အာဖရိက

အာဖရိကတွိုက် (အိဉ်ႏကလေက်: Africa) နဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏလောင်း အာသျတွိုက်ထွူနဝ်ꩻ ထွာစွောန်ႏ ဒုတိယ အတန်သွတ်ꩻ ဟံႏနယ်ႏအလုဲင်းသွတ်ꩻ တောမ်ႏ လိုꩻဖြာꩻခြွောန်း ဒုတိယအအာသွတ်ꩻ တွိုက်တန်တဖြုံႏသွူ။ မိဉ်ႏတွက်ထူႏသော့ꩻပါ ကွန်ဖုံႏနဝ်ꩻ အအဲဉ်ႏအလုဲင်ႏအဝ်ႏ စတုရန်းမဲင်ႏ ၁၁.၇ သန်း (စတုရန်းကီလိုမီတာ ၃၀.၂ သန်း) ရပ်တဲင် အဝ်ႏဒို့ꩻတတွာလွေꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏခိုႏမဲ့ငါခြွဉ်း (၆%)တောမ်ႏ ထူႏခါꩻခင်ႏလမ်း ကမ္ဘာႏဟံႏယာႏကောင်အကို (၂၀.၄%)သွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၉ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဟံႏနယ်ႏခြွဉ်း ၆၁ ဗာႏအကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း အဝ်ႏအုံသော့ꩻ (၁ ဗီလီယံ)ရပ်တဲင် တတွာစွဉ်ႏ ကမ္ဘာႏဟံႏလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း (၁၄.၇၂%)သွူ။

အာဖရိကတွိုက် ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ပင်ႏလယ်ႏဟံႏခါႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ သီနုဲင်းကွန်ရဲဉ်ႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ သူးအဲက်ရောင်ꩻတန်(တူးမြောင်း)တောမ်ႏ ပင်ႏလယ်ႏတနျာႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်နဝ်ꩻ အေင်ဒိယသမုဒ္ဒရာႏ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာႏဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ အာဖရိကတွိုက်ကို ကပဲင်ႏချာဒါႏ ခမ်းထီတန်အာႏဏာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၅၄)ခမ်းတဲင် မဒါဂတ်စကားတောမ်ႏ ကွန်အလင်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻသွူ။

သိပ္ပံပညာႏဆဲင်ႏရာꩻ အသောင်အရင်ꩻအနယ်ꩻအလꩻ အာဖရိကတွိုက်ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လိုꩻဖုံႏ ကအဝ်ႏအုံလွဉ်ရီးဒါႏ ဒေႏသတဖြုံႏဒျာႏအကျောင်ꩻ အွောန်ႏထွော့မတ်ခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကထွူလဲဉ်း ကရီးစခါ နေင်ႏပေါင်ႏ(၇)သန်းရပ် ခိန်ႏနဝ်ꩻခါ ကအဝ်ႏအုံဒါႏ ထမ်(လူဝံ)အထောက်အထားဖုံႏယို ထီႏမော့ꩻလွေꩻ အာဖရိကကိုတဲင် လိုꩻဖုံႏကအဝ်ႏအုံ အစဝ်းသွတ်ꩻ အထောက်အထားနဝ်ꩻ ထီႏမော့ꩻလွေꩻ အီတီယိုးပီးယားခမ်းထီ ခမ်းလမ်းတထွောင်းကို သက်တန်ꩻနဝ်ꩻ လꩻလဲဉ်း နေင်ႏပေါင်ꩻ (၂)သန်းလွိုသွူ။ အာဖရိကနဝ်ꩻ အဝ်ႏကိပ်ꩻဒင်ႏလွေꩻ အီကွေတာလောင်းတဲင် ရာႏသီႏဥတုလဲ့ အဝ်ႏစွုမ်ႏမွေးသွူ။ ကမ္ဘာႏဟံႏ အခဝ်ထင်ꩻ ရာႏသီႏဥတုတောမ်ႏ ကမ္ဘာႏဟံႏ အခဝ်နဝ် ရာႏသီႏဥတုဖုံႏ နီစွိုးကလꩻလို့ဒါႏ တွိုက်တဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အာဖရိကတွိုက် စီꩻပွာꩻရေꩻထင်ႏထိုအာႏနဝ်ꩻ ၂၀၁၀ စာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ(၅%)၊ တွိုင်ႏ ၂၀၁၁ နဝ်ꩻ အဝ်ႏ (၅.၅%)သွူ။

 ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏတောမ်ႏ ဒေႏသဖုံႏ 


 ခမ်းထီတောမ်ႏ ဒေႏသမိဉ်ꩻContinental regions as per UN categorisations/map.  ဧရိယာႏ(km²) လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း(၂၀၀၂ အရမ်ꩻ) လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းတချꩻမုꩻ(per km²) ဝေင်ꩻတန် အာဖရိကခဝ်ကွဉ်ႏ: ကိုမိုရိုခမ်းထီ ၂,၁၇၀ ၆၁၄,၃၈၂ ၂၈၃.၁ Moroni ကင်ညာခမ်းထီ ၅၈၂,၆၅၀ ၃၁,၁၃၈,၇၃၅ ၅၃.၄ ဝေင်ꩻနိုင်ရိုဘီ ဂျီဘူတီခမ်းထီ ၂၃,၀၀၀ ၄၇၂,၈၁၀ ၂၀.၆ ဝေင်ꩻဂျီဘူတီ ဆေးရှဲခမ်းထီ ၄၅၅ ၈၀,၀၉၈ ၁၇၆.၀ Victoria ဆိုမာလီယာခမ်းထီ ၆၃၇,၆၅၇ ၇,၇၅၃,၃၁၀ ၁၂.၂ Mogadishu ဇင်ဘာဘွေခမ်းထီ ၃၉၀,၅၈၀ ၁၁,၃၇၆,၆၇၆ ၂၉.၁ Harare ဇမ်ဘီယာခမ်းထီ ၇၅၂,၆၁၄ ၉,၉၅၉,၀၃၇ ၁၃.၂ Lusaka တန်ဇေးနီးယားခမ်းထီ ၉၄၅,၀၈၇ ၃၇,၁၈၇,၉၃၉ ၃၉.၃ Dodoma ဘူရွန်ဒီခမ်းထီ ၂၇,၈၃၀ ၆,၃၇၃,၀၀၂ ၂၂၉.၀ Bujumbura မဒါဂတ်စကားခမ်းထီ ၅၈၇,၀၄၀ ၁၆,၄၇၃,၄၇၇ ၂၈.၁ Antananarivo မာလဝီခမ်းထီ ၁၁၈,၄၈၀ ၁၀,၇၀၁,၈၂၄ ၉၀.၃ Lilongwe  (ပဉ်တစ်) ၃၇၄ ၁၇၀,၈၇၉ ၄၅၆.၉ Mamoudzou မောရစ်ရှခမ်းထီ ၂,၀၄၀ ၁,၂၀၀,၂၀၆ ၅၈၈.၃ ဝေင်ꩻပေါ့တ်လူးဝစ် မိုဇမ်ဘစ်ခမ်းထီ ၈၀၁,၅၉၀ ၁၉,၆၀၇,၅၁၉ ၂၄.၅ Maputo ယုဂန္ဓခမ်းထီ ၂၃၆,၀၄၀ ၂၄,၆၉၉,၀၇၃ ၁၀၄.၆ Kampala ရဝမ်ဒါခမ်းထီ ၂၆,၃၃၈ ၇,၃၉၈,၀၇၄ ၂၈၀.၉ Kigali ဟေညွန် (réunion)(ပဉ်တစ်) ၂,၅၁၂ ၇၄၃,၉၈၁ ၂၉၆.၂ Saint-Denis အီရီထရီးယားခမ်းထီ ၁၂၁,၃၂၀ ၄,၄၆၅,၆၅၁ ၃၆.၈ Asmara အီသီယိုးပီးယားခမ်းထီ ၁,၁၂၇,၁၂၇ ၆၇,၆၇၃,၀၃၁ ၆၀.၀ ဝေင်ꩻအာဒစ် အာဘာဘာ အာဖရိကခဝ်ထာႏဝ: ကင်မရွန်းခမ်းထီ ၄၇၅,၄၄၀ ၁၆,၁၈၄,၇၄၈ ၃၄.၀ Yaoundé ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ ၂,၃၄၅,၄၁၀ ၅၅,၂၂၅,၄၇၈ ၂၃.၅ Kinshasa ကွန်ဂိုခမ်းထီ ၃၄၂,၀၀၀ ၂,၉၅၈,၄၄၈ ၈.၇ Brazzaville ချဒ်ခမ်းထီ ၁,၂၈၄,၀၀၀ ၈,၉၉၇,၂၃၇ ၇.၀ N'Djamena ဂါဘွန်ခမ်းထီ ၂၆၇,၆၆၇ ၁,၂၃၃,၃၅၃ ၄.၆ Libreville ဆေတိုမီတောမ်ႏပရင်စီပီခမ်းထီ ၁,၀၀၁ ၁၇၀,၃၇၂ ၁၇၀.၂ São Tomé ဗဟိုႏအာဖရိကခမ်းထီ ၆၂၂,၉၈၄ ၃,၆၄၂,၇၃၉ ၅.၈ Bangui အီကွေတာဂီနီခမ်းထီ ၂၈,၀၅၁ ၄၉၈,၁၄၄ ၁၇.၈ Malabo အင်ဂိုလာခမ်းထီ ၁,၂၄၆,၇၀၀ ၁၀,၅၉၃,၁၇၁ ၈.၅ Luanda အာဖရိကခဝ်ထင်ꩻ: ဆူဒန်ခမ်းထီ ၂,၅၀၅,၈၁၀ ၃၇,၀၉၀,၂၉၈ ၁၄.၈ Khartoum တူနီးရှားခမ်းထီ ၁၆၃,၆၁၀ ၉,၈၁၅,၆၄၄ ၆၀.၀ ဝေင်ꩻတူးနစ် မော်ရိုကိုခမ်းထီ ၄၄၆,၅၅၀ ၃၁,၁၆၇,၇၈၃ ၆၉.၈ Rabat လစ်ဗျားခမ်းထီ ၁,၇၅၉,၅၄၀ ၅,၃၆၈,၅၈၅ ၃.၁ ဝေင်ꩻထရီပိုလီ ဆဟာရတွို့ꩻ<ref name="Western Sahara">ဆာဟာရတွို့ꩻ is disputed between the Sahrawi Arab Democratic Republic, who administer a minority of the territory, and Morocco, who occupy the remainder.</small></ref> ၂၆၆,၀၀၀ ၂၅၆,၁၇၇ ၁.၀ El Aaiún <ref>အီဂျစ်ခမ်းထီ is generally considered a transcontinental country in Northern Africa (UN region) and Western Asia; population and area figures are for African portion only, west of the Suez Canal.</small></ref> ၁,၀၀၁,၄၅၀ ၇၀,၇၁၂,၃၄၅ ၇၀.၆ ဝေင်ꩻကိုင်ရို အယ်လ်ဂျီးရီးယားခမ်းထီ ၂,၃၈၁,၇၄၀ ၃၂,၂၇၇,၉၄၂ ၁၃.၆ Algiers အာဖရိကခဝ်ထင်ꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏစပိန်ခမ်းထီတောမ်ႏ ပေါ်တူဂီခမ်းထီ ပွိုင်ႏဒါႏဟံႏနယ်ႏဖုံႏ:  (စပိန်ခမ်းထီ)The Spanish Canary Islands, of which Las Palmas de Gran Canaria are Santa Cruz de Tenerife are co-capitals, are often considered part of Northern Africa due to their relative proximity to Morocco and Western Sahara; population and area figures are for ၂၀၀၁. ၇,၄၉၂ ၁,၆၉၄,၄၇၇ ၂၂၆.၂ Las Palmas de Gran Canaria,Santa Cruz de Tenerife  (စပိန်ခမ်းထီ)The Spanish exclave of Ceuta is surrounded on land by Morocco in Northern Africa; population and area figures are for ၂၀၀၁. ၂၀ ၇၁,၅၀၅ ၃,၅၇၅.၂ —   (ပေါ်တူဂီခမ်းထီ)The Portuguese Madeira Islands are often considered part of Northern Africa due to their relative proximity to Morocco; population and area figures are for ၂၀၀၁. ၇၉၇ ၂၄၅,၀၀၀ ၃၀၇.၄ Funchal  (Melilla) (စပိန်)The Spanish exclave of Melilla is surrounded on land by Morocco in Northern Africa; population and area figures are for ၂၀၀၁. ၁၂ ၆၆,၄၁၁ ၅,၅၃၄.၂ —  အာဖရိကခဝ်နဝ်: ဆွာဇီလန်ခမ်းထီ ၁၇,၃၆၃ ၁,၁၂၃,၆၀၅ ၆၄.၇ Mbabane တောင်အာဖရိကခမ်းထီ ၁,၂၁၉,၉၁၂ ၄၃,၆၄၇,၆၅၈ ၃၅.၈ Bloemfontein, Cape Town, PretoriaBloemfontein is the judicial capital of South Africa, while Cape Town is its legislative seat, and Pretoria is the country's administrative seat. နမီးဘီးယားခမ်းထီ ၈၂၅,၄၁၈ ၁,၈၂၀,၉၁၆ ၂.၂ Windhoek ဘော့ဆွာနာခမ်းထီ ၆၀၀,၃၇၀ ၁,၅၉၁,၂၃၂ ၂.၇ Gaborone လီဆိုသိုခမ်းထီ ၃၀,၃၅၅ ၂,၂၀၇,၉၅၄ ၇၂.၇ Maseru အာဖရိကခဝ်တွို့ꩻ:  (အိုင်ဗိုရီကိုစ့်) ၃၂၂,၄၆၀ ၁၆,၈၀၄,၇၈၄ ၅၂.၁ Abidjan, YamoussoukroYamoussoukro is the official capital of Côte d'Ivoire, while Abidjan is the de facto seat. ကိတ်ဗာဒီခမ်းထီ ၄,၀၃၃ ၄၀၈,၇၆၀ ၁၀၁.၄ Praia ဂါနာခမ်းထီ ၂၃၉,၄၆၀ ၂၀,၂၄၄,၁၅၄ ၈၄.၅ Accra ဂီနီ-ဘီစောခမ်းထီ ၃၆,၁၂၀ ၁,၃၄၅,၄၇၉ ၃၇.၃ Bissau ဂီနီခမ်းထီ ၂၄၅,၈၅၇ ၇,၇၇၅,၀၆၅ ၃၁.၆ Conakry ဂမ်ဘီယာခမ်းထီ ၁၁,၃၀၀ ၁,၄၅၅,၈၄၂ ၁၂၈.၈ Banjul  (ဂရိတ်ဗြိတိန်ခမ်းထီ) ၄၁၀ ၇,၃၁၇ ၁၇.၈ Jamestown ဆီနီဂေါခမ်းထီ ၁၉၆,၁၉၀ ၁၀,၅၈၉,၅၇၁ ၅၄.၀ Dakar ဆီရာလီယွန်ခမ်းထီ ၇၁,၇၄၀ ၅,၆၁၄,၇၄၃ ၇၈.၃ Freetown တိုဂိုခမ်းထီ ၅၆,၇၈၅ ၅,၂၈၅,၅၀၁ ၉၃.၁ Lomé နိုင်ဂျီးရီးယားခမ်းထီ ၉၂၃,၇၆၈ ၁၂၉,၉၃၄,၉၁၁ ၁၄၀.၇ Abuja နိုင်ဂျာခမ်းထီ ၁,၂၆၇,၀၀၀ ၁၀,၆၃၉,၇၄၄ ၈.၄ Niamey ဘီနင်ခမ်းထီ ၁၁၂,၆၂၀ ၆,၇၈၇,၆၂၅ ၆၀.၃ Porto-Novo ဘူကီးနားဖာဆိုခမ်းထီ ၂၇၄,၂၀၀ ၁၂,၆၀၃,၁၈၅ ၄၆.၀ Ouagadougou မာလီခမ်းထီ ၁,၂၄၀,၀၀၀ ၁၁,၃၄၀,၄၈၀ ၉.၁ Bamako မော်ရီတေးနီးယားခမ်းထီ ၁,၀၃၀,၇၀၀ ၂,၈၂၈,၈၅၈ ၂.၇ Nouakchott လိုက်ဘေးရီးယားခမ်းထီ ၁၁၁,၃၇၀ ၃,၂၈၈,၁၉၈ ၂၉.၅ မွန်ရိုးဗီးယားမြို့ ခြွောန်း ၃၀,၃၆၈,၆၀၉ ၈၄၃,၇၀၅,၁၄၃ ၂၇.၈


 အာႏကွိုꩻ 

ကဏ္ဍ:အာဖရိကတွိုက်