བོད་ཇ་

ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཇ་བསྲུབས་མའི་རིག་གནས་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གལ་གནད། ཕྱོགས་བསྡུས་དཔྱད་ཞིབ།

ཇ་བསྲུབས་མའམ་བོད་སྐད་དུ་བོད་ཇ། ཇ་སྲུབ་མ། ཡང་ན་ལ་དྭགས་དང་ཀ་ཤི་སྦིར་གྱི་ཡུལ་སྐད་དུ་གུར་གུར་ཇ་ཞེས་འབོད་པ་འདི་ནི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་མཐོ་སྒང་གི་འཚོ་བའི་དགོས་མཁོ་དང་མཐུན་པའི་གདོད་མའི་ལག་རྩལ་དང་རིག་གནས་ཀྱི་སྙིང་བཅུད་ཅིག་ཡིན།  བོད་ཀྱི་མཐོ་སྒང་དང་དེ་བཞིན་བལ་ཡུལ། འབྲུག་ཡུལ། སོག་ཡུལ་སོགས་ཀྱི་ས་ཁུལ་དུ་ཇ་འདི་ནི་ནུས་པ་སྤྲོད་བྱེད་དང་། ལུས་ཁམས་གསོ་བྱེད། རིག་གནས་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན།  ཇ་བསྲུབས་མ་ནི་ཇ་ཁུ་དང་གཅན་གཟན་གྱི་ཚིལ་ལུའམ་མར་བསྲེས་ནས་བཟོས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། འདི་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་ཇ་མ་ལམ་ཆེན་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད།  དུས་རབས་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་ལྷག་གི་རིང་ལ། ཇ་འདི་ནི་དགོན་སྡེའི་མཐོ་རིམ་མི་སྣའི་སྨན་གྱི་འཐུང་བྱེད་ནས་བཟུང་སྟེ་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་རྒྱུན་ཟས་དང་། ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་སོགས་ཀྱི་ཁྲོད་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།    

 མིང་གི་འབྱུང་ཁུངས་དང་ས་གནས་ཀྱི་འབོད་སྟངས། 

ཇ་བསྲུབས་མའི་མིང་ལ་ས་ཁུལ་སོ་སོའི་སྐད་རིགས་དང་གོམས་གཤིས་ལྟར་འབོད་སྟངས་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཡོད། བོད་དབུས་གཙང་ཁུལ་དུ་ "བོད་ཇ་" ཞེས་འབོད་པ་དང་། བཟོ་སྟངས་ཀྱི་ཆ་ནས་ "ཇ་སྲུབ་མ་" ཞེས་འབོད་སྲོལ་ཡོད།    

ས་ཁུལ་གཞན་དུ་འབོད་སྟངས་ནི། འབྲུག་ཡུལ་དུ་ "སུ་ཇ་" ཞེས་འབོད་ལ། འདི་ནི་འབྲུག་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་ལྟ་བུའི་འཐུང་བྱེད་ཅིག་ཡིན།  ལ་དྭགས་དང་ཀ་ཤི་སྦིར་ཁུལ་དུ་ཇ་བསྲུབ་པའི་སྒྲ་ལ་བརྟེན་ནས་ "གུར་གུར་ཇ་" ཞེས་འབོད་པ་དང་། སོག་ཡུལ་དུ་ "ཧི་ཚེའི་ཚའེ་" (hiitsei tsai) ཞེས་འབོད་སྲོལ་ཡོད། []   

{| class="wikitable" ! སྐད་རིགས་དང་ས་ཁུལ།! ས་གནས་ཀྱི་མིང་།! དོན་དག་གམ་གོ་དོན།

|- | བོད་སྐད། | བོད་ཇ། | བོད་ཀྱི་ཇ།  |- | བོད་སྐད། (བཟོ་སྟངས།) | ཇ་སྲུབ་མ། | བསྲུབས་པའི་ཇ།  |- | འབྲུག་སྐད། | སུ་ཇ། | བསྲུབས་པའི་ཇ།  |- | ལ་དྭགས་སྐད། | གུར་གུར་ཇ། | ཇ་བསྲུབ་པའི་སྒྲ།  |- | རྒྱ་སྐད། | སུའུ་ཡིའུ་ཁྲ། | མར་གྱི་ཇ། [][ |- | སོག་སྐད། | ཧི་ཚེའི་ཚའེ། | ཚིལ་ལུའམ་འོ་ཇའི་བྱེ་བྲག  |}   

 ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་དང་ཇ་མ་ལམ་ཆེན། 

བོད་དུ་ཇ་དར་བའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་དུས་རབས་ ༧ པའི་རྒྱ་ནག་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། དུས་རབས་ ༡༣ པའི་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་དུས་སྐབས་སུ་དམངས་ཁྲོད་དུ་ཤིན་ཏུ་དར་ཁྱབ་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད།    

 རྒྱ་བཟའ་ཝོང་ཅིང་གི་གཏམ་རྒྱུད། 

བོད་ཀྱི་བཤད་རྒྱུན་ལྟར་ན། ཇ་འཐུང་བའི་སྲོལ་ནི་རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་བཙུན་མོ་རྒྱ་བཟའ་ཝོང་ཅིང་བོད་དུ་ཕེབས་པ་ནས་བྱུང་བར་བཤད།  གཏམ་རྒྱུད་དུ་རྒྱ་བཟའ་ལ་གཡག་གི་འོ་མའི་བྲོ་བ་མ་འཕྲོད་པར་བརྟེན། ཁོང་གིས་རྒྱ་ནག་ནས་འཁྱེར་བའི་ཇ་ལོ་དང་གཡག་གི་མར། ཚྭ་བཅས་བསྲེས་ནས་འཐུང་བར་བརྟེན་ཇ་བསྲུབས་མ་འདི་བྱུང་བར་གྲགས།    

 ཇ་མ་ལམ་ཆེན་གྱི་དཔལ་འབྱོར་ནུས་པ། 

བོད་དུ་ཇ་ཤིང་མི་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཇ་ལོ་ཐམས་ཅད་རྒྱ་ནག་གི་སི་ཁྲོན་དང་ཡུན་ནན་ས་ཁུལ་ནས་འཁྱེར་དགོས་ཀྱི་ཡོད།  འདི་ལས་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་ "ཇ་མ་ལམ་ཆེན་" (Cha Ma Dao) བྱུང་བ་ཡིན་ལ། འདི་ནི་སྤྱི་ལེ་ 3000 ལྷག་གི་རིང་ཚད་ཡོད་པའི་ཚོང་ལམ་ཞིག་ཡིན།    

ཚོང་འདི་ནི་ཕན་ཚུན་དགོས་མཁོ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ནག་ལ་དམག་དོན་ཆེད་བོད་ཀྱི་རྟ་ཕོ་མཁོ་བ་དང་། བོད་པ་རྣམས་ལ་ལུས་ཁམས་གསོ་བྱེད་དང་ཚིལ་ལུ་འཇུ་བྱེད་ཀྱི་ཇ་ལོ་མཁོ་བས་ཡིན།    

{| class="wikitable" ! ཚོང་འབྲེལ།! ཞིབ་ཕྲའི་གནས་ཚུལ།

|- | ཚོང་ཟོག་གཙོ་བོ། | རྒྱ་ནག་གི་ཇ་དང་བོད་ཀྱི་རྟ་ཕོ།  |- | སྐྱེལ་འདྲེན་ཡོ་བྱད། | མི་དང་། དྲེལ་པ། གཡག  |- | བརྗེ་རེས་ཚད་གཞི། | ཇ་སྤྱི་རྒྱ་ 60 ལ་དམག་རྟ་ 1 (སུང་རྒྱལ་རབས།)  |- | ལོ་རེའི་ཚོང་འབོར། | ཇ་སྤྱི་རྒྱ་ས་ཡ་མང་པོ་དང་རྟ་ཕོ་ 25,000 ཙམ།  |}   

