བཀའ་བསྟན་བཅོས་

བོད་ཀྱི་བཀའ་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་བྱུང་རིམ་དང་ནང་དོན།
བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་བཀའ་བསྟན་བཅོས་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་སངས་རྒྱས་པའི་གསུང་རབ་དང་བསྟན་བཅོས་རྣམས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བའི་པོད་ཚོགས་ཆེན་མོ་ཞིག་ཡིན། འདི་ལ་ནང་གསེས་སུ་བཀའ་འགྱུར་དང་བསྟན་འགྱུར་གཉིས་སུ་དབྱེ་ཞིང་། ཁྱོན་བསྡོམས་པོད་ ༣༢༤ ནས་ ༣༣༦ ཙམ་དང་། ཆོས་ཚན་ ༤,༥༠༠ ལྷག་བཞུགས།  འདི་ནི་འཛམ་གླིང་གི་ནང་བསྟན་གསུང་རབ་ཁག་གསུམ་ (ལེགས་སྦྱར་དང་། རྒྱ་ནག་ པཱ་ལིའི་གསུང་རབ) ཀྱི་ནང་ནས་ཆེས་ཆ་ཚང་ཤོས་སུ་བརྩི་བ་དང་། ལྷག་པར་དུ་རྒྱ་གར་གྱི་ཐེག་ཆེན་དང་གསང་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་མང་པོ་རྒྱ་གར་རང་དུ་བརླག་ཀྱང་བོད་འགྱུར་དུ་བཞུགས་ཡོད།    

བཀའ་བསྟན་གཉིས་ཀྱི་གོ་དོན་དང་དབྱེ་བ།
བོད་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་དང་དེའི་འགྲེལ་པ་རྣམས་གོ་རིམ་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་གཉིས་སུ་ཕྱེས་ཡོད་དེ།

༡. བཀའ་འགྱུར། འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་སོགས་ཀྱིས་ཞལ་ནས་གསུངས་པའི་གསུང་རབ་རྣམས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བ་ལ་ཟེར།  ༢. བསྟན་འགྱུར། འདི་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་རྣམས་ཀྱིས་བཀའི་དགོངས་པ་འགྲེལ་བའི་ཕྱིར་དུ་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བ་ལ་ཟེར།    

སྡེ་ཚན།	བོད་སྐད་ཀྱི་མཚན།	བསྒྱུར་བའི་དོན་དག།	པོད་གྲངས།	ཆོས་ཚན་གྲངས།
བཀའ་འགྱུར།	bKa' 'gyur	བཀའ་བསྒྱུར་བ།	༡༠༠–༡༠༨	༩༠༠–༡,༡༦༩
བསྟན་འགྱུར།	bsTan 'gyur	བསྟན་བཅོས་བསྒྱུར་བ།	༢༢༤–༢༢༨	༣,༣༨༧–༤,༠༩༣
བྱུང་རིམ་ལོ་རྒྱུས།
བསྟན་པ་སྔ་དར་གྱི་སྐྱེལ་འདྲེན།

བོད་དུ་དམ་པའི་ཆོས་སྒྱུར་བའི་ལས་གཞི་ནི་བཙན་པོའི་དུས་རབས་སུ་འགོ་བཙུགས། ལྷག་པར་དུ་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་དང་། སད་ན་ལེགས། ཁྲི་རལ་པ་ཅན་བཅས་ཀྱི་དུས་སུ་རྒྱལ་པོས་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་སྟེ་རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་དང་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་མང་པོ་བསམ་ཡས་སོགས་སུ་འཛོམས་ནས་བཀའ་བསྟན་མང་པོ་བསྒྱུར།  སྤྱི་ལོ་ ༨༡༢ ལོར་ལྡན་དཀར་མ་སོགས་ཀྱི་དཀར་ཆག་བརྩམས་ཏེ་ཆོས་ཚན་རྣམས་སྡེ་ཚན་དུ་དབྱེ་བའི་སྲོལ་བྱུང་།    

སྐད་གསར་བཅད་དང་སྒྲ་སྦྱོར་བམ་གཉིས།

སྤྱི་ལོ་ ༨༡༤ ལོར་བཙན་པོའི་བཀས་བཅད་དེ་ "སྒྲ་སྦྱོར་བམ་པོ་གཉིས་པ་" དང་ "བྱེ་བྲག་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ཆེན་པོ་" (Mahavyutpatti) བརྩམས་ཏེ་ལོ་ཙཱ་བའི་བརྡ་ཆད་རྣམས་གཅིག་གྱུར་བཟོས།  འདིས་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བའི་ལས་དོན་ལ་ཚད་གཞི་མཐོ་པོ་བཟོས་པས། དེང་སང་ཡང་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་འགྱུར་ལ་གཞིར་བཅོལ་ཏེ་རྒྱ་གར་གྱི་ལེགས་སྦྱར་གཞུང་རྣམས་སླར་གསོ་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད།    

བསྟན་པ་ཕྱི་དར་དང་བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ།

བཙན་པོ་གླང་དར་མའི་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་ཉམས་ཀྱང་། ཕྱི་དར་གྱི་སྐབས་སུ་ལོ་ཆེན་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་ (༩༥༨–༡༠༥༥) སོགས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་ནས་གསུང་རབ་མང་པོ་གསར་དུ་བསྒྱུར།  དུས་རབས་ ༡༤ པའི་ནང་ཞྭ་ལུ་མཁས་པ་བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ་ (༡༢༩༠–༡༣༦༤) ཀྱིས་བོད་དུ་བཞུགས་པའི་འགྱུར་རྙིང་དང་གསར་པ་རྣམས་ཕྱོགས་བསྡུས་དང་དག་ཐེར་མཛད་དེ་བཀའ་འགྱུར་དང་བསྟན་འགྱུར་གྱི་སྒྲོམ་གཞི་ད་ལྟ་བཞུགས་པ་འདི་བཟོས།    

བཀའ་འགྱུར་དང་བསྟན་འགྱུར་གྱི་ནང་དོན་སྒྲོམ་གཞི།
བཀའ་འགྱུར་གྱི་སྡེ་ཚན་ཆེན་པོ་ཁག།

༡. འདུལ་བ། ('dul ba): དགེ་འདུན་པའི་བསླབ་ཁྲིམས་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར། ༢. ཤེར་ཕྱིན། (sher phyin): སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་སྟོན་པའི་ཡུམ་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ། ༣. ཕལ་ཆེན། (phal chen): སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་ཞིང་ཁམས་ཀྱི་བཀོད་པ་སྟོན་པའི་མདོ། ༤. དཀོན་བརྩེགས། (dkon brtsegs): ཐེག་ཆེན་གྱི་མདོ་སྡེ་ཁག་ཅིག་ཕྱོགས་བསྡུས། ༥. མདོ་སྡེ། (mdo sde): ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་མདོ་སྡེ་སྣ་ཚོགས་པ་བཞུགས་པའི་སྡེ་ཚན་ཆེན་པོ་ཞིག ༦. རྒྱུད་སྡེ། (rgyud sde): གསང་སྔགས་ཀྱི་རྒྱུད་སྡེ་བཞི་དང་འབྲེལ་བའི་གསུང་རབ།

