Menchukha

སྨན་ཆུ་ཁ་ (Menchukha) ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ཨ་རུ་ན་ཅལ་མངའ་སྡེའི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཆགས་པའི་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་ལུང་པ་ཞིག་ཡིན། འདི་ནི་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་མེ་ཀྲི་ ༡༨༢༩ ཙམ་ལ་ཆགས་ཡོད་ཅིང་། རང་བྱུང་གི་མཛེས་ལྗོངས་དང་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ལྡན་པའི་ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་བསྟི་གནས་ཤིག་ཡིན།

 མིང་གི་བྱུང་ཚུལ། 
"སྨན་ཆུ་ཁ་" ཞེས་པའི་མིང་འདི་ས་གནས་ཀྱི་སྐད་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེའི་དོན་ནི། "སྨན་" ནི་སྨན་རྫས་དང་། "ཆུ་" ནི་ཆུ། "ཁ་" ནི་ཁ་བ་ལ་གོ་བས། "ཁ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་སྨན་ཆུ་" ཞེས་པའི་དོན་ཡིན། Tourism Department, Government of Arunachal Pradesh. Mechuka Valley Information.

 ས་ཁམས། 
སྨན་ཆུ་ཁ་འདི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཤར་རྒྱུད་དུ་ཆགས་ཡོད་ཅིང་། རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག་གི་ས་མཚམས་ (McMahon Line) དང་ཐག་ཉེ་པོ་ཡོད། ལུང་པ་འདིའི་དཀྱིལ་དུ་ཡར་རྒྱབ་ཆུ་ (Yargyapchu River) ཞེས་པའི་གཙང་པོ་ཞིག་བཞུར་བཞིན་ཡོད། འདི་ནི་ཨ་རུ་ན་ཅལ་གྱི་རྒྱལ་ས་ཨི་ཊ་ན་གྷར་ (Itanagar) ནས་ལེ་བར་ ༤༣༠ ཙམ་གྱི་སར་ཆགས་ཡོད།

 ཆོས་ལུགས་དང་རིག་གཞུང་། 
འདིར་གནས་སྡོད་བྱེད་མཁན་གཙོ་བོ་ནི་མོན་པ་ (Memba) དང་། ར་མོ། (Ramo) པའེ་ལི་བོ། (Pailibo) བོ་དཀར་ (Bokar) བཅས་ཀྱི་མི་རིགས་རྣམས་ཡིན། མི་རིགས་འདི་དག་གི་རིག་གཞུང་དང་གོམས་གཤིས་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་ཧ་ཅང་ཉེ་པོ་ཡོད།

 བསམ་གཏན་ཡངས་ཆགས་དགོན་པ། 
འདི་ནི་ལོ་ངོ་ ༤༠༠ ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པའི་དགོན་པ་རྙིང་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། རི་མགོ་ཞིག་གི་སྟེང་དུ་ཆགས་ཡོད། དགོན་པ་འདི་ནི་རྟ་དབང་དགོན་པ་ (Tawang Monastery) དང་དུས་མཉམ་དུ་བཞེངས་པར་གྲགས། "The Hidden Land of Mechuka," Himalayan Journal, 2018. Vol 73.

 ལོ་རྒྱུས། 
ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཡི་སྔོན་དུ་ལུང་པ་འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ཀུན་དང་ཁ་ཐོར་དུ་གནས་པའི་ས་ཆ་ཞིག་ཡིན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༢ ལོའི་རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག་གི་དམག་འཁྲུག་སྐབས་ས་གནས་འདིར་དམག་དོན་གྱི་གལ་གནད་ཆེན་པོ་ཆགས་ཡོད། དེང་སང་འདི་ནི་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་པའི་གནས་མཆོག་ཅིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། Census of India 2011, Arunachal Pradesh District Census Handbook.

 དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ། 

 ཕྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་དྲ་ཐག 
གཤིས་ཡོ་མི་རྫོང་གི་གཞུང་འབྲེལ་དྲ་བ།