Ар'е-Леб бен-Ашэр

Ар'е-Леб Бэн-Ашэр, таксама  Ар'е-Лейб-Гінзбург (1695-1785), - літвацкі рабін; талмудычны карыфей, вядомы ў рабінскім свеце больш пад імем самага вядомага з яго твораў «Шаагат Ар'е» ("Рыканне льва").

 Біяграфія 
Нарадзіўся каля 1695 года ў Пінску, дзе яго бацька, рабі Ашэр, доўга быў рабінам.

У 1733 годзе ён заснаваў у Мінску ешыбот, які неўзабаве прыцягнуў шмат студэнтаў з Беларусі і Літвы. Рознагалоссі ў метадах навучання паміж Ар'е Лебам і Ехіэлем Гейльпрынам, кіраўніком іншага ешыбота ў Мінску, прывялі да вялікіх канфліктаў паміж выкладчыкамі і студэнтамі двух устаноў. Гейльпрын быў супраць метаду пілпулу, які выкарыстоўваў Ар'е Леб для стымулявання розумаў сваіх вучняў. Аднак ва ўступе да свайго знакамітага тома рэспонсаў «Шаагат Ар'е» сам Ар'е Леб крытычна ставіцца да ролі пілпула ва ўстанаўленні «праўды Торы».

Нярэдка адкрыта выказваў сваё меркаванне аб сучасных яму знакамітасцях, чым нажыў сабе ворагаў, якія ўсяляк ціснулі на яго, так што ў 1742 годзе ён быў вымушаны пакінуць Мінск назаўжды. Адна легенда распавядае, што адзін яго неасцярожны водгук аб прамове састарэлага рабіна Ехіэля выклікаў супраць яго буру абурэння; яго публічна вывезлі ў брудным сялянскім возе, пры агульным глумленні, за горад, нягледзячы на канун суботы. Ганебная працэсія, абвяшчае легенда, не паспела дайсці да Турэцкай гары, як адна прадаўшчыца суботніх булак, якую звалі Блюмке, прабралася са сваімі кошыкамі да воза і перадала яму тры суботнія хлябы, за што апошні блаславіў яе багаццем і славай. Гэтая жанчына неўзабаве разбагацела і пабудавала малельню, якую празвалі «Блюмкінай». А праз праклён Ар'е-Лебам яўрэйскага квартала Менска, там з тых часоў не праходзіла і года без пажару. 

Паводле сведчання Саула Гінзбурга яшчэ напрыканцы ХІХ стагоддзя сярод мінскіх яўрэяў было пашырана ўяўленне пра праклён Ар'е-Лебам Мінска:Рака Свіслач, ля якой размешчаны горад, даволі бедная, у спякотны летні сезон яна месцамі была настолькі мелкай, што тут магла б перайсці нават курыца. Аднак не праходзіла і года, каб у Свіслачы не загінула некалькі чалавек (у ёй ёсць і даволі глыбокія месцы). Яўрэі тлумачылі гэта тым, што знакаміты талмудыст, аўтар «Шаагас Ар'е», рабін Ар'е Лейб бен Ашэр, якога ў 1742 годзе выгналі з Мінска за незалежнасць меркаванняў — яго вывезлі з горада напярэдадні суботы з публічным высмейваннем на сялянскім возе, — пракляў грамаду, якая так моцна яго абразіла, каб рака Свіслач штогод паглынала пэўную колькасць людзей са свайго асяроддзя. Яны называлі дакладную ​​колькасць, але я забыўся. Вера ў тую легенду была настолькі моцнай, што, памятаю, нашы бацькі дазвалялі нам купацца ў рацэ толькі пасля таго, як ужо напоўнілася сакраментальная колькасць патанулых, прадвызначаная праклёнам знакамітага рабіна.Новым лектарам ешыбота ў Мінску быў прызначаны 19-гадовы вучань Ар'е — Леба-рабі Рафаіл.

Пакінуўшы Мінск, Ар'е-Леб адправіўся ў той горад, дзе яго бацька быў рабінам. Спачатку ён займаўся меламедствам, a затым заступіў на месца састарэлага бацькі. Акрамя звычайнай рабінскай практыкі, якая тычыцца рэлігійнага рытуалу, на рабіне таксама ляжала абавязак разбіраць ўсякія непаразуменні, якія ўзнікалі паміж суполкамі, і цяжбы паміж прыватнымі асобамі. Ар'е-Лёб, знайшоўшы магчымасць перадаць гэтыя працы свайму брату, рабі Ісааку-Абрагаму, вярнуўся да меламедства. Пазней рабі Рафаіл заняў іх рабінскае месца.

