Абскурантызм

Абскуранты́зм (ад , літаральна «які зацямняе»), таксама цемраша́льства — варожае стаўленне да прагрэсу пазнання і асветы, супрацьдзеянне ім з мэтай захавання старых, кансерватыўных традыцый, вераванняў і догм, якія лічацца вечнымі і непахіснымі.

 Гісторыя паняцця 
250пкс|міні|злева|Алегорыя абскурантызму. Мастак Жан-Батыст Карывен

Паняцце «абскурантызм» увайшло ў еўрапейскі лексікон у XVI стагоддзі дзякуючы палемічнаму трактату ў абарону гуманізму «Лісты цёмных людзей».

У Расійскай імперыі з першай чвэрці XIX стагоддзя з'явіўся аналаг — слова «мракобесие» (цемрашальства). Яно ўзнікла як пераасэнсаванне царкоўнага выразу «мрок бесовский» (цемра д’ябальская) і ўпершыню было выкарыстана ў газеце «Северная почта» ў 1818 годзе як пераклад назвы французскай камедыі «La manie des ténèbres» (літаральна «цемраманія»). Пачынаючы з 1820-х гадоў, паняцце стала распаўсюджвацца ў мове перадавой грамадскасці.

У 1840-я гады ў колах рускай рэвалюцыйна-настроенай інтэлігенцыі словы «цемрашальства» і «абскурантызм» выкарыстоўваліся як антонімы прагрэсу, дэмакратычнай свабоды і любові да асветы. У знакамітым лісце да М. В. Гогаля (1847) В. Р. Бялінскі назваў пісьменніка «апосталам невуцтва, паборнікам абскурантызму і цемрашальства». З таго часу да паняцця трывала далучылася азначэнне «рэлігійнага», якое шырока выкарыстоўвалася і ў савецкі час.

 Крыніцы 

 Літаратура 





Катэгорыя:Антыінтэлектуалізм
Катэгорыя:Светапогляд
Катэгорыя:Рысы асобы
Катэгорыя:Філасофія навукі