཱ་ (Prayagraj) སོགས་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་མང་པོ་ཡོད།

དག་ཞིང་གི་བསམ་བློ། མི་ཤི་བའི་རྗེས་སུ་རུས་ཐལ་གངྒཱར་བཏབ་ན་ཐར་པ་ཐོབ་པར་འདོད་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་ཡོད།    

 སྐྱེ་ཁམས་དང་གངྒཱའི་ཆུ་ཕག 

གངྒཱའི་ནང་དུ་ཉ་རིགས་ ༡༤༠ ལྷག་དང་། ལྷག་པར་དུ་དཀོན་པའི་"གངྒཱའི་ཆུ་ཕག་" (Ganges River Dolphin) གནས་ཡོད།    

གངྒཱའི་ཆུ་ཕག འདི་ནི་མིག་གིས་མི་མཐོང་བའི་ཆུ་ནང་གི་ནུ་གསོ་སྲོག་ཆགས་ཤིག་ཡིན།  ༢༠༢༥ ལོའི་བརྟག་དཔྱད་ལྟར་ན། རྒྱ་གར་ནང་དུ་ཆུ་ཕག་འདིའི་གྲངས་འབོར་ ༦,༣༢༤ ཙམ་ཡོད།    

སུན་དར་བྷན་བྲག་རོང་། འདི་ནི་འཛམ་གླིང་གི་མང་གྷྲོ་བ་ (Mangrove) ནགས་ཚལ་ཆེ་ཤོས་ཡིན་ལ། རྒྱ་སྟག་ (Bengal Tiger) གི་གནས་གཞི་ཡང་ཡིན།    

 དེང་རབས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་དང་ཁོར་ཡུག་གཙང་བཟོ། 

དེང་སང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་བཙོག་ཆུ་དང་བཟོ་གྲྭའི་དུག་ཆུའི་རྐྱེན་གྱིས་གངྒཱའི་ཆུ་བོ་ཧ་ཅང་བཙོག་པོ་ཆགས་ཡོད།    

ན་མ་མི་གངྒཱའི་ལས་འཆར། (Namami Gange) རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་གངྒཱ་གཙང་བཟོ་བྱེད་ཆེད་ཧིན་སྒོར་ས་ཡ་ ༢༦,༨༢༥ ལྷག་གི་འགྲོ་གྲོན་བཏང་ནས་ལས་གཞི་སྤེལ་བཞིན་ཡོད།    

གྲུབ་འབྲས། ༢༠༢༥ ལོའི་སྙན་ཐོ་ལྟར་ན། བཙོག་ཆུ་བཟོ་བའི་གནས་ ༢༩༦ ཙམ་ལས་མེད་པས་སྔར་ལས་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་ཡོད།  འོན་ཀྱང་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ལྟ་བུའི་ས་ཆ་ཁ་ཤས་སུ་ད་དུང་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་ཡོད།    

 མཇུག་བསྡོམས། 

གངྒཱའི་ཆུ་བོ་ནི་ཆོས་ལུགས་དང་སྐྱེ་ཁམས་གཉིས་ཀའི་ཐོག་ནས་གལ་ཆེ་བའི་ཆུ་བོ་ཞིག་ཡིན།  དེ་ནི་བོད་ཀྱི་གངས་རི་ནས་འབབ་པའི་རྨ་བྱ་ཁ་འབབ་དང་འབྲེལ་བས་བོད་མི་རྣམས་ལའང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཟབ་མོ་ཡོད།  ཆུ་བོ་འདི་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་ནི་ཨེ་ཤེས་ཡའི་མི་ས་ཡ་མང་པོའི་འཚོ་བ་དང་མ་འོངས་པའི་ཆེད་དུ་གལ་ཆེ་བ་ཡིན།