འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་ཟས་རིགས།

འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་ཟས་རིགས། 
འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་ཟས་རིགས་ (Sikkimese cuisine) ནི་རྒྱ་གར་འབྲས་ལྗོངས།་མངའ་སྡེའི་ཡུལ་མིའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཟས་སྤྱོད་ཅིག་ཡིན།  འདི་ནི་བོད་དང་། བལ་ཡུལ། ལེབ་ཆ། བྷོ་ཊི་ཡ་བཅས་ཀྱི་ཟས་སྲོལ་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་འདུས་ཏེ་གྲུབ་པའི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཟས་སྲོལ་ཞིག་ཡིན།  འབྲས་ལྗོངས་ནི་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་"སྐྱེ་ལྡན་མངའ་སྡེ་" (Organic State) ཐོག་མ་དེ་ཡིན་པར་བརྟེན། འདིའི་ཟས་རིགས་རྣམས་ནི་རྫས་སྦྱོར་མེད་པའི་སྐྱེ་ལྡན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་དང་། རླངས་བཙོས་བྱེད་པ། ཆུར་བསྐོལ་བ། སྙལ་བ་ (Fermentation) སོགས་འཕྲོད་བསྟེན་ལ་ཕན་པའི་བཟོ་ཐབས་ལ་གཙོ་བོར་བརྟེན་ཡོད།    

 ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གཞུང་གི་རྒྱབ་ལྗོངས། 
འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་ཟས་སྤྱོད་ནི་ཡུལ་དེའི་མི་རིགས་མི་འདྲ་བའི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད། ཡུལ་མི་གནའ་བོ་ལེབ་ཆ་དང་ལིམ་བུ་རྣམས་ཀྱི་སྔར་ཡོད་ཟས་སྤྱོད་ནི་རི་སྐྱེས་སྔོ་ཚལ་དང་ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ལ་བརྟེན་ཡོད།  དུས་རབས་ ༡༤ པའི་ནང་བོད་ནས་བྷོ་ཊི་ཡ་རྣམས་འབྱོར་རྗེས་མོག་མོག་དང་ཐུག་པ་སོགས་བོད་ཀྱི་ཟས་སྲོལ་ངོ་སྤྲོད་བྱས།  ཕྱིས་སུ་དབྱིན་ཇིའི་དུས་སྐབས་སུ་བལ་རིགས་མང་པོ་འབྱོར་བ་དང་བསྟུན། བལ་པོའི་ཟས་སྲོལ་ཡང་འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་རྒྱུན་ལྡན་ཟས་སྤྱོད་ཀྱི་ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།    

 རྩམ་ཟས་དང་རྒྱུ་ཆ་གཙོ་བོ། 
འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་རྩམ་ཟས་སམ་གཙོ་ཟས་ནི་འབྲས།་ཡིན།  རི་མཐོའི་ས་བབས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་སྐས་ཞིང་ནང་འབྲས་དང་། མ་རྨོས་ལོ་ཏོག། གྲོ། ནས། བྲ་བོ། ཁྲེ་ཙེ་སོགས་འདེབས་ལས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།    

རྒྱུན་ལྡན་ཟས་སྤྱོད་ནང་གཤམ་གསལ་རི་སྐྱེས་དང་སྐྱེ་ལྡན་སྔོ་ཚལ་རྣམས་གལ་ཆེན་ཡིན།

ནིང་རོ། (Ningro): རི་སྐྱེས་སྐྱེས་མ་སྟེ། ཕྱུར་བ་དང་ལྷན་དུ་རྔོད་བཟོ་བྱེད་པ་མང་།    

ན་ཀི་མ། (Nakima): རི་སྐྱེས་མེ་ཏོག་ཅིག་གི་མཚན་ཡིན།    

སྨྱུག་རྩལ། (Bamboo Shoot): ཚོད་མ་དང་སྐྱུར་རྫས་བཟོ་བར་སྤྱོད།    

ཨིས་ཀུ་སུ། (Iskus): བལ་པོའི་སྐད་དུ་སེ་འབྲུའི་ཚོད་མ་ཞིག་ལ་ཟེར།    

དལ་ལེ་སིལ་པན། (Dalle Chillies): ཧ་ཅང་ཚ་བའི་སིལ་པན་དམར་པོ་ཞིག་ཡིན།    

 སྙལ་ཟས་ཀྱི་རིག་གཞུང་། 
འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་ཟས་སྲོལ་ནང་སྙལ་ཟས་ (Fermented foods) ནི་གཞི་རྩ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞིང་། འདིས་ཁྱོན་བསྡོམས་ཟས་སྤྱོད་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་ ༡༢.༦ ཙམ་ཟིན་ཡོད།    

 ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་ཟས་རིགས། 
 མོག་མོག (Momos)  མོག་མོག་ནི་འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་ལམ་ཁའི་ཟས་རིགས་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན། འདི་ནི་བོད་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཡང་ཡུལ་དེའི་བྲོ་བ་དང་བསྟུན་ནས་འགྱུར་བ་ཕྱིན་ཡོད། ནང་ཤ་ནི་ཕག་ཤའམ་བྱ་ཤ། སྔོ་ཚལ། ཕྱུར་བ་སོགས་གང་རུང་འཇུག་གི་ཡོད།    

 ཐུག་པ། (Thukpa)  ཐུག་པ་ནི་བོད་ནས་དར་བའི་བཞེས་ཐུག་ཅིག་ཡིན། འདིའི་ནང་ཤ་དང་སྔོ་ཚལ། སྒོག་པ། ལྕ་སྒ་སོགས་བཏབ་སྟེ་བྲོ་བ་ལྡན་པའི་ཁུ་བ་དང་ལྷན་དུ་བཟོ།  འདི་ནི་དགུན་ཁའི་གྲང་ངར་སྐབས་སུ་ཧ་ཅང་འཚམས་པའི་ཟས་ཤིག་ཡིན།  

 ཕག་ཤ་པ། (Phagshapa)  ཕག་ཤའི་ཚིལ་བུ་དང་ལ་ཕུག། སིལ་པན་སྐམ་པོ་བཅས་ལྷན་དུ་བཙོས་པའི་འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཟས་ཤིག་ཡིན།  འདི་ནི་སྣུམ་མེད་པར་ཕག་ཤ་རང་གི་ཚིལ་གྱིས་བཟོ་བ་ཞིག་ཡིན།    

 སེལ་རོ་ཊི། (Sel Roti)  འདི་ནི་འབྲས་ཕྱེ་ལས་བཟོས་པའི་ཨ་ལོང་འདྲ་བའི་བག་ལེབ་མངར་མོ་ཞིག་ཡིན།  འདི་ནི་བལ་པོའི་དུས་ཆེན་ཏི་ཧར་ (Tihar) སོགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་གཙོ་བོར་བཟོ་བ་དང་། ཞོག་ཁོག་གི་ཚོད་མ་དང་ལྷན་དུ་བཟའ།    

 ཤ་བག་ལེབ། (Sha Phaley)  འདི་ནི་ནང་དུ་ཤ་དང་སྔོ་ཚལ་བརྫངས་པའི་བག་ལེབ་སྣུམ་བརྔོས་མ་ཞིག་ཡིན།  ཕྱི་ལྤགས་སོབ་སོབ་དང་ནང་ལྗིད་འབྱར་ཅན་ཞིག་ཡིན་པས་དགའ་མོས་བྱེད་མཁན་མང་།  

 འོ་རྩི་དང་སྐོམ་སྐྱེམས། 
ཕྱུར་བ། (Chhurpi): བ་དང་གཡག་གི་འོ་མ་ལས་བཟོས་པའི་ཕྱུར་བ་ཡིན། འདི་ལ་མཉེན་པོ་དང་མཁྲེགས་པོ་རིགས་གཉིས་ཡོད། ཕྱུར་བ་མཁྲེགས་པོ་ནི་ཡུན་རིང་ཁར་ཉར་ཏེ་མུར་བྱེད་དུ་སྤྱོད།

ཐུང་བའམ་ཆང་། (Tongba/Chaang): ཁྲེ་ཙེ་སྙལ་བ་ལས་བཟོས་པའི་ཆང་ཞིག་ཡིན།  སྨྱུག་མའི་སྣོད་ནང་ཆུ་བསྐོལ་བཏབ་སྟེ་སྨྱུག་མའི་གཟེབ་ཀྱིས་འཐུང་བ་ཞིག་ཡིན།  

 འབྲས་ལྗོངས་སྐྱེ་ལྡན་ལས་འགུལ། 
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༣ ལོ་ནས་འབྲས་ལྗོངས་གཞུང་གིས་མངའ་སྡེ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་ (Organic) དུ་བསྒྱུར་རྒྱུའི་དམ་བཅའ་བྱས། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ ལོར་འབྲས་ལྗོངས་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་སྐྱེ་ལྡན་མངའ་སྡེ་ཐོག་མར་གྱུར་ཏེ། རྫས་སྦྱོར་ལུད་དང་དུག་རྫས་སྤྱོད་པ་བཀག་སྡོམ་བྱས། འདིས་ཡུལ་དེའི་ཟས་རིགས་ཀྱི་སྤུས་ཚད་དང་འཕྲོད་བསྟེན་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད།