Катаванні ў Беларусі

Катаванні ў Беларусі зрабіліся масавай і сістэматычнай практыкай з боку сілавых структур рэжыму Лукашэнкі пасля прэзідэнцкіх выбараў у жніўні 2020 года і пачатку маштабных мірных пратэстаў. Міжнародныя праваабарончыя арганізацыі, такія як Amnesty International, Human Rights Watch, а таксама структуры ААН, неаднаразова заяўлялі пра эндэмічны характар жорсткага, бесчалавечнага і зневажальнага для годнасці абыходжання з палітычнымі зняволенымі і затрыманымі грамадзянамі. 

У 2024 годзе Камітэт ААН супраць катаванняў апублікаваў даклад, у якім прыйшоў да неабвержнай высновы аб тым, што прымяненне катаванняў з'яўляецца сістэматычнай дзяржаўнай практыкай у Беларусі. Гэтыя дзеянні сілавікоў, якія карыстаюцца поўнай беспакаранасцю, могуць быць кваліфікаваныя як злачынствы супраць чалавечнасці.

 Умовы ўтрымання і метады гвалту 
Паводле дакументаваных сведчанняў праваабарончых арганізацый, у прыватнасці цэнтра «Вясна» і Беларускага Хельсінкскага камітэта, улады мэтанакіравана ствараюць для асуджаных па палітычных матывах і затрыманых за рэалізацыю сваіх грамадзянскіх правоў дыскрымінацыйныя і невыносныя ўмовы. У папраўчых калоніях вопратку палітвязняў пазначаюць спецыяльнымі жоўтымі біркамі. У следчых ізалятарах і ізалятарах часовага ўтрымання, сярод якіх асабліва вылучаецца цэнтр ізаляцыі на завулку Акрэсціна ў Мінску і турма ў горадзе Жодзіна, штучна ствараюцца антысанітарныя ўмовы і перанаселенасць. Зафіксаваны шматлікія выпадкі, калі ў камеры, разлічаныя на чатырох чалавек, змяшчалі да трыццаці арыштантаў. Для пагаршэння ўмоў туды наўмысна падсялялі бяздомных людзей з інфекцыйнымі захворваннямі і паразітамі, такімі як вошы і клапы.

Сярод асноўных метадаў фізічнага і псіхалагічнага гвалту, якія прымяняюцца сілавікамі з ГУБАЗіК, АМАП, КДБ і адміністрацыямі турмаў, адзначаюцца жорсткія збіцці падчас затрыманняў і допытаў, выкарыстанне электрашокераў і ўтрыманне ў стрэсавых позах. У камерах ізалятараў практыкуецца выліванне хлоркі на падлогу, што прыводзіць да атручванняў і ўдушша затрыманых. Арыштаваныя сістэматычна пазбаўляюцца сну і знаходзяцца ў холадзе: ім не выдаюць матрацы, падушкі і пасцельную бялізну, прымушаючы спаць на голых металічных ложках або ледзяной падлозе. Святло ў камерах не выключаецца круглыя суткі, а ноччу затрыманых будзяць кожныя дзве гадзіны для пераклічак. У асенне-зімовы перыяд людзям часта адмаўляюць у цёплай вопратцы.

Да гэтага дадаецца псіхалагічны гвалт, які з 2020 года набыў форму так званых лічбавых катаванняў, што ўключае прымус да запісу пакаянных відэа. Пад пагрозай фізічнай расправы людзей прымушаюць абгаворваць сябе на камеру, пасля чаго відэа з асабістай інфармацыяй, такой як узровень даходаў ці сексуальная арыентацыя, публікуюцца ў праўладных тэлеграм-каналах. Таксама зафіксаваныя выпадкі адмовы ў медыцынскай дапамозе нават пры вострых станах, а таксама пагрозы сэксуальным гвалтам з выкарыстаннем міліцэйскіх дручкоў. Некаторыя палітычныя вязні, як Юрый Кавалёў, накіроўваліся на прымусовае псіхіятрычнае лячэнне ў якасці меры карнай псіхіятрыі.

 Інкамунікада і гвалтоўныя знікненні 
З пачатку 2023 года беларускія ўлады пачалі шырока прымяняць практыку поўнай ізаляцыі (інкамунікада) ключавых фігур апазіцыі. Больш за год адсутнічала любая сувязь у выглядзе лістоў, тэлефонных званкоў, візітаў адвакатаў або сваякоў з такімі палітыкамі і актывістамі, як Марыя Калеснікава, Сяргей Ціханоўскі, Віктар Бабарыка, Мікалай Статкевіч, Максім Знак і Ігар Лосік. Спецыяльны дакладчык ААН па Беларусі Анаіс Марэн і міжнародныя праваабарончыя арганізацыі адзначаюць, што такая працяглая ізаляцыя з'яўляецца формай катаванняў і можа прыраўноўвацца да гвалтоўнага знікнення асобы.

