ကိုဘော့

ကိုဘော့ (အဉ်းဂလစ်ဆျ်- Cobalt) ယို ထွာ မေႏလူးရောင်ႏက ကဆှော့ꩻခြုမ်ႏဒါႏ ဒြတ်စင်တဗာႏသှူ။ အထဲ့ရော့ꩻ ထာꩻရွောင် (periodic table) ကိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသော့ꩻ အဗူႏ ၈ (group viii) ကို။ ကိုဘော့ယောင်ꩻနောဝ်ꩻ ဗွန်ပီပသီႏ၊ နီကယ်ဖုံႏ၊ အာႏရဲင်ꩻ ထှို့ꩻငင်ႏပသီႏ (မန်း- သံလိုက်စွမ်းအင်ကို ထုတ်ပေးနိုင်စွမ်း) အောဝ်ႏ။ ကအီႏမာꩻဓာတ် ဓာတုဖဲ့ꩻရာနောဝ်ꩻ ယိုꩻထှူ ဒြတ်ခြှောန်းဖုံႏ ထွာလှောန်အာအီဒါႏ။ ထွာဒြတ်စင် အုံမော် တလီꩻခြာ၊ ရဲးနမ်းချာနှောင်ꩻဒါႏ ထီတွီတှိုတ်ပှေါတ်ထာꩻ (မန်း- ရေတိုက်စားမှုဒဏ် ခံနိုင်ရည်ရှိ)။ မဉ်ႏသော့ꩻ အဲက်သစ် အာႏပနဲန်ႏ (dilute acid) ကိုနောဝ်ꩻ အခြီစိုႏထိုꩻတောဝ်းယိုꩻယိုꩻ၊ အခြီစိုႏ ယှိုးယွတန်ဒျာႏသှူ။

မာꩻအီ
မဉ်ႏမာꩻသတ္တုကြူ (မန်း- သတ္တုစပ်) ဖုံႏရာနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻသော့ꩻပါ ကိုဘော့။ ခင်ႏလမ်း ဝင်ꩻကမာꩻအီ ကိုဘော့နောဝ်ꩻ မာꩻ သတ္တုကြူတဉ်ႏခြေင်း (အဉ်းဂလစ်ဆျ်- super alloys, မန်းနေး- အထူးသတ္တုစပ်) တဲ့နောဝ်ꩻ၊ မာꩻ သတ္တုကြူ ကရဲးနှောင်ꩻ ထာꩻပှေါတ်တှိုတ်အာႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ မာꩻ ပသီႏမဏိတွမ်ႏ ထာꩻထှို့အီပသီႏ (မန်း- သံလိုက်) တဲ့နောဝ်ꩻ မာꩻအီဝင်ꩻ တွမ်ႏကိုဘော့ သတ္တုကြူသှူ။ ထာꩻခြိုꩻအူအီမေႏ (မန်း- လောင်စာ) တွမ်ႏ ကထေမာꩻ ဓာတုခြှိုင်းခြိုꩻ ခင်ႏလမ်းကိုနောဝ်ꩻ ကိုဘော့ယို မာꩻအီထာꩻခြိုꩻ မာꩻငီꩻဖေႏဓာတ် (မန်း- ဓာတ်ကူပစ္စည်း) catalysts ဖုံႏ။ ထာꩻဗှို့ꩻ (မန်း- မှင်) တွမ်ႏ ထာꩻသူႏတသီႏရောင်ႏဖုံႏအတာႏ ဝင်ꩻမာꩻအီထာꩻခြိုꩻ အှောန်ႏသူ အှောန်ႏသဲင်အီ။ မဉ်ႏမာꩻ တသီႏရောင်ႏ ကဲတ်ꩻအီထာꩻယောင်ꩻ (မန်း- ပန်းချီဆေးစပ်ခြင်း)၊ မဉ်ႏမာꩻ ဝန်ႏဗေးဖုံႏ ဝန်ႏဟမ်ႏဖုံႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ မဉ်ႏမာꩻ မန်ႏရောင်ႏသားတဲ့နောဝ်ꩻ၊ မဉ်ႏမာꩻအွတ်ခြုမ်ႏ သꩻအီလမ်းတာႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ မဉ်ႏရဲန်ꩻတရေꩻ လုံးဟောဝ်ရတနာႏဖုံႏတဲ့နောဝ်ꩻ မာꩻအီတွမ်ႏ ကိုဘော့ ရောင်ႏတသောမ်ႏ (cobalt (III) aluminate, CoAl12O4 နောဝ်ꩻသှူ။ တသီႏဖဲ့ꩻခရာႏ လုမ်ꩻလာꩻအီထာꩻတာႏ တွမ်ႏယင်း ထာꩻအမ်ႏခရာႏ ယမ်ဖေႏကသေင်ကုဲင်တောဝ်းတာႏ မာꩻအီလွဝင်ꩻတွမ်ႏ ရေဒီယိုသတ္တိ ကရွန်ꩻဒါႏ Co6O သှူဩ။

