Хведар Конь

Хведар Савельевіч Конь (другая палова XVI ст. — пачатак XVII ст.) — выдатны дойлід, майстар фартыфікацыі і грамадзянскага будаўніцтва, прадстаўнік беларуска-смаленскай архітэктурнай школы. Стваральнік найбуйнейшых абарончых збудаванняў свайго часу, чый жыццяпіс шчыльна звязаны з Дарагабужам і Смаленшчынай.

 Біяграфія 
Дакладныя гады жыцця Хведара Каня невядомыя. У маскоўскіх летапісах ён падкрэслена называецца майстрам «з рускіх людзей» (г. зн. мясцовым, праваслаўным), што вылучала яго сярод шматлікіх замежных спецыялістаў.

Асноўныя звесткі пра дойліда захаваліся ў кнігах Болдзінскага Свята-Троіцкага манастыра пад Дарагабужам. Дарагабужскі павет у гэты час захоўваў трывалыя повязі з беларускай культурнай традыцыяй. Даследчыкі  лічаць Хведара Каня выхадцам з гэтага рэгіёна альбо яго жыхаром. У манастырскіх кнігах зафіксаваныя значныя грашовыя ўклады Каня, што сведчыць пра яго высокі матэрыяльны статус і духоўную сувязь з манастыром. Яго сын Марцін Іваноў (прозвішча «Конь» было мянушкай) таксама працаваў у Болдзіне «па каменнай справе».

 Архітэктурная дзейнасць 
Хведар Конь з’яўляўся ўніверсальным дойлідам. У дакументах 1591 года ён тытулуецца як «царкоўны і палатны майстар». 

Галоўныя творы:

Белы горад Масквы (1585—1593) — магутная каменная сцяна з 28 вежамі. За гэтую працу ён атрымаў званне «гасударавага майстра».

Смаленская крэпасць (1596—1602) — вяршыня творчасці Каня. Грандыёзная фартэцыя, закліканая абараняць Смаленск. У архітэктуры сцен і вежаў майстар выкарыстаў дэкаратыўныя элементы, характэрныя для тагачаснага беларускага і агульнаеўрапейскага дойлідства (белакаменныя прафіляваныя карнізы, цокалі).

Астраханскі крамель (каля 1591) — удзельнічаў у праектаванні і экспертызе будаўніцтва.

 Ідэйна-культурны кантэкст 
Творчасць Хведара Каня сінтэзавала ў сабе візантыйскую традыцыю і заходнія фартыфікацыйныя дасягненні. Яго стыль вызначаўся маляўнічасцю (спалучэнне чырвонай цэглы і белага каменю) і рытмічнасцю, што набліжала абарончыя муры да палацавай архітэктуры.

Будучы выхадцам з памежных земляў, якія стагоддзямі пераходзілі з рук у рукі, Конь увасабляў сабой той тып «заходняга» майстра, які прынёс у маскоўскае будаўніцтва элементы рэгулярнасці і еўрапейскага дэкору. Яго дзейнасць спрыяла фарміраванню агульнай архітэктурнай мовы рэгіёна Падняпроўя.

 Спадчына 
У Смаленску дойліду пастаўлены помнік. Яго спадчына з’яўляецца супольным набыткам беларускай і расійскай культур. 

 Заўвагі 

 Літаратура 

Воронин Н. Н. Смоленские стены Федора Коня. — М., 1934.

Косточкин В. В. Государев мастер Федор Конь. — М., 1964.