Аляксандра Карпаўна Дзямідчык

Аляксандра Карпаўна Дзямідчык (; ) — беларуская партызанка-разведчыца з савецкага партызанскага злучэння Сідара Каўпака, школьная настаўніца хіміі, дырэктар сярэдняй школы г. Нароўлі.

 Біяграфія 
Нарадзілася 28 верасня 1911 года ў вёсцы ЗабашавічыАлександра Карповна ДемидчикАлександра Карповна Демидчик Барысаўскага павета Мінскай губерні (Расійская імперыя) у сялянскай сям’і. Бацька быў раскулачаны савецкай уладай і высланы з Беларусі ў адміністрацыйным парадкуАлександра Карповна Демидчик.

Напярэдадні Другой сусветнай вайны працавала школьнай настаўніцай у вёсцы Махаеды Нараўлянскага раёна Палескай вобласці БССРКухараў, С. Сцішанае поле: апавяданні, нарысы, эсэ, літ. партрэты / С. Кухараў. — Мінск : Маст.літ., 1986. — С. 154..

З пачаткам вайны яе муж у 1941 г. быў мабілізаваны ў Чырвоную Армію, а Аляксандра Дзямідчык стала савецкай падпольшчыцай. У красавіку 1942 г. Аляксандра Дзямідчык у Нароўлі сядзела ў адзіночнай камеры, куды была кінута нямецкай паліцыяйБез права на памілаванне. Праект «Не забытыя. Не дараваны».

Калі ўзнікла небяспека арышту падпольшчыцы (бо ў мясцовай нямецкай паліцыі на яе была заведзена крымінальная справа) і калі ў сакавіку 1943 г. у Нараўлянскім раёне з’явіліся партызаны Сідара Каўпака, яна добраахотна пайшла ў савецкае сумское партызанскае злучэнне Сідара Арцёмавіча Каўпака і па ўласнай ініцыятыве была залічана ў разведвальную роту партызанскага злучэнняАлександра Карповна Демидчик. Сваю адзіную дачку Аляксандра Дзямідчык перадала на апеку яе бабуліБережной, И. И. Записки разведчика. — Горький, 1962. — С. 71.. Неўзабаве, па заданні партызан-каўпакоўцаў Аляксандра Дзямідчык пайшла ў Хойнікі, за 30 км, дзе стаяла частка славакаў-фашыстаў на чале з афіцэрам Іозефам Гусарам, якія былі накіраваны ў Беларусь для барацьбы супраць мясцовых савецкіх партызанКухараў, С. Сцішанае поле: апавяданні, нарысы, эсэ, літ. партрэты / С. Кухараў. — Мінск : Маст.літ., 1986. — С. 154.. Савецкая разведка напярэдадні высветліла, што камандзір палка Іозеф Гусар недалюблівае фашысцкія парадкі, таму партызаны і вырашылі накіраваць у Хойнікі свайго агітатараАлександра Карповна Демидчик. Рызыкуючы сваім жыццём, Аляксандра Дзямідчык паспяхова правяла з камандзірам славацкага палка Іозефам Гусарам прапагандысцкую размову. І хоць перайсці на бок савецкіх партызан Гусар не адважыўся, бо фашысты заўсёды па-зверску знішчалі сям’і перабежчыкаў, але дапамагчы савецкім партызанам згадзіўся. Ён распавёў аб размяшчэнні немцаў, іх колькасці і ўзбраенні. Нават паабяцаў, што яго салдаты пры прарыве савецкіх патрызан з акружэння (з «мокрага мяшка» — міжрэчча Прыпяці і Дняпра каля Брагіна і Хойнік) будуць страляць у паветраАлександра Карповна ДемидчикСила памяти. О чём рассказывают письма и документы партизана-ковпаковца Владимира Дыленка.

У час вайны стала добрай патрызанскай разведчыцай, медыцынскай сястрой, сувязной і парторгам разведроты партызан, выконвала адказныя баявыя заданні. Удзельнічала ў 40 баях, разам з партызанскім злучэннем Сідара Каўпака прайшла ўвесь шлях баявых рэйдаў каўпакоўцаў да КарпатПрыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна. — Гомель, 2023. — С. 19.. Яе здольнасць пераконваць і знаходзіць агульную мову з людзьмі выратавала жыццё не аднаму дзясятку партызанХрупкость в силе. Апошняя яе партызанская пасада — намеснік начальніка галоўнай разведкі па палітчастцы сумскога партызанскага злучэння (перайменаванага ў снежні 1943 г. у 1-й украінскую партызанскую дывізію імя двойчы героя Савецкага Саюза С. А. Каўпака)Александра Карповна Демидчик. 12 лістапада 1944 г. дэмабілізавалася з партызанскай дывізііАлександра Карповна Демидчик і асела ў Нароўлі.

У Нароўлі з 1945 па 1947 г. працавала ў сярэдняй школе дырэктарам, у 1947—1950 гг. — настаўніцай хіміі ў той жа школе, у 1950—1966 гг. — зноў дырэктарам там жа (цяпер гэта гімназія горада Нароўлі)Александра Карповна Демидчик. Аляксандра Дзямідчык пасля вайны скончыла педінстытутАлександра Карповна Демидчик. У сваіх мемуарных нататках літаратар Давід Рыгоравіч Сімановіч (1932—2014) упамінае, што Аляксандра Дзямідчык у 1947 г. была яго класным кіраўніком і любіла разказваць нараўлянскім школьнікам пра партызан-каўпакоўцаўСиманович, Д. Г. Витебский вокзал, или Вечерние прогулки через годы / Д. Г. Симанович. — Минск : Асобны, 2006. — 423 с.. Унесла значны ўклад у развіццё народнай адукацыі Нараўлянскага раёнаАллея Славы. Выгадавала трох дачок, якія таксама сталі хімікаміАлександра Карповна Демидчик. Была ініцыятарам паваенных партызанскіх сустрэч у НароўліПрыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна. — Гомель, 2023. — С. 19..

