འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་མི་སྣ།

འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་མི་རིགས་གྲུབ་ཆ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་ནང་བོད་དང་། བལ་ཡུལ། འབྲུག་ཡུལ། རྒྱ་གར་བཅས་ནས་མི་རིགས་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་འདུས་ཏེ་གྲུབ་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ཡིན།  འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་མི་རིགས་གཙོ་བོ་རྣམས་ལྷོ་མོན་ཚོང་གསུམ་(Lho-Mon-Tsong-Tsum) ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འོག་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཡོད་དེ། དེ་དག་ནི་བྷོ་ཊི་ཡའམ་ལྷོ་པ་ (Bhutia/Lho)། ལེབ་ཆའམ་རོང་པ་ (Lepcha/Mon)། ལིམ་བུའམ་ཚོང་ (Limbu/Tsong) བཅས་ཡིན།  འོན་ཀྱང་དུས་རབས་ ༡༩ པའི་ནང་བལ་པོའི་མི་འབོར་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་པ་དང་བསྟུན། དེང་སང་འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་མི་འབོར་གྱི་བརྒྱ་ཆ་ ༧༥% ཙམ་བལ་རིགས་ཡིན་པ་དང་། རྒྱ་གར་གྱི་རྩ་ཁྲིམས་དོན་ཚན་ ༣༧༡ ཨེཕ (Article 371F) འོག་གནའ་བོའི་མི་རིགས་ཉུང་ཤས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

མི་རིགས་གཙོ་བོ་ཁག་གི་བྱུང་རིམ། 

༡. ལེབ་ཆའམ་རོང་པ། (Lepcha/Rongpa) 

ལེབ་ཆ་རྣམས་ནི་འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་གནའ་བོའི་ཡུལ་མི་ངོ་མ་ (Aboriginal inhabitants) དེ་ཡིན་པར་བརྩི།  ཁོང་ཚོས་རང་ཉིད་ལ་ རོང་པ་ ཞེས་འབོད་ཅིང་། དེ་ནི་གྲོག་རོང་དུ་གནས་མཁན་(Ravine dwellers) ལ་གོ་བ་ཡིན།  ཁོང་ཚོའི་ལོ་རྒྱུས་ལྟར་ན། ཁོང་ཚོའི་ཕ་ས་ནི་ མཱ་ཡེལ་ལྱང་ (Mayel Lyang) ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་ལྷས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་ལྗོངས་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན།  གནའ་བོའི་ཆོས་ལུགས་ནི་ "མུན་" (Mun) ཞེས་པའི་རང་བྱུང་གསོལ་མཆོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དེ་ཡིན་ཡང་། ཕྱིས་སུ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པ་དང་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་སུ་བསྒྱུར་མཁན་མང་པོ་བྱུང་ཡོད། 

༢. བྷོ་ཊི་ཡའམ་ལྷོ་པ། (Bhutia/Lhopo) 

བྷོ་ཊི་ཡ་རྣམས་ནི་དུས་རབས་ ༡༣ དང་ ༡༤ པའི་ནང་བོད་ཤར་ཕྱོགས་ཁམས་ཁུལ་ནས་འབྲས་ལྗོངས་སུ་གནས་སྤོས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན།  ཁོང་ཚོས་ཕྱི་ལོ་ ༡༦༤༢ ལོར་རྣམ་རྒྱལ་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་སྲིད་དབང་བཙུགས་ཏེ། འབྲས་ལྗོངས་འདི་ཉིད་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཏུ་བསྒྱུར།  བྷོ་ཊི་ཡ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ཡིག་གཞིར་བཞག་གི་འབྲས་ལྗོངས་སྐད་ (Dranjongke) རྒྱག་གི་ཡོད་པ་དང་། ཆོས་ལུགས་གཙོ་བོ་ནི་རྙིང་མ། དང་བཀའ་བརྒྱུད།ཡིན། 

༣. བལ་རིགས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ། (Nepalese Diaspora)

བལ་རིགས་རྣམས་ནི་འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་མི་འབོར་མང་ཤོས་ཡིན་ཞིང་། འདི་ནི་དབྱིན་ཇིའི་དབང་བསྒྱུར་སྐབས་སུ་ལམ་བཟོ་བ་དང་སོ་ནམ་གྱི་ལས་ཀའི་ཆེད་དུ་འབྱོར་བ་ཤ་སྟག་ཡིན།  འདི་དག་ནང་མི་རིགས་མང་པོ་ཡོད་དེ།

