ထုဲင်ꩻခမ်းထီ

ထုဲင်ꩻခမ်းထီ (အဲင်းကလေတ်: Thailand) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ် ခမ်းထီဖုံႏအကို ခမ်းထီတဖြုံႏနေနေတဲင် ရွုမ်ꩻသုင်ꩻတရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထုဲင်ꩻခွန်ဟော်ခံꩻခမ်း  အဲင်ႏကလေတ်အနေႏ "Kingdom of Thailand" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ထုဲင်ꩻခမ်းထီယို ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန် "သာယံ"(သမ်) (အဲင်းကလေတ်: Siam) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒင်ႏသော့ꩻဒျာႏ အဉ်ဒိုဆုဲင်းနား အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ် အခဝ်ထာႏဝ ဟံႏကောင်တန်လောင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ လာအိုခမ်းထီတောမ်ႏ ကမ်ဗေားဒီးယားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီ(မန်းခမ်း) တောမ်ႏ လာအိုခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ထုဲင်ꩻပင်ႏလယ်ႏတောမ်ႏ မလေးသျားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီ တောမ်ႏ ကပ္ပလီပင်ႏလယ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။

ထုဲင်ꩻခမ်း ခွန်ဟော်ခံꩻအစွုပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခွန်မဟာဝဇိရာလင်္ကရဏ အွဉ်ငါတဲင် အိုပ်ချုတ်တယ်ႏလွေꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၆ ဗာႏကိုသွူ။ ခွန်ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ရာမ ၁၀ မွေးတဝ်းလဲ့ ချက်ကရီခွန်ဆက်အသွုပ် ဒဿမလဲင်ႏ ကအိုပ်ချုတ်ဒါႏခမ်းထီအရာႏ ခွန်ဒျာႏသွူ။

ထုဲင်ꩻခမ်းနဝ်ꩻ တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၈ ဗာႏ ဗꩻ ၁၉၉၆ ဗာႏအကို စီꩻပွာꩻရေꩻဖုံႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုꩻမုꩻ အာႏတလာသန်စွော့ꩻထိုꩻတဲင် ထေကွန်ႏထာꩻမာꩻတန်ဖုံႏ ထေထန်ႏနွောင်ꩻဒါႏကွန်ႏ တောမ်ႏ ပသာထန်ႏနွောင်ꩻဒါႏကွန်ႏသားအနေႏတဲင် ထွာလွဉ်စွဉ်ႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုဒါႏ ခမ်းတသာတဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ထေကွန်ႏထာꩻမာꩻတန်ဖုံႏ၊ ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻဖုံႏ၊ တဖူꩻလွေꩻခရာႏ ထာꩻမာꩻတန်ဖုံႏတန် ထွာဒျာႏ ခမ်းထီစီꩻပွာꩻရေꩻတာႏ အဓိကကဏ္ဍဖုံႏသွူ။Thailand and the World Bank , World Bank on Thailand country overview.The Guardian, Country profile: Thailand , 25 April 2009. အာသီယံ ခမ်း(၁၀)ဖြုံႏအကို ထွာစွဉ်ႏ အုံထွိုင်ႏတနွောင်းနွောင်ꩻဒါႏ တတိယ ဖဝအထီအသွီႏဗွေ အယံသွတ်ꩻ ခမ်းတခမ်းတဲင် ထုဲင်ꩻခမ်း ခမ်းသားပြွူꩻဖြိုထင်ႏထိုတာႏ ညွန်းကိန်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာစွဉ်ႏ "ထိုမွေး"အရန်းကိုသွူ။ လိုꩻဖြာꩻဖုံႏတောမ်ႏ စီꩻပွာꩻရေꩻဖုံႏကို ဩဇာႏဒို့ꩻတခြို့ꩻမုꩻ ပွိုးအဝ်ႏအာလွိုင်ႏကွုန်ꩻလွဉ်တဲင် ဒေႏသအကိုတောမ်ႏ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာလွဉ်စွဉ်ႏ အာႏအဝ်ႏပုင်ႏမဲဉ်ႏ တင်ႏသျာꩻဒါႏ ခမ်းထီတဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ Jonathan H. Ping Middle Power Statecraft  (p 104)

 ခမ်းထီမိဉ်ꩻ အရွီးအခိုႏ 

 သမဲင်ꩻ 

 ခမ်းထီရေꩻ တောမ်ႏ အစိုႏရ 

 အိုပ်ချုတ်ရေꩻ ဟံႏနယ်ႏဒေႏသဖုံႏ 
ထုဲင်ခမ်းနဝ်ꩻ ဖြယ်ခါꩻတောမ်ႏ ဒေႏသတန်၊ ခရဲင်ႏ၊ အထူꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻ ဝေင်ꩻတန်ဖုံႏသွူ။ ထုဲင်ꩻခမ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဒေႏသတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဖွဲ့ꩻဗူႏခါꩻဒျာႏတောမ်ႏ ခရဲင်ႏဖုံႏသွူ။ ခမ်းကိုနဝ်ꩻ ဒေႏသတန် အဝ်ႏ(၄)ဖြုံႏတဲင် နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထုဲင်ꩻခမ်းခဝ်ထင်ꩻ၊ ထုဲင်ꩻခမ်းခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ထုဲင်ꩻခမ်းခဝ်ထာႏဝ၊ ထုဲင်ꩻခမ်းခဝ်နဝ်ဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဒေႏသတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ တဖြုံႏတောမ်ႏတဖြုံႏ တဗိုန်ပီတဝ်းဒါႏ သမဲင်ꩻခြောင်ꩻ၊ ယေန်ႏငဲးရေꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻ၊ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ အဝ်ႏတဗာႏစီႏနဝ်ꩻသွူ။

ထုဲင်ꩻခမ်းကိုနဝ်ꩻ ဖြယ်ခါꩻတောမ်ႏခရဲင်ႏ (၇၆)ခရဲင်ႏတဲင် နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အခေႏခံႏသွူ အဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်းတဲင် ရောမ်ဗူႏယင်း ခရဲင်ႏအစွိုꩻ (၅)စွိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗန်ကောက် တောမ်ႏ ပတ်တယား အထူꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ဗိုန်ပီလဲဉ်းခရဲင်ႏအရန်းတဲင် အဝ်ႏထူႏတွက်သော့ꩻခါꩻဒျာႏ ခရဲင်ႏအရန်းနဝ်ꩻသွူ။

 စဲ့ꩻရေꩻ 

 ဟံႏပထဝီႏ 

 ပညာႏရေꩻ 

 စီꩻပွာꩻရေꩻ 

 ယေန်ႏငဲးရေꩻ 

 အာႏကွိုꩻ 

ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