Айтадж Тапдыг

Айтадж Тапдыг (поўнае імя: Айтадж Солтан кызы Ахмедава ; (азерб. Aytac Soltan qızı Əhmədova), 18 ліпеня 1993 года, Баку, Азербайджан) — азербайджанская журналістка і палітычная зняволеная; з 2015 года працуе журналістам-рэпарцёрам у Meydan TV.

6 снежня 2024 года была арыштаваная ў рамках крымінальнай справы, распачатай супраць журналістаў Meydan TV. Айтадж Тапдыг і яшчэ шэсць журналістаў, арыштаваных па справе, былі абвінавачаныя па артыкуле 206.3.2 Крымінальнага кодэкса (кантрабанда, здзейсненая групай асоб па папярэдняй змове).

У цяперашні час яна ўтрымліваецца ў Бакінскім следчым ізалятары Пенітэнцыярнай службы Міністэрства юстыцыі.

 Папярэднія гады 
Айтадж Ахмедава нарадзілася 18 ліпеня 1993 года ў Баку. У 1999 годзе паступіла ў першы клас сярэдняй школы № 8 Насімінскага раёна. У 2010 годзе скончыла сярэднюю школу № 158 Ясамальскага раёна.

У 2010 годзе паступіла ў Азербайджанскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт.

У 2014 годзе скончыла Бакинскую школу журналістыкі (BJM).

 Журналістычная дзейнасць 
З 2015 года працуе журналістам-рэпарцёрам у Meydan TV. У 2022 годзе яна была вядучай праграмы MeyArt, якая выходзіла на Meydan TV. Падчас прафесійнай дзейнасці яна неаднаразова падвяргалася арышту і жорсткаму абыходжанню з боку паліцыі.

У верасні 2015 года яе выкрасціла паліцыя на вуліцы і даставіла ў Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю (ГУБОП) МУС Азербайджана, дзе яна была дапытана пра сваю журналісцкую дзейнасць. Потым, у лютым 2016 года, Айтадж была выклікана ў Следчае ўпраўленне па цяжкіх злачынствах Генеральнай пракуратуры і дапытана як сведка па крымінальнай справе № 142006023, якая была распачата супраць шэрагу службовых асоб Meydan TV 12 мая 2014 года.

3 кастрычніка 2018 года Айтадж Ахмедова была затрымана падчас здымак у пасёлку Забрат Сабунчынскага раёна і даставлена ў 15-е аддзяленне паліцыі Сабунчынскага раённага ўпраўлення паліцыі. Інцыдэнт адбыўся каля 19:00. Ахмедова, якая правяла ў аддзяленні каля трох гадзін, заявіла, што на яе аказвалі фізічны ціск. У яе таксама адабралі штатыў і камеру. Па словах журналісткі, супрацоўнік паліцыі ў цывільным ударыў яе па твары. Намеснік начальніка прэс-службы МУС, палкоўнік паліцыі Орхан Мансурзада, каментуючы інцыдэнт, заявіў, што сцвярджэнні аб тым, што Айтадж Ахмедова падвяргалася ціску з боку паліцыі, далёкія ад праўды. Ахмедова звярнулася ў Генеральную пракуратуру па гэтай справе.

23 мая 2019 года яна была затрымана паліцыяй перад будынкам Адміністрацыі прэзідэнта і на працягу трох гадзін утрымлівалася ў 9-м аддзяленні паліцыі Сабаільскага раённага ўпраўлення паліцыі.

11 лютага 2020 года падчас асвятлення пратэстнага мітынгу кандыдатаў у дэпутаты ў адміністрацыйным будынку Цэнтральнай выбарчай камісіі (ЦВК), Айтадж Ахмедова разам з галоўным рэдактарам Meydan TV Айнур Эльгюнэш была затрымана паліцыяй. У выніку прымянення сілы з боку паліцыянтаў Айтадж Ахмедова атрымала лёгкія цялесныя пашкоджанні. "Рэпарцёры без межаў" (RSF) рэзка асудзілі адбытае і заявілі, што азербайджанскія ўлады знішчаюць плюралізм.

14 снежня 2022 года Айтадж Ахмедова разам з калегай па Meydan TV Хаяле Агаевай адпраўіліся на здымкі акцыі на дарозе Шуша - Ханкенды, але былі затрыманы "людзьмі ў цывільным і чорных масках". Без тлумачэння прычыны іх проста пасадзілі ў машыну і адпраўілі назад. Перад тым, як іх адпусцілі, былі канфіскаваны тэлефоны, а матэрыялы выдалены.

