Гаўрыіл Беластоцкі

Гаўрыі́л Беласто́цкі або Гаўрыі́л Заблу́даўскі, таксама Гаўрыі́л Слу́цкі і Гаўрыі́л Зве́ркаўскі (сапраўднае імя Гаўрыі́л Пятро́віч Гоўдзель;  — ) — праваслаўны святы, мучанік. Культ шанавання распаўсюджаны найперш у Беларусі і на Падляшшы (Польшча). Паводле ўяўленняў, пашыраных сярод вернікаў праваслаўнай царквы, быў закатаваны іўдзеяміСловарь исторический о святых, прославленных в Российской Церкви. — СПб., 1862. — С. 60.. Днём памяці ў праваслаўнай царкве выступае .

Шанаванне Гаўрыіла Беластоцкага крытыкуецца як прыклад крывавага паклёпу на яўрэяў і прапаганды антысемітызму. Не знойдзена ніякіх архіўных матэрыялаў аб гісторыі Гаўрыіла. Мяркуецца, што легенда пра Гаўрыіла не мае рэальнай асновы і была сканструявана ў 1720-х гадах пасля адшукання мошчаў.

 Жыццеапісанне паводле царкоўных крыніц 
У выдадзенай у 1815 годзе 6-й частцы «Гісторыі расійскай іерархіі» архімандрыт Амвросій (Арнацкі) (будучы епіскап Пензенскі і Саратаўскі) са спасылкай на манастырскія запіскі Слуцкага Свята-Троіцкага манастыра паведамляў, што Гаўрыіл нарадзіўся ў 1684 годзе ў вёсцы  каля горада Заблудава ў тагачасным Вялікім Княстве Літоўскім, а ў 1690 годзе быў выкрадзены «жыдам Арандарам» з той жа вёскі, закатаваны і выкінуты ў поле на з’ядзенне птушкам. Бацькі Гаўрыіла адшукалі цела і пахавалі яго ў . Праз 30 гадоў мошчы былі знойдзены цэлымі і пастаўлены ў царкоўны склеп, а 9 мая 1775 года мошчы нятленныя былі з Заблудава перанесены ў Слуцкі манастыр архімандрытам названага манастыра Міхаілам КазачынскімАрхимандрит Амвросий. История Российской иерархии, ч. VI.  — М., 1815. — С. 149.. Амаль у такім жа выглядзе гісторыя пра выкраданне і забойства Гаўрыіла Беластоцкага «жыдам-арандатарам» пераказана ў «Слоўніку гістарычным пра святых, праслаўленых у Расійскай Царкве, і пра некаторых падзвіжнікаў благачэсця, мясцовашанаваных» (Санкт-Пецярбург, 1862).

У артыкуле Яраслава Харкевіча і Валерыя Чарапіцы ў Праваслаўнай энцыклапедыі, выдадзенай у 2005 годзе, гаворыцца, што бацькі Гаўрыіла адшукалі цела і пахавалі яго на могілках у роднай вёсцы. Мучаніцкая смерць Гаўрыіла стала прадметам судовага разбору, вынікі справы былі запісаны ў «кнігах праўных магдэбургіі Заблудаўскай». Падчас эпідэміі ў 1720 годзе мясцовыя жыхары стараліся хаваць памерлых дзяцей побач з магілай Гаўрыіла. Паводле легенды, падчас аднаго з такіх пахаванняў выпадкова зачапілі труну Гаўрыіла і знайшлі яго нятленныя мошчы. Іх перанеслі ў крыпту Зверкаўскай царквы. У 1746 годзе царква згарэла, але мошчы Гаўрыіла засталіся непашкоджанымі. Абгарэла толькі ручка дзіцяці, у тым жа годзе мошчы перанеслі ў Заблудаўскі Успенскі манастыр, пасля перанясення мошчаў ручка дзіцяці цудоўным чынам зажыла і пакрылася скурай. У 1755 годзе мошчы з Заблудава былі перанесены ў Слуцкі манастыр.
Сілабічныя віршына грабніцы Гаўрыіла:
«Арендарь — жид из Зверков,
Выбравши годину,
Апреля одиннадцатого
Схватил мя детину
На свой воз и завезли
До Белого Стоку,
Где первее кровь мою
Пущали из боку;
A потом мя вкинувши
До темнаго лиоху,
Пудцадлами стощали
Кровь с мене по троху.
Жид арендарь из Зверков
Шутко прозывался,
Мучили, поки с Бресци
Весь кагал собрался.
Собравшися шайками
Везде мя ранили,
Аж даже конечнее
Кровь с мене стащили.
Умертвивши, на части
Не дробили тело,
Ho на ниву у жито
Выкинули цело».
У выдадзенай у 1913 годзе брашуры, якую прыпісваюць Уладзіміру Далю, «Запіска пра рытуальныя забойствы» паведамляецца, што ў «Мінскай губерні, каля Слуцка, у Свята-Траецкім манастыры, спачываюць мошчы дзіцяці Гаўрыіла, закатаванага ў 1690 годзе жыдамі. У надпісе расказаны ўсе падрабязнасці гэтага здарэння; злачынства ўчынена ў Беластоку, труп знойдзены ў густым хлебе, са звычайнымі ў гэтых выпадках знакамі. Сабакі адкрылі лаем сваім цела дзіцяці, прызнанага пасля мясцовым угоднікам. У гонар яго складзены малебныя песні, вядомыя пад назвай трапара і кандака. Яўрэй, арандатар Шутка, быў галоўным забойцам. Пра судовае вядзенне гэтай справы помнікаў не засталося праз пажары».

