སྤྱོད་འཇུག་འགྲེལ་བཤད་རྒྱལ་སྲས་རྒྱ་མཚོའི་ཡོན་ཏན་རིན་པོ་ཆེ་མི་ཟད་འཇོ་བའི་བུམ་བཟང་།

༄༅། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ལ་འཇུག་པའི་འགྲེལ་བཤད་རྒྱལ་སྲས་རྒྱ་མཚོའི་ཡོན་ཏན་རིན་པོ་ཆེ་མི་ཟད་འཇོ་བའི་བུམ་བཟང་ཞེས་པ་འདི་ནི་རྒྱལ་སྲས་ཆེན་པོ་ཞི་བ་ལྷས་མཛད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་པའི་གཞུང་གི་འགྲེལ་པ་ཞིག་ཡིན། འགྲེལ་པ་འདི་ནི་ཐུབ་བསྟན་ཆོས་གྲགས་ཀྱིས་མཛད་པར་གྲགས། གཞུང་འདིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་སྟེ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་ཉམས་ལེན་གྱི་རིམ་པ་རྣམས་གཏིང་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་སྒོ་ནས་འགྲེལ་བཤད་གནང་ཡོད། རྩོམ་ཡིག་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་ནང་དོན་རིག་པར་དོན་གཉེར་ཡོད་པའི་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ལ་དམིགས་པ་ཡིན།

 གཞུང་གི་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས། 

 གཞུང་གི་མཚན། 

 བོད་སྐད། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ལ་འཇུག་པའི་འགྲེལ་བཤད་རྒྱལ་སྲས་རྒྱ་མཚོའི་ཡོན་ཏན་རིན་པོ་ཆེ་མི་ཟད་འཇོ་བའི་བུམ་བཟང་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། །
 ལེགས་སྦྱར་སྐད། བོ དྷི སཏཱ ཙ དྱཱ བ ཏ ར སྱ ཊཱི ཀཱ ཇ ཡ པུ ཏྲ སཱ གར གུ ཎ རཏྣ དཱ སུ དྷེ ནུ གྷ ཊ བྷ དྲ ནཱ མཱ སྟི། 
 མཚན་བསྡུས་པ། ཡོངས་གྲགས་སུ་ «བུམ་བཟང་» ཞེས་ཀྱང་འབོད་སྲོལ་ཡོད།

 མཛད་པ་པོ། 
ཐུབ་བསྟན་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པའམ་མཁན་ཆེན་མི་ཉག་ཀུན་བཟང་བསོད་ནམས་མཆོག་ནི་ (༡༨༢༣-༡༩༠༥) དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པ་དང་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་བྱོན་པའི་རྙིང་མའི་བླ་མ་དང་མཁས་པའི་དབང་པོ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། ཁོང་ཁམས་མི་ཉག་ཏུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། དགུང་ལོ་བཅོ་ལྔར་རྫོགས་ཆེན་དགོན་དུ་ཞུགས་ནས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་ལ་གསན་བསམ་མཛད། ཁོང་གིས་རྩ་བའི་བླ་མ་མཁན་པོ་པདྨ་བཛྲ་དང་། འཇམ་མགོན་མི་ཕམ་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་མང་པོ་བསྟེན་ནས་མདོ་རྒྱུད་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དོན་ལ་མཁས་པར་སྦྱངས། དགུང་ལོ་སོ་གཅིག་ལ་རྫོགས་ཆེན་ཤྲཱི་སེང་ཆོས་གྲྭའི་མཁན་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ཁྲིར་ཕེབས་ནས་ལོ་ངོ་བཅུའི་རིང་འཆད་ཉན་གྱི་འཁོར་ལོ་རྒྱ་ཆེར་བསྐོར། གསུང་རྩོམ་པོད་གསུམ་བཞུགས་ཡོད། ཁོང་མཁན་པོའི་ཐུགས་འགན་ལས་ཡོལ་རྗེས་སྐུ་ཚེའི་མཇུག་ཏུ་རི་ཁྲོད་དུ་སྒྲུབ་པ་ཉམས་ལེན་གཙོ་བོར་མཛད་དེ་མཐར་དགུང་གྲངས་གྱ་གཉིས་ལ་སྐུ་གཤེགས།

