Silva rerum

Silva rerum (з лац. — «лес рэчаў») — адна з самых арыгінальных пісьмовых традыцый шляхты даўняй Рэчы Паспалітай. Гэта былі хатнія кнігі запісаў, якія захоўваліся і вяліся пакаленнямі шляхецкіх (а радзей мяшчанскіх) сем'яў з XVI па XVIII стагоддзе. У сучаснай польскай мове іх рэтраспектыўна называюць sylwy. Лічыцца, што гэтая традыцыя ўзыходзіць да зборніка  Silvae, падобнага зместу, рымскага паэта Публія Папінія Стацыя (45 — 96).

Гэтыя кнігі запісаў можна алегарычна ахарактарызаваць як «папяровыя базы дадзеных» або аддаленых продкаў сённяшніх блогаў ці форумаў у сацыяльных сетках. У адным томе ўладальнік запісваў усё, што лічыў вартым пісьмовай фіксацыі. У гэтых запісах не было ані цэнзуры, ані жорсткага парадку — панаваў радасны, творчы хаос.

Тыповы silva rerum мог уключаць:

Публічныя дакументы: копіі каралеўскіх прывілеяў, юрыдычных актаў, сеймавых прамоваў.

Літаратурныя творы: вершы, фацэцыі, святочныя песні, палітычныя памфлеты, і нават эпіграмы супраць суседзяў або палітычных праціўнікаў.

Практычныя парады: кулінарныя рэцэпты, рэцэпты лекаў (напрыклад, ад зубнога болю ) і сельскагаспадарчыя парады.

Сямейныя хронікі: даты нараджэння, хросту, смерці, вяселля і пахавання, іншыя важныя падзеі з жыцця роду.

Цікавыя факты: анекдоты, прароцтвы і апісанні дзіўных прыродных з'яў.

Для гісторыкаў і літаратуразнаўцаў silva rerum — гэта неацэнная крыніца інфармацыі пра ментальнасць эпохі сарматызму. Яны раскрываюць паўсядзённае жыццё шляхты знутры — не толькі афіцыйныя аспекты, але і тое, што забаўляла і палохала тыповых прадстаўнікоў палітычнага класу, што напаўняла іх штодзённасць. Многія творы вядомых барочных паэтаў (напрыклад, Яна Анджэя Морштына або Даніэля Набароўскага) захаваліся да нашых дзён толькі таму, што хтосьці калісьці перапісаў іх у сваю хатнюю кнігу. Да жанру silva rerum можна аднесці таксама дзённікі Яна Хрызастома Пасака або кнігу запісаў Стэфана Мядэкшы Stefana Franciszka z Prószcza Medekszy, sekretarza Jana Kazimierza, sędziego ziemskiego kowieńskiego, Księga pamiętnicza wydarzeń zaszłych na Litwie 1654-1668.

Вядзенне silva rerum сведчыла пра высокую літаратурную культуру тагачаснага грамадства — шляхціч не толькі пасіўна чытаў, але і актыўна адбіраў і архіваваў веды.

У нашы дні часам служаць узорам стылізацыі для сучасных літаратурных або навуковых твораў. Напрыклад, чатырохтомны эпічны раман літоўскай пісьменніцы Крысціны Сабаляўскайце Silva rerum (2008-2016, беларускі пераклад Сяргея Шупы 2025) асвятляе падзеі з жыцця некалькіх пакаленняў тыповай шляхецкай сям'і на працягу каля палутара стагоддяў — з часоў "Патопу" 1650-х да падзелаў Рэчы Паспалітай. А зборнік навуковых артыкулаў у гонар 70-годдзя Георгія Якаўлевіча Галенчанкі называецца Silva rerum nova.

Крысьціна Сабаляўскайце. Silva rerum.   Прага, Вясна, 2025 ISBN 978-80-909134-8-6  — 292 с.

Крысьціна Сабаляўскайце. Silva rerum II.   Прага, Вясна, 2025 ISBN 978-80-909134-9-3  — 300 с.

Крысьціна Сабаляўскайце. Silva rerum III.  Прага, Вясна, 2025 ISBN 978-80-909750-0-2   — 326 с.

Крысьціна Сабаляўскайце. Silva rerum IV. Прага, Вясна, 2025 ISBN 978-80-909750-1-9  — 404 с.

Silva rerum nova: Штудыі ў гонар 70-годдзя Георгія Якаўлевіча Галенчанкі / Уклад.: А. Дзярновіч, А. Семянчук; Рэдкалегія: А. Дзярновіч (сакратар). — Вільня — Мінск: AIDAI — ATHENAEUM, 2009. — 312 с.