Lagos

Lagos (a bɛ fɔ tubabukan na :  ; Yorubakan na  ) ye Nizeriya duguba dɔ ye  min sigibagaw ka ca ni miliyɔn 15,3 ye  ani duguba filanan ye Afiriki gun kan    Kinshasa kɔfɛ (min kɔnɔmɔgɔw bɛ se miliyɔn 15,6 ma ). A ka ca ni miliyɔn 15,3 ye intramural sigibagaw la, aglomeration kɔnɔ min ka ca ni  ye san 2021, a ye Kayira ni Kinshasa tɛmɛn san 2000 waatiw la, o kɛra push demographic barikama kɔlɔlɔ ye. Lagos ye dugu ye, duguba kɔnɔ, min ka ca ni jamana tɔw bɛɛ ye Afiriki kɔnɔ ka tɛmɛ Kairo (mɔgɔ miliyɔn 20) ani Kinshasa (mɔgɔ miliyɔn 17). 

Jamana faaba kɔrɔ, fo ka se gɔfɛrɛnaman ka baaradaw jiginni ma Abuja san 1991, a fana bɛ ni kurunbonkariyɔrɔba dɔ ye Afiriki kɔnɔ, ani Nizeriya ka izini ni jagokɛyɔrɔba.

A daminɛ na, Yoruba jamanadenw ka kabila dɔ tun bɛ yen, Lagos yɔrɔ in bɛ kɛ gunw dalajɛlen ye kɔji dogolen dɔ kɔnɔ Atlantiki Kɔgɔji kɔnɔ, min bɛ Benin kɔgɔjida dancɛ la. Pɔritigalikaw bɛ gɛrɛ o mara la  ani a fɔra ko u ye dugu tɔgɔ da ka ɲɛsin Lagos kurunboli yɔrɔ ma, taamaw bɔra yɔrɔ min na ka taa Afiriki. A minɛna Benin masaya fɛ san  na walima , Lagosi tun bɛ mara masakɛw fɛ, wa a kɛra jɔnfeere yɔrɔba ye  . San 1861, tubabu y’a kɛ koloni ye ani k’a tɔgɔ da ko Protectorate of Southern Nigeria min sigira senkan san 1914. A tora faaba ye Nizeriya ka yɛrɛmahɔrɔnya waati la san 1960.

 na, a jamanaden cayara ni mugan ye ani dugubako ma dabila ka jɛnsɛn farafinna kɔnɔ. Dugu cɛmancɛ kɔrɔnyanfan fɛ ( Ikoyi ) ani Victoria gun gun bɛ jamanaden nafolotigiw bisimila, k’a sɔrɔ sigida minnu ka dɔgɔ kosɛbɛ, n’olu bɛ kilomɛtɛrɛ tan caman bɔ cɛmancɛ la, olu ye sɔgɔmadafɛdugubaw ni sobaw ye A lakodɔnnen don a ka dugu yiriwali fɛ min tɛ se ka kunbɛn, ni jamanadenw ka caya hakɛ barikama dɔ ye diɲɛ kɔnɔ, Lagos ka kan ka dugubaw kɔnɔ mɔgɔw ka ɲɔgɔn sɔrɔ, fiɲɛ nɔgɔli hakɛ caman ani kojugubakɛlaw ka baara kɛ yɔrɔ minnu na.

Lagos gun mara ye dugu ka jagokɛyɔrɔ ye (CBD), wa a ka kan ka ban ni gun dilannen dɔ jɔli ye kabini san 2009 min tɔgɔ ye ko Eko Atlantic City . Duguba min falen bɛ mɔgɔw la, jamana min bɛ sɔrɔ yiriwali dafalen jira, Lagos fana ye laadalatɔnba ye, a ye seko ni dɔnko tɔnw bange i n'a fɔ Afrobeat ani  a ka filimuko ɲɛnama. A laban na, i n’a fɔ Nizeriya, dugu in kɔnɔ siya caman bɛ yen, wa kerecɛn sigibagaw hakɛ bɛ se silamɛw ma .