 ཀི་ར་ཏིའི་རིགས་ (Kiratis): འདིའི་ནང་རའི་ (Rai) དང་ལིམ་བུ་ (Limbu) སོགས་འདུས་ཡོད། ལིམ་བུ་རྣམས་ནི་འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་ཡུལ་མི་ངོ་མའི་གྲས་སུ་བརྩི་ཞིང་། ཁོང་ཚོས་ "ཡུ་མ་ཆོས་ལུགས་" (Yumaism) ལ་དད་པ་བྱེད། 6
 ཁ་ས་རིགས་ (Khasas): འདིའི་ནང་བྲམ་ཟེ་ (Bahun) དང་། ཆེ་ཏྲི་ (Chhetri) སོགས་འདུས་ཡོད། 
 ནེ་ཝ་རིགས་ (Newars): ཁོང་ཚོ་ནི་ཚོང་དང་གཏེར་ཁའི་ལས་ཀའི་ཆེད་དུ་དུས་རབས་ ༡༩ པའི་ནང་འབྱོར་བ་ཞིག་ཡིན། 

ཆོས་ལུགས་དང་མི་འབོར་གྱི་གནས་སྟངས། 

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༡ ལོའི་མི་འབོར་གྲངས་བཤེར་ལྟར་ན། འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་བགོ་བཤའ་ནི་གཤམ་གསལ་ལྟར་ཡིན།

ཆོས་ལུགས། བརྒྱ་ཆ། (༢༠༡༡)

ཕྱི་པ་ཧིན་དུ། 

༥༧.༧༦% 

ནང་པ་སངས་རྒྱས་པ། 

༢༧.༣༩% 

ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས། 

༩.༩༡% 16

ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས། 

༡.༦༢% 16

གཞན་པ། (ཡུ་མ་དང་རང་བྱུང་གསོལ་མཆོད།) 

༢.༦༧% 17

རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནས་བབ། 

འབྲས་ལྗོངས་རྒྱ་གར་དང་ཟླ་སྒྲིལ་བཏང་རྗེས། རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་ ༣༧༡ ཨེཕ (Article 371F) འོག་འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་སྔར་ཡོད་ཁྲིམས་ལུགས་དང་མི་རིགས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་རྣམས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱས་ཡོད། 8 འབྲས་ལྗོངས་མངའ་སྡེའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲི་ ༣༢ ནང་ནས།

 བྷོ་ཊི་ཡ་དང་ལེབ་ཆའི་ (BL) བཞུགས་ཁྲི་ ༡༢: འདི་ནི་གནའ་བོའི་མི་རིགས་འདི་གཉིས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཟུར་བཅད་བྱས་པ་ཡིན། 
 དགེ་འདུན་པའི་བཞུགས་ཁྲི་ ༡ (Sangha Seat): འདི་ནི་དགེ་འདུན་པ། དང་བཙུན་མ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཟུར་བཅད་བྱས་པའི་བཞུགས་ཁྲི་ཞིག་ཡིན།  འདི་ནི་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་ཡོངས་ཀྱི་ནང་ནས་ཆོས་ལུགས་སྡེ་ཚན་གྱི་ཆེད་དུ་ཟུར་བཅད་བྱས་པའི་བཞུགས་ཁྲི་གཅིག་པོ་དེ་ཡིན། ྀ

༢༠༢༣ ལོའི་ "ཕྱི་མི་" དང་འབྲེལ་བའི་རྩོད་རྙོག 

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༣ ལོའི་ཟླ་ ༡ པོའི་ནང་རྒྱ་གར་མཐོ་རིམ་ཁྲིམས་ལུགས་ (Supreme Court) ཀྱི་བཅད་ཁྲ་ཞིག་གི་ནང་འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་བལ་རིགས་རྣམས་ལ་ "ཕྱི་མི་" (Foreign origin) ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་སྤྱད་པར་བརྟེན། འབྲས་ལྗོངས་ཡོངས་སུ་ངོ་རྒོལ་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད།  ཕྱིས་སུ་ཁྲིམས་ཁང་ནས་ཐ་སྙད་དེ་ཕྱིར་འཐེན་བྱས་ཡོད། 

== མི་རིགས་གསར་པ་ ༡༢ ལ་རིགས་རུས་ཐོབ་ཐང་རེ་འདུན། ==

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ལོའི་ཟླ་ ༡༢ པའི་ནང་། འབྲས་ལྗོངས་གཞུང་གིས་བལ་རིགས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ ༡༢ ལ་རིགས་རུས་(Scheduled Tribe) ཀྱི་ཐོབ་ཐང་སྤྲོད་དགོས་པའི་སྙན་ཐོ་གྲོས་ཚོགས་ནས་གཏན་འབེབས་བྱས་ཡོད། 16 དེ་དག་ནི་གུ་རུང་ (Gurung)། རའི་ (Rai)། མང་གྷར། (Mangar) ནེ་ཝར་ (Newar) སོགས་ཡིན་པ་དང་། འདི་ལ་རྒྱ་གར་དབུས་གཞུང་ནས་ཆོག་མཆན་ཐོབ་པ་ཡིན་ན། འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནས་བབལ་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་ཐེབས་སྲིད་པ་ཞིག་ཡིན།