ལེགས་སྦྱར་ལྷའི་སྐད་དང་ཡུལ་མི་རང་བཞིན་པའི་སྐད་ཀྱི་བྱུང་བ་

འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་གྱུར་བ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །དེ་ལ་ལེགས་སྦྱར་སཾ་སྐྲྀ་ཏ་ལྷའི་སྐད་ནི་ཡུལ་ཕྱོགས་གཞན་ལས་རྒྱ་གར་དུ་སླེབས་པའི་ཨརྱན་གྱི་རིགས་ཀྱི་སྐད་རེད། Sanskrit（སཾ་སྐྲྀ་ཏ་）ཞེས་པ་ནི་ལེགས་པར་སྦྱར་བའི་དོན་ཡིན་ལ། དེ་མ་ཧཱ་ཙི་ན་བ་དག་གིས་ཧྥན་ཡུ（梵语 ）ཞེས་སུ་བསྒྱུར། ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ ༡༣༠༠ ཙམ་ལ་ཨརྱན་གྱིས་རིག་བྱེད་ཀྱི་གཞུང་གསར་དུ་ཡི་གེར་བཀོད་དུས་སྐད་འདིའི་མིང་ལ་རིག་བྱེད་ཀྱི་ལེགས་སྦྱར་སྐད་ཅེས་སུ་བཏགས། རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་དག་ཅིང་ནང་དོན་མཚོན་སྟོབས་ཆེ་བཅས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད།
དེ་ནས་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ ༧༠༠ ལ་སླེབས་དུས་ཨརྱན་རིགས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་གྱི་བྱང་ཡོངས་རྫོགས་མངའ་འོག་ཏུ་བཅུག ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་འགའི་ཡུན་ལ་འགྱུར་ལྡོག་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བྱུང་ལ། རིག་བྱེད་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་མཆོད་སྦྱིན་ཆོ་ག་འདོན་བྱེད་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་རིམ་བཞིན་དམངས་ཀྱི་སྐད་དང་ཐག་ཇེ་རིང་དུ་ཕྱིན་པས། རྒྱུན་ལྡན་གྱི་འཚོ་བའི་ནང་དུ་སྐད་དེས་ཕན་ཚུན་ལ་བརྡ་སྤྲོད་དཀའ་བར་གྱུར། དེ་བས། ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ ༦༠༠ གཡས་གཡོན་དུ་ཤེས་ལྡན་མི་སྣ་མང་བོས་རིག་བྱེད་ཀྱི་གཞུང་དང་དེའི་བརྡ་སྤྲོད་ཚུལ་ལ་ལེགས་བཅོས་བྱས།
ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ ༤༠༠ ནས ༣༠༠ ཙམ་གྱི་བར་དེར་སྒྲ་རིག་པའི་མཁས་པ་བྲམ་ཟེ་པཱ་ཎི་ནི་བྱོན། སྒྲ་རིག་པའི་བསྟན་བཅོས་པཱ་ཎི་པ་མཛད་དེ། ལེགས་སྦྱར་བརྡ་སྤྲོད་པའི་རྣམ་བཞག་ཕྲ་ཞིང་ཞིབ་པ་གཏན་ལ་ཕབ་ཅིང་། དེ་ནས་བཟུང་བསྟན་བཅོས་མཛད་པ་ན་བརྡ་སྤྲོད་པའི་ཚུལ་སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་འདི་ལ་གཞི་འཛིན་ས་བྱེད་བཞིན་ཡོད། དེ་བས་དེའི་སྔོན་དུ་བྱུང་བའི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་རིག་བྱེད་ཀྱི་གཞུང་དང་དེའི་ཕྱིས་སུ་བྱུང་བའི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་གསུང་རབ་བར་དུ་བརྡ་སྤྲོད་ཚུལ་དང་མིང་ཚིག་གི་འབྲི་ཚུལ་ལ་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་རེད།
ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ ༣༠༠ ནས་ཕྱི་ལོ ༡༡༠༠ ཙམ་གྱི་བར་དུ་སྲིད་གཞུང་ཕྱོགས་གིས་ཀྱང་མཚམས་མ་ཆད་པར་སྐད་ཡིག་འདི་བེད་སྤྱོད་བྱས།
