མ་བྱིན་ལེན་གྱི་ཕམ་པ་

མ་བྱིན་ལེན་གྱི་ཕམ་པ་ () ནི་གནས་བརྟན་སྡེ་པའི་དགེ་སློང་གི་འདུལ་བའི་བཅས་ཁྲིམས་ལས། ཕམ་པའི་སྡེ་ཚན་གྱི་བསླབ་བྱ་གཉིས་པ་དེ་ཡིན། བཅས་ཁྲིམས་འདི་དང་འགལ་ན་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་ནས་ཕྱིར་འབུད་གཏོང་བ་དང་། སླར་ཡང་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ལེན་དུ་མེད་པར་བཟོ་བའི་ཉེས་པ་ལྕི་ཤོས་ཤིག་ཡིན།

མི་གསོད་པ་དང་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལྟ་བུའི་ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་གཞན་དག་ནི་བྱ་སྤྱོད་དངོས་ལ་བརྟེན་ནས་ངོས་འཛིན་གསལ་པོ་ཡོད་མོད། མ་བྱིན་པར་ལེན་པའི་ལྟུང་བ་ནི་དངོས་པོའི་རིན་ཐང་ལ་རག་ལས་ཡོད། དགེ་སློང་ཞིག་གིས་རིན་ཐང་ མ་ཤ་ཀ་ལྔ་ (ཡང་ན་ རྐང་པ་གཅིག) གམ་དེ་ལས་ལྷག་པའི་དངོས་པོ་ཞིག་བརྐུས་ན་ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་ཕོག་གི་ཡོད། གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་མ་ག་དྷའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཌཱ་ (Karshapana) ལ་གཞི་བཅོལ་བའི་རིན་ཐང་གི་ཚད་གཞི་འདི་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་དགེ་འདུན་པའི་སྡེ་ཁག་ནང་དཔྱད་ཞིབ་དང་རྩོད་གླེང་བྱེད་གཞི་ཆེན་པོ་ཞིག་ཆགས་ཡོད།

 འབྱུང་ཁུངས། 
འདུལ་བ་ལུང་གི་མདོ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ (Suttavibhaṅga) ལྟར་ན། བཅས་ཁྲིམས་འདི་ནི་རྫ་མཁན་གྱི་བུ་དགེ་སློང་ དྷ་ནི་ཡ་ (Dhaniya) དང་འབྲེལ་བའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་བཅས་པ་རེད།

 དྷ་ནི་ཡའི་གནས་ཚུལ། 
དགེ་སློང་དྷ་ནི་ཡས་རང་ཉིད་ལ་སྤྱིལ་བུ་བརྟན་པོ་ཞིག་བཟོ་བའི་ཆེད། མ་ག་དྷའི་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོའི་ (Bimbisara) ཤིང་མཛོད་ནས་ཤིང་དུམ་བུ་ཁ་ཤས་བླངས་པ་རེད། ཁོང་འཛིན་བཟུང་བྱེད་སྐབས། དྷ་ནི་ཡས་རྒྱལ་པོས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་རྩྭ་དང་། ཤིང་། ཆུ་བཅས་བེད་སྤྱོད་ཆོག་པའི་གནང་བ་སྔོན་ནས་སྤྲད་ཡོད་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བླངས་པ་ཡིན་ཞེས་ཞུས། འོན་ཀྱང་བློན་པོ་དབྱར་གྱི་རྣམ་པས་ (Vassakara) གནང་བ་དེ་ནི་བདག་པོ་མེད་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་གོ་བ་ལས། རྒྱལ་པོའི་བདག་དབང་ཡོད་པའི་ཤིང་ཆ་རྣམས་ལ་མི་གོ་ཞེས་གསལ་བཤད་བྱས།

རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་པ་ཞིག་ཡིན་པས། དགེ་སློང་ལ་ཁྲིམས་གཅོད་མ་བྱས་ཀྱང་། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བྱ་སྤྱོད་དེས་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་ལ་མཚན་ཤས་དང་ཁྲིམས་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཡོང་སྲིད་པ་མཁྱེན་ནས། རྒྱལ་ཁྲིམས་དང་མཐུན་པའི་བཅས་ཁྲིམས་ཤིག་གཏན་འབེབས་གནང་བར་དགོངས་ཤིང་། སྔོན་ཁྲིམས་དཔོན་བྱས་མྱོང་བའི་དགེ་སློང་ཞིག་ལ་བཀའ་འདྲི་གནང་བར། ཁོང་གིས་རིན་ཐང་ རྐང་པ་གཅིག་ (མ་ཤ་ཀ་ལྔ་དང་མཚུངས) གི་རྐུ་མ་ལ། རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་ལྕག་གིས་བརྡུང་བའམ། བཙོན་དུ་འཇུག་པའམ། ཡུལ་ནས་ཕྱུང་བ་བཅས་ཀྱི་ཆད་པ་གཅོད་ཀྱི་རེད་ཅེས་ཞུས།

དེར་བརྟེན་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བསླབ་པ་འདི་ལྟར་བཅས་སོ།
"དགེ་སློང་གང་གིས་གྲོང་ངམ། དགོན་པ་ནས་མ་བྱིན་པར་བླངས་པ་སྟེ། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་གང་གི་ཚུལ་གྱིས། རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རྐུན་མ་བཟུང་ནས། བསད་པའམ། བཅིངས་པའམ། ཡུལ་ནས་ཕྱུང་བར་འགྱུར་བ་ལྟ་བུའི། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དེ་ལྟ་བུ་བླངས་ན། དགེ་སློང་དེ་ཡང་ཕམ་པ་ཡིན་ཏེ། གནས་ནས་ཕྱུང་བའོ།"

 ལྟུང་བའི་ཡན་ལག 
རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ནང་དུ་ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་འབྱུང་བ་ལ་ངེས་པར་དུ་ཚང་དགོས་པའི་ཡན་ལག་ལྔ་གསུངས་ཡོད། གལ་ཏེ་རིན་ཐང་གི་ཚད་ལོངས་ཀྱང་ཡན་ལག་གཞན་མ་ཚང་ན། དེ་ནི་ལྟུང་བ་ལྕི་ཤོས་ (ཕམ་པ) མ་ཡིན་པར་སྦོམ་པོའམ་ཉེས་བྱས་སུ་འགྱུར་རོ།

 ཡན་ལག  པཱ་ལིའི་སྐད།  མཚན་ཉིད། 1. གཞི། (ཡུལ།)  Parapariggahita  དངོས་པོ་དེ་མི་གཞན་གྱི་བདག་དབང་ཡོད་པ་ཞིག་དགོས། དུད་འགྲོ་དང་ཡི་དྭགས་ཀྱི་རྫས་བརྐུས་ན་ཉེས་པ་ཆུང་། 2. འདུ་ཤེས།  Parasaññitā  དགེ་སློང་དེས་དངོས་པོ་དེ་གཞན་གྱི་ཡིན་པར་ཤེས་དགོས། བདག་པོ་མེད་པར་བསམས་ནས་བླངས་ན་ལྟུང་བ་མེད། 3. ཀུན་སློང།  Theyyacitta  རྐུ་སེམས་ཡོད་དགོས། ཡིད་ཆེས་ཀྱིས་ (བསྟུན་ནས) བླངས་ན་རྐུ་མ་མིན། 4. རིན་ཐང་།  Bhaṇḍāgha  དངོས་པོ་དེའི་རིན་ཐང་མ་ཤ་ཀ་ལྔ་ལོངས་པ་དགོས། 5. སྦྱོར་བ།  Thānācāvana  དངོས་པོ་དེ་རང་གནས་ནས་སྤོ་བ།

"སྦྱོར་བ" འམ་རང་གནས་ནས་སྤོ་བའི་སྐོར་ཞིབ་ཕྲ་གསུངས་ཡོད། དཔེར་ན། དགེ་སློང་གིས་རྐུ་སེམས་ཀྱིས་དངོས་པོ་ཞིག་ལ་རེག་ཀྱང་གནས་ནས་མ་སྤོས་ན། ཉེས་པ་ཆུང་། དངོས་པོ་དེ་སྐྲ་རྩེ་ཙམ་ཞིག་སྤོས་པ་ཡིན་ནའང་རྐུ་མའི་ལས་དེ་རྫོགས་པར་བརྩིའོ།