На афіцыйным партале Беларускага экзархата Рускай праваслаўнай царквы, а таксама ў артыкуле Яраслава Харкевіча і Валерыя Чарапіцы ў Праваслаўнай энцыклапедыі біяграфія Гаўрыіла прыводзіцца з шэрагам іншых падрабязнасцей. Паведамляецца, што Гаўрыіл нарадзіўся 22 сакавіка (2 красавіка) 1684 года ў вёсцы Зверкі, каля мястэчка Заблудава пад Беластокам (Рэч Паспалітая, цяпер — Польшча) у сям’і праваслаўных сялян Пятра і Анастасіі Гоўдзель. 11 красавіка 1690 года, у той час, як маці дзіцяці насіла абед у поле ягонаму бацьку, шасцігадовы хлопчык, які застаўся без нагляду, знік, а праз некалькі дзён быў знойдзены мёртвым у полі. У адсутнасць бацькоў мясцовы яўрэй-арандатар, «сябра зацятай іўдаісцкай секты» Шутка, прылашчыўшы дзіця, павёз яго з сабой у Беласток, дзе (у шэрагу версій, сумесна з іншымі мясцовымі іўдзеямі) дзевяць дзён падвяргаў хлопчыка рытуальным катаванням, якія імітавалі Мукі Хрыстовы: прыбіў за рукі і за ногі да сцяны і пракалоў бок, выпусціўшы такім чынам кроў. Пасля смерці дзіцяці яго цела было выкінута катамі ў поле. Бадзяжныя сабакі не толькі не накінуліся на цела, але і на працягу трох дзён адганялі ад яго птушак. Гаўрыіл быў пахаваны каля могілкавай царквы ў Зверках. Мучаніцкая смерць яго наступіла 20 красавіка (паводле юліянскага календара) і святкуецца цяпер 3 мая. Праз трыццаць гадоў, у 1720 годзе, падчас чарговага пахавання была выпадкова закранута труна Гаўрыіла і было выяўлена, што цела яго не сатлела. Гэтая вестка разнеслася сярод праваслаўных і ўзмацніла шанаванне мучаніка. Мошчы перанеслі ў царкоўную крыпту ў вёсцы Зверкі. У 1746 годзе гэтая царква згарэла, але мошчы Гаўрыіла ўцалелі.

