རིག་སྔགས་

རིག་སྔགས་ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཆོས་ཀྱི་རིགས་སྔགས་ཆེན་པོ་ཞིག་སྟེ། སེམས་ཅན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་སེལ་ཞིང་། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་གོ་འཕང་ལ་འདྲེན་པའི་རིག་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཐབས་ལ་གོ །

 སྒྲ་བཤད། 

རིག་པ་དང་ཤེས་པས་བདེ་བླག་ཏུ་སྐྱོབ་པའི་དོན་ཡིན་ནོ། །སྒྲ་ཐོག་ནས་བལྟས་ན་རིག་པ་ནི་ཤེས་རབ་དང་མཁྱེན་པ་ལ་འདུས་ཤིང་། སྔགས་ནི་སྐྱོབ་པ་དང་བསྲུང་བའི་ཐབས་ལ་གོ །

 ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གཞག 
ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རིག་སྔགས།  "རྒྱལ་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ནི་རིག་སྔགས་ཆེན་པོ་སྟེ། སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་མང་པོའི་མྱ་ངན་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཆོས་ཀུན་ཞི་བར་བྱེད་དོ། །"ཅོ་ནེ་གྲགས་པ་བཤད་སྒྲུབ། སྡུད་པའི་འགྲེལ་པ་རྒྱལ་བའི་དགོངས་གསལ། ཤིང་དཔར།ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་རིག་སྔགས་ཆེ་ཤོས་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། དེས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་ཞིང་མ་གྲུབ་པ་རྣམས་གྲུབ་པར་བྱེད། གྲུབ་པ་རྣམས་ཆུད་མི་ཟ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡིན། ཁྱད་ཆོས་དང་ཡོན་ཏན། "སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་མང་པོ་ཚད་མེད་པའི་ཡིད་ཀྱི་མྱ་ངན་དང་ལུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཆོས་སུ་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་གཏན་དུ་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །"འཇུ་མི་ཕམ། མདོ་སྡུད་པའི་འགྲེལ་པ་ཡུམ་གྱི་དགོངས་དོན་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འཇུག་པའི་ལེགས་བཤད། ལག་བྲིས།ཞེས་པ་ལྟར་རིག་སྔགས་ཀྱི་རིགས་འདིའི་ཁྱད་ཆོས་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡིད་ལུས་གཉིས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་གཏན་དུ་ཞི་བར་བྱེད་པའོ། །

 དབྱེ་བ། 
མིང་གི་དབྱེ་བ། ཤེར་སྙིང་གི་གཞུང་ལས་རིག་སྔགས་ཀྱི་མིང་རྣམས་བསྟན་པ་ནི། "ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྔགས། རིག་པ་ཆེན་པོའི་སྔགས། བླ་ན་མེད་པའི་སྔགས། མི་མཉམ་པ་དང་མཉམ་པའི་སྔགས། སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱེད་པའི་སྔགས།"ཀརྨ་པ་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ། མདོ་སྡུད་པའི་འགྲེལ་པ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ། ལྕགས་པར། ཞེས་སོ། །ཡོན་ཏན་གྱི་དབྱེ་བ། རིག་སྔགས་འདིའི་ཡོན་ཏན་གཙོ་བོ་གསུམ་ནི། ཞི་བའི་ཡོན་ཏན  སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ཞི་བར་བྱེད་པ། འདྲེན་པའི་ཡོན་ཏན  སེམས་ཅན་བདེ་བའི་གནས་སུ་འདྲེན་པ། འགྲུབ་པའི་ཡོན་ཏན  བྱང་ཆུབ་ཀྱི་གོ་འཕང་ལ་འདྲེན་པ་ཡིན།

 རིག་སྔགས་འཆང་བའི་ཁྱད་ཆོས། 
མི་གནས་པའི་གཞི་དང་ལྡན་པ། "ཡང་དཔེར་ན་རིག་སྔགས་འཆང་བ་ཡང་གནས་པ་མེད་པར་ནམ་མཁའ་ལ་རྒྱུ་ཞིང་གནས་པར་འདོད་པ་དང་། ཡང་སྔགས་གྲུབ་པའི་མཐུས་སྐྱེ་བའི་དུས་མིན་པ་དགུན་ལྟ་བུ་མེ་ཏོག་དང་ལྡན་པར་བྱེད་པ་ལ། ཤིང་སྐམ་པོ་བྱིན་གྱིས་རློབ་པར་བྱེད་དོ། །"ཀརྨ་པ་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ། མདོ་སྡུད་པའི་འགྲེལ་པ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ། ལྕགས་པར།ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རིག་སྔགས་འཆང་བ་རྣམས་མི་གནས་པའི་གཞིར་གནས་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མཐུ་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་དབང་བྱེད་ཅིང་རིག་པའི་ཤུགས་རྣམས་ཀྱང་དུ་མ་ཡོད། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཤུགས་རྣམས། "རིག་སྔགས་འཆང་བ་གང་ཞིག་རང་ཉིད་ཧན་ས་པར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་བྱས་པའི་ཁྱིམ་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པར་ནམ་མཁའ་ལ་རྒྱུ་བ་དེ་དག་གནས་འདོད་པའི་ན་རིག་སྔགས་ཀྱི་མཐུས་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་ནམ་མཁའི་ཁམས་དེར་དུས་སུ་བབ་ནས་ས་ལས་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་མིན་ན་ཡང་མེ་ཏོག་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་འབྲས་བུའི་ཤིང་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་ཞིང་བཀོད་པས་མཛེས་པའི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟར་འདོད་པར་བྱིན་གྱིས་རློབ་ཅིང་སྣང་བར་བྱེད་དོ། །"འཇུ་མི་ཕམ། མདོ་སྡུད་པའི་འགྲེལ་པ་ཡུམ་གྱི་དགོངས་དོན་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འཇུག་པའི་ལེགས་བཤད། ལག་བྲིས།ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རིག་སྔགས་ཀྱི་མཐུས་དུས་མིན་ཞིང་ས་གནས་མིན་པར་ཡང་སྐྱེད་མོས་ཚལ་སོགས་ཇི་ལྟར་འདོད་པར་སྣང་བར་བྱེད།

 དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བསླབ་ཚུལ། 
"གང་དག་སྔར་འདས་པ་དང་གང་དག་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་མགོན་པོ་ད་ལྟར་འཚོ་ཞིང་གཞེས་པ་དེ་དག་མི་མཉམ་པ་དང་མཉམ་པའི་རིག་སྔགས་ཆེན་པོ་འདི་བསླབ་ནས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་ཟུག་རྔུ་མ་ལུས་པ་སེལ་བའི་སྨན་པའི་རྒྱལ་པོ་བླ་ན་མེད་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །"འཇུ་མི་ཕམ། མདོ་སྡུད་པའི་འགྲེལ་པ་ཡུམ་གྱི་དགོངས་དོན་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འཇུག་པའི་ལེགས་བཤད། ལག་བྲིས།ཞེས་པ་ལྟར། འདས་པ་དང་ད་ལྟར་བ་དུས་གཉིས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་རྣམས་རིག་སྔགས་ཆེན་པོ་འདི་ལ་བསླབས་ནས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཁམས་སུ་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་སེལ་བའི་སྨན་པའི་རྒྱལ་པོ་བླ་ན་མེད་པར་གྱུར་པ་ཡིན། མ་འོངས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱང་རིག་སྔགས་ཆེན་པོ་འདི་ལ་བསླབས་ནས་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ལ་རེག་སྟེ་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར།