 བརྩམས་པའི་དུས་སྐབས། 
གཞུང་དངོས་ཀྱི་མཇུག་བྱང་དུ་བརྩམས་པའི་དུས་ཚིགས་གསལ་པོར་བཀོད་མེད། འོན་ཀྱང་སྤར་བྱང་ལ་བརྟག་ན་འཇམ་དབྱངས་བློ་གཏེར་དབང་པོའི་ (༡༨༤༧-༡༩༡༤) སྐབས་སུ་སྤར་བསྐྲུན་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་མངོན་པས། གཞུང་འདི་དུས་རབས་ ༡༩ པའམ་དེ་ལས་སྔོན་དུ་བརྩམས་པར་ངེས།

 གཞུང་ཚད། 
གཞུང་འདིའི་སྒྲིག་གཞི་གཙོ་བོ་ནི་སྤྱོད་འཇུག་གི་ལེའུ་བཅུ་པོའི་རིམ་པ་དང་མཐུན་པར་བཀྲལ་ཡོད་ལ། ཁྱད་པར་དུ་གཞུང་འདིས་སྤྱོད་འཇུག་གི་དོན་རྣམས་སྨོན་ལམ་གྲགས་ཅན་ཞིག་གི་བསྡུས་དོན་གྱི་གོ་རིམ་དང་སྦྱར་ནས་འགྲེལ་ཡོད། སྨོན་ལམ་ནི།བྱང་ཆུབ་སེམས་མཆོག་རིན་པོ་ཆེ། །

མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྐྱེ་གྱུར་ཅིག །

སྐྱེས་པ་ཉམས་པ་མེད་པར་ཡང་། །

གོང་ནས་གོང་དུ་འཕེལ་བར་ཤོག །ཅེས་པ་འདི་ཡིན་ཞིང་། དེའི་དོན་ཚན་བཞི་དང་སྤྱོད་འཇུག་གི་ལེའུ་རྣམས་འདི་ལྟར་སྦྱར་ཡོད།

 དང་པོ། སེམས་མ་སྐྱེས་པ་བསྐྱེད་པའི་ཐབས། (ལེའུ་དང་པོ་ནས་གསུམ་པའི་བར།)
 གཉིས་པ། སྐྱེས་པ་མི་ཉམས་པར་བྱེད་པའི་ཐབས། (ལེའུ་བཞི་པ་ནས་དྲུག་པའི་བར།)
 གསུམ་པ། གོང་ནས་གོང་དུ་སྤེལ་བའི་ཐབས། (ལེའུ་བདུན་པ་ནས་དགུ་པའི་བར།)
 བཞི་པ། འབྲས་བུ་གཞན་དོན་དུ་བསྔོ་བའི་ཐབས། (ལེའུ་བཅུ་པ།)

གཞུང་འདི་ལ་བམ་པོ་གཉིས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་བཞུགས།

 གཞུང་གི་བརྗོད་བྱ་གཙོ་བོ། 

 ལེའུ་དང་པོ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པ། 
ལེའུ་འདིས་ཐོག་མར་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་རྟེན་དལ་འབྱོར་གྱི་ལུས་རྙེད་དཀའ་བ་དང་། དེ་ཐོབ་པ་དོན་ཆེ་བའི་ཚུལ་བསྟན་ཡོད། དེ་ནས་བརྟེན་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཕན་ཡོན་དངོས་བཤད་པ་ལ། སེམས་བསྐྱེད་སྤྱིའི་ཕན་ཡོན། སྨོན་འཇུག་སོ་སོའི་ཕན་ཡོན། སེམས་བསྐྱེད་རྒྱུད་ལྡན་གྱི་གང་ཟག་གི་ཆེ་བ་བཅས་གསུམ་དུ་ཕྱེ་ནས་གསུངས་ཡོད། གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ནི་སྡིག་པ་ཐམས་ཅད་འཇོམས་པར་བྱེད་པའི་གཉེན་པོ་སྟོབས་ཆེན་ཡིན་པ་དང་། ཕན་བདེའི་མཆོག་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་གཅིག་པུ་ཡིན་པ། དེ་སྐྱེས་པ་ཙམ་གྱིས་བདེ་གཤེགས་སྲས་སུ་གྱུར་ཏེ་ལྷ་མིས་ཕྱག་བྱར་འོས་པ་སོགས་དཔེ་དྲུག་གི་སྒོ་ནས་ཕན་ཡོན་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་ཡོད།