སྐད་རིགས་འདིའི་གྲུབ་འབྲས་ཕྱོགས་གཉིས་ནས་བལྟས་ན་ཤིན་ཏུ་གསལ་ཏེ། གཅིག རྩོམ་རིག་གིས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་སྐད་འདི་ཡིན་པར་མ་ཟད།  བྲམ་ཟེའི་རིགས་དང་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་པ་དག་གི་སྐད་ཀྱང་འདི་ཡིན། གཉིས། སྐད་ཡིག་འདི་བེད་སྤྱོད་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་རིམ་གྱིས་ཇེ་ཆེར་ཕྱིན་ཡོད་དེ། ནང་པའི་གསུང་རབ་དང་། གྲངས་ཅན་གྱི་ཆོས་གཞུང་དང་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་སོགས་རང་བཞིན་པའི་སྐད་ལས་ལེགས་སྦྱར་དུ་བསྒྱུར་བས། རིམ་བཞིན་སྐད་རིགས་གཞན་གྱི་ཚབ་བྱེད་དུ་གྱུར་བ་རེད། དེ་བཞིན་དུ་ཁྱབ་ཚད་ཀྱི་ཆ་ནས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་རྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་དབུས་དང་བྱང་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་སྐད་འདི་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས།
འོན་ཀྱང་། ཕྱི་ལོ ༡༡༠༠ ནས་མུ་སི་ལམ་ཆོས་ལུགས་པས་རྒྱ་གར་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་ནས་རིམ་གྱིས་སྲིད་གཞུང་གི་ནང་དུ་ལེགས་སྦྱར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་གོ་གནས་མེད་པར་གྱུར་ཏེ། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ནི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཆོ་ག་འདོན་བྱེད་ཙམ་དུ་གྱུར། དེའི་ཕྱིར་དུས་རབས ༡༨ པར་དབྱིན་ཇི་རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་དུས་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ཤེས་མཁན་གྱི་མི་ཤིན་ཏུ་ཉུང་ངུ་ཞིག་ལས་ལྷག་མེད་པ་དེའོ། །
ཡུལ་མི་རང་བཞིན་པའི་སྐད་ལ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་དུ Prakrit(པྲ་ཀྲི་ཏ) ཞེས་ཟེར་ལ་ཡུལ་མི་རང་བཞིན་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན། དེ་ནི་ཡུལ་ལུང་སོ་སོའི་ཡུལ་སྐད་དུ་མ་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་དང་མཉམ་དུ་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་ཞིག་ཡིན།
ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ ༨༠༠ ཙམ་ན་ཨརྱན་གྱི་རིགས་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོར་གཞི་ཆགས་ཤིང་། དེ་རྗེས་ས་གནས་དེ་གའི་གཉུག་གནས་ཀྱི་མིའི་སྐད་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་གྱིས་ཁོ་ཚོ་རང་གི་སྐད་དེ་ལ་ཅུང་ཙམ་འགྱུར་བ་བྱུང་ནས་རིམ་གྱིས་ས་ཆ་སོ་སོའི་རང་གི་ཡུལ་སྐད་ཀྱི་རྣམ་པ་དེ་དག་གྲུབ་པ་རེད། དེ་བས་ན་ཡུལ་མི་རང་བཞིན་པའི་སྐད་ནི་དམངས་ཀྱི་རྒྱུན་ལྡན་འཚོ་བའི་ནང་དུ་བཀོད་སྤྱོད་བྱ་རྒྱུའི་སྐད་ཡིན།
བྲམ་ཟེ་པཱ་ཎི་ནིས་ལེགས་སྦྱར་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་རྣམ་བཞག་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ནས་ལེགས་སྦྱར་ལ་འགྱུར་ལྡོག་ཆེན་པོ་བྱུང་མེད་མོད། འོན་ཀྱང་ཡུལ་མི་རང་བཞིན་པའི་སྐད་ནི་དེ་དང་མི་འདྲ་བར་མུ་མཐུད་དུ་འགྱུར་བ་ཕྱིན་ཏེ། ཕྱི་ལོ ༡༠༠༠ ལ་སླེབས་དུས་གལ་ཆེ་བའི་ཡུལ་སྐད་འགའ་ཞིག་གི་རྣམ་པར་གྲུབ་སོང་། དེ་ལྟར་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བས། ད་ལྟ་ཡུལ་སྐད་ཆེ་ཤོས་དེ་ཧིན་དྷུའི་སྐད་ཡིན་ལ། དེ་ནི་ད་ལྟའི་རྒྱ་གར་གྱི་རྩོམ་རིག་དང་རྒྱུན་ལྡན་འཚོ་བའི་ནང་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་སྐད་གཙོ་བོ་དེར་གྱུར་ཡོད་དོ། ། 
ཞེས་པ་འདི་ནི་རྒྱའི་མཁས་པ་林太ཞེས་པས་བརྩམས་པའི་印度通史ལས་梵语与俗语ཞེས་པའི་ཚན་པ་འདི་བདམས་ཏེ་རྒྱ་ཡིག་ལས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར།