ཐིང་དགར།

ཐིང་དགར། ནི་ ནུབ་ཨམ་ས་ཏང་ བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ ཡུལ་རྒྱལ་བར་ ཅོན་ཧུབ་ཁུལ་གྱི་ ཐིང་དགར་གྱི་གྲོང་གསེབ་ན་ གནས་པའི་ ལོ་རྒྱལ་པོའི་ དབྱིན་ཁར་དུས་ཀྱི་ ལོ་ནང་གི་ཕོ་བྲང་རྙིང་པ་ཞིག་ཡིན། འདི་ནི་ མུ་སྟང ཡུལ་རྒྱལ་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཚོའི་ དབྱིན་ཁར་དུས་ཀྱི་ ཕོ་བྲང་ཡིན་པས་ དེའི་དུས་སུ་ གཙོ་བོའི་ གཏོང་སྤྱོད་། དྲང་བཤེས་དང་ སྲིད་འཛིན་བྱ་སྤྱོད་ཀྱི་ ལུང་སྟོན་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ལྟེ་བ་ཞིག་ཡིན་བཞིན།
ཐོག་མའི་ལོ་རྒྱུས
ཐིང་དགར་ནི་ ལོ་མཉམ་ཐང ཡུལ་གྱི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ ཁྲོན་ཧུབ་ཁྲོད་ཀྱི་ གཙོ་བོའི་གྲོང་གསེབ་ཞིག་ཡིན། དེ་དང་ ཉེ་འཁོར་པོད་ཀྱི་ ཕུ་ཝ་གྲོང་ཚོའི་ས་ཆ་ཡོངས་རྫོང་ནི་ སྔ་དུས་ནས་ ལོ་རྒྱལ་པོའི་ དངོས་སྐུ་རྫས་ཡིན་པས། བཅུ་དགུ་བརྒྱད་པའི་བར་དུ་ ཐིང་དགར་དང་ཉེ་འཁོར་ས་ཆ་ཚང་མ་ལ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲིམས་སྲོལ་ལས་གྲོང་རིགས་གཞན་དང་འདྲ་མིན་པའི་ རང་དབང་མངའ་བ་འདུག་པ་དང་ ལོ་མཉམ་ཐང་གྱི་རྒྱལ་གྲོང་གི་རྒྱལ་ལས་ལས་ཁུངས་དང་འབྲེལ་བ་ཉམས་པ་ཡིན་པས་ ཁུངས་རྫས་དང་ ཐོག་འཛིན་མི་འདུག ཟེར་བའི་ལོ་རྒྱུས་གཏན་འབེབས་འདུག 
དུས་ཚོད་གཏན་མེད་ཀྱང་ ལོ་མཉམ་ཐང་གྱི་རྒྱལ་པོས་ ཐིང་དགར་ས་ཁུལ་སྟེང་གི་དབང་འཛིན་ལེགས་པར་མཐོངས་སོང་། སྔ་མོས་བཅུ་ལྔ་པའི་ལོ་འགྲངས་སྔ་མའི་དུས་སུ་ ཐིང་དགར་གྲོང་གསེབ་ཆེན་པོ་དང་ ཁྲོན་ཧུབ་ཁྲོད་ཀྱི་ས་ཆ་མང་པོ་ཞིག་ནི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕོ་བྲང་གི་ དངོས་སྐུ་རྫས་དུ་བསྒྱུར་བ་དང་ གྲོང་མི་ཚང་མ་ཡང་ རྒྱལ་རྗེའི་མངའ་བདག་མི་ཚུལ་ལ་འགྱུར་བ་བྱས་ཟིན།
རྒྱལ་མཚན་བཟང་མོ་དང་བཅས་པའི་བཙུན་མོ་དང་ བཟོ་བཅོས་བྱེད་པ
༡༩༡༧ ལོར་ བྱ་བྲལ་མཉམ་པའི་སྦྱོར་བ་ཞིག་གིས་ ཕོ་བྲང་འདིའི་བཟོས་ཚུལ་ལ་སྒུག་པ་བྱས། ར་ནི་ ཀེལ་སང་ཆོས་ལྡན་ ནི་ ཞ་ལུ ཀུཤང་རིགས་ཀྱི་ ཆེ་རིགས་ལས་ ཆོས་རྒྱལ་ཁྱིམ་ ཕྱིར་འགྲོའི་བླ་མ་ ༡༨ པ་ ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གི་ མགོན་མོ་སྐུ་མཚན་གྱི་སྲིད་མོ་ཡིན་པ་ལས། མུ་སྟང་རྒྱལ་པོ་ ཨང་གུན་བསྟན་འཛིན་ཏོན་འགྲུལ་དང་ སྦྱོར་བ་བྱས། སྦྱོར་བ་འདི་ནི་ བོད་ཀྱི་བཀའ་ཤགས་གཞུང་གིས་གཏོང་བ་དང་ མུ་སྟང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དོང་དངོས་པོ་ པད་མ་ཝན་དྲུབ་ཀྱིས་སྒྲུབ་པ་ཡིན། ཞ་ལུའི་རིགས་ཀྱིས་ མུ་སྟང་གི་ནོར་རྒྱས་དང་ཡུལ་ཁུལ་ཆུང་བས་དགའ་མི་བྱུང་བ་ཡིན་ཀྱང་ བཀའ་ཤགས་གཞུང་ནས་བརྩི་མཐུན་གྱིས་ཁྱིམ་གྲལ་ལ་ཁུལ་དུས་ས་ཆུང་ཞིག་སྤྲད་པས་ ངོས་ལེན་བྱས་ཏེ་སྦྱོར་བ་འགྲུབ་པར་བྱས། "Hon. Col. Royal Nepalese Army 1958. m. Rani Kelsang Choeden, of he Zhalu Kushang family of the Che clan, elder sister of H.E. Ngawang Khyenrab Thupten Lekshe Gyatso, 18th Chogye Trichen Rinpoche, of the Phenpo Nalanda Monastery in Tibet. He d. at Phre-mkhar Palace, 1964,"https://www.royalark.net/Nepal/mustang2.htm
ར་ནི་ ཀེལ་སང་ཆོས་ལྡན་མོ་དང་ དབྱིན་མཛོད་ཆེ་བ་ཞིག་གི་ཕན་འདེབས་ཀྱིས་ དུས་རབས་དེ་ནས་ དགོན་པ་དང་གཏེར་རྒྱུད་ལ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་སྐྱེལ་བྱེད་བྱས་པ་དང་ ཕོ་བྲང་གསར་པ་མང་པོ་བཟོས་པ་ཡིན། ཐིང་དགར་ཕོ་བྲང་ཡང་ དེ་དུས་སུ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༣༠–༡༩༤༠ བར་བཟོས། རྒྱལ་པོ་ ཨང་གུན་བསྟན་འཛིན་ཏོན་འགྲུལ་མཁས་པས་ དེ་ལ་གནས་ཀྱང་ དེའི་ཚེ་རབས་མཇུག་དུ་ ༡༩༦༤ ལོར་ ཕོ་བྲང་འདི་ནས་འཆི་བ་བྱས། “Angun Tenzing Trandul resumes the throne upon the death of his son. He marries Rani Kelsang Choeden, of the Zhalu Kushang family of the Che clan, the elder sister of His Excellency Ngawang Khyenrab Thupten Lekshe Gyatso, the 18th Chogye Trichen Rinpoche of the Phenpo Nalanda Monastery in Tibet. He dies at Phre-mkhar Palace in 1964.”https://www.frathwiki.com/Kingdom_of_Lo
དེ་རྗེས་དུས་རབས
༢༠༡༥ ལོའི་ བལ་ཡུལ་ས་སྐྱོང་ཆུང་ཆེན་གྱིས་ ཕོ་བྲང་འདི་ནི་ནོར་བརྒྱུད་ཆེན་པོར་གཅོད་པ་བྱས། སྲས་འཛིན་བཀོད་སྒྲིག་དང་ རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་བྱས་ཆོགས་ཀྱིས་ སྡེ་བའི་ལས་བྱ་དང་བསྟུན་པས་ ༢༠༡༩ ལས་བསྐྱར་བཟོ་འགོ་བཙུགས། དེ་དང་ལྷན་དུ་ མུ་སྟང་ཁྲོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱལ་བའི་གཏེར་རྒྱུད་དང་ ལོ་སྐུལ་གྱི་ལས་འགུལ་དང་འབྲེལ་བའི་ ལས་འཆར་ནང་ཐིང་དགར་དང་ཕོ་བྲང་འདི་འདུས་བསྒྲིལ་བྱེད་པའི་དོན་ལ་ དགའ་ཞིང་འོས་འགན་འབད་བཞིན་ཡོད། 
བཟོ་ལས་དང་གདན་ས།
ཐིང་དགར་ཕོ་བྲང་ནི་ ཨམ་ས་ཏང་ལྗོངས་ཀྱི་བོད་རིགས་ཀྱི་ ལྗོང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་བཟོ་ལས་ཀྱི་དཔེ་གསལ་ཅན་ཞིག་ཡིན། འདིའི་སྐབས་སུ་ སྐྱོང་སྒྱུར་གྱི་རྩ་བ་སྟེང་གི་ རྡོ་དང་ལྕགས་བཙོགས་ ས་ལྷུང་བྱས་པའི་གྲུབ་སྐབས་དང་ གདེངས་སྟོང་སྦྱར་བའི་གཙུག་གཡང་ སྒོ་མཐིལ་ནག་པོ་འདུག་སྟེ། ཕོ་བྲང་ནང་ ཁང་པའི་འཁྲུངས་ཁང་དང་ གོ་འཕངས་གྲོས་ཚོགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དྲང་བཤེས་དོན་ལ་བརྟེན་པའི་ གདན་ས་སོགས་ཡོད། Peissel, Michel. 1967. Mustang : A Lost Tibetan Kingdom. Delhi: Book Faith India.
