Перамешчаная асоба

Пераме́шчаная асо́ба (англ. displaced person, DP) — чалавек, які быў вымушаны пакінуць месца сталага жыхарства ў выніку вайны, гвалту, пераследу, масавых парушэнняў правоў чалавека ці стыхійных бедстваў і/або ў выніку адміністрацыйных дзеянняў (напрыклад, дэпартацыі). У вузкім гістарычным значэнні тэрмін DP ужываецца найперш да людзей, якія апынуліся па-за сваім домам у Еўропе ў 1944—1952 гадах у сувязі з падзеямі Другой сусветнай вайны і яе наступствамі.

 Вызначэнне і тэрміналогія 
У сучасным ужытку «перамешчаная асоба» часта выкарыстоўваецца як агульны тэрмін для розных катэгорый вымушана перамешчаных людзей, у тым ліку:
 бежанцаў (асобы, што перасеклі міжнародную мяжу і шукаюць абароны ў іншай дзяржаве);
 унутрана перамешчаных асоб (асобы, што былі вымушаны пакінуць дом, але засталіся ў межах сваёй краіны);
 асоб, вымушаных да перамяшчэння праз ваенныя дзеянні, акупацыю, этнічныя чысткі, палітычны пераслед або дэпартацыі.

Тэрмін ужываецца паралельна з паняццямі «вымушанае перамяшчэнне», «прымусовае перасяленне», «дэпартацыя», «эвакуацыя», «рэпатрыяцыя», а ў пасляваенным кантэксце — таксама «DP-лагеры» (лагеры перамешчаных асоб).

 Перамешчаныя асобы пасля Другой сусветнай вайны 
Падчас вызвалення Еўропы саюзніцкія войскі сутыкнуліся з мільёнамі людзей, якія апынуліся далёка ад дому: былымі вязнямі канцлагераў і гета, ваеннапалоннымі, прымусовымі рабочымі, уцекачамі і асобамі, вывезенымі або перамешчанымі нацысцкім рэжымам. Значная частка такіх людзей пасля 1945 года знаходзілася ў Германіі, Аўстрыі і Італіі; для іх выкарыстоўваўся адміністрацыйны тэрмін displaced persons (DP).

 Лагеры для перамешчаных асоб і адміністрацыя 

Для часовага размяшчэння і дапамогі ствараліся лагеры і цэнтры для DP. Імі кіравалі ўлады саюзнікаў у акупацыйных зонах, а таксама міжнародныя гуманітарныя структуры. Важную ролю ў забеспячэнні жыллём, харчаваннем, медычнай дапамогай і ўлікам перамешчаных асоб адыгрывала Арганізацыя дапамогі і аднаўлення Аб’яднаных Нацый (ЮНРРА) пры ААН.

У лагерах паступова ўзнікалі школы, культурныя асяродкі, друкаваныя выданні, рэлігійныя і грамадскія арганізацыі. Пры гэтым многія лагеры былі размешчаныя ў былых вайсковых казармах або нават на тэрыторыях, звязаных з нацысцкай інфраструктурай, што ўплывала на ўмовы жыцця і ўспрыманне пасляваеннай рэальнасці.

 Беларусы ў лагерах для перамешчаных асоб 

Паводле даследавання Яна Максімюка, у першыя пасляваенныя гады перамешчаныя асобы з усходнееўрапейскіх тэрыторый, у тым ліку беларусы, жылі ў атмасферы страху перад прымусовай рэпатрыяцыяй, звязанай з дзейнасцю савецкіх рэпатрыяцыйных місій; аўтар адзначае, што гэтая пагроза захоўвалася да часу, калі савецкія місіі былі вымушаныя пакінуць Заходнюю Германію (вясна 1949 года).

У той жа працы прыводзіцца тлумачэнне слабой арганізаванасці часткі беларускіх перамешчаных асоб: акупацыйныя ўлады часта ўлічвалі людзей паводле даваеннай дзяржаўнай прыналежнасці, таму беларусаў з тэрыторый даваеннай Польшчы залічвалі да палякоў, а з БССР — да «савецкіх грамадзян», што ўплывала на размяшчэнне ў лагерах; асобна адзначаецца і практыка замоўчвання беларускай нацыянальнасці з боязі рэпатрыяцыі.

 Рэпатрыяцыя і перасяленне 
Пасля вайны ўлады саюзнікаў імкнуліся да хуткай рэпатрыяцыі — вяртання людзей у краіны паходжання. Аднак частка перамешчаных асоб не магла ці не хацела вяртацца праз страх пераследу, антысемітызм, знішчэнне супольнасцяў, змены межаў і палітычных рэжымаў.

Для арганізаванага вырашэння праблемы бежанцаў і перамешчаных асоб узамен ЮНРРА была створана Міжнародная арганізацыя па справах бежанцаў — міждзяржаўная структура, якая займалася дапамогай, адборам катэгорый, што падлягалі міжнароднай абароне, а таксама праграмамі перасялення ў краіны, гатовыя прымаць уцекачоў і перамешчаных асоб (ЗША, Канада, Аўстралія, краіны Лацінскай Амерыкі і інш.). Да пачатку 1950-х гадоў большая частка пасляваенных лагераў у Еўропе была закрыта.

 Памяць і значэнне 
Пасляваенны досвед працы з перамешчанымі асобамі стаў адным з фактараў, што паўплывалі на развіццё міжнародных механізмаў абароны бежанцаў і гуманітарных стандартаў, а таксама на практыкі дакументавання, уліку і перасялення людзей, вымушаных пакінуць дом у выніку ўзброеных канфліктаў.

 Гл. таксама 
 Лагеры для перамешчаных асоб пасля Другой сусветнай вайны
 Беларускія лагеры для перамешчаных асоб
 Беларуская гімназія імя Янкі Купалы
 Арганізацыя дапамогі і аднаўлення Аб’яднаных Нацый
 Бежанцы
 Дэпартацыя
 Прымусовая праца
 Халакост
 Арганізацыя Аб’яднаных Нацый
 Міграцыя

 Зноскі 

 Літаратура 








Катэгорыя:Міграцыя насельніцтва
Катэгорыя:Бежанцы
Катэгорыя:Другая сусветная вайна
Катэгорыя:Гуманітарная дапамога
Катэгорыя:Лагеры для перамешчаных асоб
Катэгорыя:Наступствы Другой сусветнай вайны