Міхайлаўскае артылерыйскае вучылішча

Міха́йлаўскае артылеры́йскае вучы́лішча () — ваенна-навучальная ўстанова Расійскай імперыі, адкрытая ў Санкт-Пецярбурге 25 лістапада 1820 года па ініцыятыве генерал-фельдцэйхмайстра вялікага князя Міхаіла Паўлавіча для падрыхтоўкі афіцэраў артылерыі.

Пазней вучылішча стала падрыхтоўчай установай для Міхайлаўскай артылерыйскай акадэміі. Першапачаткова вучылішча было разлічана на 120 штатных і 28 звышштатных навучэнцаў і прадугледжвала 5-гадовы курс навучання. Пасля смерці заснавальніка ўстанова атрымала назву Міхайлаўскай (1849). Першы афіцыйны выпуск юнкерскіх класаў адбыўся ў лютым 1823 года, афіцэрскіх класаў — у 1825 годзе.

Фармальна было расфарміравана 6 лістапада 1917 года, фактычна — рэарганізавана ў 1-я Савецкія артылерыйскія Петраградскія камандныя курсы. Усяго за час свайго існавання вучылішча выпусціла больш за 5 тысяч артылерыйскіх афіцэраў.

Свята вучылішча адзначалася . Вучылішчная царква ў гонар св. Аляксандра Неўскага была асвечана ў 1825 годзе.

 Гісторыя 
 Заснаванне і развіццё 
Да 1820 года артылерыйскія войскі атрымлівалі афіцэраў часткова з кадэцкіх карпусоў, часткова са страявых юнкераў. Якасць падрыхтоўкі ў кадэцкіх карпусах знізілася, а ўзровень адукацыі ў юнкерскіх класах быў яшчэ ніжэйшым. Вялікі князь Міхаіл Паўлавіч прапанаваў стварыць вучэбную артылерыйскую брыгаду з трох рот для падрыхтоўкі феерверкераў і пры ёй артылерыйскае вучылішча для адукацыі афіцэраў. План быў зацверджаны 9 мая 1820 года. Галоўнакіруючым брыгадай і вучылішчам быў прызначаны генерал-маёр А. Д. Засядка.

Для размяшчэння ўстановы быў набыты будынак былога Удовага дома на Выбаргскім баку. У 1821—1822 гадах пачалася перабудова старога будынка і ўзвядзенне новых, у тым ліку манежа, стайні, сталовая, канферэнц-залы і лазарэта. У 1825 годзе была асвечана царква. У 1853—1856 гадах прайшла маштабная рэканструкцыя, у выніку якой утварыўся цэлы комплекс будынкаў.

Вучылішча мела багатую бібліятэку і музей, пачатак якім паклаў А. Д. Засядка. У 1835 годзе адкрылася ўласная друкарня («літаграфія»).

У 1845 годзе была заснавана Міхайлаўская прэмія ў памеры 500 рублёў, якая выдавалася штогод за лепшыя сачыненні і вынаходніцтвы ў галіне артылерыі.
280 px|right|thumb|Пірацкі К. К. Обер-афіцэр і юнкер у параднай форме ўзору 1864 года.

У 1855 годзе афіцэрскія класы вучылішча былі пераўтвораны ў Міхайлаўскую артылерыйскую акадэмію. З 1859 года змяніўся парадак камплектавання: у вучылішча сталі прымаць юнкераў і унтэр-афіцэраў з сярэдняй і вышэйшай адукацыяй незалежна ад паходжання. У 1865 годзе вучылішча стала трохгадовым. У 1894 годзе быў уведзены абавязковы двухгадовы курс, а трэці дадатковы курс даваў права на паступленне ў акадэмію ці выпуск у гвардыю. З 1903 года ўсталяваны абавязковы трохгадовы курс.

 Рэвалюцыя і пераўтварэнні 
Падчас Лютаўскай рэвалюцыі начальнік вучылішча П. П. Карачан адным з першых прывёў юнкераў да прысягі новай уладзе. Аднак падчас юнкерскага паўстання ў кастрычніку 1917 года ён быў забіты. Частка афіцэраў і юнкераў удзельнічала ў абароне Зімняга палаца. Пасля расфарміравання вучылішча многія юнкеры далучыліся да Белага руху, у прыватнасці, сфарміраваўшы Зводную Міхайлаўска-Канстанцінаўскую батарэю ў складзе Добраахвотніцкай арміі.

На базе вучылішча былі створаны 1-я Савецкія артылерыйскія Петраградскія камандныя курсы, якія выкарыстоўвалі яго будынкі і маёмасць. Пазней на іх аснове паўстала Каломенскае вышэйшае артылерыйскае каманднае вучылішча.

 Вучэбная праграма 
У юнкерскіх класах выкладаліся матэматыка, гісторыя, геаграфія, мовы, закон Божы, іпалогія. У старэйшых класах вывучаліся фартыфікацыя, артылерыя, чарчэнне, фізіка і электратэхніка. У 1832 годзе быў уведзены курс прыкладной механікі, у 1837 годзе створана хімічная лабараторыя.

Страявыя заняткі ўключалі пешы строй, верхавую язду, язду ў гарматных запрэжках, вальтыжыроўку, фехтаванне, гімнастыку. У летні час юнкеры выязджалі ў лагеры (у Чырвонае Сяло, Пецяргоф, Царскае Сяло), дзе займаліся стральбой і палявымі вучэннямі.

 Форма і знакі 
Уніформа вучылішча неаднаразова змянялася. Юнкерам прысвойваліся пагоны чырвонага колеру з жоўтым вензелем вялікага князя Міхаіла Паўлавіча (літара «М»). З 1910 года яны насілі ківер гвардзейскага ўзору з гербам ваенна-навучальных устаноў.

Нагрудны знак выпускніка быў зацверджаны ў 1911 годзе. Ён уяўляў сабой залатога двухгаловага арла, які трымае ў лапах скрыжаваныя гарматныя ствалы.

 Начальнікі вучылішча 
 Мікалай Васільевіч Вохін (1820—1821) — камандзір
 Андрэй Якаўлевіч Ваксмут (1821—?) — камандзір брыгады і вучылішча
 Затлер (1822—1826) — камандзір
 Міхаіл Міхайлавіч Каванька (1827—1838)
 Аляксей Іларыёнавіч Філосафаў (1838) — часовы начальнік
 Іван Фёдаравіч Розен (1838—1853)
 Арэст Паўлавіч Развой (1853—1857)
 Мікалай Андрэевіч Крыжаноўскі (1857—1861)
 Аляксандр Сцяпанавіч Платаў (1861—1871)
 Канстанцін Іванавіч Рот (1871—1881)
 Мікалай Апанасавіч Дзям'яненкаў (1881—1898)
 Сцяпан Пракопавіч Валявачоў (1899—1900)
 Дзмітрый Іванавіч Невадоўскі (1900—1906)
 Усевалад Мікалаевіч Вахарлоўскі (1906—1912)
 Пётр Пятровіч Карачан (1912—1916)
 Іван Міхайлавіч Леантоўскі (1916—1917)
 Іван Пятровіч Міхайлоўскі (1917)

 Вядомыя выкладчыкі 
 Мікалай Уладзіміравіч Маіеўскі — балістык
 Мікалай Андрэевіч Крыжаноўскі — артылерыст
 Аксель Вільгельмавіч Гадолін — навуковец у галіне артылерыі
 Цэзар Антонавіч Кюі — кампазітар і інжынер
 Аляксандр Паўлавіч Горлаў — канструктар артылерыйскага ўзбраення
 Мікалай Цімафеевіч Бяляеў — металург

 Крыніцы 

 Літаратура 





 Спасылкі 




*
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1820 годзе
Катэгорыя:Артылерыйскія вучылішчы Расійскай імперыі