ဇျိုဟန်နဲက်သ ဂူတဲန်ဘက်

ကထွင်ႏဒါႏ လိတ်ထေစက်သား ဂျိုဟန် ဂူတင်ဘတ် () ( – 3 ဖေဖော်ဝါရီ 1468) နဝ်ꩻ ဂျာမနီခမ်း၊ မိန့်ဇ်ဝေင်ꩻအကို  ၁၄၀၀ ဗွေနေင်ႏနဝ်ꩻ လွူးဖွာꩻလင်ꩻသွူ။ ခတ်ကယ်ꩻလွေꩻဝွေꩻနဝ်ꩻ အီထွာဒျာႏလိုꩻပရီႏပရာႏလွုမ်ꩻတဲင် ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏဝွေꩻဖဝအခေႏနေႏတဲ့ တသေဟဝ်ဟဝ်တဝ်းသွူ။ အမုမတ်တန်ꩻတဗာႏနဝ်ꩻ ဂျိုဟန်ဖတ်ကထွာဒါႏဝွေꩻစီꩻပွာꩻသွꩻဖက်နဝ်ꩻ ဝွေꩻကပဲင်ႏဒါႏတခြိုꩻဖုံႏယို လဲဉ်ထူႏထိုꩻဝင် စီꩻပွာꩻရေꩻအခေႏနေတဟဝ်တဝ်းအကျောင်ꩻ ဒေါ့ꩻဗာႏနဝ်ꩻစားသွူ။ ဝွေꩻကထွိုင်ႏသီလွေꩻနဝ်ꩻ ၁၄၆၈ ဗာႏ၊ မိန့်ဇ်ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။ ကတယ်ႏထွင်ႏယိုနဝ်ꩻ ဂူတင်ဘတ်ကမာꩻဖေႏဒါႏနဝ်ꩻ ကပြောင်ꩻဖျင်ဆင်လိတ်ဖြုံႏပွုံႏဆောင်ႏ (:en:Movable type :en:Printing press ) အပွုံႏစံႏနဝ်ꩻစားသွူ။ အပွုံႏစံႏမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ ၁၁ရျာႏဗူႏခိန်ႏ ခယ်ႏခမ်းကို ပိရှန်(Pi Sheng)ပါꩻယို အဝ်ႏထွင်ႏခါꩻဗာႏဖိုလဲဉ်းသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ အမာꩻဒျာႏတွမ်ႏဟံႏဗော့ꩻတဲင် တခံႏညတဝ်းသွူ။ ခယ်ႏခမ်းကထွိုင်ႏထွူနဝ်ꩻ ကိုးရီးယားသီးမာꩻတွမ်ႏခြောႏတဲင် ၁၅ရျာႏဗူႏဆꩻချာ ပွုံႏစံႏဆောင်ႏခွက်ယို အဝ်ႏသွုံꩻတဲမ်းရောင်ကရိုꩻနဝ်ꩻ သက်သေႏသာဓကအဝ်ႏခါꩻသွူ။ အာသျတွိုက် အခဝ်ကွဉ်ႏသားယဟန်ႏ အဝ်ႏသွုံꩻလွေꩻထွူလဲဉ်းစွဉ်ႏလဲ့ ဂူတဲန်ဘတ် ကထေမာꩻဒါႏ ယိုစားနဝ်ꩻ အပေါင်းမွိုင် ထာꩻမာꩻပြွိုင်အီ နဝ်ꩻသွူ။; :  Encyclopædia Britannica 2006: "Printing": 

ခေတ်တသာဥရောပနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏအတာႏ တိုꩻတက်လွဉ်လိတ်ပွုံႏတွယ်ႏစင်ယို တယ်ႏထွင်ႏအတာႏ ဂူတင်နဝ်ꩻဝွေꩻကျိုꩻစာꩻမွေးစွဉ်ႏသွူ။ ကွပ်ကျိုꩻဆောင်ႏလွေꩻနဝ်ꩻစားတဲင် အရေꩻကပါဒါႏအရန်းရန်းဖုံႏနဝ်ꩻ-
 ကလဲ့ꩻခြုဲင်းလိတ်ခွက်ယို စီႏလိတ်ဖုံႏ၊လိတ်ဖြုံႏပွုံႏစံႏယို လိုႏအပ်ရာꩻနဝ်ꩻလဲ့ ဆင်နွောင်ꩻဒျာႏ။   
 လိတ်ပွုံႏနျꩻစက်
 မွိုက်
 စေးလာႏ စစွဉ်ႏယိုစားလိုႏအပ်သွူ။

အခေႏခံႏနဝ်ꩻ စေးလာႏယို ၁၅ရျာႏဗူႏနဝ်ꩻ တခြိုꩻခြေားငါႏတမွေးတဝ်းရိုꩻလဲ့ ကလဲ့ꩻခြုဲင်းလိတ်ခွက်တွမ်ႏလိတ်ဖြုံႏဖုံႏယို ထေထန်ႏအတာႏ အာႏရွုံႏအွဉ်ႏရေꩻရောင်သွူ။  ဖေႏကထဲ့မဲန်ႏတွမ်ႏတွယ်ႏနျꩻလိတ်အတာႏနဝ်ꩻ ထောင်ထွားဗာႏ ကသင်ꩻရာꩻတွမ်ႏသတ္တုနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူကညီႏတရျားဒါႏ ပွုံႏစံႏဖေႏကလꩻအီပွုံႏစံႏခွက် (mould)နဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻအရန်းအောင်ႏမျင်ႏထွူနဝ်ꩻ တွမ်ႏတသီႏတဲင် မာꩻနွောင်ꩻမွိုက်တဲင် တွယ်ႏလိတ်အတာႏ ဒို့ꩻအီလိတ်စက်ယို ထွင်ႏဗာႏယင်းသွူ။

အရေꩻကပါဒါႏအရန်းရန်းဖုံႏယို ဖန်ဆင်ꩻထွူမꩻ ကွဲတယ်ႏထွင်ႏဗာႏလိတ်တွယ်ႏနျꩻစက်နဝ်ꩻသွူ။  ဖေႏကထေထန်ႏနွောင်ꩻအခိန်ႏအထွꩻတဗာႏတဲင် ကျိုꩻစာꩻဗာႏယင်းသွူ။ ဝွေꩻကထွင်ႏလꩻမုနဝ်ꩻ ၁၄၅၄ဗာႏနဝ်ꩻ ဂူတင်ဘတ်သမ္မာလိတ်ကျမ်ꩻ တွယ်ႏနျꩻထေထန်ႏနွောင်ꩻလွေꩻသွူ။ ဂူတင်ဘတ်အကျိုꩻကေဇူꩻတရာꩻတဲင် တကမ္ဘာႏလိုမ်း ထာꩻသေပညာႏဖုံႏယို တနီꩻတစိꩻစိꩻ သေလွဉ်၊ဒါႏလွဉ်ဝင်ꩻဖုံႏသွူ။

အာႏကွိုꩻ

Category:ဂျာမနီခမ်းထီ
Category:ဂျာမန် တဲႏထွင်ႏထာꩻသားဖုံႏ