བདེན་པ་བཞི་

འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི།  
འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ (ལེགས་སྦྱར་སྐད་དུ། catvāry ārya satyāni དང་། པ་ལིའི་སྐད་དུ། cattāri ariyasaccāni) ནི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ལུགས་ཡོངས་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་ལྟ་གྲུབ་ཡིན་ཞིང་། འདི་ནི་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་པའི་རྗེས་སུ་ཆོས་འཁོར་དང་པོ་བསྐོར་བའི་སྙིང་པོ་དེ་ཡིན།  བདེན་པ་བཞི་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་གནས་སྟངས་ལ་བརྟག་དཔྱད་དང་དེ་ལས་ཐར་བའི་ལམ་སྟོན་གྱི་ལག་ལེན་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་དག་ནི་སྡུག་བསྔལ་བདེན་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བདེན་པ། འགོག་པ་བདེན་པ། ལམ་གྱི་བདེན་པ་བཅས་ཡིན།  འདི་དག་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ངོ་བོ་དང་། དེའི་རྒྱུ། དེ་འགོག་པའི་ཐབས་ལམ་བཅས་ཀྱི་སྐོར་ལ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ལྷག་གི་རིང་ནང་པའི་གྲུབ་མཐའ་སོ་སོས་དཔྱད་པ་རྒྱ་ཆེར་བཏང་བའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།    

 ཆོས་འཁོར་དང་པོ་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས།  
སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་གྱི་གནས་མཆོག་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་ཉེ་འགྲམ་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བ་རི་དྭགས་ཀྱི་ནགས་སུ་འཁོར་ལྔ་སྡེ་བཟང་པོ་ལ་ཆོས་འཁོར་དང་པོ་བསྐོར། གསུང་ཆོས་འདི་ལ་ ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རབ་ཏུ་བསྐོར་བའི་མདོ་ (Dhammacakkappavattana Sutta) ཞེས་གྲགས་ཤིང་། འདིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་འཇིག་རྟེན་དུ་དབུ་བརྙེས་པར་མཚོན།    

ཐོག་མའི་གདུལ་བྱ་ནི་ཀུན་ཤེས་ཀཽ་ཎྜི་ནྱ་སོགས་འཁོར་ལྔ་སྡེ་བཟང་པོ་ཡིན་ལ། ཁོང་ཚོས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་དཀའ་ཐུབ་དོར་བར་མཐོང་ནས་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་ཀྱང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟི་བརྗིད་མཐོང་བའི་ཚེ་ཆོས་ཞུས། དེར་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འདོད་ཡོན་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཞོལ་བ་དང་། ལུས་ལ་མནར་གཅོད་གཏོང་བའི་མཐའ་གཉིས་སྤངས་པའི་ "དབུ་མའི་ལམ་" གསུངས་སོ།

 མིང་གི་བྱུང་བ་དང་དག་ཐེར་དཔྱད་པ།  
"འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་" ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདིའི་ནང་གི་ "འཕགས་པ་" (Arya) ཞེས་པ་ནི་བདེན་པ་ལ་ཟེར་བ་མིན་པར། བདེན་པ་དེ་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པའི་གང་ཟག་ལ་གོ་དགོས་པར་མཁས་པ་ཁ་ཅིག་གིས་གསུངས།འཕགས་པ། (Arya) ནི་ཐོག་མར་རིགས་རིམ་གྱི་མིང་ཞིག་ཡིན་ཡང་། ནང་ཆོས་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་བདག་མེད་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པའི་གང་ཟག་ལ་གོ་བར་བྱེད།    བདེན་པ། (Satya) ནི་གནས་ལུགས་དང་མཐུན་པ་ལ་གོ་དགོས།

དེས་ན་ "འཕགས་པའི་བདེན་པ་" ཞེས་པ་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟིགས་པའི་བདེན་པ་ལ་གོ་དགོས་ཤིང་། སོ་སྐྱེ་རྣམས་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་དུ་མ་མཐོང་བ་རྣམས་འཕགས་པས་སྡུག་བསྔལ་དུ་གཟིགས་པས་ན་དེ་ལྟར་བཏགས།    

 བདེན་པ་བཞིའི་ངོ་བོ་དང་རྣམ་གཞག 

 ༡. སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ།  
སྡུག་བསྔལ་ནི་འཁོར་བའི་རང་བཞིན་ཡིན། འདི་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་སྟེ།སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ། ལུས་སེམས་ཀྱི་ན་ཚ་དང་ན་ཟུག་ལྟ་བུ།འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ། ཟག་བཅས་ཀྱི་བདེ་བ་རྣམས་མི་རྟག་པར་འགྱུར་བའི་ཆ་ནས་སྡུག་བསྔལ་ཡིན།ཁྱབ་པ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ། ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྟེན་ཡིན་པས་ན་དེ་ལྟར་བཏགས།