 མི་གནས་པའི་གནས་པ། 
ཇི་ལྟར་གནས་ཚུལ། "ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དངོས་པོའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དམ་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ཡང་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་དེ་ནི་ཅི་ལའང་མི་གནས་པས་ན་མི་གནས་པའི་གནས་པ་ཞེས་ཐ་སྙད་བྱས་པའོ། །"འཇུ་མི་ཕམ། མདོ་སྡུད་པའི་འགྲེལ་པ་ཡུམ་གྱི་དགོངས་དོན་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འཇུག་པའི་ལེགས་བཤད། ལག་བྲིས།ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དངོས་པོའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་ཡང་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་ཅི་ལའང་མི་གནས་པས་མི་གནས་པའི་གནས་པ་ཞེས་བྱ། རིག་སྔགས་ཀྱི་མཐུ། "དེ་ལྟར་མི་གནས་པར་གནས་པའི་ཤེར་ཕྱིན་ཟབ་མོ་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་སྔགས་སུ་གྱུར་པའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་རྫོགས་སྨིན་སྦྱང་བའི་ཚུལ་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཅན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མཁས་ཤིང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་གསལ་བ་དེ་ནི་རྫོགས་སྨིན་སྦྱང་བ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ལ་འཇུག་ཀྱང་།"འཇུ་མི་ཕམ། མདོ་སྡུད་པའི་འགྲེལ་པ་ཡུམ་གྱི་དགོངས་དོན་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འཇུག་པའི་ལེགས་བཤད། ལག་བྲིས། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། མི་གནས་པར་གནས་པའི་ཤེར་ཕྱིན་ཟབ་མོ་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་སྔགས་སུ་གྱུར་པའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཅན་དུ་འགྱུར།

 བདུད་བཞིས་ཐུབ་པར་དཀའ་བ། 
བདུད་ཀྱིས་མི་ཐུབ་པའི་རྒྱུ། "རྒྱུ་བཞི་པོ་གང་ཞེ་ན། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ལ་བློ་གནས་པའི་ཤེས་རབ་དང་། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བའི་སྙིང་རྗེ་དང་། བདག་གིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྔོན་རང་གིས་ཡི་དམ་དུ་བཅས་ནས་ཁས་བླངས་པའི་ཚིག་གྱི་སྐད་སྨྲས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་དམ་བཅའ་བརྟན་པ་དང་། ཚོགས་གཉིས་ཡོངས་སུ་བསགས་པས་སངས་རྒྱས་རྣམས་མཉེས་ཤིང་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་དེ་དག་གི་རྒྱུད་ལ་བདེ་བར་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཞུགས་པ་ཅན་ཏེ་དེ་ལྟར་རྒྱུ་བཞིའི་སྒོ་ནས་འདིས་བདུད་ཐམས་ཅད་ཕམ་པར་བྱེད་ནུས་སོ། །"འཇུ་མི་ཕམ། མདོ་སྡུད་པའི་འགྲེལ་པ་ཡུམ་གྱི་དགོངས་དོན་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འཇུག་པའི་ལེགས་བཤད། ལག་བྲིས།ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ལ་བློ་གནས་པའི་ཤེས་རབ། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བའི་སྙིང་རྗེ། དམ་བཅའ་བརྟན་པ། ཚོགས་གཉིས་ཡོངས་སུ་བསགས་པས་བདེ་བར་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཞུགས་པ་བཅས་རྒྱུ་བཞིའི་སྒོ་ནས་བདུད་ཐམས་ཅད་ཕམ་པར་བྱེད་ནུས། གཏན་ལ་ཕབ་པ། "རྒྱུ་རྣམ་པ་བཞི་ཡིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐབས་མཁས་ཤིང་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་དང་ལྡན་ཞིང་། ལྷའི་བུའི་བདུད་ལ་སོགས་པའི་བདུད་བཞིས་ཐུབ་པར་དཀའ་ཞིང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་བསྐྱེད་པར་མི་ནུས་ཏེ།"ཀརྨ་པ་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ། མདོ་སྡུད་པའི་འགྲེལ་པ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ། ལྕགས་པར། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། རྒྱུ་རྣམ་པ་མཆིས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐབས་མཁས་ཤིང་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་བདུད་བཞིས་ཐུབ་པར་དཀའ་ཞིང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་བསྐྱེད་པར་མི་ནུས།