У чатырох выданнях (1862, 1865, 1882, 2008) кнігі Філарэта (Гумілеўскага) «Рускія святыя, шанаваныя ўсёй царквой або мясцова» змешчана «Пакута Гаўрыіла дзіцяці»100px|page=553Филарет (Гумилевский). Русские святые, чтимые всею церковию или местно : опыт описания жизни их / [соч.] Ф. А. Ч. — Чернигов : Губ. тип., 1861—1864. — 23 см. — 1862, апрель. — 1862. — 138, II с. / МѢСЯЦЪ АПРѢЛЬ. 20. Во тотъ же (20) д. страданіе  младенца. — С. 88—90. Филарет (Гумилевский). Русские святые, чтимые всею церковию или местно : опыт описания жизни их / соч. Филарета, архиеп. Черниговского. — 2-е изд., с доп. — Чернигов : Тип. Ильинского монастыря, 1865. — 24 см.  [Отд-ние 1 : Январь, февраль, март и апрель]. — 1865. — [4], VI, 568, VII с. / МѢСЯЦЪ АПРѢЛЬ. 20. Во тотъ же (20) д. страданіе  младенца. — С. 517—519.Филаретъ Черниговскій. Русскіе святые, чтимые всею церковію или мѣстно: Опытъ описанія жизни ихъ — 3-е изд. — СПб.: Изд. книгопродавца И. Л. Тузова, 1882. — Т. 1. Январь, февраль, мартъ, апрѣль. МѢСЯЦЪ АПРѢЛЬ. 20. Во тотъ же (20) д. страданіе  младенца. — С. 517—519., у іх, у кнізе Дзімітрыя (Самбікіна) «Месяцаслоў святых, усёй Рускай царквой або мясцова шанаваных і паказальнік святкаванняў у гонар ікон Божай Маці і св. угоднікаў Божых у нашай айчыне» (1898)100px|page=135Димитрий (Самбикин). Месяцеслов святых, всей Русской церковью или местно чтимых и указатель празднеств в честь икон Божией Матери и св. угодников Божиих в нашем отечестве / [Сост. D. Самбикин]. — Вып. 1-12 : [в 14 т.]. — Тверь : Тип. Губерн. Правления, 1893—1902. / Вып. 8: Апрель. — 1898. — VII, 214 с. (Авт. в книге не указан). / С. 127—132  і на афіцыйным партале Беларускага экзархата сцвярджаецца, што справа «пра забойства хлопчыка Гаўрыіла» разбіралася ў судзе Заблудава, і злачынцы панеслі заслужанае пакаранне: «Пра гэта хто хоча падрабязна ведаць, адсылаем да кніг праўных магдэбургіі Заблудаўскай, кажа старадаўні запіс»апошняя частка: «говорит старинная записка» — адсутнічае на сайце: Святой Гавриил . Официальный портал Белорусской православной церкви..

У 1919 годзе савецкі юрыст Іван Шпіцберг пісаў пра тое, што «Праўныя (гэта значыць метрычныя) кнігі Заблудаўскай магдэбургіі», на якія робіцца спасылка ў «Жыціях святых», не захаваліся, і сама асоба Гаўрыіла і абставіны працэсу становяцца міфічныміШпицберг И. А. Отзвуки дела Бейлиса : Дело об антисемитской агитации в московском соборе Василия Блаженного в связи с обнаружением в нём усыпальницы «мученика Гавриила» // Журнал «Революция и церковь». — М.: Народный комиссариат юстиции РСФСР, 1919. — № 6—8. — С. 62—76, 71100px|page=12Шпицберг И. Н. Святой отрок Гавриил : Средневековая бейлисиада (Дело об антисемитской агитации в Моск. соборе Василия Блаженного в связи с обнаружением в нём усыпальницы мученика Гавриила). — Москва : Атеист, 1923. — 16 с. : ил.; 26 см. / С. 11 .

 Гісторыя кананізацыі 
У 1755 годзе мошчы святога былі перанесены хрэсным ходам у Слуцкі Свята-Троіцкага манастыр. Труна з целам Гаўрыіла ляжала адкрытай, цела было паколата. Да ракі (грабніца, у якой захоўваюцца мошчы святых) была прымацавана таблічка: «Мошчы дзіцяці Гаўрыіла Гаўдалючэнкі з вёскі Зверкі графства Заблудаўскага, народжанага 1684 года сакавіка 22 дня, а закатаванага ад жыдоў у Белым Стоку 1690 года красавіка 20 дня. Пра гэта, хто хоча падрабязней ведаць, адсылаецца да кніг праўных Магдэбургіі Слуцкай. 1755 года мая 9 дня, за шчаслівым княжаннем найяснейшага князя Іераніма».

Розныя аўтары пра кананізацыю Гаўрыіла паведамляюць супярэчлівыя звесткі. У артыкуле Яраслава Харкевіча і Валерыя Чарапіцы ў Праваслаўнай энцыклапедыі напісана, што Гаўрыіла кананізавала ў 1820 годзе РПЦ. На афіцыйным сайце Беластоцкага сабора Мікалая Цудатворца, у якім цяпер захоўваюцца мошчы Гаўрыіла, без указання першакрыніц і спасылак гаворыцца, што ў 1820 годзе ў стагоддзе адкрыцця мошчаў мучанік Гаўрыіл быў прылічаны да ліку святых, акт кананізацыі абвясціў патрыярх Канстанцінопальскі Грыгорый V. Гісторык Рускай царквы Яўген Галубінскі ў фундаментальнай працы «Гісторыя кананізацыі святых у Рускай Царкве» (1903) піша, што ніякай афіцыйнай кананізацыі ад імя Найсвяцейшага сінода дзіцяці Гаўрыіла не было нават як мясцовашанаванага святогаГолубинский Е. Е. История канонизации святых в Русской Церкви.  — М., 1903. — С. 320. Даследаванні Галубінскага пра адсутнасць кананізацыі Найсвяцейшым сінодам Гаўрыіла пацвярджае сябра Найсвяцейшага сінода з 1819 года, мітрапаліт Маскоўскі Філарэт (Драздоў). У адным са сваіх твораў, напісаным у 1820-х гадах з нагоды ўнясення Гаўрыіла ў «Слоўнік гістарычны пра святых угоднікаў праваслаўнай расійскай Царквы», на падставе сведчання «Гісторыі Іерархіі» Філарэт піша, што «ні гэтая гісторыя, ні царкоўны склеп (пра які згадвалася пры апавяданні пра знаходжанне мошчаў Гаўрыіла), ні архімандрыт Казачынскі не маюць права прылічаць да ліку святых».

