Вершалін

Вершалін () — закінутая вёска ў гміне Крынкі Сакольскага павета Падляскага ваяводства Польшчы. Размешчана прыкладна за 1,5 км ад вёскі Старая Грыбоўшчына. Вёска была створана ў 1930-я гады прыхільнікамі Альяша Клімовіча, кіраўніка праваслаўнага культу. 

 Назва 
Назва паходзіць ад рэчкі Вершаліны, асновай слова ёсць «верх». Прыхільнікі культу Альяша Клімовіча часам выкарыстоўвалі назву Свершалін, ад царкоўнаславянскага слова «совершати».

 Гісторыя 
злева|міні|250x250пкс|Вершалін, зіма 1939 года
Вёска (якую таксама называлі хутарам, калоніяй або мястэчкам) была заснавана ў лесе каля Старой Грыбоўшчыны Альяшом або Ільём Клімовічам, праваслаўным лідарам культу. Ён хацеў, каб Вершалін стаў «Новым Іерусалімам» і сталіцай усяго свету.

Ілья Іванюк, Юзаф Мірон і Міхал Мінюк, што былі паслядоўнікамі Клімовіча, пачалі будаваць драўляныя хаты і хлеў для паломнікаў. Да сярэдзіны 1930-х гадоў дзясяткі людзей вырашылі пасяліцца ў Вершаліне. З часам насельніцтва вёскі дасягнула пары соцень чалавек.

Павел Валошын спрабаваў пабудаваць ветравую электрастанцыю, якая б забяспечвала вёску электрычнасцю. Яго планы праваліліся праз адсутнасць ветру каля Вершаліна. Спроба атрымаць гідраэлектраэнергію таксама не мела поспеху. Клімовіч планаваў пабудаваць царкву, бальніцу, кветкавую краму, школу і манастыры на кожным краі Вершаліна. Польскі ўрад не дазволіў будаўніцтва царквы.

Людзі пачалі пакідаць Вершалін пасля таго, як Клімовіч быў арыштаваны бальшавіцкімі ўладамі ў кастрычніку 1939 года. У часе Другой сусветнай вайны немцы разабралі дзве хаты ў Вершаліне і перабудавалі іх у Востраве Паўднёвым і Лешчанах.

Да 1960-х гадоў на скрыжаванні каля Вершаліна стаяў крыж з надпісам кірыліцай. Апошнім жыхаром вёскі быў Барыс Валошын, сын Паўла. Паведамляецца, што ён таксама быў апошнім прыхільнікам Клімовіча. У Вершаліне захавалася некалькі будынкаў. Людзі, якія цікавяцца Клімовічам, наведваюць апусцелую вёску. Яе тэрыторыя належыць да Крынкаўскага лясніцтва. Там быў створаны гістарычны тэматычны парк. Памятныя рэчы з Вершаліна захоўваюцца ў Музеі ікон у Супраслі.

 У культуры 
У 1974 годзе беларускі пісьменнік Аляксей Карпюк апублікаваў кнігу «Вершалінскі рай».

Польскі антраполаг і рэлігіязнаўца Уладзімір Паўлючук даследаваў культ у 1967 годзе. Спачатку ён публікаваў вынікі сваіх даследаванняў у навуковых выданнях і газетах, а пазней, у 1974 годзе, сабраў іх у публіцыстычную кнігу пад назвай «Вершалін. Рэпартаж пра канец свету» (Wierszalin: Reportaż o końcu świata). У 2004 годзе Паўлючук таксама выдаў мастацкі твор «Юда» (Judasz), сюжэт якога засяроджаны на падзеях вакол Клімовіча і Вершаліна.

Тэатр «Вершалін» (Teatr Wierszalin) названы ў гонар вёскі і культу Клімовіча. Адзін з яго спектакляў рэжысёра Пятра Тамашука пад назвай «Вершалін. Рэпартаж пра канец свету» ёсць драматычнай адаптацыяй частак кнігі Паўлючука.

У 2011 годзе выйшаў дакументальны фільм Януша Гаўрылюка «Апошні жыхар сталіцы свету», прысвечаны паселішчу.

У 2025 годзе польскі блэк-метал гурт Patriarkh выпусціў канцэптуальны альбом пад назвай «Пророк Илия» (Prorok Ilja), які падрабязна расказвае гісторыю Клімовіча. Кожная з песень альбома мае назву Вершалін (Wierszalin) з парадкавым нумарам.

 Крыніцы 

 Спасылкі