 ཇ་བསྲུབས་མའི་བཟོ་སྟངས་དང་ལག་རྩལ། 

ཇ་བསྲུབས་མ་བཟོ་བའི་ལག་རྩལ་གཙོ་བོ་ནི་མར་དང་ཇ་ཁུ་གཉིས་ལེགས་པར་བསྲེས་རྒྱུ་དེ་ཡིན་ལ། འདིའི་ཆེད་དུ་ "མདོང་མོ་" ཞེས་པའི་ཡོ་བྱད་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།    

 ཇ་ཁུ་བསྐོལ་བ། 

ཐོག་མར་ཇ་ལོ་བསྐོལ་ནས་ "ཇ་ཁུ་" ནག་པོ་ཞིག་བཟོ་དགོས། ཇ་ལོ་ཆུའི་ནང་དུ་བླུགས་ནས་དུས་ཚོད་མང་པོའི་རིང་ལ་བསྐོལ་དགོས་ལ། དེས་ཇ་ལོའི་ནང་གི་ནུས་པ་དང་བྲོ་བ་ཆ་ཚང་འདོན་ཐུབ། [[][]   

 མདོང་མོའི་བཀོལ་སྤྱོད་། 

ཇ་ཁུ་གྲུབ་རྗེས་མདོང་མོའི་ནང་དུ་བླུགས་པ་དང་། དེ་ནས་ཚྭ་དང་འབྲིའི་མར་བླུགས་དགོས།  འབྲིའི་འོ་མ་ནི་བ་མོའི་འོ་མ་ལས་ཚིལ་ལུ་མང་བ་ཡོད་པས་བྲོ་བ་ཆེ་བ་ཡོད། [][] དེ་ནས་མདོང་མོའི་རྒྱུག་པས་ཡར་མར་དཀྲོག་དགོས་ལ། དེས་མར་དང་ཇ་ཁུ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་ནས་ཇ་ལྦུ་བ་ཅན་དང་བྲོ་བ་ཞིམ་པོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར།    

དེང་སང་གྲོང་ཁྱེར་ཁག་ཏུ་མདོང་མོའི་ཚབ་ཏུ་གློག་གི་དཀྲོག་འཕྲུལ་ (Electric blender) བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་། མདོང་མོས་བསྲུབས་པའི་ཇ་ལ་བྲོ་བ་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་ཡོད་པར་བཤད།    

 གསོ་བ་རིག་པ་དང་ལུས་ཁམས་ཀྱི་ཕན་ནུས། 

ཇ་བསྲུབས་མ་ནི་མཐོ་སྒང་གི་གྲང་ངར་དང་མཁའ་རླུང་དཀོན་པའི་གནས་བབ་ལ་ཤིན་ཏུ་ཕན་པའི་འཐུང་བྱེད་ཅིག་ཡིན།    

 ནུས་པ་དང་ལུས་དྲོད། 

མཐོ་སྒང་དུ་ལུས་ཀྱི་དྲོད་ཚད་ཉར་བ་དང་ནུས་པ་རྒྱས་པར་ཚིལ་ལུ་མང་པོ་དགོས་པས། ཇ་བསྲུབས་མའི་ནང་གི་མར་གྱིས་ནུས་པ་ཆེན་པོ་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད།  བོད་པའི་ཞིང་འབྲོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཉིན་རེར་ཇ་ཕོར་པ་ 40 ནས་ 60 ཙམ་འཐུང་བས་ལུས་ཀྱི་ངལ་བ་སེལ་བ་དང་དྲོད་ཉར་བར་ཕན་པ་ཆེན་པོ་ཡོད།    

 བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་ལྟ་ཚུལ། 

བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་ནང་། ཇ་བསྲུབས་མས་ཉེས་པ་གསུམ་ (རླུང་། མཁྲིས་པ། བད་ཀན།) སྙོམས་པར་བྱེད་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ལུས་ཀྱི་ཟུངས་ཁྲག་རྒྱས་པ་དང་རིག་པ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕན་ནུས་ཡོད་པར་བཤད།

