Вітальд Вэнслаўскі

Вітальд Ян Нарцыз Вэнслаўскі (; ) — польскі ўрач, доктар медыцынскіх навук, грамадскі, палітычны і культурны дзеяч, заснавальнік і шматгадовы кіраўнік Польскага адукацыйнага таварыства ўсходніх зямель.

 Біяграфія 
Нарадзіўся ў ГегранахGenealodzy PL Genealogia, Załącznik do aktu ślubu nr 3 [online], metryki.genealodzy.pl [dostęp 2025-05-09] (ros.) Цельшаўскага павета ў сям’і Антонія Вэнслаўскага (1814—1880), маршалка шляхты Цельшаўскага павета Ковенскай губерні, удзельніка паўстанняў 1830—1831 і 1863—1864 гг.https://genealogia.okiem.pl/powstaniec-styczniowy/59570/antoni-weclawski, і Казіміры (у дзявоцтве Зенфельд-Гадон).

Скончыў гімназію ў ЛібавеOświata Polska, R. 7, nr 2 (1930), s. 151—153.. У 1883 г. скончыў медыцынскі факультэт Варшаўскага ўніверсітэта. Падчас вучобы ўдзельнічаў у Коле нацыянальнай моладзіKurіer Wileński, R.7, nr 123 (29 maja 1930), s. 2.. Потым паглыбіў свае медыцынскія веды ў ВенеPiekarski М. Muzycy i muzyka w kręgu rodziny Węsławskich w Wilnie, «Muzyka», 2002, 2, s. 63-90..

Пасля заканчэння вучобы працаваў урачом у Даўгінаве, але хутка пераехаў у ВільнюKurіer Poznański, R.25, nr 259 (6 czerwca 1930) — wyd. wieczorne, s. 4.. Разам з жонкай кіраваў літаратурна-музычным салонам. Быў членам Таварыства шубраўцаў. Належаў да Віленскага таварыства «Лютня»Sprawozdanie z Działalności Wileńskiego Towarzystwa «Lutnia» za Rok 1908, Wilno 1908, s. 22.. У 1888 г. заснаваў у Вільні тайнае Таварыства нацыянальнай асветы. Быў членам Нацыянальнай лігі і некаторы час займаў пасаду яе камісара на ВіленшчынеDziennik Wileński, R.14, nr 123 (29 maja 1930).. Быў адным з заснавальнікаў і кіраўнікоў Нацыянальна-дэмакратычнай партыі (арганізацыйнае афармленне адбылося ў 1897 г.) у Вільні і ваколіцах.

Падчас выбараў у І Дзяржаўную думу Расійскай імперыі ў 1906 г. быў старшынёй Цэнтральнага выбарчага камітэта Вільні. Пасля выбараў далучыўся да Краёвага камітэта Літвы і Русі, які падтрымліваў Краёвае кола Літвы і Русі ў ДумеKurіer Warszawski, R.86, nr 358 (29 grudnia 1906), s. 1.. Быў адным з заснавальнікаў Віленскага аддзялення Польскага гімнастычнага таварыства «Сокал»Dziennik Wileński, R.14, nr 122 (28 maja 1930), s. 1.. Быў адным з сузаснавальнікаў часопіса «Zorza Wileńska». Быў членам праўлення Службы хуткай медыцынскай дапамогі ў ВільніSłowo, R.19, nr 297 (29 grudnia 1900), s. 2.. Належаў да Віленскага дабрачыннага таварыстваPodernia К.Wileńskie Towarzystwo Dobroczynności: w stuletnią rocznicę założenia, Wilno 1907, s. 62., а таксама быў членам праўлення Таварыства догляду за дзецьміKalendarz Ilustrowany «Kurіera Litewskiego» na Rok 1910 R. 2, Wilno 1910, s. 61. і адным з заснавальнікаў Таварыства хуткай медыцынскай дапамогі ў ВільніDziesięciolecie Towarzystwa Doraźnej Pomocy Lekarskiej w Wilnie: 1902—1912, Wilno 1913, s. 13..

