Лацінізмы

Лацінізмы (ад  — лацінскі, рымскі) — запазычаныя з лацінскай мовы словы, а таксама фразеалагізмы, пабудаваныя па лацінскім узоры ў любой іншай мове. Лацінізмы ў асноўным успрымаюцца носьбітамі як замежны элемент і захоўваюць прыкметы свайго паходжання.

Лацінізмы ў беларускай мове можна падзяліць паводле часе іх з’яўлення:

 успадкаваныя са агульнаўсходнеславянскай мовы ў Х-ХІІІ ст. (калядка, фартуна, капуста);
 запазычаныя ў XV—XVIII стагоддзях з пашырэннем каталіцызма і вывучэння лацінскай мовы ў школах (атрамант, абсурд, бурса, канікулы, крышталь, мігдалы, гумар, крымінал, рэнта, рэестр, рацыя, тэрмін і г.д.). Большасць з іх трапіла ў беларускую мову праз польскае пасрэдніцтва, меншая — праз нямецкую, рускую, французскую мовы. Пік такіх запазычанняў прыйшоўся на эпоху барока (XVII i XVIII стагоддзі)
 запазычаныя ў XIX—XXІ стагоддзях пераважна як элементы сацыяльна-палітычнай, медыцынскай, біялагічнай і іншай навуковай, а таксама камп’ютарнай тэрміналогіі (алібі, ампула, вакуум, гербарый, дэгенерат, эвалюцыя, модус і г.д.) — часткова праз польскую, а часцей праз рускую мову (апошнім часам таксама праз англійскую).

Лацінізмы складаюць значную частку інтэрнацыяналізмаў беларускай мовы. Сярод лацінізмаў асобную групу прадстаўляюць размоўныя фразеалагізмы (Жэрабя кінута, Залатая сярэдзіна, Белая варона). Часам асобныя словы, выразы і крылатыя фразы лацінскага паходжання перадаюцца на пісьме лацінскімі літарамі (alter ego — другое я, post scriptum — пасля напісанага, memento mori — памятаць пра смерць, sapienti sat — разумнаму хопіць).

Сярод лацінізмаў беларускай мовы вылучаюцца сродкі словаўтварэння лацінскага паходжання: прэфіксы de-, ex-, im-, in-, inter-, pe-, ultra-; суфіксы -al(ny), -at, -ation, -ent, -iy, -tor, -tura-, -um, -us.

Катэгорыя:Запазычанні
Катэгорыя:Лацінская мова
Катэгорыя:Беларуская мова