ཨེ་མ་དར་ཚི་

ཨེ་མ་དར་ཚིལ། 

ཨེ་མ་དར་ཚིལ (རྫོང་ཁ། ཨེ་མ་དར་ཚིལ་ Wylie: e-ma dar-tshil) ནི་འབྲུག་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་ཡོངས་ཟས་རིགས་དང་ཆེས་སྐད་གྲགས་ཆེ་བའི་ཟས་ཤིག་ཡིན།  འདི་ནི་སུ་པན་ (chili) དང་ཕྱུར་བ་ (cheese) བསྲེས་ནས་བཟོས་པའི་ཁུ་བ་ཞིག་ཡིན།  འབྲུག་ཡུལ་དུ་ཨེ་མ་ནི་སྤོད་ཡ་ (spice) ཙམ་མ་ཡིན་པར། གཞི་རྩའི་ཚལ་རིགས་ (vegetable) གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བ་འདིས་འབྲུག་པའི་ཟས་སྲོལ་ལ་ཁྱད་ཆོས་དམིགས་བསལ་ཞིག་བཏོད་ཡོད།    

 མིང་གི་འབྱུང་ཁུངས།  
“ཨེ་མ་དར་ཚིལ” ཞེས་པའི་མིང་འདི་འབྲུག་གི་རྒྱལ་ས་རྫོང་ཁ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན།  མིང་གི་དོན་ནི། “ཨེ་མ” ནི་སུ་པན་དང་། “དར་ཚིལ” ནི་འོ་མ་ལས་བཟོས་པའི་ཕྱུར་བ་ལ་གོ་བ་ཡིན།    

 ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བྱུང་རིམ། 

 ཨེ་མ་མ་སླེབས་གོང་གི་དུས། 
དུས་རབས་ ༡༦ པའི་གོང་དུ། འབྲུག་པའི་ཟས་སྲོལ་ནང་དུ་ཨེ་མའི་ཚབ་ཏུ་ཡུལ་དེའི་རང་བྱུང་གི་སྐྱེ་དངོས་ “ནམ་མདའ” (Namda) ཞེས་པའི་རྩི་ཤིང་དེ་བྲོ་བ་འདོན་བྱེད་དུ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་གི་ཡོད།  རྩི་ཤིང་འདིའི་མིང་ལ་ཚན་རིག་པས་ Pogostemon amaranthoides ཞེས་འབོད་ཅིང་། འདིས་ཟས་ལ་བྲོ་བ་ཁ་པོ་དང་ཞིམ་པོ་ཞིག་སྦྱིན་གྱི་ཡོད།   

 ཨེ་མ་འབྲུག་ཡུལ་དུ་སླེབས་སྟངས།  
ཨེ་མ་འདི་དུས་རབས་ ༡༦ པའམ་ ༡༧ པའི་ནང་དུ་རྒྱ་གར་གྱི་ཚོང་པ་དང་གནས་སྐོར་བ་བརྒྱུད་ནས་འབྲུག་ཡུལ་དུ་སླེབས་པར་འདོད་དོ།།  འབྲུག་ཡུལ་གྱི་གྲང་ངར་ཆེ་བའི་གནམ་གཤིས་ཀྱིས་རྐྱེན་པས། ཨེ་མའི་ཚ་དྲོད་འདི་མི་རྣམས་ཀྱི་ལུས་དྲོད་གསོ་བར་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང་བས། ཨེ་མ་འདི་ཧ་ཅང་མགྱོགས་པོར་ཡུལ་དེའི་ཟས་གཙོ་བོར་གྱུར།  ཕྱི་ལོ་ ༡༧༥༠ ཡི་གོང་དུ་བོད་ཀྱི་སྨན་གཞུང་ནང་དུའང་ཨེ་མའི་སྨན་ཡོན་སྐོར་བཀོད་ཡོད་པ་འདིས་ཨེ་མ་འདི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཁུལ་དུ་དར་ཁྱབ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་མཚོན།    

 ཕྱི་རྒྱལ་མི་སྣའི་ཟིན་ཐོ།  
ཕྱི་ལོ་ ༡༧༧༤ ལོར་དབྱིན་ཇིའི་ཕོ་ཉ་ཇོར་ཇི་བྷོ་གྷལ (George Bogle) འབྲུག་ཡུལ་དུ་སླེབས་སྐབས། ཁོང་གིས་ཡུལ་དེར་ཞོག་ཁོག་ (potato) བཏབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད།  དེ་ནས་བཟུང་ཞོག་ཁོག་འདི་འབྲུག་པའི་ཟས་སྲོལ་ནང་གལ་ཆེན་དུ་གྱུར་ནས་ “ཀེ་བ་དར་ཚིལ” (Kewa Datshi) སོགས་བྱུང་།    