 ཕན་ཡོན། 
"འཁོར་འདས་ཀྱི་བདེ་བ་དེ་ཀུན་ཆོས་ཀུན་གྱི་གཞི་འམ་སྙིང་པོ་ལྟ་བུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ལས་འབྱུང་བར་རིག་པར་བྱའོ། །"འཇུ་མི་ཕམ། མདོ་སྡུད་པའི་འགྲེལ་པ་ཡུམ་གྱི་དགོངས་དོན་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འཇུག་པའི་ལེགས་བཤད། ལག་བྲིས།ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། རིག་སྔགས་འདིའི་གཙོ་བོའི་ཕན་ཡོན་ནི་འདུས་བྱས་འཁོར་བའི་བདེ་བ་དང་འདུས་མ་བྱས་རྣམ་གྲོལ་གྱི་བདེ་བ་གང་ཡིན་པའི་བདེ་བ་དེ་ཀུན་འདི་ལས་འབྱུང་བ་ཡིན།

 དཔེ་མཚོན། 
གཞུང་ཁག་ཏུ་རིག་སྔགས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་དུ། ས་བོན་གྱི་དཔེ། "ས་བོན་བཏབ་ནས་ས་ལ་གནས་ཏེ་མྱུ་གུ་སོགས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་རང་རང་གི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་ཚོགས་པ་རྙེད་ནས་རྣམ་པ་མང་པོའི་གཟུགས་དག་རྣམ་པར་སྐྱེ་བ་དེ་བཞིན་དུ། ལམ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་དང་འབྲས་བུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ཀུན་ཀྱང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་སྐྱེའོ། །"འཇུ་མི་ཕམ། མདོ་སྡུད་པའི་འགྲེལ་པ་ཡུམ་གྱི་དགོངས་དོན་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འཇུག་པའི་ལེགས་བཤད། ལག་བྲིས།ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ས་བོན་ས་ལ་གནས་ནས་རྒྱུ་རྐྱེན་གྱི་ཚོགས་པ་རྙེད་ནས་རྣམ་པ་མང་པོར་སྐྱེ་བ་དེ་བཞིན། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ཀུན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་སྐྱེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་དཔེ། "འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ལམ་གང་ཞིག་ནས་ནི་རྟག་ཏུ་འགྲོ་བ་ཡི་ལམ་དེ་ཉིད་ནས་རྒྱལ་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་བདུན་དང་དཔུང་གི་ཚོགས་བཞི་པོ་ཀུན་ཀྱང་འགྲོ་བ་བཞིན་དུ། གང་ཟག་གི་རྒྱུད་དང་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་གང་ནས་རྒྱལ་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ཡོད་པའམ་འགྲོ་བ་དེ་ཉིད་ནས་ནི་རྒྱུ་འཁོར་གསུམ་དག་པའི་དགེ་རྩ་ཇི་སྙེད་པ་དང་འབྲས་བུའི་ཆོས་ཏེ་ལམ་དང་འབྲས་བུའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཆོས་ཀུན་འགྲོ་བར་འགྱུར་ཏེ།"འཇུ་མི་ཕམ། མདོ་སྡུད་པའི་འགྲེལ་པ་ཡུམ་གྱི་དགོངས་དོན་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འཇུག་པའི་ལེགས་བཤད། ལག་བྲིས། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ལམ་གང་ཞིག་ནས་རྟག་ཏུ་འགྲོ་བ་ཡི་ལམ་དེ་ཉིད་ནས་རྒྱལ་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་བདུན་དང་དཔུང་གི་ཚོགས་བཞི་པོ་ཀུན་འགྲོ་བ་བཞིན། གང་ཟག་གི་རྒྱུད་དང་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་གང་ནས་རྒྱལ་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ཡོད་པའམ་འགྲོ་བ་དེ་ཉིད་ནས་ལམ་དང་འབྲས་བུའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཆོས་ཀུན་འགྲོ་བར་འགྱུར།

 གནད་དོན། 
རིག་སྔགས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཆོས་ཀྱི་གདམས་ངག་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་ཞིང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བའི་གཙོ་བོའི་ཐབས་སུ་གྱུར་པ་ལ་གོ །དེས་ན་ཆོས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཀུན་འདིའི་དབང་གིས་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ལྟར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞིང་། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། །
 ལུང་ཁུགས།