У лістападзе 2024 года Хаяла Агаева і Айтадж Тапдыг былі затрыманы супрацоўнікамі аховы падчас асвятлення акцыі пратэсту актывіста па абароне правоў жывёл К. Мамедлі падчас 29-й сесіі Канферэнцыі бакоў Рамкавай канвенцыі Арганізацыі Аб'яднаных Нацый па змяненні клімату (COP29). Ахоўнікі сілай адвялі Агаеву і Тапдыг у службовае памяшканне, а потым вывелі іх з тэрыторыі мерапрыемства.

Айтадж Ахмедова ўдзельнічала ў феміністычных акцыях, якія праходзілі 8 сакавіка ў 2019-2024 гадах, патрабуючы ад урада Азербайджана прыткнуцца да Стамбулскай канвенцыі, мэтай якой з'яўляецца забеспячэнне роўных правоў мужчын і жанчын у сферы працы і адукацыі, а таксама барацьба з гвалтам над жанчынамі. Яна актыўна ўдзельнічала ў арганізацыі і абвяшчала рэзалюцыі акцый. У 2021 годзе яна была затрымана паліцыяй падчас пратэстнай акцыі і дастаўлена ў аддзяленне паліцыі.

 Арышт і суд (2024) 
Айтадж Ахмедава і яшчэ шэсць журналістаў — галоўны рэдактар Meydan TV Айнур Эльгюнэш, журналісты і рэпарцёры Хаяла Агаева, Айсель Умудова, Націк Джавадлы, журналіст-фрылансер Рамін Дэко, а таксама намеснік дырэктара Бакинскай школы журналістыкі (BJM) Ульві Тахіраў — былі арыштаваныя 6 снежня 2024 года ў Галоўным упраўленні паліцыі Баку ў межах крымінальнай справы, заведзенай супраць Meydan TV. Кожнаму з іх было прад’яўлена абвінавачанне па артыкуле 206.3.2 Крымінальнага кодэкса Азербайджанскай Рэспублікі (кантрабанда, здзейсненая групай асоб па папярэдняй змове). Яны адмаўляюць сваю віну і лічаць арышты звязанымі з іх прафесійнай дзейнасцю.

8 снежня было разгледжана прадстаўленне следчага органа аб выбары меры стрымання ў дачыненні да Айтадж Ахмедава. У Хатаінскім раённым судзе пад старшынствам суддзі Сюльханы Гаджыевай былі разгледжаны прадстаўленні па справе аб мерах стрымання ў выглядзе арышту. Прадстаўленні следчага органа былі задаволены, і ў дачыненні да кожнага з затрыманых, уключаючы Айтадж Ахмедава, была абраная мера стрымання ў выглядзе арышту тэрмінам на 4 месяцы.

Айтадж Ахмедава падала апеляцыйную скаргу на рашэнне Хатаінскага раённага суда ад 8 снежня 2024 года. 13 снежня на судовым пасяджэнні ў Бакинскім апеляцыйным судзе пад старшынствам суддзі Эльбея Алахвердыева апеляцыйная скарга Айтадж Ахмедава была пакінута без задавальнення. У судзе Айтадж Ахмедава не прызнала сябе вінаватай. Яе адвакат Джавад Джавадаў заявіў, што выдача ордэра на арышт журналістаў, у тым ліку Айтадж Ахмедавай, без якіх-небудзь доказаў яе датычнасці да кантрабанды валюты з’яўляецца парушэннем артыкулаў 5 (права на свабоду і асабістую недатыкальнасць) і 18 (абмежаванне правоў і свабод у мэтах, не прадугледжаных Канвенцыяй) Еўрапейскай канвенцыі аб абароне правоў чалавека і асноўных свабод.

 Міжнародная ўвага 
Арышт журналістаў Meydan TV выклікаў рэзкую крытыку. Уплывовыя міжнародныя арганізацыі звярнуліся да ўладаў Азербайджана з заклікам вызваліць журналістаў. Лідары апазіцыйных партый Азербайджана — Партыі Народнага Фронту Азербайджана (AXCP), партыі «Мусават», партыі «Рэспубліканская альтэрнатыва» (REAL), а таксама Нацыянальнай рады дэмакратычных сіл — выступілі з заявамі, у якіх асудзілі арышт журналістаў Meydan TV.

Міжнародная праваабарончая арганізацыя Amnesty International асудзіла арышты журналістаў Meydan TV. «Мы асуджаем апошнія арышты і заклікаем азербайджанскія ўлады неадкладна вызваліць журналістаў і супрацоўнікаў СМІ. Мы баяліся рэпрэсій пасля COP29 і цяпер заклікаем дзяржавы-ўдзельніцы канферэнцыі ААН адрэагаваць на працяглы пераслед у Азербайджане — краіне, якая ўсё яшчэ займае пасаду старшыні COP29», — гаворыцца ў заяве арганізацыі. Паводле Amnesty International, нядаўнія арышты незалежных журналістаў, у тым ліку супрацоўнікаў Meydan TV, з'яўляюцца часткай рэпрэсій, што пачаліся год таму, і скіраваны на падаўленне незалежных крытычных галасоў.

