လာအိုခမ်းထီ

လာအိုခမ်းထီ မွေးတဝ်းလဲ့ "လဝ်" ခမ်းထီ (လာအို: ລາວ, Lāo) (အဲင်းကလေတ်: Laos) နဝ်ꩻ တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻဒါႏ လာအို(လဝ်) ခမ်းသားဒီမိုကရဲစ်တစ် ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သိုသယ်လစ်ခမ်းထီတဖြုံႏတဲင် အာသျ အခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်ကို ထွာဒျာႏ ပင်ႏလယ်ႏထီတဖူꩻတအဝ်ႏတဝ်းဒါႏ ဟံႏကောင်ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ အဉ်ဒိုခယ်ႏကြွန်ရွေꩻ အခဝ်ထာႏဝ်ကို ကအဝ်ႏဒင်ႏဒါႏ လာအိုခမ်းထီယို ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ မျန်မာ၊ ခယ်ႏ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻတောမ်ႏဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ထုဲင်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဗီယက်နမ်၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ကမ်ဗောဒီးယား ခမ်းထီဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻဗီယန်ထျန်း နဝ်ꩻသွူ။ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၉၁,၄၂၉ မဲင်ႏ၊ ၂၀၁၉ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအရမ်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၇,၁၂၃,၂၀၅ (၇ သန်း) ဖြာꩻတဲင် ခမ်းကိုလိုꩻဖြာꩻ (၉၀%)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လောလာအိုခွိုꩻ လိုꩻမျိုꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ လာအိုခမ်းထီကို ကိုꩻကွဲႏဘာႏသာႏအနေႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၉၈ %)၊ ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁.၅ %)နဝ်ꩻသွူ။ 

ခေတ်ဟန်ႏသနီꩻ လာအိုခမ်းထီ သမဲင်ꩻခြောင်ꩻတောမ်ႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ ဝိသေသဖုံႏနဝ်ꩻ ယီးထွေထောင်နွောင်ꩻဒျာႏ တယ်ႏ ၁၄ ရျာꩻဗူႏ ဗꩻတွိုႏ ၁၈ ရျာꩻဗူႏ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်ကို အတန်သွတ်ꩻကထွာဒါႏ လဉ်းသဉ်းခမ်း နဝ်ꩻသွူ။ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်ကို ဟံႏပထဝီႏအလꩻ အဝ်ႏထိုꩻ အထာႏဝဗဟိုႏကိုတဲင် ထွာအီဒျာႏ ဟံႏကောင်ကွန်ႏသယ်ႏ ဖြေꩻစာကူꩻကားရေꩻ ဗဟိုႏဌာႏန ခမ်းတခမ်းတဲင် စီꩻပွာꩻရေꩻအလꩻ တကာႏတဝ်း ယေန်ႏငဲးရေꩻအလꩻလဲ့ လွိုင်ႏကွုန်ꩻပါနဝ်ꩻသွူ။ လာအိုခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏနွို့ပါခါꩻ အာသျပစိဖိတ် ကွန်ႏသယ်ႏသဖော်ꩻဗိုန်ချက်အစွိုꩻ၊ အာသီယံ၊ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏအစွိုꩻ၊ လာဖရန်ကိုဖန်းနီအစွိုꩻဖုံႏကို အစွိုꩻနွို့ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ လာအိုခမ်းထီနဝ်ꩻ ဒင်ႏလဝ်လွေꩻခန်း ကမ္ဘာႏကွန်ႏသယ်ႏအစွိုꩻ အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီအနေႏ ၁၉၉၇ ဗာႏကိုတဲင် တွိုႏ ၂၀၁၃ ဗာႏ လာဖေဖော်ဝါရီ ၂ နီꩻနဝ်ꩻ ထွာလွေꩻခန်း အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီ အဗွေတဗာႏနဝ်ꩻသွူ။

လာအိုခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻဒါႏ "ပါတီတဗာႏ သိုသယ်လစ် ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ" ဒျာႏတဲင် အဝ်ႏကျင်ꩻသုင်ꩻလွေꩻ မာတ်ဝါဒ တောမ်ႏ လီနဉ်ဝါဒသွူ။ အိုပ်ချုတ်ရေꩻနဝ်ꩻ လာအိုခမ်းသားတောႏလန်ႏရေꩻပါတီ အဝ်ႏအိုပ်ချုတ်ဒျာႏတဲင် ဝွေꩻသီးအိုပ်ချုတ်ရေꩻဆꩻလ့ကို အစိုႏရအစွိုꩻတမွေးတဝ်းဒါႏ အစွိုꩻအဗူႏ လဝ်းနယ်ချက်အလꩻ ကဲဉ်းအာ အဝ်ႏခံႏဗာႏ ဝင်ꩻပေ့ꩻရဲး လိုꩻအခွင်ꩻအရေꩻဖုံႏ၊ ခံႏဗာႏတေက်ꩻနျꩻအံႏနွောင်ꩻနွိုင်ႏဖုံႏ၊ ရဲးထွော့ခါꩻ ခမ်းသားလွစ်တခြင်ခွင်ꩻဖုံႏ တောမ်ႏ တေက်ꩻနျꩻအိုပ်ချုပ်လွေꩻ လိုꩻမျိုꩻပေႏဖုံႏအကျောင်ꩻ အဝ်ႏဒင်ႏနယ်သေႏသေႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီရေꩻအလꩻတောမ်ႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻအလꩻ ကတန်ထိုဒါႏ လာအိုလိုႏမျိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၅၃.၂ %)တဲင် ကဲဉ်အားနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံလွေꩻဒျာႏ ဟံႏဖွိုႏရပ်ခင်ႏလမ်းကိုနဝ်ꩻသွူ။ မဲင်ꩻ-ခမာ လိုꩻမျိုꩻဖုံႏ၊ မုန်းလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ တောမ်ႏ ဒေႏသခံႏခမ်းကောင်ခမ်းရင်ꩻသား အလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံအာဒျာႏ ကောင်ထျꩻတောမ်ႏ ကောင်ရွေꩻလောင်း ခမ်းကောင်ရပ်ခင်ႏလမ်းကိုသွူ။ 

လာအိုခမ်းထီ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုတာႏ မဟာဗျူဟာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အဝ်ႏထီခြောင်တန်ကို ထေထန်ႏလွေꩻ တျာႏမေႏတဲင် စာႏအံႏလွေꩻဖေႏယင်း ဗော့ꩻရာꩻခမ်းထီဖုံႏ ကထွာဒါႏ ထုဲင်ꩻ၊ ခယ်ႏ၊ ဗီယက်နမ်ခမ်းထီဖုံႏတဲင် အခေႏခံႏလွေꩻ ကလꩻလွဉ်ဒါႏ ရွဉ်စာတျာႏမေႏအလောင်းတွော့ꩻ ဖေႏကထွာ ကောင်လောင်းကွန်ႏသယ်ႏ သွုပ်ဆွိုက်ရေꩻခမ်းထီလဲ့ အဝ်ႏခွုမ်မာꩻတယ်ႏဆို့ꩻလွေꩻစလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏဆို့ꩻသွုပ်ဆွိုက်ခါꩻလဲဉ်း မေႏရထာꩻတဖူꩻရဲဉ်ႏ ၄ လီး တောမ်ႏဗော့ꩻရာꩻခမ်းထီဖုံႏတဲင် ထွာအီသက်သေႏနေနေသွူ။ လာအိုခမ်းထီနဝ်ꩻ အာသျခမ်းကွဉ်ႏနဝ်တောမ်ႏ ပစိဖိတ်ဒေႏသကို စီꩻပွာꩻရေꩻအလꩻ ထွာဒျာႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုလွဉ်အာႏ အမွိုင်ꩻသွတ်ꩻခမ်းတခမ်းဒျာႏအနေႏ ကမ္ဘာႏဘဏ် အဝ်ႏယီးနယ်လွေꩻတဲင် တယ်ႏ ၂၀၀၉ ဗာႏစာႏရင်ꩻအလꩻ စွုမ်ႏနေင်ႏ ခမ်းကိုထေထန်ႏနွောင်ꩻကွန်ႏ GDPထင်ႏထိုအာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏတိုꩻလွဉ် ပုင်ႏမဲဉ်ႏ ၇.၄ % ရပ်နဝ်ꩻသွူ။