Гаўрыіл шанаваўся асобнымі месцічамі беларускага Слуцка і асобнымі людзьмі навакольных паселішчаў. У Расіі Гаўрыіл быў доўгі час зусім невядомы. Галубінскі ў манаграфіі «Гісторыя кананізацыі святых у Рускай Царкве» змясціў імя Гаўрыіла ў «Спіс памерлых, на самай справе шанаваных». Багаслоў і гісторык Філарэт (Гумілеўскі), архіепіскап Чарнігаўскі ў працы «Рускія святыя, шанаваныя ўсёй Царквой або мясцова: Досвед апісання жыцця іх», выдадзенай у 1865 годзе, пад датай 20 красавіка змясціў жыціе Гаўрыіла, у ім ён напісаў: «Жыд Шчутка — арандатар Зверкаў, прылашчыў да сябе дзіця, завёў у свой дом і павёз яго ў Белы Сток; тут жыды, якія збегліся, мучылі хлопчыка без міласэрнасці. Унёсшы яго ў цёмнае месца, распялі і пусцілі з боку кроў, потым калолі яго рознымі інструментамі, пакуль не выпусцілі ўсёй крыві, а мёртвае цела кінулі ў поле. Псы тры дні бегалі каля цела і лаем адганялі ад яго драпежных птушак. Праз гэты ж лай знайшлі закатаванае цела і даставілі ў Заблудава. Па ране ў боку і іншых прыкметах відавочна было, што кроў выпушчана з хлопчыка паводле зверства па-жыдоўску і пакутніцкая смерць невінаватага хлопчыка тады ж запісана ў мясцовую кнігу Заблудава; жыды судом выкрыты ў злачынстве; цела аддадзена зямлі»Филарет (Гумилевский). Русские святые, чтимые всей Церковью или местно: Опыт описания жизни их. — 2-е изд. — Чернигов, 1865. — Отделение третье. Сентябрь, октябрь, ноябрь, декабрь. Страдание Гавриила младенца. — С. 517.прот. Адам Савицки. Святый мученик младенец Гавриил Белостокский (Заблудовский) .. Філарэт (Гумілеўскі) у кнізе цытуе старадаўнія польскія вершы архімандрыта Міхаіла Казачынскага. Жывапісец і гісторык мастацтва Фёдар Солнцаў стварыў іканаграфічны малюнак Гаўрыіла да кнігі Філарэта. На вялікім крыжы намаляваны распяты Гаўрыіл. Крыж замацаваны ў карыце, у якое струменьчыкамі сцякае кроў з ран ад цвікоў у руках, нагах і з паколатага цела (сабраная кроў — для далейшага выкарыстання ў зверскіх рытуалах). Усё цела Гаўрыіла ў крывавых плямах, кашуля спушчана да пояса, карыта на падстаўцы. На падлозе ляжаць малаток, кляшчы, два нажы — адзін з якіх з вострым канцом.