 ལེའུ་གཉིས་པ། སྡིག་པ་བཤགས་པ། 
ལེའུ་འདིར་ཡན་ལག་བདུན་གྱི་ནང་ཚན་མཆོད་པ། ཕྱག་འཚལ་བ། སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ། སྡིག་པ་བཤགས་པ་བཅས་བཞི་གཙོ་བོར་བསྟན། མཆོད་པ་ལ་ཡང་དངོས་འབྱོར་གྱི་མཆོད་པ་དང་ཡིད་སྤྲུལ་གྱི་མཆོད་པ། བླ་ན་མེད་པའི་མཆོད་པ་སོགས་དབྱེ་བ་མང་པོ་ཕྱེ་ནས་འགྲེལ་བཤད་མཛད་ཡོད། སྡིག་པ་བཤགས་པའི་སྐབས་སུ་བཤགས་ཡུལ་ངོས་བཟུང་བ་དང་། བཤགས་པ་དངོས་ལ་སུན་འབྱིན་པའི་སྟོབས། རྟེན་གྱི་སྟོབས། གཉེན་པོ་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའི་སྟོབས། སོར་ཆུད་པའི་སྟོབས་བཅས་སྟོབས་བཞི་ཚང་བའི་སྒོ་ནས་བཤགས་དགོས་པའི་ཚུལ་གསལ་བར་བསྟན་ཡོད།

 ལེའུ་གསུམ་པ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཡོངས་སུ་གཟུང་བ། 
ལེའུ་འདིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྒྱུད་ལ་སྐྱེད་པའི་ཐབས་གསུངས་ཡོད། དེ་ལ་སྦྱོར་བ་སྔོན་འགྲོའི་ཆོས་སུ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བ། ཆོས་འཁོར་བསྐོར་བར་བསྐུལ་བ། མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བར་གསོལ་བ་གདབ་པ། དགེ་རྩ་གཞན་དོན་དུ་བསྔོ་བ་བཅས་ཡན་ལག་བཞི་བསྟན། དངོས་གཞིར་སྔོན་གྱི་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་རྗེས་སུ་སློབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྨོན་འཇུག་གི་སེམས་བསྐྱེད་ཅིང་སྡོམ་པ་ལེན་པའི་དམ་བཅའ་བ་དང་། མཇུག་ཏུ་རང་གཞན་དགའ་བ་བསྒོམ་པའི་ཚུལ་བཅས་བསྟན་ཡོད།

 ལེའུ་བཞི་པ། བག་ཡོད་པ་བསྟན་པ། 
ལེའུ་འདིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྐྱེད་ནས་བསླབ་པ་བསྲུང་བ་ལ་བག་ཡོད་པ་གལ་ཆེ་བའི་ཚུལ་གསུངས་ཡོད། དེ་ཡང་སེམས་བསྐྱེད་དང་སྡོམ་པ་བླངས་ནས་བསླབ་པ་ལ་ནན་ཏན་གྱིས་མི་སློབ་པའི་ཉེས་དམིགས། དལ་འབྱོར་རྙེད་དཀའ་བ་དང་ངན་སོང་ལས་ཐར་དཀའ་བ་སོགས་ལ་བསམས་ནས་བག་ཡོད་པར་བྱ་དགོས་པ། ཉོན་མོངས་ནི་དགྲ་ངོ་མ་ཡིན་པས་དེ་སྤོང་བའི་དཀའ་སྤྱད་ལ་བཟོད་རིགས་པ་བཅས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བག་ཡོད་པའི་ངོ་བོ་དང་དེ་བསྟེན་པའི་ཐབས་ལམ་རྣམས་གསལ་བར་བཀྲལ་ཡོད།