ကမော့ꩻလꩻဒါႏ အအုံအအောဝ်ႏ သဘာဝကို
ကိုဘော့ (Cobalt) ကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏထဝ အကဲန်ကို၊ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏမဲ့ငါလောင်း တွမ်ႏ ထီကိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဆေ့ꩻလုမ်ꩻ။ ကိုဘော့ ကအောဝ်ႏပါဒါႏ ထီကိုနောဝ်ꩻ အနျလင်ꩻလွေꩻ ကထွာဒါႏ အစိုႏခြီသတ္တိ ကဆေ့ꩻခြေားဒါႏ CoS(Cobalt Sulfine) နောဝ်ꩻသှူ။ ဟမ်ႏဗဲ့ꩻကိုယို ကိုဘော့ကပါလဲန်းငီꩻ (မန်း- ပျမ်းမျှ) နေးနောဝ်ꩻ ထွာ 8 ppm ရိုꩻလဲ့ ကိုဘော့ကပါဆေ့ꩻဒါႏ ဟမ်ႏဗဲ့ꩻ (မန်း- မြေဆီလွှာ)ကိုနောဝ်ꩻ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ ပါဗော့ꩻ  0.1 ppm ရပ်ကို။ တှိုႏ ကိုဘော့ ကပါအာဒါႏ ဟမ်ႏဗဲ့ꩻနောဝ်ꩻ အအာသွတ်ꩻ အောဝ်ႏပါနှောင်ꩻဒါႏ 70 ppm သှူ။ ထီပင်ႏလယ်ႏ သမုဒ္ဒရာဖဲ့ꩻလကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ဖြို့သဉ် ရောင်ႏသဉ်သောမ်ႏ (cyanobacteria, မန်း- စိမ်းပြာရေညှိ) တွမ်ႏ ထာꩻသား ကအမ်ႏဒါႏနုဲက်ဒြိုဖုံႏအတာႏ အောဝ်ႏလိုႏ ကိုဘော့၊ အောဝ်ႏတောဝ်းထွာတောဝ်းသှူ။ ကိုဘော့ယို ကအီးမော့ꩻ သတ္တုခေါ်ခေါ်ဒျာႏနောဝ်ꩻ မော့ꩻတောဝ်း၊ မော့ꩻနှောင်ꩻဗော့ꩻ သတ္တုထာꩻခြာနေး (ores ,  မန်း- သတ္တုရိုင်း) နောဝ်ꩻသှူ။ နောဝ်ꩻမꩻ ကိုဘော့ယို ဟူႏထန်ႏခြေင်ခြေင် ဝွေꩻလုမ်ꩻ လꩻနှောင်ꩻတောဝ်း၊ ငီꩻတွမ်ႏ နီကယ် (nickel)၊ တောင်ꩻတနျာႏ (copper) တဲင် ထေထူႏဗာႏဗော့ꩻ by-product နေး။ ကထွာဒါႏ ကိုဘော့ သတ္တုထာꩻခြာဖုံႏရာနောဝ်ꩻ ထွာ cobaltite (CoAsS), ကဟဲ့ꩻဒါႏ ကိုဘော့ အရောင်ႏတနျာႏ erythrite (Co3(AsO4)2).8H2O) ၊ glucodot (Co, Fe) AsS) တွမ်ႏယင်း skutterudite (Co, Ni, Fe)As3 ဖုံႏနောဝ်ꩻသှူ။ ခမ်းထီ ဝင်ꩻကဟူႏ ထူႏလꩻအာသွတ်ꩻဒါႏ ကိုဘော့နောဝ်ꩻ ထွာ ကွန်ဂို၊ ခယ်ႏ၊ သမ်ဘီယာ၊ ရတ်ဆျား တွမ်ႏ ဩသတေးလျသှူ။ ဖဉ်လဲန်၊ အသာဘုဲင်ဇျံ တွမ်ႏ ကာသဲတ်သတန်ခမ်းဖုံႏကိုတဲ့ အောဝ်ႏဟူႏလꩻ။ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏတဖြုံႏလုမ်း တနေင်ႏတနေင်ႏ ဟူႏလꩻ ကိုဘော့ အောဝ်ႏ ၁၇၀၀၀ တန် (tons) သှူ။

ထူႏတောမ်

ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