У 1793 годзе па другім падзеле Рэчы Паспалітай Слуцк увайшоў у склад Расійскай імперыі як павятовы горад Мінскай губерні. У канцы XIX стагоддзя шанаванне Гаўрыіла дзякуючы мерапрыемствам расійскага епархіяльнага начальства атрымала асаблівае распаўсюджанне ў Літоўскай і Гродзенскай епархіях. У 1891 годзе на ракай з мошчамі была ўсталявана ікона святога — дар мастака Івана Трутнева. У 1893 годзе было загадана мець іконы Гаўрыіла ва ўсіх цэрквах епархій; у 1894 годзе была ўладкавана капліца на месцы, дзе меркавана стаяла хата Пятра Гоўдзеля ў Зверках, і быў устаноўлены штогадовы хрэсны ход з Заблудава ў Зверкі 20 красавіка; у 1895 годзе была асвечана царква ў імя Слуцкага мучаніка ў мястэчку Друскеніках Гродзенскага павета. Да 1903 года Гаўрыіл Беластоцкі лічыўся шанаваным памерлым100px|page=164Голубинский, Евгений Евстигнеевич. История канонизации святых в русской церкви / Соч. Е. Голубинского, заслуж. орд. проф. Моск. духовной акад. — 2-е изд., испр. и доп. — Москва : Имп. О-во истории и древностей рос. при Моск. ун-те, 1903. — (4), 600 с.; 27. / С. 320 . У 1903 годзе Найсвяцейшы Сінод уключыў імя Гаўрыіла ў «Верны месяцаслоў усіх рускіх святых, шанаваных малебнамі і ўрачыстымі літургіямі агульнацаркоўна і мясцова, складзены паводле данясенняў Найсвяцейшаму Сіноду праасвяшчэнных усіх епархій у 1901—1902 гадах»Верный месяцеслов всех русских святых, чтимых молебнами и торжественными литургиями общецерковно и местно, составленный по донесениям Святейшему Синоду преосвященных всех епархий в 1901—1902 годах. — Москва : Синодальная типография, 1903. — 71, [1] с.; 21 см.Верный месяцеслов всех русских святых, православных с 1070 по 1918 годы . — Москва : Синодальная типография, 1015. — 63 с.; 19X12 см. ISBN 978-5-9905640-4-6 / С. 17 і прызначыў яму агульнацаркоўнае святкаванне 20 красавікаПаозерский М. Ф. Русские святые пред судом истории. — Москва ; Петроград : Гос. изд-во, 1923. — С. 116—117. — 156 с.. «Служба Святому мучаніку дзіцяці Гаўрыілу, у лета Гасподняе 1690-я ад іўдзеяў закатаванаму ў Беластоку градзе, чые нятленныя мошчы ў градзе Слуцку дагэтуль спачываюць» з’явілася ў 1908 годзе (складзена архіепіскапам Валынскім і Жытомірскім Антоніем). На думку Міхаіла Паазерскага, служба дзіцяці мае пагромны характар, «закатаванае жыдамі» дзіця было незаменнай прыладай для распальвання нацыянальнай варожасці, да якой звярталіся апошнія Раманавы дзеля падтрымкі свайго імператарскага трона, які ўжо хістаўся.

У 1915 годзе святар Іаан Васторгаў выставіў фрагмент мошчаў Гаўрыіла для пакланення ў Саборы Васіля Блажэннага ў Маскве. У 1919 годзе шэраг клірыкаў сабора за здзяйсненне малебнаў перад гэтымі мошчамі былі прыцягнуты бальшавіцкім «рэвалюцыйным судом» да крымінальнай адказнасці па абвінавачванні ў «чалавеканенавісніцкай агітацыі».

Яраслаў Харкевіч і Валерый Чарапіца ў артыкуле ў Праваслаўнай энцыклапедыі ўказваюць, што Гаўрыіл Беластоцкі шануецца як заступнік дзяцей, яго памяць адзначаецца 20 красавіка (3 мая) і 9 (22) мая.

У царкоўных крыніцах паведамлялася пра шматлікія выпадкі вылячэння ад мошчаў Гаўрыіла«Чудесные исцеления по молитвам св. мч. отрока Гаврила» // Гродненские епархиальные ведомости. — 1909. — № 16. — С. 89..

 Культ у XX стагоддзі 

 Першая палова XX ст. 
У 1908 годзе частка мошчаў Гаўрыіла была перанесена са Слуцка ў Жыровіцкі манастырСлуцкое епархиальное управление. Мученик младенец Гавриил Белостокский .

У 1911 годзе на судзе ў «справе Бейліса» абвінавачанне прад’яўляла мошчы Гаўрыіла як аргумент са свайго бокуДорфман М. Кровавый навет: опыт деконструкции..

Пасля закрыцця Слуцкага Троіцкага манастыра ў 1930 годзе мошчы па аглядзе адмысловай камісіі былі перавезены ў Менск, у Музей атэізму.

 У час Другой сусветнай вайны 
Шанаванне Гаўрыіла Беластоцкага было адноўлена нацыстамі сумесна з беларускімі і польскімі калабарацыяністамі ў перыяд нямецкай акупацыі Беларусі. Яго мошчы з Музея атэізму былі перанесены ў кафедральны Праабражэнскі сабор Менска. У вёсцы Заблудаве на грошы акупацыйных нямецкіх уладаў была пабудавана царква, дзе размясцілі частку мошчаў.

У 1944 годзе пры адступленні нямецкія ўлады дапамаглі арганізаваць перавозку мошчаў з Менска ў Гродню ў Пакроўскую царкву, дзе яны захоўваліся ў падвале да 1992 года.