མངའ་རིས་ཀྱི་ ལོ་མཉམ་ཐང་ཕོ་བྲང ལས་ཆུང་བ་ཡིན་ཀྱང་ ཕོ་བྲང་འདི་ཡང་ མཐོ་སྒང་མཐོ་ཚད་ མལ་མོས་ ༣,༨༠༠ མཐོན་ཚད་ཙམ་ལ་ སེང་ནས་སེང་བཞིན་འཇོག་པས་ ཁྲོན་ཧུབ་ཁྲོད་ཀྱི་ས་སྒོ་མཐོ་སྒང་གིས་ས་སྟོང་བ་ལ་ལྟ་སྟངས་བྱེད། ས་ཆ་འདིས་ སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཁེ་ཕན་ཡོད་པ་དང་ བོད་ཀྱི་ཕོ་བྲང་བཟོ་ལས་སྲོལ་ལ་གཞི་བཞག་པའི་ ཤིང་རྟེན་འཇུག་སྲོལ་དང་མཐུན་པ་ཡིན། ཉེ་འཁོར་གྲོང་གསེབ་ ཕུ་ཝ་གྲོང་ནས་ལྟ་བུར་ ཐིང་དགར་དང་ཕོ་བྲང་གི་གྲུབ་རིས་ནི་ ལྷ་སའི་ པོ་ཏ་ལ་ཕོ་བྲང་དང་མཐུན་པའི་སྣང་ཚུལ་བྱུང་ཟེར་བ་ཡོད། 
བྱ་འགུལ་དང་ལས་འགུལ
སྔ་དུས་སུ་ ཕོ་བྲང་འདི་ནི་ ལོ་རྒྱལ་པོའི་ བདེ་འཇགས་ཅན་གྱི་ དབྱིན་ཁར་དུས་ཀྱི་གནས་ས་ཡིན་པ་དང་ དྲང་བཤེས་ཀྱི་གདན་ས་ཆེན་ཞིག་ཡིན། རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་བཀོད་སྲོལ་གྱི་དུས་སུ་ ཚོགས་ཆེན་པོ་དང་ སྤྱི་ཚོགས་གནད་དོན་གང་རུང་ཡང་ ཐིང་དགར་ལ་བསྡུས་ཏེ་ རྒྱལ་པོའི་དབང་གིས་ཐག་གཅོད་བྱས་པ་ཡིན། Baral, L.S. Nepal Ko Rajnaitik Darshan (A Political Philosophy for Nepal). 1st ed. Munich: Nepalica, Catalog of Nepalese Manuscripts and Books, 2016. Accessed 01/10/2025. https://nepalica.hadw-bw.de/nepal/catitems/viewitem/53057/3033.
ཐིང་དགར་གྲོང་གསེབ་ནི་ ཁྲོན་ཧུབ་ཁྲོད་ཀྱི་ དགོན་ཚང་དང་ཆོས་སྲུང་རིག་གནས་ཀྱི་ལྟེ་བ་ཡིན།
མུ་སྟང་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་ཁྲིམས་གནས་ལྟར་ ཕོ་བྲང་འདིའི་གནས་ཁང་ནས་ དུས་ཆེན་ཆེན་པོ་སྐབས་སུ་ སྒྲུབ་མཆོད་བྱས་ནས་ གྲོང་མི་ཚོས་ཡང་རྟེན་འབྲེལ་མཆོད་པ་མགོན་པོ་ལ་བསྔོས།
 གཞུང་འགོད