 ရာႏသီႏဥတု  
လာအိုခမ်းထီ ရာႏသီႏဥတု ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အလျားဖဲ့ꩻ သာဗားနား ရာႏသီႏဥတုတဲင် ခမ်းမုတ်သုံပုင်ႏစံႏ ဒို့ꩻတခြို့မုꩻလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။ တယ်ႏမေလာ ဗꩻတွိုႏအောက်တိုဗာလာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခမ်းခါတဲင်  တယ်ႏနိုဝဲင်ဗာလာ ဗꩻတွိုႏဧပီလာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခမ်းသဲင် နဝ်ꩻသွူ။ ယိုꩻယာႏအလꩻ အဝ်ႏအွောန်ႏထွော့ခါꩻသိုမ်ရာႏသီႏ (ခမ်းခါ၊ ထာꩻခွꩻ၊ ခမ်းသဲင်) နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ခမ်းသဲင်ရာႏသီႏနဝ်ꩻ ရာႏသီႏဥတုပညာႏအလꩻ အွောန်ႏထွော့လွေꩻ အခိန်ႏအကွို့ꩻအဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ ၂ လာနဝ်ꩻ လျားကယ်ꩻထဲင်း အရီး ၄ လာနဝ်ꩻသွူ။

 အိုပ်ချုတ်ရေꩻဟံႏနယ်ႏဒေႏသဖုံႏ 

လာအိုခမ်းထီနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏ (province or qwang) ၁၇ ဖြုံႏ၊ ဗီယင်ကျန်းဝေင်ꩻတန်ကပါဒါႏ အထူꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻဝေင်ꩻတန် (၁)ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းနယ်ႏတသာ သုဲင်သောင်ဗွန်ခမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၃ ဗာႏ ဒီသဉ်ဗာလာ ၁၃ နီꩻသွူ။ ခမ်းနယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဖြယ်လွေꩻယင်းတောမ်ႏ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻ၊ ဒုံ ဖုံႏသွူ။ အဝ်ႏဒုံဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာယင်း ဝေင်ꩻသွူ။