 ལེའུ་ལྔ་པ། ཤེས་བཞིན་བསྲུང་བ། 
ལེའུ་འདིས་བསླབ་པ་བསྲུང་བའི་ཐབས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་སེམས་བསྲུང་བ་ཡིན་ལ། སེམས་བསྲུང་བའི་ཐབས་ནི་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་ཡིན་པར་བསྟན། ཤེས་བཞིན་མེད་པའི་ཉེས་དམིགས་དང་། དྲན་པ་བསྟེན་པའི་ཐབས་དངོས། དེ་གཉིས་དང་ལྡན་པས་སྒོ་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་པ་དག་པར་བྱ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་སྐྱེ་བའི་ཚེ་གཉེན་པོ་ཇི་ལྟར་བསྟེན་དགོས་པའི་ཚུལ་སོགས་ཞིབ་རྒྱས་སུ་བསྟན་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་ལུས་ལ་ཆགས་པ་སྤོང་བའི་ཐབས་སུ་ལུས་ཀྱི་ངོ་བོ་མི་གཙང་བ་དང་མི་རྟག་པར་བསམ་པ་དང་། གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཆེད་དུ་ལུས་འདི་གྲུ་བཞིན་དུ་བཀོལ་དགོས་པའི་ཚུལ་གདམས་ཡོད།

 ལེའུ་དྲུག་པ། བཟོད་པ་བསྟན་པ། 
ལེའུ་འདིར་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཉམས་ལེན་གཙོ་བོར་བསྟན་ཡོད། དེ་ལ་བཟོད་པའི་ངོ་བོ་དང་དབྱེ་བ། ཁོང་ཁྲོ་དང་ཞེ་སྡང་གི་ཉེས་དམིགས། བཟོད་པའི་ཕན་ཡོན་རྣམས་རྒྱས་པར་བཀྲལ། བཟོད་པ་སྒོམ་པའི་ཐབས་ལ། སྡུག་བསྔལ་དང་དུ་ལེན་པའི་བཟོད་པ། ཆོས་ལ་ངེས་པར་སེམས་པའི་བཟོད་པ། གནོད་བྱེད་ལ་ཇི་མི་སྙམ་པའི་བཟོད་པ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་ནས་སོ་སོའི་སྒོམ་ཚུལ་ཞིབ་པར་བསྟན། གནོད་བྱེད་ལ་དགྲར་མི་འཛིན་པར་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལྟར་བལྟ་དགོས་པའི་ཚུལ་དང་། སངས་རྒྱས་དགྱེས་པའི་མཆོད་པ་ནི་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ཡིན་པར་གསུངས་ཡོད།

 ལེའུ་བདུན་པ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ལེའུ། 
ལེའུ་འདིས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ངོ་བོ་དགེ་བ་ལ་སྤྲོ་བ་ཡིན་པར་ངོས་བཟུང་ནས། དེའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལེ་ལོ་རྣམ་གསུམ་སྤོང་ཚུལ། མཐུན་ཕྱོགས་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པའི་ཐབས་ལ་སྟོབས་བཞིའི་དཔུང་བསྐྱེད་ཚུལ་ཏེ། མོས་པའི་སྟོབས། བརྟན་པའི་སྟོབས། དགའ་བའི་སྟོབས། དོར་བའི་སྟོབས་བཅས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གསལ་བར་བསྟན། ལྷག་པར་དུ་བདག་གཞན་མཉམ་བརྗེའི་བློ་སྦྱོང་དང་བདག་གཅེས་འཛིན་གྱི་ཉེས་དམིགས། གཞན་གཅེས་འཛིན་གྱི་ཕན་ཡོན་རྣམས་ནན་ཏན་དུ་བསྟན་ཡོད།