Арганізацыя ў абарону прэсы «Рэпарцёры без межаў» (RSF) таксама асудзіла арышты супрацоўнікаў Meydan TV. У паведамленні на акаўнце RSF у платформе X адзначаецца: «"Рэпарцёры без межаў" асуджаюць гэтыя новыя арышты і заклікаюць неадкладна вызваліць іх і яшчэ 13 журналістаў, што ўтрымліваюцца ў ганебных умовах па надуманых абвінавачаннях».

Базіраваны ў Нью-Ёрку Камітэт па абароне журналістаў (CPJ) таксама асудзіў затрыманне супрацоўнікаў Meydan TV. «Улады Азербайджана павінны неадкладна вызваліць Натыка Джаваджлы, Хаялу Агаеву, Айтадж Ахмедаву, Айнур Эльгюнеш, Айсель Умудову і Раміна Дэко, а таксама больш за дзясятак іншых вядучых журналістаў, арыштаваных за апошнія месяцы па падобных абвінавачаннях, і спыніць беспрэцэдэнтную атаку на незалежную прэсу», — падкрэсліў CPJ.

Міжнародная праваабарончая арганізацыя Article 19 таксама выступіла з асуджэннем арыштаў журналістаў. «Праз некалькі тыдняў пасля кліматычнага саміту ў Баку былі затрыманыя як мінімум 7 журналістаў — большасць з іх з Meydan TV. Рэпрэсіі — гэта чарговае нагадванне пра тое, што Азербайджан не церпіць крытыку і іншадумства. Мы павінны працягваць змаганне супраць ціску на свабоду прэсы», — гаворыцца ў паведамленні арганізацыі ў X.

Праваабарончая арганізацыя Freedom Now таксама далучылася да патрабаванняў спыніць ціск на незалежную прэсу ў Азербайджане. «Азербайджан працягвае жорстка пераследаваць незалежных журналістаў. Апошнім актам рэпрэсій стала затрыманне пяці журналістаў канала Meydan TV па відавочна палітычна матываваных падставах. Мы заклікаем неадкладна вызваліць іх і спыніць гэты пераслед», — гаворыцца ў паведамленні на акаўнце арганізацыі ў X.

Women Press Freedom у сваёй заяве выказала падтрымку Meydan TV і ўсім журналістам у Азербайджане, якія працягваюць рызыкаваць сваёй бяспекай дзеля таго, каб паведамляць праўду. «Змаўчаць прэсу — гэта напад на дэмакратыю», — адзначаецца ў заяве WPF.

Пасол Вялікабрытаніі ў Азербайджане Фергюс Олд таксама рэзка раскрытыкаваў арышты: «Затрыманне журналістаў Meydan TV адразу пасля кліматычнай канферэнцыі COP29 — гэта ляпас дэмакратычным урадам», — напісаў ён у сваім афіцыйным акаўнце X.

 Рэакцыя Дзярждэпартамента ЗША 
11 снежня 2024 года Дзяржаўны сакратар ЗША Энтані Блінкен зрабіў спецыяльную заяву, прысвечаную арыштам актывістаў і журналістаў у Азербайджане, і заклікаў улады краіны вызваліць іх. Баку абвінаваціў Блінкена ў прадузятасці і адхіліў абвінавачанні ў падаўленні грамадзянскіх свабод.

У сваёй заяве пад назвай «Эскалацыя рэпрэсій супраць грамадзянскай супольнасці і СМІ Азербайджана» Блінкен, у прыватнасці, згадаў Руфата Сафарава, Севіндж Вагіфгызы, Азера Гасымлы, Фарыда Мехралізадэ, Бахціяра Гаджыева, нядаўна затрыманых супрацоўнікаў Meydan TV, «а таксама многіх іншых, арыштаваных за іх працу ў галіне правоў чалавека». ЗША заклікаюць урад Азербайджана неадкладна вызваліць іх, падкрэсліў Блінкен. «Злучаныя Штаты глыбока занепакоеныя не толькі гэтымі затрыманнямі, але і ўзмацненнем рэпрэсій супраць грамадзянскай супольнасці і СМІ ў Азербайджане», — гаворыцца ў заяве Дзярждэпартамента ЗША. Міністэрства замежных спраў Азербайджана адрэагавала на заяву Блінкена, абвінаваціўшы Дзярждэпартамент ЗША ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны. Паводле заявы ведамства, такое ўмяшанне працягваецца «цягам апошніх чатырох гадоў», і гэты перыяд стаў «страчанымі гадамі для азербайджана-амерыканскіх адносін».

 Крыніцы 

 Спасылкі 


Катэгорыя:Журналісты Азербайджана