Выбранецкія шыхты

«Выбранецкія шыхты» — рэспубліканская маладзёжная арганізацыя. На пачатку 1990-х адна з буйнейшых беларускіх асветніцкіх маладзёжных арганізацый, вызначалася спалучэннем культурнай дзейнасцю з фізічнай падрыхтоўкай удзельнікаў.

 Стварэнне 
Узнікла на грунце культурнай суполкі «Світанак», што з 2-й паловы 1980-х гадоў дзейнічала ў Тэхналагічным інстытуце. Пасля сканчэння гэтай ВНУ, заснавальнікі «Світанка» — Ігар Міхно і Георгій (Франак) Швайбовіч — стварылі новую структуру, не прывязаную да пэўнай навучальнай установы. Атрымалі афіцыйную рэгістрацыю як рэспубліканская арганізацыя.

Назву прапанаваў гісторык Анатоль Грыцкевіч, яна адсылала да выбранцоў Слуцкага княства XVII стагоддзя, з якіх камплектавалася прыватнае войска Радзівілаў. Арганізацыя мела ўласную форму і сцяг, на сцягу была сімволіка са «старажытных беларускіх рунічных знакаў».

 Кіраўніцтва і структура 
 Ігар Міхно — кіраўнік («камандант»).
 Франак Швайбовіч — намеснік каманданта («радца»), кіраўнік навукова-вытворчай фірмы «Ваўкалака».
 Сяргей Сёмуха — адказны за эканамічны сектар.
 Генадзь Вінярскі — намеснік каманданта («радца»), адказны за арганізацыйны і інфармацыйны сектар.

Арганізацыя мела філіялы ў рэгіёнах, у прыватнасці, гомельская суполка «Талака» пад кіраўніцтвам Змітра Сасноўскага мела статус філіяла «Выбранецкіх шыхтоў». У 1989—1990 гадах «Выбранецкія шыхты» ўваходзілі ў Канфедэрацыю беларускіх суполак.

Сярод удзельнікаў і прыхільнікаў «Выбранецкіх шыхтоў» былі Тодар Кашкурэвіч і Арына Вячорка.

 Дзейнасць 

 Культурна-асветніцкая работа 
«Выбранецкія шыхты» зладзілі шмат этнаграфічных экспедыцый (на Случчыну, Клеччыну, Ляхавіччыну) для збору фальклору, легенд і народных песень. Займаліся папулярызацыяй беларускай мовы і культуры ў школах, дзіцячых садках і летніках (напрыклад, у летніку «Грунвальд»).

Практыкавалася навучанне сяброў народным танцам — кожны «выбранец» мусіў ведаць не менш за дзесяць танцаў. Разам з Тодарам Кашкурэвічам арганізоўвалі першыя дударскія фэсты з канцэртамі, навуковымі канферэнцыямі і майстар-класамі вырабу інструментаў. З асяроддзя арганізацыі выйшлі заснавальнікі гуртоў «Стары Ольса» (Зміцер Сасноўскі) і GUDA.

Сябры арганізацыі наведвалі Латгалію (Латвія), Віленскі ўніверсітэт і Калінінград, вазілі туды беларускія падручнікі.

 Фізічная падрыхтоўка 
Звычайнай часткай дзейнасці арганізацыі былі трэніроўкі па ўсходніх адзінаборствах, пешыя паходы (40-50 км за дзень), спартыўныя лагеры з элементамі «гонак на выжыванне».

Таму «выбранцоў» часта прыцягвалі для аховы з’ездаў БНФ і вулічных акцый. Падчас путчу ў жніўні 1991 года «выбранцы» забяспечвалі ўнутраную ахову апазіцыйных дэпутатаў Вярхоўнага Савета.

Вядомы таксама эпізод са зрывам «выбранцамі» прасавецкага мітынгу Уладзіміра Жырыноўскага ў Мінску, самога Жырыноўскага яны выціснулі з плошчы.

 Камерцыя і выдавецтва 
Для фінансавання праектаў створана навукова-вытворчая фірма «Ваўкалака», якая займалася гандлем і выдавецкай справай. Выдавалі зборнікі народных замоў, метадычныя дапаможнікі для выкладчыкаў і літаратуру па гісторыі. У мінскай Серабранцы некаторы час быў кіёск арганізацыі з продажам беларускай літаратуры і этнаграфічных матэрыялаў.

 Заняпад 
З 1993 года ў арганізацыі пачаўся крызіс. Кіраўнік арганізацыя — Ігар Міхно — захапіўся ідэямі этнакасмалогіі (цэнтр «Крыўя»), што звяло дзейнасць суполкі да вузкіх навуковых пошукаў, нецікавых большасці ўдзельнікаў. Таксама ўвесь прыбытак камерцыйнай дзейнасці ўкладаўся ў новыя праекты, што не давала арганізацыі эканамічнай устойлівасці. Удзельнікі арганізацыі сталелі, стваралі сем’і і сыходзілі ў пошуках стабільнага заробку. Да сярэдзіны 1990-х гадоў «Выбранецкія шыхты» паступова спыніла дзейнасць.

 Крыніцы