 Рэзанансныя выпадкі 
Шэраг канкрэтных гісторый ілюструе агульную сітуацыю з правамі чалавека ў беларускай пенітэнцыярнай сістэме. Напрыклад, апазіцыйны лідар і відэаблогер Сяргей Ціханоўскі, які ўтрымліваўся ў адзіночнай камеры і штрафным ізалятары некалькі гадоў запар, пасля свайго вызвалення ў 2025 годзе паведаміў пра страту каля 56 кілаграмаў вагі. Паводле яго слоў, турэмшчыкі стваралі невыносны холад у карцарах, з-за якога ў яго ішла кроў з рота і носа, здараліся курчы, а таксама рэгулярна пагражалі яму смерцю. Ціханоўскі прама ахарактарызаваў гэтыя ўмовы як катаванні.

Іншая вядомая палітычная зняволеная, Марыя Калеснікава, утрымлівалася ў жаночай калоніі № 4 у Гомелі. Пасля знаходжання ў ледзяным карцары ў лістападзе 2022 года яна трапіла ў рэанімацыю з прабадной язвай. Нягледзячы на цяжкі стан пасля аперацыі, яе неўзабаве вярнулі ў калонію і прымусілі працаваць на швейнай вытворчасці. Жанчына была пазбаўленая сувязі з сям'ёй на больш чым 600 дзён, пакуль бацьку не дазволілі кароткае спатканне ў лістападзе 2024 года.

Праваабаронца Наста Лойка, якая неаднаразова падвяргалася адвольным арыштам, у лістападзе 2022 года была выведзена супрацоўнікамі ізалятара ва ўнутраны дворык без цёплай вопраткі і пакінутая на марозе на восем гадзін, што прывяло да сур'ёзнага захворвання. Акрамя таго, падчас допытаў супрацоўнікі ГУБАЗіК ужывалі супраць яе электрашокер. Палітзняволеная Кацярына Новікава, якой удалося таемна перадаць лісты на кавалках туалетнай паперы, апісвала рэгулярныя збіцці з боку сілавікоў, паведамляючы, што яе білі па галаве ўсе прысутныя ў кабінеце. Пасля падзення з верхняга яруса ложка і ўдару галавой аб драўляную паліцу адміністрацыя адмовіла ёй у любой медыцынскай дапамозе.

 Смерці ў зняволенні 
Жорсткае абыходжанне і сістэматычная адмова ў наданні медыцынскай дапамогі прывялі да гібелі шэрагу палітычных зняволеных. Праваабаронцы фіксуюць як мінімум шэсць такіх выпадкаў пасля 2020 года. Сярод іх грамадскі актывіст Вітольд Ашурак, які памёр у маі 2021 года. На апублікаваным відэа з калоніі было бачна, што ён вельмі знясілены і ледзь трымаецца на нагах. Вядомы мастак Алесь Пушкін памёр у ліпені 2023 года ад неаказання своечаснай дапамогі пры прабадной язве. Таксама ў 2024 годзе памерлі Вадзім Храсько і Ігар Леднік, якія мелі сур'ёзныя хранічныя праблемы са здароўем, пра якія было добра вядома адміністрацыям турмаў, але не атрымалі належнага лячэння. Ні па адным з гэтых выпадкаў улады не правялі незалежнага расследавання і не апублікавалі вынікаў ускрыцця, што, паводле прадстаўнікоў ААН, стварае прэзумпцыю адвольнага пазбаўлення жыцця дзяржавай.

 Беспакаранасць сілавікоў 
Нягледзячы на тысячы задакументаваных сведчанняў і больш за 900 афіцыйных скаргаў на катаванні і жорсткае абыходжанне, пададзеных грамадзянамі адразу пасля жніўня 2020 года, Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь не ўзбудзіў ніводнай крымінальнай справы ў дачыненні да супрацоўнікаў міліцыі або іншых сілавых структур. Замест гэтага органы пракуратуры ўзбудзілі сотні крымінальных спраў супраць саміх пратэстоўцаў, якія скардзіліся на гвалт. Кіраўніцтва краіны адкрыта гарантавала сілавым структурам поўны імунітэт за дзеянні, накіраваныя на падаўленне пратэстаў і ліквідацыю палітычнага іншадумства.

 Крыніцы 

 Літаратура 




Катэгорыя:Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі
Катэгорыя:Катаванні
Катэгорыя:Правы чалавека ў Беларусі
Катэгорыя:Злачынствы супраць чалавечнасці