 རིན་ཐང་གི་ཚད། 
བཅས་ཁྲིམས་འདིའི་དཀའ་གནད་ཆེ་ཤོས་ནི་ མ་ཤ་ཀ་ལྔའི་ (རྐང་པ་གཅིག) རིན་ཐང་དེ་ཡིན། གཞུང་ལས་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོའི་དུས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཀྱི་དངུལ་ལོར་ལ་གཞི་བཅོལ་དགོས་པར་གསུངས་ཤིང་། དེའི་དུས་སུ་ཀར་ཤ་པ་ན་གཅིག་ལ་མ་ཤ་ཀ་ཉི་ཤུ་ཡོད།

 དངུལ་ལོར་གྱི་གཞི་རྟེན། 
དངུལ་ལོར་དཔྱད་ཞིབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེའི་དུས་ཀྱི་དངུལ་ལོར་ནི་ དངུལ་གྱི་ཀར་ཤ་པ་ན་ (Silver Karshapana) ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཅིང་། དེའི་ལྗིད་ཚད་ལ་ཕལ་ཆེར་གྷ་རམ་ 3.4 ཙམ་ཡོད།
 ཀར་ཤ་པ་ན་གཅིག = དངུལ་གྷ་རམ་ 3.4 ཙམ།
 རྐང་པ་གཅིག (ཀར་ཤ་པ་ནའི་བཞི་ཆ་གཅིག) = དངུལ་གྷ་རམ་ 0.85 ཙམ།

 དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་སྟངས་དང་ཉོ་ནུས། 
དེང་སང་གི་ཆར་དངུལ་གྷ་རམ་ 0.85 ལ་རིན་ཐང་ཆེར་མེད་ཀྱང་ (ཨ་སྒོར་ 1 ལས་ཉུང་)། སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་ 500 ཙམ་གྱི་དུས་སུ་དེའི་ཉོ་ནུས་ནི་མཐོ་པོ་ཡོད། ཀཽ་ཊི་ལྱའི་དོན་གྱི་བསྟན་བཅོས་ (Arthaśāstra) ལྟར་ན། ངལ་རྩོལ་བ་ཞིག་ལ་ཟླ་རེར་གླ་ཕོགས་ པ་ན་ (Pana) ལྔ་རེ་ཐོབ་ཀྱི་ཡོད། དེས་ན་པ་ནའི་བཞི་ཆ་གཅིག་ནི་ཕལ་ཆེར་ ཉིན་ཕྱེད་དང་གཉིས་ཀྱི་གླ་ཕོགས་དང་མཚུངས། རྐང་པ་གཅིག་གིས་དུས་དེར་ཟས་ཐུན་གཅིག་གམ། མཁོ་ངེས་ཀྱི་ཅ་དངོས་ཉོ་ཐུབ་པ་དང་། རྐུ་མའི་ཉེས་ཆད་ཀྱང་བརྐུས་པའི་དངོས་པོ་དེའི་རིན་ཐང་ལས་ལྡབ་མང་པོས་ཆེ་བ་ཡོད།

 འགྲེལ་ཚུལ་ཁག 
གནའ་བོའི་དངུལ་ལོར་དང་དེང་དུས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་བར་གྱི་ཁྱད་པར་སེལ་ཆེད། དེང་གི་ཆོས་བརྒྱུད་ཁག་གིས་རིན་ཐང་གི་ཚད་གཞི་འདི་ལ་འགྲེལ་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་གནང་གི་ཡོད།