 ཨེ་མའི་རིགས་དང་ཞིང་ལས་ཀྱི་འཁོར་ལོ།  
འབྲུག་ཡུལ་དུ་ཨེ་མ་ལ་རིགས་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་ཡོད། དཔེར་ན།    

ཨེ་མ་ཧོའེམ (Ema Hoem): ཨེ་མ་ལྗང་ཁུ་གསར་པ།    

ཨེ་མ་ཀམ (Ema Kam): ཨེ་མ་དམར་པོ་བསྐམས་པ།    

ཨེ་མ་ཤུ་ཀམ (Ema Shukam): ཨེ་མ་ལྗང་ཁུ་ཆུ་ཚན་ནང་བཅུག་རྗེས་བསྐམས་པ་ཞིག་ཡིན། འདིའི་མདོག་དཀར་པོ་ཡིན་ཞིང་བྲོ་བ་ཅུང་ཙམ་སྐྱུར་མོ་ཡོད།

 དར་ཚིལ་བཟོ་སྟངས།  
དར་ཚིལ་ནི་འབྲུག་ཡུལ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཕྱུར་བ་ཞིག་ཡིན། འདི་བཟོ་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ལ།    

འོ་མ་ལས་ཞོ་ (dahi) བཟོ།
ཞོ་དྲུས་ནས་མར་ (mar) བཏོན།
མར་བཏོན་ཟིན་པའི་ཆུ་རྩི་ (mohi) དེ་བསྐོལ་ནས་ཆུར་བ་འགོ་བཅུག
དེ་ནས་རས་ཀྱིས་བཙགས་ཏེ་དར་ཚིལ་གྱི་རིལ་བུ་བཟོ།

 ཨེ་མ་དར་ཚིལ་གྱི་རྣམ་གྲངས་མི་འདྲ་བ། 

ཀེ་བ་དར་ཚིལ (Kewa Datshi): ཞོག་ཁོག་དང་དར་ཚིལ།    

ཤ་མུ་དར་ཚིལ (Shamu Datshi): ཤ་མོ་དང་དར་ཚིལ།    

ཤ་ཀམ་དར་ཚིལ (Shakam Datshi): སྐམ་ཤ་དང་དར་ཚིལ།    

སི་ཀམ་དར་ཚིལ (Sikam Datshi): ཕག་ཤ་བསྐམས་པ་དང་དར་ཚིལ།    

 རིག་གཞུང་དང་གོམས་སྲོལ།  
འབྲུག་པའི་འཚོ་བའི་ནང་ཨེ་མ་དར་ཚིལ་ནི་རིག་གཞུང་དང་འབྲེལ་བ་ཟབ་མོ་ཡོད། སྲོལ་རྒྱུན་ལྟར་ན། ས་ལ་སྐྱིལ་ཀྲུང་བྱས་ནས་བསྡད་དེ་ལག་པས་ཟ་བའི་གོམས་སྲོལ་ཡོད།  ཟས་མ་བཟས་གོང་ལྷ་དང་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་ལ་མཆོད་པ་ (Lha Offering) འབུལ་བའི་སྲོལ་ཡོད། འབྲུག་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་ཡོངས་དགའ་སྐྱིད་དཔལ་འཛོམས་ (GNH) ཀྱི་ལྟ་བ་ལྟར་ན། རང་བྱུང་དང་མཐུན་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཟས་སྲོལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་ནི་གལ་ཆེན་དུ་བརྩིའོ།།   

 ཟས་གྲོགས་འབྲས་དམར་དང་གསོལ་ཇ།  
ཨེ་མ་དར་ཚིལ་ནི་འབྲུག་གི་ “འབྲས་དམར” (Red Rice) དང་མཉམ་དུ་ཟ་བ་ཡིན། འབྲས་དམར་འདི་མཐོ་ཚད་ཕི་ཊི་ ༩༠༠༠ ཡི་སྒང་ལ་སྐྱེ་ཐུབ་པ་དང་། འདིའི་བྲོ་བ་ནི་སྟར་ཁའི་བྲོ་བ་དང་འདྲ་བས་ཨེ་མའི་ཚ་བྲོ་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོད།  དེ་བཞིན་ “གསོལ་ཇ” (Butter Tea) འམ་བསྲུུབས་ཇ་ནི་ཨེ་མའི་ཚ་བ་འཇགས་པར་ཕན་པའི་བཏུང་བ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན།