ဇျာမေနီယမ်

ဇျာမေနီယမ်ယို ထွာ သင်္ကေတ Ge တုမ်ႏ အဲတ်တမ် အမုဲင် ၃၂ ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဓာတုဗေဒ ဒြတ်စင်တဗာႏသှူ။ အောဝ်ႏပါငီꩻ ကာဗွန်အဗူႏကို။ ဓာတုသဘာဝနောဝ်ꩻ ဗွန်ပီ သီလီကွန်အဗူႏ။ ဇျာမေနီယမ်စင်စင်နောဝ်ꩻ တျာႏစပ်ꩻဒါႏ တခူးတခေါဝ် ပီနုဲင်း သီလီကွန်သှူ။ သဘာဝအလꩻ ဇျာမေနီယမ်ယို အမာꩻဓာတ်တုမ်ႏ အောက်သီစဲန်။ မော့ꩻလꩻဗော့ꩻ ထာꩻနဲန်းတဉ်ႏအာႏ ကအာဒါႏ ခင်ႏလမ်းကိုခြာတဲင် မော့ꩻလဲန်းဆုဲင်ꩻဗာႏ ဇျာမေနီယမ်သှူ။

ဇျာမေနီယမ် အယာႏစင်ခြေင်ခြေင်နောဝ်ꩻ ထွာ သတ္တုခြုမ်ႏ၊ အရောင်ႏဗွာတမောင်းသှူ။ ကမာꩻထွာခါꩻဝွေꩻနောဝ်ꩻ ဗွန်ပီသဲင် (diamond)၊ ယောင်ꩻတွမ်ႏ ဓာတ်ဂုဏ်သတ္တိနောဝ်ꩻ ဗွန်ပီ သီလီကွန်။ ဇျာမေနီယမ်ယို ထီကိုတုမ်ႏ တလီꩻခြာနောဝ်ꩻ အမာꩻတောဝ်းဓာတ် တုမ်ႏထာꩻခြိုꩻလောင်းလင်၊ အုံတဉ်ႏနှောင်ꩻနမ်းချာဒျာႏသှူ။ လှိုနုဲက်ထရစ် အဲက်သစ်ယိုငါ အဲက်သစ်လောင်းလင်နောဝ်ꩻ အမာꩻကုဲင် ဇျာမေနီယမ် နှောင်ꩻတောဝ်းသှူ။
မာꩻအီ
ဇျာမေနီယမ်ယို ထွာ လိုꩻကသေငါꩻအာဒါႏ ထာꩻခြိုꩻတျာႏမေႏစပ်ꩻ တခူးတခေါဝ် (semiconductor)၊ အဓိက မာꩻအီ ထရန်သစ်သတာ (transistor) တုမ်ႏ သားကစ်ပျာႏ (circuit board) ကို။ ထရန်သစ်သတာ တုမ်ႏ သားကစ်ပျာႏဖုံႏကိုယို အဓိက ဇျာမေနီယမ်ထှူ သော့ꩻပါငီꩻခါꩻ အာသဉ်းနေက်၊ ကဲလီယမ် တွမ်ႏယင်း သတ္တုလောင်းလင်ဆေ့ꩻဆေ့ꩻနောဝ်ꩻသှူ။ မာꩻဒြတ်ခြှောန်းလောင်းလင်ကိုလဲ့ သော့ꩻငီꩻ ဇျာမေနီယမ်နေနေ။ ယမ်ဖေႏနေး ထာꩻလေ ကတငေါ်ꩻငါထဲင်းတာႏ (မန်း- အလင်းယိုင်ညွန်းကိန်း တိုးမြှင့်ရန်) တဲင် သော့ꩻငီꩻပါ ဇျာမေနီယမ် အှိုး လုံးထီႏဖြှောန် (မန်း- ဖန်) ကို။ ရေဒီယိုသတ္တိ ကတပြုင်းဒါႏ ကိရိယာခှေါင်းမာꩻအီထာꩻ (မန်း- စမ်းသပ်ကိရိယာ)  ကမာꩻခါꩻတုမ်ႏ ဇျာမေနီယမ်ယို အခှေါင်းမာꩻဖေႏမော်စဲင်းစဲ့တဲင် အှောန်ႏခါꩻတဲးဝါးမွေးဝင်ꩻ ထာꩻကွင်ႏ ထင်ႏလင်ꩻဌာန ဗဉ်ႏပေတ်ꩻအီတာႏ (မန်း- လေဆိပ်လုံခြုံရေး) ကိုဖုံႏရာသှူ။ ဇျာမေနီယမ်ယို သဘာဝကိုနောဝ်ꩻ လှိုင်ႏအာထွꩻတောဝ်း ပသီႏဗွာ (မန်း- သံဖြူ) Tin တုမ်ႏ စှိုန်ꩻ (မန်း- ခဲ) ဖုံႏ။ သဘာဝကို ထုမ်ႏမော့ꩻဆေ့ꩻငါႏတှော့ꩻ ထေထူႏထန်ႏလꩻ ဆေ့ꩻလုမ်ꩻသှူ။ ဇျာမေနီယမ် အခြုံးထာꩻခြာယို အောဝ်ႏဆေ့ꩻခြေားမွေးထာꩻ။ copper-iron-germanium-sulfide (germanite) ယို ထွာ ကကဉ်ႏခြေားဒါႏ ဇျာမေနီယမ်သတ္တုထာꩻခြာတူႏ၊ ဟူႏထန်ႏလꩻဗော့ꩻ ညညမꩻ တလဲင်ႏသှူ။
အဗာႏလိုꩻ ထာꩻခြှိုင်ႏသန်ꩻဖဲ့ꩻဖုံႏရာ
ဇျာမေနီယမ်ယို မဉ်ႏအမ်ႏ တနီꩻ ၁ မီလီဂရမ်လꩻ။ သိပ္ပဖဲ့ꩻရာနောဝ်ꩻ စေခြုဲင်းနယ်ခါꩻ အောဝ်ႏတောဝ်းရိုꩻလဲ့ အမာꩻဟောဝ်အီဒါႏ လိုꩻထာꩻခြှိုင်ႏသန်ꩻသှူ။ လိုꩻနမ်းအတာႏ ကအီးထူႏ အောက်သီစဲန်ယို ဇျာမေနီယမ်ဓာတ် စွဲးကမ်းငီꩻထှူ အအုံဖှို့ꩻဟောဝ်ဖေႏပါ လိုꩻထာꩻခြှိုင်ႏသန်ꩻ။ ထာꩻကယားဒါႏလိုꩻနုဲင်း ဝင်ꩻကဟဲ့ꩻ free radicals ဖုံႏယိုကဲႏကဲႏ ဇျာမေနီယမ် နူႏနီႏ ယားပြုဲင်ထိုꩻဖေႏပါ။ အရဲးကမ်းဖေႏ ဓာတ်ရောင်ႏတောင်ႏ (မန်း- ဓာတ်ရောင်ခြည်) ကအီးဗာႏ ကေားအမ်ႏသေႏသေႏသားသှူ။ ဇျာမေနီယမ် ဟုဲက်ဒရုဲဒ် (Germanium hydride) တုမ်ႏ ဇျာမေနီယမ် တဲတ္ထရာ ဟုဲက်ဒရုဲဒ်ဖုံႏယို မေႏခိုးဒါႏယိုꩻ။ မဉ်ႏဗာႏတုမ်ႏ တလီꩻနောဝ်ꩻ အပꩻ ဖောင်းဒါႏ။ မဉ်ႏတရေ့ꩻဗာႏနောဝ်ꩻ ထွာ ဟို့ꩻဆာ၊ တဟေထာꩻ၊ ယာႏပီပသꩻ၊ မဲ့ဆျှောန်းဒါႏလိုꩻသှူ။
အဗာႏ ထာꩻအသောင်အထျꩻလောင်း
ဇျာမေနီယမ်ယို အထှူႏထဲင်းတလီꩻတဲင် အောဝ်ႏစှောတ်ꩻစဲတ်ꩻဒါႏ ဟမ်ႏလောင်းသှူ။

ထူႏတောမ်

ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