 Пасля распаду СССР 
У 1992 годзе па дабраслаўленні Патрыяршага экзарха Беларусі мітрапаліта Філарэта мошчы былі перададзены Польскай праваслаўнай царкве. Архіепіскап Беластоцка-Гданьскі Сава (Грыцуняк) (які стаў у 1998 годзе настаяцелем Польскай праваслаўнай царквы) урачыста перанёс іх у Свята-Мікалаеўскі сабор Беластока, дзе яны і цяпер выступаюць аб’ектам паломніцтва. У вёсцы Зверкі дзейнічае жаночы манастыр Нараджэння Найсвяцейшай Багародзіцы, дзе пабудавана царква ў імя Гаўрыіла Беластоцкага, якая ёсць месцам паломніцтва як для Рускай, так і для Польскай праваслаўных цэркваўИз жизни Гродненской епархии ..

У жніўні 2012 года маскоўскі патрыярх Кірыл у час наведвання Польшчы пакланіўся мошчам Гаўрыіла БеластоцкагаСвятейший Патриарх Кирилл поклонился святыням Белостока  patriarchia.ru, 18.8.2012..

 Гімнаграфія 
У 1855 годзе была складзена малітва мучаніку Гаўрыілу — ігуменам Мадэстам, рэктарам Слуцкай семінарыі. Філарэт (Гумілеўскі) у кнізе «Рускія святыя, шанаваныя ўсёй Царквой або мясцова: Досвед апісання жыцця іх» (1865) цытуе кандак Гаўрыілу. Кандак і трапар Гаўрыілу напісаны архімандрытам Слуцкага манастыра Дасіфеем (Галяхоўскім). Служба напісана пазней, у 1908 годзе (аўтар — Антоній (Храпавіцкі)). Назва яе — «Слу́жба свято́му му́ченику Гавріи́лу младе́нцу, въ лѣ́то Госпо́дне 1690-е отъ іуде́й уму́ченному въ Бѣлосто́цѣ гра́дѣ», яна была надрукавана ў 1908 годзе ў друкарні Пачаеўскай лаўры. Гэтая служба змешчана ў Красавіцкую Мінею (20 красавіка). Мінеі выдадзены з бласлаўленнем патрыярха Алексія II у 2002 годзе — другое выданне; раней гэтыя ж Мінеі былі выдадзены ў 1978—1989 гадах — першае выданне. Служба Гаўрыілу ў Мінеі — поліялейная.

2-я стыхіра на «Господи воззвах», глас 2-і:

Трапар, глас 5-ы:

Кандак, глас 6-ы:

 Цэрквы ў гонар Гаўрыіла 
У гонар Гаўрыіла асвечана некалькі храмаў на Падляшшы (Польшча):  (), Хрысцільная капліца Гаўрыіла Заблудаўскага (Сямятычы), Царква Гаўрыіла Заблудаўскага  (). У Беларусі: Храм мучаніка дзіцяці Гаўрыіла Беластоцкага (Мінск), Храм у гонар мучаніка немаўляці Гаўрыіла Беластоцкага (Іўе), Храм немаўляці Гаўрыіла Беластоцкага (Пінск). Украіна: Храм Святога мучаніка Гаўрыіла Беластоцкага (Харкаў).

 Судовая справа аб антысеміцкай агітацыі, звязаная з мошчамі Гаўрыіла 
У 1919 годзе ў Маскве была распачата судовая справа аб антысеміцкай агітацыі ў саборы Васіля Блажэннага ў сувязі з выяўленнем у ім пахавальні «мучаніка Гаўрыіла». 26 кастрычніка 1919 года сабор Васіля Блажэннага наведалі члены РКП(б) камандзіры Першых маскоўскіх кулямётных курсаў РСЧА Антонаў і Баскакаў з просьбай паказаць ім славутасці. Вартаўнічыха Машкова на ніжнім паверсе сабора паказала ім пахавальню-скрыню і расказала, што «Тут ляжыць палова мошчаў дзіцяці Гаўрыіла, якога яўрэі зарэзалі. Бо ім патрэбна руская кроў… Яны яе п’юць. Нашы ўсе святары гэта ведаюць і нам казалі. Гэтую справу вывучыў наш святар, протаіерэй Кузняцоў. Сам протаіерэй мне гэта казаў». 27 кастрычніка 1919 года сабор наведала выпускніца Петрыградскага ўніверсітэта Клемент, якой вартаўнік Машкоў сказаў, што «Дзіця Гаўрыіл закатавана жыдамі… Яны яго забілі і з жылы кроў пілі. Раней былі пісаныя лісткі. Мошчы прывазныя» 

 .

