སུམ་རྟགས་གཉིས་

བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་རྨང་གཞི། ལུང་སྟོན་པ་སུམ་ཅུ་པ་དང་རྟགས་ཀྱི་འཇུག་པའི་རྣམ་བཤད། 

བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་དང་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ནི་དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་མངའ་ཐང་རྒྱས་པའི་སྐབས་སུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་རྨང་གཞིའམ་རྩ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊས་མཛད་པའི་ལུང་སྟོན་པ་སུམ་ཅུ་པ་དང་རྟགས་ཀྱི་འཇུག་པ་གཉིས་ཡིན་ཞིང་། འདི་གཉིས་ལ་བསྡུས་མིང་དུ་སུམ་རྟགས་ ཞེས་འབོད། གཞུང་འདི་གཉིས་ནི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སྦྱོང་མཁན་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་ངེས་པར་དུ་བསླབ་དགོས་པའི་གཞུང་ཆེན་ཡིན་པ་མ་ཟད། རྒྱ་གར་གྱི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་རྣམས་བོད་ཡིག་ཏུ་སྒྱུར་བའི་ལག་ཆ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།    

 ལོ་རྒྱུས་དང་བྱུང་རིམ། 

སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྟར་ན། བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་ ༣༣ པ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་བོད་ཀྱི་མངའ་ཐང་རྒྱ་བསྐྱེད་པ་དང་། ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་། དེ་བཞིན་ནང་ཆོས་བོད་དུ་དར་སྤེལ་གཏོང་བའི་ཆེད་དུ་བོད་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཡི་གེ་ཞིག་དགོས་པར་གཟིགས།  དེར་བརྟེན་ཕྱི་ལོ་ ༦༣༢ ལོར་བློན་པོ་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊ་དང་ན་གཞོན་བཅུ་དྲུག་རྒྱ་གར་དུ་ཡི་གེ་དང་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་སློབ་གཉེར་དུ་བཏང་།  རྒྱ་གར་དུ་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊས་པཎྜི་ཏ་ལྷའི་རིག་པ་སེང་གེ་ (Devavidyasimha) སོགས་ལས་ཡི་གེའི་བཟོ་རིག་དང་། སྒྲ་རིག་པ། སྙན་ངག་སོགས་ལ་སློབ་གཉེར་གནང་།    

ཕྱིར་བོད་དུ་ཕེབས་རྗེས་ལྷ་ས་སྐུ་མཁར་མ་རུ་རུ་རྒྱ་གར་གྱི་ཡི་གེ་ལ་དཔེ་བྱས་ནས་བོད་ཡིག་གསར་གཏོད་གནང་།  ཁོང་གིས་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་བརྒྱད་མཛད་པར་གྲགས་ཀྱང་། ད་ལྟ་བཞུགས་པ་ནི་སུམ་ཅུ་པ་དང་རྟགས་ཀྱི་འཇུག་པ་གཉིས་ཁོ་ནར་ཟད།  བཙན་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་ལོ་བཞིའི་རིང་མཚམས་ལ་བཞུགས་ནས་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཞུང་འདི་དག་ལ་སྦྱངས་པ་མཛད་ཅིང་། ཐོག་མར་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་མདོ་རྒྱུད་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་སོགས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར།    

དཔྱད་གཞིའི་གནད་དོན་ཁ་ཅིག
དེང་རབས་ཀྱི་མཁས་པ་ཁ་ཅིག་གིས་སུམ་རྟགས་གཉིས་ཀྱི་མཛད་པ་པོ་དང་དུས་རབས་ལ་བཞེད་པ་མི་འདྲ་བ་ཡོད།  དཔེར་ན། དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་ལྷ་ས་ཞོལ་གྱི་རྡོ་རིང་ཡི་གེ་རྣམས་སུམ་ཅུ་པའི་ཕྲད་སྦྱོར་གྱི་འགྲོས་དང་མི་མཐུན་པ་དང་། དུས་རབས་དགུ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་རྡོ་རིང་ཡི་གེ་རྣམས་སུམ་རྟགས་ཀྱི་ལུགས་དང་མཐུན་པ་བྱུང་བས་ན། གཞུང་འདི་གཉིས་དུས་རབས་དགུ་པའི་སྐད་གསར་བཅད་ཀྱི་སྐབས་སུ་གཏན་ལ་ཕབ་པར་བཞེད་མཁན་ཡང་ཡོད།    

 ལུང་སྟོན་པ་སུམ་ཅུ་པ། 

སུམ་ཅུ་པ་ཞེས་པ་ནི་ཚིགས་བཅད་སུམ་ཅུའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་གཞུང་ལ་ཟེར།  འདིའི་ནང་དུ་བོད་ཡིག་གི་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་དང་དབྱངས་བཞིའི་རྣམ་གཞག དེ་བཞིན་ཚིག་གི་ནང་དུ་ཕྲད་རྣམས་སྦྱོར་ཚུལ་གྱི་རིག་པ་གཙོ་བོ་བསྟན་ཡོད།    

གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་དང་དབྱངས་བཞི།
བོད་ཡིག་གི་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་པོ་འདི་དག་རྒྱ་གར་གྱི་ཡི་གེའི་སྡེ་ཚན་ལྟར་སྡེ་པ་བརྒྱད་དུ་བགོས་ཡོད།  སློབ་དཔོན་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊས་བོད་སྐད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྟར་གསལ་བྱེད་ (ཅ་ཆ་ཇ་ཞ་ཟ་འ་) དྲུག་གསར་དུ་བསྣན།  དབྱངས་བཞི་ནི་ཨི་ (  ི) ཨུ་ (  ུ) ཨེ་ (  ེ) ཨོ་ (  ོ) བཅས་ཡིན།    

རྣམ་དབྱེ་བརྒྱད་དང་ཕྲད་ཀྱི་སྦྱོར་བ། 
སུམ་ཅུ་པའི་བརྗོད་བྱ་གཙོ་བོ་ནི་རྣམ་དབྱེ་བརྒྱད་ (rnam dbye brgyad) ཡིན།  འདིས་མིང་དང་བྱ་ཚིག་གི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་སྟོན་གྱི་ཡོད།  རྣམ་དབྱེ་བརྒྱད་ནི་མིང་ཙམ། ལས་སུ་བྱ་བ། བྱེད་སྒྲ། དགོས་ཆེད། འབྱུང་ཁུངས། འབྲེལ་བ། རྟེན་གནས། བོད་སྒྲ་བཅས་ཡིན།    
 རྣམ་དབྱེ་དང་པོ།