Крызіс з метэазондамі на мяжы Беларусі і краін ЕС

Крызіс з метэазондамі на мяжы Беларусі і краін ЕС — серыя інцыдэнтаў і дыпламатычны канфлікт, выкліканы масавым запускам з тэрыторыі Беларусі метэаралагічных зондаў (паветраных шароў) з грузамі кантрабандных цыгарэт у паветраную прастору суседніх краін Еўрапейскага саюза, пераважна Літвы, а таксама Польшчы і Латвіі.

З’ява набыла маштабны характар у 2024—2026 гадах. Інцыдэнты прывялі да шматразовых закрыццяў паветранай прасторы над Віленскім аэрапортам, часовага закрыцця межаў, затрымання грузавога транспарту і ўвядзення ў Літве надзвычайнага становішча. Улады Літвы і кіраўніцтва ЕС кваліфікавалі гэтыя дзеянні як гібрыдную атаку з боку рэжыму Аляксандра Лукашэнкі.

 Механізм і прычыны 
Для перапраўкі кантрабанды выкарыстоўваюцца класічныя метэазонды — паветраныя шары з пругкага палімернага матэрыялу, часцей за ўсё з латэксу, напоўненыя геліем або вадародам. Шары здольныя падымацца на значную вышыню і пераадольваць адлегласці ў залежнасці ад кірунку ветру. Да зондаў мацуюцца скрыні з беларускімі цыгарэтамі (звычайна ад 1000 да 1500 пачкаў), абсталяваныя GPS-трэкерамі, якія дазваляюць саўдзельнікам на іншым баку мяжы знаходзіць груз.

Паводле звестак журналісцкіх расследаванняў, пераход да паветранай кантрабанды быў выкліканы ўзмацненнем аховы межаў (будаўніцтва агароджы) пасля міграцыйнага крызісу. Сабекошт аднаго запуску ацэньваецца прыкладна ў 350 долараў, што робіць гэты метад эканамічна выгадным нават пры страце часткі грузаў. Збіваць такія шары сродкамі СПА эканамічна немэтазгодна з-за высокага кошту ракет, а іх хаатычны рух стварае пагрозу для грамадзянскай авіяцыі, паколькі яны дрэнна фіксуюцца радарамі і могуць трапіць у рухавікі самалётаў.

Памежная служба Літвы заяўляла, што ў арганізацыі патокаў задзейнічаны крымінальныя групоўкі з абодвух бакоў мяжы пры падтрымцы беларускіх улад.

 Храналогія падзей 
 2023—2024: Пачатак інцыдэнтаў 
Першыя выпадкі прызямлення метэазондаў з цыгарэтамі былі зафіксаваныя ў Польшчы летам 2023 года (першапачаткова іх прымалі за шпіёнскія аб'екты). У 2024 годзе колькасць запускаў узрасла: зонды пачалі масава знаходзіць на вайсковых палігонах, у аэрапортах і жылых раёнах Літвы і Польшчы. За першыя 9 месяцаў 2024 года ў Літву заляцеў 351 шар.

 Восень 2025: Эскалацыя 
У кастрычніку 2025 года сітуацыя рэзка абвастрылася. Масавыя запускі зондаў прывялі да таго, што Віленскі аэрапорт быў вымушаны рэгулярна прыпыняць працу, перанакіроўваючы дзясяткі рэйсаў у Каўнас, Рыгу і Палангу.

26 кастрычніка 2025 года літоўскія радары зафіксавалі рэкордныя 66 аб'ектаў за суткі. У адказ урад Літвы прыняў рашэнне закрыць мяжу з Беларуссю да 30 лістапада (пазней адкрыццё адбылося раней — 20 лістапада). У адказ на закрыццё мяжы беларускі бок забараніў выезд літоўскім грузавікам праз трэція краіны. Каля 1100 літоўскіх фур і тысячы прычэпаў апынуліся заблакаванымі ў Беларусі, іх прымусова змясцілі на платныя стаянкі.

9 снежня 2025 года ўрад Літвы абвясціў надзвычайную сітуацыю на дзяржаўным узроўні з-за пагрозы грамадзянскай авіяцыі.

 2026: Новая хваля 
Пасля дыпламатычнага ўмяшання ЗША сітуацыя часова стабілізавалася, аднак у пачатку 2026 года атакі аднавіліся. У ноч з 27 на 28 студзеня 2026 года была зафіксавана чарговая інтэнсіўная хваля метэазондаў (42 аб'екты), што зноў прывяло да закрыцця аэрапорта ў Вільні. 5 лютага 2026 года зонд з кантрабандай прызямліўся на тэрыторыю склада гандлёвай сеткі Maxima пад Вільняй, дзе работнікі спрабавалі прысвоіць цыгарэты.

 Наступствы і рэакцыя 
 Эканамічныя страты 
Паводле даных кампаніі «Аэрапорты Літвы», толькі за 2025 год страты аэрапортаў Вільні, Коўна і Палангі ад інцыдэнтаў з метэазондамі перавысілі 800 тысяч еўра. Пацярпелі больш за 320 авіярэйсаў і каля 50 тысяч пасажыраў. Авіякампаніі, такія як airBaltic і Finnair, былі вымушаныя змяняць расклад, адмаўляцца ад начных рэйсаў або скасоўваць маршруты.

Значныя страты панеслі літоўскія аўтаперавозчыкі з-за блакавання фур у Беларусі. Асацыяцыя «Linava» паведамляла пра пагрозу страт у памеры да 100 млн еўра і банкруцтва дробных кампаній.

 Палітычная рэакцыя 
 : Разглядала магчымасць поўнага і бестэрміновага закрыцця мяжы, увядзення нацыянальных санкцый і прызнання дзеянняў Беларусі тэрарыстычнымі. Прэзідэнт Гітанас Наўседа заявіў, што аднаўленне транзіту беларускіх угнаенняў немагчыма, пакуль працягваюцца палёты шароў.
 : Афіцыйны Мінск адмаўляў дачыненне да запускаў, называючы дзеянні Літвы «палітызаванымі», а ўвядзенне абмежаванняў — «неабгрунтаваным». Аляксандр Лукашэнка ў грубай форме адрэагаваў на патрабаванні ЗША папрасіць прабачэння перад Літвой. Прапаганда вылучала версіі пра падрыхтоўку НАТА да блакады Калінінграда.
 : ЗША выказалі салідарнасць з Літвой. Спецпасланнік Джон Коўл, прадстаўнік адміністрацыі Дональда Трампа вёў перамовы з беларускім бокам, пасля якіх назіралася часовае зніжэнне інтэнсіўнасці налётаў.

 Крыніцы 

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны
Катэгорыя:Памежныя канфлікты
Катэгорыя:2025 год у Літве
Катэгорыя:2024 год у Беларусі
Катэгорыя:2025 год у Беларусі
Катэгорыя:2026 год у Беларусі
Катэгорыя:Кантрабанда
Катэгорыя:2024 год у Літве
Катэгорыя:2026 год у Літве