{| class="wikitable" ! རྒྱུ་ཆ།! ལུས་ཁམས་ལ་ཕན་ནུས།! གསོ་བ་རིག་པའི་ལྟ་ཚུལ།

|- | མར། | ནུས་པ་དང་དྲོད་སྤྲོད་པ།  | རྐང་མར་དང་ཁུ་བ་གསོ་བ།  |- | ཇ་ལོ། | རིག་པ་གསལ་བར་བྱེད་པ།[] | སེམས་ཁམས་དྭངས་བ་དང་དྲན་པ་གསལ་བ།  |- | ཚྭ། | ལུས་ཀྱི་ཆུ་ཁམས་སྙོམས་པ།  | འཇུ་བྱེད་ལ་ཕན་པ་དང་ཁྲག་གི་དུག་སེལ་བ། |- | ཇ་ཁུ། | འཇུ་བྱེད་ལ་ཕན་པ།  | མཁྲིས་པ་སེལ་བ་དང་ཚིལ་ལུ་འཇུ་བ།  |}   

 རིག་གནས་ཀྱི་གལ་གནད་དང་འཇིག་རྟེན་གོམས་སྲོལ། 

བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཇ་བསྲུབས་མ་འབུལ་བ་དང་འཐུང་བ་ནི་མི་དང་མིའི་བར་གྱི་མཐུན་ལམ་དང་གུས་ཞབས་མཚོན་བྱེད་ཅིག་ཡིན།    

 སྣེ་ལེན་གྱི་གོམས་སྲོལ། 

མི་གཞན་གྱི་ཁྱིམ་དུ་སླེབས་དུས་ཐོག་མར་ཇ་བསྲུབས་མ་འབུལ་བ་ནི་བོད་པའི་ལུགས་སྲོལ་ཡིན།  ཇ་འཐུང་མཁན་གྱིས་སུབ་སུབ་ (Sips) བྱས་ནས་འཐུང་དགོས་པ་དང་། ཇ་བླུག་མཁན་གྱིས་ཇ་ཕོར་པ་ནམ་ཡང་སྟོང་པ་མ་བཞག་པར་བཀང་དགོས། འདིས་བདག་པོའི་སེམས་བཟང་དང་གཏོང་ཕོད་མཚོན་པ་ཡིན།    

 དགོན་སྡེའི་ཇ་ལུགས། 

བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་ཁག་ཏུ་ཇ་བསྲུབས་མ་ནི་ཆོ་ག་དང་སྒོམ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་དགའ་ལྡན་དགོན་པ་ལྟ་བུ་ནས་མཚན་མོར་ཇ་བསྐོལ་བ་དང་། ཇ་གྲུབ་རྗེས་གྷན་དྷི་ (Gong) བརྡུང་ནས་གྲྭ་མང་ལ་བརྡ་གཏོང་བའི་ལུགས་སྲོལ་ཡོད།  ཡང་ཇ་མཆོད་ (Ja-Chö) ཕུལ་ནས་སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་རྣམས་ལ་མཆོད་པ་འབུལ་བའི་སྲོལ་ཡང་ཡོད།    

 ཕྱོགས་བསྡུས་སྙིང་དོན། 

ཇ་བསྲུབས་མ་ནི་བཏུང་བ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། འདི་ནི་བོད་དང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་མི་རིགས་རྣམས་ཀྱིས་དཀའ་ཚེགས་ཆེ་བའི་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་ཁྲོད་དུ་གསོན་པར་གནས་པའི་བློ་གྲོས་དང་། རིག་གནས་ཀྱི་ངོ་བོ། དེ་བཞིན་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་མཐུན་ལམ་བཅས་མཚོན་པའི་རིན་ཐང་བྲལ་བའི་ཤུལ་བཞག་ཅིག་ཡིན།