 ལེའུ་བརྒྱད་པ། བསམ་གཏན་གྱི་ལེའུ། 
ལེའུ་འདིར་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྐོར་བསྟན་ཡོད། ཐོག་མར་ལུས་དབེན་པ་དང་སེམས་དབེན་པའི་ཐབས་སུ་འདུ་འཛི་སྤངས་ནས་དབེན་པ་བསྟེན་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན། དེ་ནས་བསམ་གཏན་དངོས་ཀྱི་གེགས་སུ་གྱུར་པའི་འདོད་ཡོན་ལ་ཆགས་པ་སྤོང་བའི་ཐབས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་སྒྲུབ་པའི་གཞི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་དག་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་གནས་པའི་ཐབས་ཞི་གནས་སྒྲུབ་ཚུལ་རྣམས་གསལ་བར་བསྟན་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་བདག་གཞན་མཉམ་པ་དང་བརྗེ་བའི་བློ་སྦྱོང་ནི་ཞི་གནས་སྒྲུབ་པའི་གདམས་པ་ཟབ་ཤོས་ཡིན་པར་ནན་བཤད་མཛད་ཡོད།

 ལེའུ་དགུ་པ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ལེའུ། 
འདིའི་འགྲེལ་པ་ལོགས་སུ་མཛད་ཡོད།

 ལེའུ་བཅུ་པ། བསྔོ་བའི་ལེའུ། 
ལེའུ་འདིར་འགྲེལ་བ་མཛད་མེད་ཀྱང་རྩ་བ་གཞུང་འདིར་མཉམ་དུ་བཞུགས་ཡོད།

 ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས། 
འགྲེལ་བཤད་འདིའི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ནི། རྩ་བའི་གཞུང་གི་ཚིག་དོན་རྣམས་གོ་བདེ་ཞིང་ཁ་གསལ་བའི་སྒོ་ནས་འགྲེལ་བཤད་མཛད་པ་དང་། ལུང་དང་རིགས་པ་དུ་མས་བརྒྱན་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ། ཉམས་ལེན་གྱི་གནད་རྣམས་གོ་རིམ་མ་འཆོལ་བར་བསྟན་པ་བཅས་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་བདག་གཞན་མཉམ་བརྗེའི་བློ་སྦྱོང་དང་སྟོང་ཉིད་སྙིང་རྗེའི་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་ལྟ་སྒོམ་སྤྱོད་གསུམ་གྱི་གནད་རྣམས་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་བཀྲལ་ཡོད་པས། ལས་དང་པོ་བ་རྣམས་ལ་ཉམས་ལེན་གྱི་ལམ་སྟོན་གསལ་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།

 དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་དང་འབྲེལ་ཡོད་དྲ་ཐག 

 པར་མ་དང་དཔེ་རྒྱུན། གཞུང་འདིའི་པར་མ་དང་དཔེ་རྒྱུན་གྱི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་དགོས་ཀྱང་། སྤྱིར་བོད་ཀྱི་གསུང་རབ་ལ་སྡེ་དགེ་པར་མ་དང་། སྣར་ཐང་པར་མ། པེ་ཅིང་པར་མ་སོགས་པར་མ་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་ཡོད།
 དེང་རབས་ཀྱི་དཔྱད་རྩོམ། འགྲེལ་པ་འདི་རང་གི་སྐོར་ལ་དེང་རབས་ཀྱི་དཔྱད་རྩོམ་ཁ་གསལ་མ་རྙེད། འོན་ཀྱང་རྩ་བའི་གཞུང་«སྤྱོད་འཇུག་»གི་སྐོར་ལ་བོད་ཡིག་དང་སྐད་ཡིག་གཞན་དག་གི་ཐོག་ནས་དཔྱད་རྩོམ་དང་འགྲེལ་བཤད་མང་པོ་ཡོད།
 དྲ་ཐོག་གི་ཁུངས།
 Buddhist Digital Resource Center (BDRC): བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས་འདི་ནས་གཞུང་འདི་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་མང་པོ་འཚོལ་བཤེར་བྱེད་ཐུབ།
 Wikipedia: ཝེ་ཁེ་རིག་མཛོད་ནང་དུ་ «བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ལ་འཇུག་པ་» དང་དེའི་འགྲེལ་པ་གཞན་དག་གི་སྐོར་ལ་ངོ་སྤྲོད་ཡོད།