བསྟན་འགྱུར་གྱི་སྡེ་ཚན་ཆེན་པོ་ཁག།

སྡེ་ཚན།	བརྗོད་བྱ་དང་གལ་གནད་།
བསྟོད་ཚོགས།	སངས་རྒྱས་དང་བྱང་སེམས་ལ་བསྟོད་པའི་སྐོར།
རྒྱུད་འགྲེལ།	གསང་སྔགས་ཀྱི་རྒྱུད་སྡེ་ཁག་གི་འགྲེལ་པ་དང་སྒྲུབ་ཐབས།
དབུ་མ།	ཀླུ་སྒྲུབ་སོགས་ཀྱིས་མཛད་པའི་དབུ་མའི་བསྟན་བཅོས།
སེམས་ཙམ།	ཐོགས་མེད་སྐུ་མཆེད་སོགས་ཀྱིས་མཛད་པའི་སེམས་ཙམ་པའི་གཞུང་།
མངོན་པ།	ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་དང་ཀུན་བཏུས་སོགས་མངོན་པའི་གཞུང་།
ཚད་མ།	ཕྱོགས་གླང་དང་ཆོས་གྲགས་ཀྱིས་མཛད་པའི་ཚད་མ་རིག་པའི་གཞུང་།
རིག་གནས་སྣ་ཚོགས།	སྒྲ་རིག་པ་དང་། གསོ་བ་རིག་པ། བཟོ་རིག་པ་སོགས་འཇིག་རྟེན་རིག་གནས།
པར་གཞི་དང་པར་ཁང་ཁག།
བོད་དུ་ཤིང་པར་གྱི་ལག་རྩལ་དར་བ་དང་བསྟུན་ནས་བཀའ་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་པར་གཞི་མང་པོ་བྱུང་ཡོད།    

སྡེ་དགེ་པར་ཁང་། སྤྱི་ལོ་ ༡༧༢༩ ལོར་སྡེ་དགེ་ཆོས་རྒྱལ་བསྟན་པ་ཚེ་རིང་གིས་བཏབ། འདིའི་བཀའ་འགྱུར་དང་བསྟན་འགྱུར་ནི་དག་ཐེར་ལེགས་ཤོས་དང་དཔྱད་གཞི་ཆེ་ཤོས་སུ་བརྩི། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༩ ལོར་འདིའི་ཤིང་པར་ལག་རྩལ་དེ་ UNESCO ཡི་འཛམ་གླིང་གི་ཤུལ་བཞག་རིག་གནས་སུ་བདམས།

སྣར་ཐང་པར་ཁང་། སྤྱི་ལོ་ ༡༧༣༠ ཙམ་ལ་ཕོ་ལྷ་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་འོག་བཀའ་འགྱུར་དང་བསྟན་འགྱུར་པར་དུ་བརྐོས།   

==པེ་ཅིན་པར་གཞི། རྒྱ་ནག་གོང་མ་ཡུང་ལོ་དང་ཁང་ཞི་སོགས་ཀྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་འོག་པར་དུ་བཏབ་པའི་བཀའ་འགྱུར་ཁག    

དེང་རབས་ཀྱི་ཉར་ཚགས་དང་གོ་ལ་ཡོངས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན།==

དུས་རབས་ ༢༡ པའི་ནང་བཀའ་བསྟན་བཅོས་རྣམས་གློག་ཀླད་དང་དྲ་བའི་ནང་དུ་ཉར་ཚགས་བྱེད་པའི་ལས་གཞི་ཆེན་པོ་བྱུང་བཞིན་ཡོད།

བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས། (BDRC): ཇིན་སྨིཐ་ (E. Gene Smith) ལགས་ཀྱིས་བཙུགས་པ་དང་། ད་ལྟའི་བར་ཤོག་གྲངས་ས་ཡ་ ༡༧ ལྷག་གློག་རྡུལ་གྱི་ལམ་ནས་ཉར་ཚགས་བྱས་ཡོད།   

༨༤༠༠༠ རྣམ་གྲངས།: འདི་ནི་བཀའ་འགྱུར་དང་བསྟན་འགྱུར་ཡོངས་རྫོགས་དབྱིན་སྐད་སོགས་དེང་རབས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ནང་བསྒྱུར་བའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ལས་གཞི་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན།    

བཀའ་བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་སྲོག་ཤིང་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་གི་མི་རིགས་སྤྱི་ལ་ཕན་པའི་ལྟ་གྲུབ་དང་། སེམས་ཁམས་རིག་པ། བཟང་སྤྱོད་སོགས་ཀྱི་བང་མཛོད་ཆེན་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།