Пасля Другой сусветнай вайны Аляксандры Дзямідчык давялося яшчэ раз сустрэцца са славакам Іозефам Гусарам, палкоўнікам у адстаўцы. У чарговую гадавіну перамогі ў Другой сусветнай вайне з СССР у Чэхаславакію быў адпраўлены савецкі «цягнік сяброўства», у склад дэлегацыі якога была запрошана і Аляксандра Дзямідчык. Падчас параду ў Браціславе Аляксандра Дзямідчык на трыбуне спытала ў міністра абароны Чэхаславакіі пра Іозефа Гусара, які зрабіў добрую справу для савецкіх партызан у 1943 г., дапамогшы каўпакоўцам вырвацца з «мокрага мяшка». Чэхаславацкія ўлады хутка знайшлі Гусара і арганізавалі яго сустрэчу з Аляксандрай Дзямідчык у гасцініцы, дзе адпачывала ветэранка.

Жыла ў Нароўлі па вуліцы Камуністычнай, дом 21Кухараў, С. Сцішанае поле: апавяданні, нарысы, эсэ, літ. Партрэты / С. Кухараў. — Мінск: Маст.літ., 1986. — 319 с. — С. 154.. Памерла ў НароўліПрыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна. — Гомель, 2023. — С. 19., пахавана на другіх нараўлянскіх могілках у 3 км ад горадаНаровля.2020год./Кладбище. — месца пахавання Аляксандры Дзямідчык на 1 хвіліне 2 сякундзе.Валанцёры Нароўлі ўнеслі свой уклад у рамках абласнога суботніка..

 Узнагароды 
Узнагароджана 14 медалямі (у тым ліку, юбілейнымі), 5 ордэнамі (з якіх 4 — баявыя), дзвюма ганаровымі граматамі Міністэрства асветы БССРАлександра Карповна ДемидчикАллея Славы:
 ордэн Чырвонай Зоркі,
 ордэн Знак Пашаны,
 ордэн «Крыж Грунвальда» 2-й ступені Польскай Народнай Рэспублікі,
 чэхаславацкі ордэнАлександра Карповна Демидчик,
 ордэн Айчыннай вайны II ступені — атрымала 6 красавіка 1985 г. Александра Карповна ДемидчикАлександра Карповна Демидчик
 медаль «Партызану Айчыннай вайны» 2-й ступені,
 медаль «За працоўнае адрозненне»,
 медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»,
 юбілейныя медалі.

Аляксандра Дзямідчык таксама была прадстаўлена да звання Героя Савецкага Саюза, але звання не атрымала, бо савецкія ўлады не хацелі даваць такое званне дачцы раскулачанага і высланага з Беларусі селянінаАлександра Карповна Демидчик. Тым не менш, Аляксандра Дзямідчык засталася ў доўгай і светлай памяці народаў СССРАлександра Карповна Демидчик.

 Ушанаванне памяці 
Аб легендарнай беларускай партызанцы пісалася ў многіх савецкіх мастацкіх і мемуарных кнігах і апавяданнях: Сідар Арцёмавіч Каўпак у сваёй кнізе «Ад Пуціўля да Карпат» (1945), Пётр Пятровіч Вяршыгара ў сваёй кнізе «Людзі з чыстым сумленнем» (1946), Іван Іванавіч Беражны ў сваёй кнізе «Запіскі разведчыка» (1962), Сямён Ілліч Стральцоў у сваёй кнізе «Белыя прывіды» (1975) і інш.

Опера «Арлінае племя Каўпака» прысвечана Аляксандры Карпаўне ДзямідчыкАлександра Карповна Демидчик, а паэма «Аляксандра Дзямідчык» пакладзена на музыкуАлександра Карповна Демидчик.

У вядомай савецкай гістарычнай кінатрылогіі «Дума пра Каўпака» Аляксандру Карпаўну Дзямідчык (у фільме «Тоня») гуляе Наталля Фёдараўна ГвоздікаваАлександра Карповна Демидчик. А ваенны эпізод біяграфіі Аляксандры Дзямідчык з Іозефам Гусарам (у фільме латышскі акцёр Олгертс Шалконіс (1931—2018)) адлюстраваны ў другім фільме кінатрылогіі — «Буран»Александра Карповна Демидчик.

У Нароўлі імя і фатаграфія Аляксандры Дзямідчык былі размешчаны на пастаменце з таблічкай у Алеі Славы Нараўлянскага раёна (адкрытай 6 лістапада 2010 г.)Аллея СлавыАллея СлавыПрыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна. — Гомель, 2023. — С. 19..

 Крыніцы 

 Літаратура 
 Бережной, И. И. Записки разведчика / И. И. Бережной. — Горький: Горьковское книжное издательство, 1962. — 508 с.
 Брайко, П. Е. Внимание, Ковпак! / П. Е. Брайко, О. С. Калиненко. — М.: Изд-во ДОСААФ, 1975. — 2-е изд. — 482 с.
 Кухараў, С. Сцішанае поле: апавяданні, нарысы, эсэ, літ. партрэты / С. Кухараў. — Мінск : Маст.літ., 1986. — 319 с.
 Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна / В. С. Новак [і інш.]. — Гомель : Рэдакцыя газеты «Гомельская праўда», 2023. — 243 с.
 Симанович, Д. Г. Витебский вокзал, или Вечерние прогулки через годы / Д. Г. Симанович. — Минск : Асобны, 2006. — 423 с.

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Нароўлі