 ༢. ཀུན་འབྱུང་འཕགས་པའི་བདེན་པ།  
སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ནི་སྲེད་པ་ (Tanha) ཡིན། སྲེད་པ་ལ་འདོད་སྲེད་དང་། སྲིད་སྲེད་ (གནས་འདོད་པ)། འཇིག་སྲེད་ (མེད་པར་འདོད་པ) བཅས་གསུམ་ཡོད། སྲེད་པ་འདི་དག་གི་རྩ་བ་ནི་མ་རིག་པ་ (Avidya) སྟེ། དངོས་པོའི་གནས་ལུགས་ལ་རྨོངས་པ་དེ་ཡིན།    

 ༣. འགོག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ།  
འདི་ནི་སྲེད་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་འགགས་པའི་གནས་སྐབས་ཏེ་མྱང་འདས་ (Nirvana) ཡིན།  འདི་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་། གཏི་མུག་བཅས་དུག་གསུམ་གྱི་མེ་ཤི་བའི་གནས་སྐབས་ཤིག་ལ་གོ་དགོས།    

 ༤. ལམ་འཕགས་པའི་བདེན་པ།  
འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཐབས་ལམ་ནི་ "འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་" ཡིན།  དེ་དག་ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། རྟོག་པ། ངག ལས། འཚོ་བ། རྩོལ་བ། དྲན་པ། ཏིང་ངེ་འཛིན་བཅས་སོ།  འདི་དག་བསླབ་པ་གསུམ་ (ཚུལ་ཁྲིམས། ཏིང་ངེ་འཛིན། ཤེས་རབ) གྱི་ནང་དུ་འདུའོ།   

 བདེན་པ་བཞི་དང་སྨན་པའི་དཔེ་སྦྱོར།  
ནང་པའི་གསུང་རབ་ཏུ་བདེན་པ་བཞི་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་བོའི་གསོ་རིག་གི་རྣམ་གཞག་དང་སྦྱར་ནས་གསུངས་ཡོད།  སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ནི་ "སྨན་པའི་རྒྱལ་པོ་" (Mahabhisak) ལྟ་བུ་ཡིན།    

{| class="wikitable" ! འཕགས་པའི་བདེན་པ།!! གསོ་རིག་གི་རྣམ་གཞག!! བྱེད་ལས།

|- | སྡུག་བསྔལ་བདེན་པ། | | ནད་ངོས་འཛིན་པ། | | ཤེས་པར་བྱ་བ།  |- | ཀུན་འབྱུང་བདེན་པ། | | ནད་ཀྱི་རྒྱུ་བཙལ་བ། | | སྤང་བར་བྱ་བ།  |- | འགོག་པ་བདེན་པ། | | ནད་དྲག་པའི་གནས་སྐབས། | | མངོན་དུ་བྱ་བ།  |- | ལམ་གྱི་བདེན་པ། | | སྨན་དང་བཅོས་ཐབས། | | བསྟེན་པར་བྱ་བ།  |}   

 ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བཞེད་ཚུལ།  
དབུ་མ་པའི་སྲོལ་འབྱེད་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་ དབུ་མ་རྩ་བ་ཤེས་རབ་ (Mulamadhyamakakarika) ནང་བདེན་པ་བཞི་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཡིན་པར་གསུངས།  གལ་ཏེ་བདེན་པ་བཞི་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་ཡོད་ན། སྡུག་བསྔལ་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་མི་སྲིད་པས་ན། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་གཞི་ནས་འགྱུར་བ་ཐེབས་ཐུབ་པ་ཡིན། ཡང་སེམས་ཙམ་པའི་ (Yogacara) གྲུབ་མཐའི་ནང་ "རང་བཞིན་གསུམ་" (ཀུན་བཏགས། གཞན་དབང་། ཡོངས་གྲུབ་) གྱི་སྒོ་ནས་བདེན་པ་བཞི་ལ་དཔྱད་པ་བཏང་ཡོད།    

 དེང་རབས་སེམས་ཁམས་རིག་པ་དང་བདེན་པ་བཞི།  
དེང་རབས་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་སེམས་ཁམས་བཅོས་ཐབས་ཏེ། དང་ལེན་དང་དམ་བཅའ་བཅོས་ཐབས་' (Acceptance and Commitment Therapy - ACT) དང་། དྲན་པ་ཉེར་བཞག་ (Mindfulness-based Stress Reduction'' - MBSR) སོགས་ནི་བདེན་པ་བཞིའི་རྣམ་གཞག་དང་ཤིན་ཏུ་ཉེ། སྡུག་བསྔལ་དང་ལེན་བྱེད་པ་དང་། དེའི་རྒྱུ་སྲེད་པ་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་པའི་ཐབས་ལམ་འདི་དག་གིས་དེང་རབས་མིའི་སེམས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་སེལ་བར་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད།    

 མཇུག་བསྡོམས།  
འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ནི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཡིན་པ་མ་ཟད། འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་བའི་ལམ་སྟོན་གྱི་རི་མོ་ལྟ་བུ་ཡིན།