မဲန်ဂနီ့သ်

မဲန်ဂနီ့သ် () (မန်း : မက်ဂနိစ်) ယို ထွာ သင်္ကေတ Mn တွမ်ႏ အဲတ်တမ်အမုဲင် ၂၅ ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဓာတုဗေဒဒြတ်စင်တဗာႏသွူ။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ ထွာနေး သတ္တုဆွော့ꩻ၊ ခြုမ်ႏ၊ အရောင်ႏပီရွောန် မော့ꩻငီꩻပါဒါႏ ပသီႏကိုသွူ။ မဲန်ဂနီ့သ်ယို ဖထန်ႏလꩻစစ ခရစ်နေင်ႏ ၁၇၇၀ ဖုံႏရာ ကို။ မဲန်ဂနီ့သ်ယို ဝင်ꩻမာꩻအီ သတ္တုကြူ alloy ဖုံႏ၊ ပသီႏမဏိဖုံႏကို ဝွေꩻယို မာꩻတဉ်ႏဖေႏထာꩻ၊ မာႏဒါႏအီဖေႏထာꩻ၊ ရဲးကမ်းဖေႏပါဒါႏ အတကွꩻ အသွတ်ꩻထိုꩻဖုံႏသွူ။ မဲန်ဂနီ့သ် အောက်သုဲက်ဒ်ယို မာꩻအီလꩻ oxidizing agent ဓာတ်တွူႏငါငီꩻထာꩻ၊ သော့ꩻရောꩻဖေႏ ဝင်ꩻကမာꩻ ရာဘာကိုဖုံႏ၊ မာꩻမန်ႏ glass ဖုံႏ၊ ဓာတုဗေဒ ဟမ်ႏဩောႏဇာႏဖုံႏ ယင်း ဝန်ႏဗေႏ ထာꩻခြိုꩻဗေးဖဲ့ꩻရာ ထာꩻမာꩻကိုဖုံႏသွူ။ မဲန်ဂနီ့သ် သာလဖိတ်ယို မာꩻရဲးအီ ထာꩻအို့ꩻ fungicide ဖဲ့ꩻသွူ။ သဘာဝကို တမော့ꩻဒါႏတောဝ်း ဝွေꩻဒျာႏခြေင်ခြေင်တဲင် ယလဲင်ႏလဲင်ႏ မော့ꩻငီꩻဒါႏ မဲန်ဂနီ့သ် အွိုး ထာꩻခြိုꩻအောဝ်ႏဟမ်ႏ နုဲင်းပသီႏထာꩻခြာကိုသွူ။ မဲန်ဂနီ့သ်ယို ထွာ ပသီႏသတ္တု တသွီႏယာႏခေါ်၊ မဉ်ႏမာꩻ ပသီႏမဏိ ကမာꩻအီဒါႏ စက်ခြွိုင်းဖဲ့ꩻခရာႏနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻသော့ꩻပါသွူ။ မဲန်ဂနီ့သ်ယို ထူႏခါꩻအမဉ်ꩻ Magnesiaကို၊ ထွာ ထာꩻခြိုꩻသတ္တု အရောင်ႏဖြေင်းဖုံႏရာ ကအောဝ်ႏဒါႏ ဂရိခမ်းဒေသ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻမဉ်ꩻသွူ။ မဲန်ဂနီ့သ် ဒုဲင်အောက်သုဲက်ယို မာꩻအီ ကဲတ်တုတ် (cathode) အွိုး သဉ့် (မန်း- သွပ်) ကာဗွန် တွမ်ႏ အယ်လ်ကာလုဲင်း ဘဲတ္ထရီကိုဖုံႏသွူ။

မဲန်ဂနီ့သ်ယို ထွာ သတ္တုဆွော့ꩻ၊ ဗွန်ပီပသီႏ။ ကွဲးတွော့ꩻ ဓာတ်ထွို့ꩻငင်ႏပသီႏအာႏ (မန်း- သံလိုက်ဓာတ်) အဲန်တောဝ်း နုဲင်းပသီႏ။ မဲန်ဂနီ့သ်ယို အခြုမ်ႏ၊ အရောင်ႏနောဝ်ꩻ တညိုႏ တနျာႏဖြီးဖြောဝ်း။ မဲန်ဂနီ့သ် တဉ်ႏ နဲန်းအာႏနောဝ်ꩻ ထွာ ၇.၄၊ မဉ်ႏဖို့ꩻလျား တွမ်ႏအလျားအာႏ ၂၆၀ ဒီဂရီသဉ်တီဂရိတ်ကိုနောဝ်ꩻ အခြီ။ မဉ်ႏအွောန်ႏ ထာꩻပအီမ်အာ တလီꩻခြာ (မန်း- စိုထိုင်းဆများသော လေထဲတွင်) နောဝ်ꩻ အရော်မွိုင်မွေးထာꩻတဲင် မဉ်ႏမာꩻ မဲန်ဂနီ့သ် ပသီႏမဏိ သတ္တုကြူတဲ့နောဝ်ꩻ၊ တောင်ꩻတနျာႏတွမ်ႏ မဲန်ဂနီ့သ် သတ္တုကြူတဲ့နောဝ်ꩻ အတဉ်ႏခွေါင် ဆွော့ꩻမွေးထာꩻတဲင် မဉ်ႏမာꩻ စက်ခြွိုင်းတန်ထွူႏဖုံႏ၊ စဲ့ꩻဖဲ့ꩻခရာႏ တနတ်ရာႏဖုံႏ တွမ်ႏ ယန္တယား ရဲးကမ်းအီတနတ်တန်ရာႏဖုံႏယို အယမ်ခေါးမွေးနဝ်ꩻသွူ။

ထူႏတောမ်

ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