{| style="float:left;"
|
 စဲဉ်ႏ  ခမ်းနယ်ႏ  ဝေင်ꩻတန်  ဧရိယာႏအဲဉ်ႏလုဲင်း (km²) လိုꩻခြာꩻခြွဉ်း ၁  အတ္တပူး  အတ္တပူး (ဆာမက်ခီဆေး ခရဲင်ႏ) ၁၀,၃၂၀၁၁၄,၃၀၀ ၂  ဘိုကို  ဘန်ဟောက်ဆေး (ဟောက်ဆေးခရဲင်ႏ) ၆,၁၉၆၁၄၉,၇၀၀ ၃  ဘော်လိခမ်စိုင်  ပါ့ခ်စန် (ပါ့ခ်စိန်းခရဲင်ႏ) ၁၄,၈၆၃၂၁၄,၉၀၀ ၄  ချမ်ပါဆပ်  ပါ့ခ်စီ (ပါ့ခ်စီခရဲင်ႏ) ၁၅,၄၁၅၅၇၅,၆၀၀ ၅   ဟွာဖန်   ဇမ်နွာ (ဇမ်နွာခရဲင်ႏ) ၁၆,၅၀၀၃၂၂,၂၀၀ ၆  ခမ်မိုးနီး   သားခက် (သားခက်ခရဲင်ႏ) ၁၆,၃၁၅၃၅၈,၈၀၀ ၇  လွမ်နမ်းသား လွမ်နမ်းသား (နမ်းသားခရဲင်ႏ) ၉,၃၂၅၁၅၀,၁၀၀ ၈  လွမ်ပရာဘွမ်  ဝေင်ꩻလွမ်ပရာဘွမ် (လွမ်ပရာဘွမ်ခရဲင်ႏ) ၁၆,၈၇၅၄၀၈,၈၀၀ ၉  အိုဒွမ်ဆေး  မွမ်ဆေး (ဆေးခရဲင်ႏ) ၁၅,၃၇၀၂၇၅,၃၀၀ ၁၀  ဖုန်ဆလီ  ဖုန်ဆလီ (ဖုန်ဆလီခရဲင်ႏ) ၁၆,၂၇၀၁၉၉,၀၀၀ ၁၁  စိန္တဗျူလီ  ဆာယာဘိုလီ (ဇေယျပူရီခရဲင်ႏ) ၁၆,၃၈၉၃၈၂,၂၀၀ ၁၂  ဆာလဗန်  ဆာလဗန် (ဆာလဗန်ခရဲင်ႏ) ၁၀,၆၉၁၃၃၆,၆၀၀ ၁၃  ဆာဗန်းနားခေတ်  ဆာဗန်းနားခေတ် (ခန်သဘိုလီခရဲင်ႏ) ၂၁,၇၇၄၇၂၁,၅၀၀ ၁၄  စီးခေါင်  စီးခေါင် (လာမန်းခရဲင်ႏ) ၇,၆၆၅၈၃,၆၀၀ ၁၅  ဗီယင်ကျန်း ပရီဖက်ချာ  ဝေင်ꩻဗီယင်ကျန်း (ချမ်းသာဘိုလီခရဲင်ႏ) ၃,၉၂၀၇၂၆,၀၀၀ ၁၆  ဗီယင်ကျန်းခမ်းနယ်ႏ   ဖုန်ဟောင်း (ဖုန်ဟောင်းခရဲင်ႏ) ၁၅,၉၂၇၃၇၃,၇၀၀ ၁၇  ရှန်ခိုအန်း  ဖုန်ဆဗန် (ပက်ခရဲင်ႏ) ၁၅,၈၈၀၃၇,၅၀၇

 ယေန်ႏငဲးရေꩻ 

လာအိုခမ်းထီကို ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ဒို့ꩻတခြို့ꩻနွောင်ꩻ တန်အာမွေးနဝ်ꩻသွူ။ လာအိုခမ်းထီကို အဓိကထာꩻအံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗွူဟူအဲဉ်တဲင် လာအိုလိုꩻမျိုꩻသီးတာႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻတောမ်ႏဘာႏသာႏရေꩻအလꩻ ထွာအီအရေꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။ သဉ်းခေါမ်ꩻလာꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လာအိုလိုꩻမူႏသီး ကအဝ်ႏခြွိုင်းကꩻဒါႏ ယိုꩻယာႏခေါမ်လာꩻတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ ဆꩻနေးဒျာႏတောမ်ႏစူ လူႏယာႏပိုးထည်ဒျာႏတဲင် လိုꩻမူႏသီးခြွိုင်းကွဉ်ကꩻ အပုင်ႏပွိုင်အလွောက်ꩻ အဓိပ္ပာယ်ႏအဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။

 ပွယ်ꩻတန်ဖုံႏ 
လာအိုခမ်းထီကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းသားလိုꩻအာ ရွုမ်ꩻပေ့ꩻနီꩻ၊ ပွယ်ꩻတန်တောမ်ႏ အရဲဉ်ꩻအခင်ယဟန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။ 

မုံပွယ်ꩻကာႏနေင်ႏတသာ (နိုပီဂျောင်)
ဘန်ဖာဝက်
မာဂါ ပူဂျာ
ခယ်ႏပွယ်ꩻကာႏနေင်ႏတသာ
ဘွန်ခွန်ခေါင်း
ဘွန်ပီမုဲင်း
ဗီဆာခါ ပူဂျာ
ပီမုဲင်း/ ဆုံခရမ် (လာအိုပွယ်ꩻကာႏနေင်ႏတသာ)
ခေါင် ဖန်ဆာ
ဟော ခေါင် ပါဒပ်ဒင်
အော့ခ် ဖန်ဆာ
ဘန်နမ်း
လာအို စွိုးခွိုꩻမွူးနီꩻ (ဒီသဉ်ဗာ ၂ နီꩻ)

 အာႏကွိုꩻ 

ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