དྲང་ངེས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་

རྒྱ་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་ལས་དྲང་དོན་དང་ངེས་དོན་གྱི་རྣམ་གཞག་
དེར་བརྟེན་རྒྱལ་བའི་བཀའ་ནང་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་ལྟར་སྣང་བ་རྣམས་ཇི་ལྟར་ཞལ་འགྲིག་དགོས་མིན་ནི་མཁས་པ་རྣམས་ལ་འཕྲད་པའི་གནད་དོན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། གནད་དོན་འདི་ཉིད་སེལ་བའི་ཐབས་ལམ་གཙོ་བོ་ནི་དྲང་བའི་དོན་ (neyārtha) དང་ངེས་པའི་དོན་ (nītārtha) གྱི་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཡིན། རྣམ་འབྱེད་འདི་ནི་ནང་པའི་གསུང་རབ་ཀྱི་དགོངས་པ་འགྲེལ་བའི་གཞི་རྟེན་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞིང་། འདིས་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་དང་། གྲུབ་མཐའ་སོ་སོའི་ལྟ་བའི་མཐོ་དམན་གྱི་རིམ་པ་འཇོག་པའི་ཚད་གཞི་མཁོ་འདོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།    

ཚིག་གི་ངེས་ཚིག་དང་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཞི།
བོད་སྐད་ཀྱི་ དྲང་དོན་ ཞེས་པ་ནི་ དྲང་བའི་དོན་ (neyārtha) ཞེས་པའི་བསྡུས་ཚིག་ཡིན། འདིས་དོན་ངོ་མ་ཚིག་ཟིན་ལྟར་མ་ཡིན་པར། གདུལ་བྱ་དོན་ལ་དྲང་བའི་ཕྱིར་དགོས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་སྒོ་ནས་གསུངས་པ་ཞིག་ཡིན་པས། སླར་འགྲེལ་བཤད་དགོས་པའི་གསུང་རབ་ལ་གོ་དགོས།

ངེས་དོན་ (ངེས་པའི་དོན་/nītārtha) ཞེས་པ་ནི་སྟོན་པའི་མཐར་ཐུག་གི་དགོངས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བསྟན་པ་ལ་ཟེར།  འདི་ནི་དོན་གཞན་ལ་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་མི་དགོས་པར་ཚིག་ཟིན་ལྟར་ཁས་བླང་རུང་བ་ཞིག་ཡིན་པས། སྟོང་པ་ཉིད་དང་དོན་དམ་པའི་གནས་ལུགས་སྟོན་པའི་མདོ་རྣམས་ལ་ངེས་དོན་དུ་འཇོག    

དྲང་ངེས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རེའུ་མིག

བོད་ཡིག་གི་ཐ་སྙད།	ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད།	གོ་དོན་མདོར་བསྡུས།
དྲང་བའི་དོན།	neyārtha	གདུལ་བྱ་དོན་ལ་དྲང་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། འགྲེལ་བཤད་དགོས་པ།
ངེས་པའི་དོན།	nītārtha	
མཐར་ཐུག་གི་གནས་ལུགས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ངེས་པར་བྱས་པའི་དོན། 


བཀའ་འཁོར་ལོ་རིམ་པ་གསུམ།
(Mahāyāna) གྱི་གཞུང་ལས་དྲང་ངེས་འབྱེད་པའི་སྒྲོམ་གཞི་གཙོ་བོ་ནི་ «མདོ་སྡེ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་» (Saṃdhinirmocana Sūtra) ལས་གསུངས་པའི་ "འཁོར་ལོ་རིམ་པ་གསུམ་" གྱི་རྣམ་གཞག་འདི་ཉིད་ཡིན།

འཁོར་ལོ་དང་པོ། ཝཱ་རཱ་ཎ་སིར་བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་འཁོར་བསྐོར། འདིར་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་སོགས་ཡོད་པར་བསྟན་པ་རྣམས་ནི། གདུལ་བྱ་རིམ་གྱིས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པས་དྲང་དོན་དུ་འཇོག    

འཁོར་ལོ་བར་པ། བྱ་རྒོད་ཕུང་པོའི་རིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པར་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་འཁོར་བསྐོར། དབུ་མ་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཁོར་ལོ་འདི་ཉིད་ངེས་དོན་དུ་བཞེད།

འཁོར་ལོ་ཐ་མ།ལེགས་པར་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའི་ཆོས་འཁོར་བསྐོར། འདིར་ཀུན་བཏགས་དང་། གཞན་དབང་། ཡོངས་གྲུབ་སྟེ་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་གྱི་རྣམ་གཞག་གསུངས་ཤིང་། སེམས་ཙམ་པའི་ལུགས་ལ་འཁོར་ལོ་འདི་ཉིད་ངེས་དོན་མཐར་ཐུག་ཏུ་བཞེད།    