 དངུལ་གྱི་ལྗིད་ཚད་ཇི་བཞིན་པ།
 འདིས་གནའ་བོའི་དངུལ་གྱི་ལྗིད་ཚད་ (གྷ་རམ་ 0.85) ཁོ་ནར་གཞི་བཅོལ་གྱི་ཡོད། འདི་ལྟར་ན་རིན་ཐང་གི་ཚད་གཞི་ཧ་ཅང་དམའ་པོ་ (ཨ་སྒོར་ 1 ལས་ཉུང་བ) ཆགས་ཀྱི་ཡོད། དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་ཕལ་ཆེ་བས་ལྟ་ཚུལ་འདི་ཁས་ལེན་གྱི་མེད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། དེ་ནི་ "རྒྱལ་པོའི་ཁྲིམས" ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་དང་མི་མཐུན་ཏེ། རྒྱལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ལྟར་ན་རྐུ་མ་དེ་ཡུལ་ནས་ཕྱུང་བའི་ཉེས་ཆད་ཕོག་འོས་པ་ཞིག་དགོས་ཀྱི་ཡོད།
 གསེར་གྱི་ཚད་གཞི། (སྲོལ་རྒྱུན་ལྟར་གྱི་ལུགས།)
 དུས་རབས་ལྔ་པ་ཙམ་ལ་བརྩམས་པའི་ ཀུན་ཏུ་དང་བར་མཛེས་པའི་ (Samantapasadika) འགྲེལ་པའི་ནང་། དངུལ་གྱི་རིན་ཐང་ཆག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན་སྲིད་པས། ཚད་གཞི་དེ་དངུལ་ནས་གསེར་ལ་བསྒྱུར་ཡོད། དེར་མ་ཤ་ཀ་གཅིག་ནི་ གསེར་གྱི་འབྲས་འབྲུ་བཞི་དང་མཚུངས་པར་བཤད།
 ཚད་གཞི། གསེར་གྱི་འབྲས་འབྲུ་ 20 (གསེར་གྱི་ཏྲོ་ཡེ་ཨོན་སི་ Troy ounce གཅིག་གི་ 1/24 ཙམ)།
 དེང་གི་རིན་ཐང་། ཕལ་ཆེར་ཨ་སྒོར་ $110 ཙམ། (2025 ལོའི་གསེར་གོང་ལྟར་ན།) ཚད་གཞི་འདི་ནི་ཐེ་ལན་ཌིའི་ནགས་ཁྲོད་ཀྱི་བརྒྱུད་པ་སོགས་གནས་བརྟན་སྡེ་པའི་ལུགས་འཛིན་པ་མང་པོས་ཁས་ལེན་གནང་གི་ཡོད། གང་ལགས་ཤེ་ན། འདི་ནི་གནའ་བོའི་ཉོ་ནུས་ (ཉིན་ཕྱེད་དང་གཉིས་ཀྱི་གླ་ཕོགས) དང་མཐུན་པས་སོ།
 རྒྱལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཚད་གཞི།
 ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་དགེ་སློང་ཁ་ཤས་ཏེ། དཔེར་ན་ཨ་ཛན་བྲཧྨ་ (Ajahn Brahm) ལྟ་བུས། "བརྡུང་བའམ། བཙོན་དུ་འཇུག་པའམ། ཡུལ་ནས་ཕྱུང་བ" ཞེས་པའི་ཚིག་ལ་གཙིགས་ཆེར་འཛིན་གྱི་ཡོད། ཁོང་ཚོས་དངུལ་གྱི་གྲངས་འབོར་དེ་ནི་དུས་སྐབས་དེའི་ཉེས་པ་ལྕི་བའི་རང་བཞིན་མཚོན་པ་ཙམ་རེད་ཅེས་རྩོད་པ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་ཡུལ་ལུང་སོ་སོའི་ཁྲིམས་ལུགས་ལྟར། ཡུལ་ནས་ཕྱུང་བའམ་བཙོན་འཇུག་ཡུན་རིང་བྱེད་དགོས་པའི་རྐུ་མ་ཆེན་པོའི་རིགས་ (མང་ཆེ་བ་ཨ་སྒོར་ $1,000 ལས་བརྒལ་བ) བརྐུས་ན་གཞི་ནས་ཕམ་པ་འབྱུང་བར་འདོད་དོ།