Пасля рака з мошчамі была адчынена, і была праведзена медыцынская экспертыза гэтых мошчаў пры ўдзеле прафесараў Першага Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта на кафедры анатоміі — Раждзественскага, на кафедры хіміі — Цярэнцьева, судовага ўрача Масквы Пятра Семяноўскага. Яны заключылі, што знойдзеная косць (2,5 см шырыні і 3,7 см даўжыні) ёсць правая бакавая частка патылічнай косці чалавека; яны выказалі здагадку, што яна належала дзіцяці; вызначыць даўнасць гэтай косці было немагчыма.

17 лістапада 1919 года на судзе было высветлена, што падчас Першай сусветнай вайны ў сабор невядомым епіскапам з Польшчы былі прывезены мошчы Гаўрыіла. Настаяцель Іаан Васторгаў паставіў раку з мошчамі ў храме, упрыгожыў яе кветкамі, служыў каля яе малебны і прамаўляў антысеміцкія пропаведзі. Пры Часовым урадзе протаіерэя Васторгава выклікалі да сябе міністр дзяржаўнай апекі Усерасійскага часовага ўрада Мікалай Кішкін і міністр юстыцыі Расіі Павел Малянтовіч і пераконвалі яго не прамаўляць пагромных прамоў, аднак іх угаворы не дапамаглі. Акрамя таго, у саборы адкрыта распаўсюджваліся ўлёткі Васторгава радыкальна чарнасоценнага і кантррэвалюцыйнага зместу. Як абвінаваўца на судовым працэсе выступіў намеснік народнага камісара юстыцыі Пётр Красікаў. Было высветлена, што святары сабора Кузняцоў і Кавалеўскі служылі малебны перад мошчамі, а на каўчэгу з мошчамі напісаны трапар, глас 5, і кандак, глас 6, Гаўрыілу.

Суд пастанавіў: «Протаіерэя гр. Кузняцова і настаяцеля гр. Кавалеўскага пазбавіць волі тэрмінам на пяць гадоў», аднак у сваёй жа пастанове суд да іх прымяніў амністыю, пакінуўшы ў сіле ўмоўнае пазбаўленне волі; сужэнцы-вартаўнікі Машковы былі прыгавораны да аднаго года ўмоўна. Паводле пастановы суда скрыня з мошчамі Гаўрыіла была адпраўлена ў Крымінальны музей пры Галоўміліцыі. У адносінах да трапара і кандака суд вынес такую пастанову.

 Крытыка шанавання 
Шанаванне Гаўрыіла Беластоцкага крытыкуюць у наш час як прыклад крывавага паклёпу на яўрэяў«Blood Libel» Documentary Broadcast in Belarus. Join UCSJ campaign against antisemitic programming on state TV . July 1997. і прапаганды антысемітызму, бо апісаныя катаванні і чалавечыя ахвярапрынашэнні супярэчаць базавым палажэнням іўдаізму.

У 1823 годзе следчым, якія займаліся «Веліжскай справай», не ўдалося знайсці ніякіх архіўных матэрыялаў аб гісторыі Гаўрыіла. Аляксандр Панчанка мяркуе, што легенда пра Гаўрыіла не мела рэальнай асновы і была сканструявана ў 1720-х гадах пасля адшукання мошчаў.

Рэлігіязнавец Мікалай Гардзіенка пісаў пра культ Гаўрыіла:

У 1975 годзе Аляксандр Мень выказваў надзею, што Гаўрыіл Беластоцкі і некаторыя іншыя будуць калі-небудзь дэкананізаваны: «Я спадзяюся, што гэтыя святыя будуць дэкананізаваны. Працэсы дэкананізацыі вядомыя рускаму праваслаўю».

На афіцыйным партале Беларускай праваслаўнай царквы ў артыкуле, прысвечаным Гаўрыілу Беластоцкаму, ёсць заўвага, у якой гаворыцца: «Праваслаўная царква ўсведамляе, што крывавы паклёп доўгія гады быў падставай для палітычных інтрыг і спекуляцый з мэтай падагнаць ганенні на прыхільнікаў іўдаісцкай веры», «для яўрэяў, якія строга выконваюць закон Майсееў, кроў ёсць гэтак жа забароненай, як і для хрысціян». Такім чынам, забойства Гаўрыіла Беластоцкага прыпісваецца не іўдзеям, а нейкай яўрэйскай «секце фанатыкаў», а Беларуская праваслаўная царква выказваецца на карысць адмовы ад традыцыйных антысеміцкіх абвінавачванняў.

Яўрэйскія арганізацыі былога СССР звярнулі ўвагу на адраджэнне ў Беларусі шанавання Гаўрыіла Беластоцкага яшчэ ў 1997 годзеBlood Libel Accusation Revived. UCSJ Position Paper. Belarus--Chronicle of Antisemitism. April-December, 1997Басин Я., Фейгин В. Национал-патриотические тенденции в средствах массовой информации Беларуси .

Пасля паездкі па былым Савецкім Саюзе ў 1997 годзе дырэктар Бюро па правах чалавека і захаванні законнасці ў былым Савецкім Саюзе, прэзідэнт Амерыканскай асацыяцыі яўрэяў з былога СССР Леанід Стонаў у сувязі з адраджэннем інтарэсу да культу накіраваў пісьмовыя запыты дырэктару Белтэлерадыёкампаніі Георгію Кісялю і прэзідэнту Беларусі Аляксандру Лукашэнку. У запытах былі абгрунтаваны асцярогі наконт развіцця ў Беларусі антысемітызму і тлумачылася абсурднасць абвінавачванняў яўрэяў у рытуальных забойствах.

Адраджэнне шанавання Гаўрыіла Беластоцкага згадваецца як парушэнне рэлігійных свабод у дакладах Кангрэса ЗША па антысемітызме ў 2003Belarus. International Religious Freedom Report 2003  Released by the Bureau of Democracy, Human Rights and Labor, 2004Belarus. International Religious Freedom Report 2004  Released by the Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor, 2005Belarus. International Religious Freedom Report 2005  Released by the Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor і 2006Belarus. International Religious Freedom Report 2006  Released by the Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor гадах, а таксама падкамітэта Кангрэса ЗША па замежных справах. Гэтыя матэрыялы былі таксама перададзены ў ААН.

Федэрацыя яўрэйскіх абшчын Расіі (ФЯАР) накіравала ліст кіраўніку УДТРК з просьбай патлумачыць з’яўленне на канале «Расія 24» гісторыі пра Гаўрыіла Беластоцкага. Супрацоўнікі ФЯАР назвалі гісторыю забойства дзіцяці Гаўрыіла «сярэднявечнай міфалогіяй» і выказалі здзіўленне, «якім чынам у наш час у такім буйным і сур’ёзным СМІ, як „Расія 24“, можна прайграваць без якога-небудзь выразнага каментарыя сярэднявечную міфалогію, якая ўжо не раз у мінулым служыла прычынай масавых забойстваў і пагромаў яўрэйскага насельніцтва і была шматразова абвергнута, у тым ліку самімі прадстаўнікамі царквы».

 Падобныя выпадкі 
Англіканская царква ў 1966 годзе скасавала як заснаванае на зламыснай містыфікацыі шанаванне мясцовашанаванага брытанскага каталіцкага святога Richard Utz. «The Medieval Myth of Jewish Ritual Murder» .

Аналагічна зрабіў у 1965 годзе Другі Ватыканскі сабор, які скасаваў шанаванне  як прыклад крывавага паклёпу ў каталіцызме, і выдаліў яго імя з мартыралогіі рымска-каталіцкай епархіі ТрэнтаWillehad Paul Eckert, Il beato Simonino negli «atti» del processo di Trento против gli Ebrei, in: Studi Trentini di Scienze Storiche XLIV (1965), S. 193—221Martyrologium Romanum. Editio typica, Città del Vaticano 2001Iginio Rogger. In margine al caso Simonino Di Trento. Aspetti istituzionali e morali della questione .

У канцы XX стагоддзя праз відавочны антысемітызм жыццеапісання рабіліся неаднаразовыя спробы дэкананізацыі  — як па просьбах яўрэйскіх абшчын, так і самімі хрысціянаміжурнал «Евреи в СССР», № 11, 1975 год.

 Крыніцы 

 Літаратура 




 Спасылкі 

 Дело об антисемитской агитации в соборе Василия Блаженного, в связи с обнаружением в нём усыпальницы «мученика Гавриила».
 В. Давыдов. Наветная святыня
 Святой Гавриил. Официальный портал Белорусской Православной Церкви
 Д. Мельцер. Будет ли конец юдофобству в Беларуси?, «Vestnik», Номер 16(197) 4 Августа, 1998
 Я. Басин. Антисемитизм в Беларуси (2005)
 «Зеленые минеи» 20 апреля. Святаго мученика младенца Гавриила Белостокскаго (†1690)
 МИНЕИ БОГОСЛУЖЕБНЫЯ (СЕНТЯБРЬ-АВГУСТЪ). Мѣ́сяца Апри́ллія въ 20-й де́нь. Слу́жба свято́му му́ченику Гавріи́лу младе́нцу, въ лѣ́то Госпо́дне 1690-е отъ іуде́й уму́ченному въ Бѣлосто́цѣ гра́дѣ.

Катэгорыя:Праваслаўныя святары
Катэгорыя:Праваслаўныя святыя Беларусі
Катэгорыя:Забітыя дзеці