Каля 1750-1755 гг. Ар'е-Леб быў абраны рабінам у Валожын. Там ён стаў збіраць усе свае навелы, запісаныя на працягу многіх гадоў, утварыўшы з іх кнігу — «Шаагат Ар'е» («Рыканне льва»). У Літве ў той час не было ніводнай яўрэйскай друкарні, і ён адправіўся ў Германію; там ён наведаў Берлін і Франкфурт-на-Одэры, дзе яго кніга была надрукаваная (1756). "Варта спраўляць жалобу за прафанацыю Торы рабінамі-ілжэнастаўнікамі", - кажа ён у кнізе ў рэзкіх выразах, крытыкуючы нават такіх аўтарытэтаў, як рабі Якаў Там. Сачыненне вытрымала шмат выданняў: Брун (1797), Вена (1799) і Славута (1833) з глосамі Майсея Ар'е Лёб Бэн-Іошуа з Вільні.

Надрукаваўшы сваю працу за мяжой, Ар'е-Лёб вярнуўся на радзіму і пасяліўся ў мястэчку Смілавічы, дзе знаходзіўся былы яго вучань, «раённы» рабін Рафаіл. Са Смілавічаў Ар'е-Лёб неўзабаве зноў трапіў у Валожын, дзе яго зноў абралі рабінам. З яго вучняў вядомыя рабіны-браты Сімха і Хаім; апошні потым стаў рабінам Валожына і заснавальнікам (1803) вядомага Валожынскага ешыбота.

У 1764 годзе ён пакінуў Валожын назаўжды, пусціўся ў шлях з горада ў горад па кірунку да мяжы. Прыбыўшы ў Вільню, ён наведаў Віленскага гаона і рабі Самуіла.

На Вялікдзень 1765 года ён дабраўся да Глогау (на Одэры, y мяжы рускай Польшчы), дзе тады рабінам быў Берыш, які атрымаў ад габрэйскай абшчыны Меца (Францыя) запрашэнне, за смерцю мясцовага рабіна, заняць вакантную пасаду. Берыш саступіў месца Ар'е-Лебу. Забяспечаны ў Глогау некаторымі сродкамі і прыстойным касцюмам, сямідзесяцігадовы Ар'е-Лёб адправіўся ў Мец, дзе яму была наладжана ўрачыстая сустрэча. Абранне ў рабіны было пацверджана каралеўскім дэкрэтам (кастрычнік 1766 года).

Новы вучань, Гедалія Ратэнберг, перапісаў яго працы ў форме талмудычных трактатаў («Рош-гашана», «Хагіга» і «Мегіла"), і яны былі ў 1781 годзе выдадзены ў Мецы.

Калі ў 1782 годзе граф Правансальскі, будучы Людовік XVIII, прыбыў у Мец і ў пятніцу ўвечары адправіўся ў сінагогу, ля уваходу яго сустрэлі прадстаўнікі абшчыны з рабінам Ар'е-Лебам на чале. Прынц міласціва выслухаў прывітанне яўрэяў і прыняў дабраславенне рабіна, які разам з тым перадаў яму скрутак Запавету. Вобраз сівога патрыярха зрабіў добрае ўражанне на прынца.

Смерць Ар'е-Леба, якая адбылася 23 чэрвеня (3 ліпеня) 1785 г., выклікала цэлую літаратуру надмагільных прамоваў як з боку рабінаў, так і з боку прадстаўнікоў новаяўрэйскага асветніцтва (Гаскалы).

Славуты французскі гісторык Марк Блок быў далёкім нашчадкам Ар'е Леба.

 Спасылкі 
Катэгорыя:Памерлі ў Мецы
Катэгорыя:Вікіпедыя:Старонкі з неадназначнымі геаланцужкамі
Катэгорыя:Памерлі ў 1785 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пінску
Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1695 годзе
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі

Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі
Катэгорыя:Рабіны Беларусі
Катэгорыя:Талмудысты