 དེང་དུས་ཀྱི་ལག་ལེན། 
 ཌི་ཇི་ཊལ་ (Digital) གྱི་རྐུ་མ། མཉེན་ཆས་དང་གློག་རྡུལ་གྱི་དངོས་པོ་རྐུ་བ་ལྟ་བུ་ནི་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ཡིན་མིན་ཐད་རྩོད་པ་ཡོད། རིན་ཐང་གི་ཆ་ནས་ཚད་ ($110 ལས་མཐོ་བ) ལོངས་སྲིད་ཀྱང་། "སྦྱོར་བ" འམ་གནས་ནས་སྤོ་བའི་ཆ་དེ་གསལ་པོ་མེད། ཡིག་ཆ་ཞིག་བཤུ་ལེན་ (Copy) བྱེད་པ་དེ་གནས་ནས་སྤོས་པ་ཡིན་ནམ། འདུལ་བ་འཛིན་པ་མང་པོས་འདི་ནི་བདག་པོ་ལ་ཁེ་བཟང་གི་གྱོང་གུད་ཕོག་པ་ལས་དངོས་པོ་རང་ཉིད་བོར་བ་མིན་པས། ཕམ་པ་མིན་པར་ སྦོམ་པོའི་ལྟུང་བར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
 གླ་མི་སྤྲོད་པ། མེ་འཁོར་སོགས་ལ་གླ་མ་སྤྲད་པར་འཛུལ་བ་ནི་ཉེས་པ་ཆུང་བར་བརྩི། འགྲུལ་བཞུད་ཀྱི་ཁེ་ལས་ལ་གྱོང་གུད་ཕོག་ཀྱང་། འགྲུལ་གླ་གཅིག་གི་རིན་ཐང་ནི་གསེར་གྱི་ཚད་གཞི་ ($110) ལས་དམའ་བ་ཡོད་པ་དང་། དངོས་པོ་གནས་ནས་སྤོས་པའི་དོན་ཡང་མི་ཚང་བས་སོ།

 གཟིགས། 
 འདུལ་བ་ལུང་།
 སོ་སོ་ཐར་པའི་མདོ། (Patimokkha)
 ཕམ་པ།
 བསྙེན་རྫོགས།

 ལུང་ཁུངས། 
Vinaya Pitaka, Suttavibhaṅga, Pārājika II (Origin Story). Wisdom Library.
Horner, I.B. (Trans). The Book of the Discipline, Vol. I (Suttavibhaṅga). Pali Text Society. Internet Archive.
Vinaya Pitaka, Nissaggiya 18. Wisdom Library.
Vinaya Pitaka, Pārājika II (Permutations). Wisdom Library.
"Karshapana: coin from Maurya Empire". Dema Coins.
"1 Karshapana, Magadh Janpada". Tezbid.
"1 Karshapana - Magadha Janapada". Numista.
Wikipedia contributors. "Coinage of India". Wikipedia, The Free Encyclopedia.
"Gold is Old: Noble Metal in Indian Economy through Ages". IIM Ahmedabad. PDF.
"Silver Karshapana of Magadha Janapada". Mintage World.
"Pre-Mauryan punchmarked coins". NumisMall.
"Ancient Coins - Ancient India History Notes". Prepp.
Thomas, Edward. Ancient Indian Weights. Internet Archive.
Kautilya Arthashastra, Book IV. Wikisource.
Chaturvedi, S. "Fiscal Aspects of Irrigation Administration in Mauryan Period". ResearchGate.
Kautilya Arthashastra, Chapter 17 (Robbery). Wisdom Library.
"How worth is the Pāda?". SuttaCentral.
"Stealing: what amount is parajika?". Classical Theravada.
"The Second Precept: Abstain from Stealing". Gotami Vihara Society Malaysia.
Brahmavamso, Ajahn. "Vinaya: The Four Disrobing Offences". PDF.
"Is train hopping/fare evasion considered a violation of Parajika 2?". SuttaCentral.

Category:འདུལ་བ།
Category:ནང་ཆོས།