འགྲེལ་བྱེད་ཀྱི་ལྡེ་མིག རྟོན་པ་བཞི་དང་དགོངས་ལྡེམ།
དྲང་ངེས་ཀྱི་དོན་ལ་མི་རྨོངས་པའི་ཕྱིར། ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་ནང་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚད་གཞི་རིམ་པ་དུ་མ་ཡོད།

རྟོན་པ་བཞི།

རྟོན་པ་བཞི་ (Four Reliances) ནི་ལམ་ལ་འཇུག་པའི་དེད་དཔོན་ལྟ་བུ་ཡིན། ༡༽ གང་ཟག་ལ་མི་རྟོན་ཆོས་ལ་རྟོན། ༢༽ ཚིག་ལ་མི་རྟོན་དོན་ལ་རྟོན། ༣༽ དྲང་དོན་ལ་མི་རྟོན་ངེས་དོན་ལ་རྟོན། ༤༽ རྣམ་ཤེས་ལ་མི་རྟོན་ཡེ་ཤེས་ལ་རྟོན།

དགོངས་པ་བཞི་དང་ལྡེམ་དགོངས་བཞི།

སྟོན་པས་གདུལ་བྱའི་ཁམས་དང་འཚམ་པར་དྲང་དོན་གྱི་གསུང་རབ་གསུངས་པའི་ཚུལ་ལ་"དགོངས་པ་བཞི་" (Four Intentions) དང་ "ལྡེམ་དགོངས་བཞི་" (Four Covert Intentions) ཡོད།

དགོངས་པ་བཞི། མཉམ་པ་ཉིད་ལ། དོན་གཞན་ལ། དུས་གཞན་ལ། གང་ཟག་གི་བསམ་པ་ལ་དགོངས་པ་བཅས་སོ།

ལྡེམ་དགོངས་བཞི། གཞུག་པ། མཚན་ཉིད། གཉེན་པོ། བསྒྱུར་བ་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་བཅས་སོ།

རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་དང་ «ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ་»
རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ (༡༣༥༧–༡༤༡༩) མཆོག་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༤༠༧ ལོར་«དྲང་བ་དང་ངེས་པའི་དོན་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་བསྟན་བཅོས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ་»ཞེས་པ་བརྩམས་གནང་མཛད། འདི་ནི་བོད་ཀྱི་ནང་དོན་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ནང་དྲང་ངེས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་རྒྱས་ཤོས་དང་གཏིང་ཟབ་ཤོས་སུ་བརྩི།    

རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་བཞེད་པ་ལྟར་ན། དྲང་ངེས་འབྱེད་པའི་ཚད་མ་ནི་རིགས་པ་(yukti)ཁོ་ན་ཡིན།  གང་ལ་རིགས་པས་དཔྱད་བཟོད་པའི་གནས་ལུགས་མཐར་ཐུག་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོན་པའི་གསུང་རབ་ནི་ "ངེས་དོན་" དང་། དེ་ལས་གཞན་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་སྟོན་པ་རྣམས་ "དྲང་དོན་" ཡིན།  ཁོང་གིས་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བའི་ལྟ་བ་འཇོག་སྐབས་ "དཀའ་གནད་བརྒྱད་" ཀྱི་སྒོ་ནས་དྲང་ངེས་ཀྱི་གནད་རྣམས་གསལ་བར་མཛད་ཡོད།    

ཀུན་མཁྱེན་གོ་རམ་པ་དང་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་བར་གྱི་ལྟ་གྲུབ་རྩོད་པ།
ས་སྐྱའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཀུན་མཁྱེན་གོ་རམ་པ་བསོད་ནམས་སེང་གེ་ (༡༤༢༩–༡༤༨༩) མཆོག་གིས་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་དྲང་ངེས་ཀྱི་བཞེད་པ་ལ་དགག་པ་དྲག་པོ་མཛད་དེ། བདེན་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་དང་རྟོག་པས་དོན་དམ་རྟོགས་མིན་གྱི་ཐད་ལྟ་བ་མི་འདྲ་བ་བཟུང་ཡོད།

བདེན་གཉིས་འབྲེལ་བ། རྗེ་རིན་པོ་ཆེས་བདེན་གཉིས་ "ངོ་བོ་གཅིག་ལ་ལྡོག་པ་ཐ་དད་" དུ་བཞེད་པ་ལ། གོ་རམ་པས་བདེན་གཉིས་ "གཅིག་པ་བཀག་པའི་ཐ་དད་" དུ་བཞེད་ནས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སྣང་བ་འདི་མ་རིག་པའི་འཁྲུལ་སྣང་ཁོ་ན་ཡིན་པར་བཞེད།

རྟོག་པའི་ནུས་པ། རྗེ་རིན་པོ་ཆེས་རྟོག་པས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཡུལ་དུ་བྱེད་ཐུབ་པར་བཞེད་པ་ལ། གོ་རམ་པས་དོན་དམ་པ་ནི་ "སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་" (spros bral) ཞིག་ཡིན་པས་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་འདས་པར་བཞེད།

རྙིང་མ་དང་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་བཞེད་པ།
རྙིང་མ་དང་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཁོར་ལོ་བར་པ་དང་ཐ་མའི་དགོངས་པ་ཟུང་དུ་སྦྲེལ་བའི་སྒོ་ནས་དྲང་ངེས་འཇོག་པའི་སྲོལ་དར་ཡོད།    

རྙིང་མའི་ལུགས། ཀུན་མཁྱེན་མི་ཕམ་རིན་པོ་ཆེས་འཁོར་ལོ་བར་པའི་ "སྟོང་པ་" དང་ཐ་མའི་ "གསལ་བ་" གཉིས་ཀ་དབྱེར་མེད་དུ་བསྟན་པ་ནི་ངེས་དོན་ཡིན་པར་བཞེད།  རྫོགས་ཆེན་གྱི་ལྟ་བ་ལྟར་ན་ རིག་པ་ ནི་ངེས་དོན་མཐར་ཐུག་ཡིན།    

བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་ལུགས། ཀརྨ་པ་བརྒྱད་པ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེ་ (༡༥༠༧–༡༥༥༤) མཆོག་གིས་ "ཟུང་འཇུག་རབ་ཏུ་མི་གནས་པའི་དབུ་མ་" ཞེས་པའི་ལམ་ནས་དྲང་ངེས་ཀྱི་གནད་རྣམས་ལག་ལེན་ཕྱག་ཆེན་དང་སྦྲགས་ནས་གསུངས་ཡོད། ཁོང་གིས་གདུལ་བྱའི་ཁམས་དང་འཚམ་པར་རང་སྟོང་དང་གཞན་སྟོང་གི་ལྟ་བ་གཉིས་ཀ་གདམས་ངག་གི་གནད་དུ་སྦྱོར་བར་མཛད།

གསང་སྔགས་ཀྱི་དྲང་ངེས་རྣམ་གཞག
གསང་སྔགས་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་ནང་དུ་དྲང་ངེས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འདི་ཉིད་དགོངས་པ་འགྲེལ་བའི་ "མཐའ་དྲུག་" དང་ "ཚུལ་བཞི་" ཡི་ནང་དུ་འདུས་ཡོད།    

མཐའ་དྲུག (Six Alternatives) དྲང་དོན། ངེས་དོན། དགོངས་པ་ཅན། དགོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པ། སྒྲ་ཇི་བཞིན་མ་ཡིན་པ་བཅས་སོ།    

ཚུལ་བཞི། (Four Modes) ཡི་གེའི་དོན། སྤྱིའི་དོན། སྦས་པའི་དོན། མཐར་ཐུག་པའི་དོན་བཅས་སོ།    

མདོ་ཕྱོགས་ལྟར་ན་ཚིག་གཅིག་དྲང་དོན་དང་ངེས་དོན་གཉིས་ཀ་ཡིན་མི་སྲིད་ཀྱང་། སྔགས་ཀྱི་གཞུང་ལས་ཚིག་གཅིག་ལ་དོན་གྱི་གཏིང་རིམ་མི་འདྲ་བའི་སྒོ་ནས་དྲང་ངེས་གཉིས་ཀ་ཚང་བར་འདོད་དོ།    

མཇུག་བསྡོམས།
དྲང་ངེས་ཀྱི་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཚུལ་འདི་ནི་ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་སྲོག་རྩ་ལྟ་བུ་ཡིན། «བློ་གྲོས་མི་ཟད་པས་བསྟན་པའི་མདོ་» (Akṣayamatinirdeśa Sūtra) ལས། གང་ན་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོན་པའི་མདོ་ནི་ངེས་དོན་དང་། གང་ན་བདག་དང་གང་ཟག་སོགས་ཡོད་པར་སྟོན་པ་ནི་དྲང་དོན་ཡིན་པར་གསུངས་པ་ལྟར།  རྣམ་འབྱེད་འདིའི་སྒོ་ནས་རྒྱལ་བའི་གསུང་རབ་ཀྱི་དགོངས་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་མ་འགལ་བར་གོ་བ་ལེན་ཐུབ་པ་དང་། མཐར་ཐུག་གི་གནས་ལུགས་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཐབས་ལ་མི་རྨོངས་པ་འགྱུར་རོ།