У 1915 г., падчас нямецкай акупацыі, увайшоў у склад Віленска-Ковенскага Грамадзянскага камітэтаСмалянчук А. Ф. Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864—1917 г., Гродна 2001, с. 233, 239.Pukszto A. Między stołecznością a partykularyzmem. Wielonarodowościowe społeczeństwo Wilna w latach 1915—1920, Toruń 2006, s. 22, 34, 38, 47.. У тым жа годзе ўзначаліў Адукацыйны камітэт у Вільні. У 1916 г. увайшоў у склад Польскага камітэта ў Вільні, які паўстаў на аснове створанага яшчэ ў 1914 г. Польскага камітэта дапамогі ахвярам вайны і быў, з аднаго боку, дабрачыннай арганізацыяй, з другога, цэнтрам арганізацыі ўсіх польскіх грамадска-палітычных сіл Віленшчыны. У 1916 г. быў заснавальнікам Таварыства каталіцкай школыKalendarz Gazety Wileńskiej na Rok 1932, Wilno 1932, s. 234—244.. Быў загадчыкам аддзялення дзіцячых сняданкаў у школах Польскага таварыства дапамогі ахвярам вайныDziennik Wileński, R. 2, nr 159 (15 lipca 1917), s. 4.. Падчас нямецка-савецкіх мірных перамоў у Брэсце падпісаў шэраг дакументаў у снежні 1917 — лютым 1918 гг. ад імя Аб’яднаных польскіх палітычных партый на Літве, адрасаваных германскім уладам, у якіх сцвярджалася права нацый на самавызначэнне і адстойвалася ідэя федэрацыі Польшчы і Літвы. У 1919 г. быў арыштаваны бальшавікамі і некаторы час зняволены ў ЛукішкахGazeta Warszawska, R. 142, nr 268 (2 października 1922), s. 6..

У 1918 г. ён быў абраны дэпутатам Віленскай гарадской радыDziennik Wileński, R. 3, nr 271 (21 listopada 1918), s. 2.. У 1919 г. заснаваў і стаў першым кіраўніком Польскага школьнага таварыства ўсходніх зямель, пасаду, якую займаў да канца свайго жыцця. У 1920 г. быў раённым школьным інспектарам у ВільніDziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich, R. 2, nr 4 (20 stycznia 1920) = nr 48, s. 39.. У тым жа годзе стаў членам Камітэта па аб'яднанні ўсходніх памежных зямель з Польскай РэспублікайGazeta Warszawska, R. 140, nr 105 (17 kwietnia 1920), s. 3.. Быў ганаровым хросным бацькам віленскага аддзялення Нацыянальнай арганізацыі жанчын, заснаванай яго жонкай Эміліяй Вэнслаўскай. Быў намеснікам старшыні віленскага аддзялення Таварыства культуры і дабрабыту імя Адама МіцкевічаZorza, R. 58, nr 6 (11 lutego 1923), s. 71.. Удзельнічаў у арганізацыі будаўніцтва помніка Адаму Міцкевічу ў Вільні, стаўшы членам будаўнічага камітэтаOdezwa Komitetu Budowy Pomnika Adama Mickiewicza w Wilnie [online], s. 1.. Падчас выбараў у Сойм Сярэдняй Літвы далучыўся да Польскага цэнтральнага выбарчага камітэтаOdezwa [Inc.:] Rodacy! Rzeczpospolita Polska, dźwignięta przed laty kilka z grobu, jednoczy stopniowo wszystkie swoje dzielnice […] : Wilno, dnia 1 grudnia 1921 r, 1921..

У 1925 г. быў абраны ганаровым суддзём горада ВільніDziennik Urzędowy Delеgata Rządu w Wilnie, R. 4, nr 3 (31 marca 1925), s. 23.. У тым жа годзе стаў старшынёй Гарадской культурна-тэатральнай камісііKurіer Warszawski, R.105, nr 19 (19 stycznia 1925) — dod. poranny, s. 6.. Падчас парламенцкіх выбараў 1928 г. далучыўся да прэзідыума Каталіцка-Нацыянальнага выбарчага камітэтаKurіer Poznański, R.23, nr 18 (12 stycznia 1928), s. 1.. У 1929 г. ён далучыўся да Нацыянальнага камітэта па святкаванні дзясятай гадавіны Версальскага мірнага дагавораKurіer Poznański, R.24, nr 289 (25 czerwca 1929) + dod., s. 1.. З нагоды 350-годдзя Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя яму была прысуджана ганаровая ступень доктара гэтага ўніверсітэтаSłowo, R.8, nr 239 (16 października 1929) = nr 2149, s. 3.. Быў віцэ-прэзідэнтам Саюза польскіх адукацыйных таварыстваў, членам Таварыства сяброў навукі ў ВільніSprawozdanie ze Stanu T-wa Przyjaciół Nauk w Wilnie w r. 1929/1930, Wilno 1931, s. 7., Віленска-Навагрудскай медыцынскай палаты, ганаровым членам Віленскага медыцынскага таварыства і ганаровым прэзідэнтам Асацыяцыі лекараў Віленскага гарадскога фонду аховы здароўя.

Памёр пасля доўгай і цяжкай хваробы 27 мая 1930 г. у ВільніSprawozdanie z Działalności Zarządu Centralnego P.M.S.Z.W. za Czas… 1930/1931, Wilno 1931, s. 1-5.. 29 мая пахаваны на могілках Росы ў ВільніVilniaus miesto kapinių registras [online], zemelapiai.vplanas.lt [dostęp 2025-05-09] (lit.).. Яго пахаванне ператварылася на вялікую дэманстрацыю нацыяналістычных колаў.

 Сям’я і дзеці 
Брат — Міхал Вэнслаўскі, юрыст, дэпутат ІІ Дзяржаўнай Думы, гарадскі галава Вільні ў 1905—1916 гадах.

21 лютага 1884 года ў касцёле Святога Аляксандра ў Варшаве ажаніўся з Эміліяй Францішкай Сарыюш-Бельскай (1863—1921), польскай перакладчыцай, публіцысткай, польскай грамадскай і жаночай дзеячкай; у 1919 г. арганізавала і ўзначаліла Віленскае аддзяленне Нацыянальнай арганізацыі жанчынGenealodzy PL Genealogia, Akt ślubu Witolda Jana Narcyza Węsławskiego i Emilii Franciszki Bielskiej [online], metryki.genealodzy.pl [dostęp 2025-04-27] (ros.)..

Дзеці:

 дачка Яніна (у шлюбе Бурхардт) (1887 — пасля 1939) — польская грамадская і палітычная дзеячка нацыянальна-дэмакратычнага кірунку, публіцыстка, з 1925 г. узначальвала Віленскае аддзяленне Нацыянальнай арганізацыі жанчын;
 сын Станіслаў (1896—1942) — адвакат, культурны дзеяч у Вільні міжваеннага перыяду. З 1939 г. удзельнічаў у падпольным руху на Віленшчыне, быў акруговым дэлегатам Польскай падпольнай дзяржавы ў Вільні; у ліпені 1942 г. арыштаваны нямецкімі акупантамі і расстраляны падчас 2 снежня 1942 г. масавых забойстваў у Панарах.

Унучка — Галіна Мікулоўская (1917—1998) — дачка Яніны і Аляксандра Бурхардтаў, польская этнограф і музейшчыкWitold Jan Węsławski [online], Wielka Genealogia Minakowskiego [dostęp 2025-05-09]..

 Крыніцы 

 Літаратура 
 Cмалянчук А. Ф. Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864—1917 г. — Гродна: ГрДУ, 2001.
 Piekarski M. Muzycy i muzyka w kręgu rodziny Węsławskich w Wilnie, «Muzyka», 2002, 2, s. 63-90.
 Pukszto A. Między stołecznością a partykularyzmem. Wielonarodowościowe społeczeństwo Wilna w latach 1915—1920. — Toruń: Adam Marszałek, 2006.
 Sejm Wileński 1922: przebieg posiedzeń według sprawozdań stenograficznych w opracowaniu kancelarji sejmowej. — Wilno: Wyd-wo Księgarni Józefa Zawadzkiego, 1922.

Катэгорыя:Зняволеныя Лукішскай турмы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1855 годзе
Катэгорыя:Медыкі Польшчы
Катэгорыя:Постаці Вільні
Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на пераклад