Хаім Хайкл з Індуры

Хаім Хайкл (Чайка) Левін з Індуры (каля 1730  — 13 сакавіка 1787), таксама вядомы як Амдурскі рэбе, быў хасідскім рэбе і пісьменнікам XVIII стагоддзя, які з'яўляецца адным з заснавальнікаў літоўскага хасідызму. Да яго ў Індуру з'язджаліся хасіды з усяго ВКЛ. 

Вядучы вучань Дова Бера з Мяжэрыча, у 1773 годзе ён заснаваў хасідскую дынастыю Амдур у Індуры, дзе сутыкнуўся з жорсткім супраціўленнем з боку мясцовых міснагдым. Нягледзячы на гэта, Хаім Хайкл заклаў падмурак для некалькіх важных хасідскіх прынцыпаў. Яго трактат «Дзіврэй Тора» быў пасмяротна апублікаваны ў 1891 годзе ў Варшаве пад назвай «Хаім В'Хесед», і цяпер з'яўляецца важнай хасідскай працай.

 Раннія гады 
Нарадзіўся каля 1730 года, згодна з хасідскай традыцыяй, ён паходзіў з непарыўнай лініі цадзікаў. Яго бацька, рабі Шмуэль Левін (1700–1765), быў заўзятым міснагідам. У маладыя гады Хаім Хайкл служыў кантарам у Карліне, а пазней бацька адправіў яго вучыцца ў ешыбот Віленскага гаона, дзе Хаім стаў адным з найбліжэйшых вучняў духоўнага правадыра артадаксальнага іўдаізму на Літве. Ва ўзросце каля дваццаці гадоў Хаім Хайкл пазнаёміўся з хасідызмам праз Аарона з Карліна, яны разам паехалі ў Мяжэрыч вучыцца ў Дова Бера, які неўзабаве прыняў Хаіма Хайкла ў якасці свайго вядучага вучня.

 Рабінская кар'ера 
Пасля смерці Доў Бера ў 1772 годзе Хаім Хайкл неўзабаве пасяліўся ў Індуры, дзе праз год, у 1773 годзе, заснаваў свой уласны хасідскі двор. У наступныя гады ён неўзабаве стаў самым заўзятым і бескампрамісным прыхільнікам хасідызму ў Літве і Беларусі. Ён адправіў некалькіх паслоў, каб распаўсюджваць амдурскі хасідызм у свеце, што прывяло да таго, што тысячы маладых хасідаў-літвакоў сцякаліся да яго двара. Гэта раззлавала мясцовых міснагдымаў, што прывяло да пачатку другога раўнда палемікі паміж дзвюма групоўкамі ў 1781 годзе. Некаторыя міснагдымы нават распаўсюджвалі чуткі пра тое, што Хаім Хайкл есць малако і мяса разам, парушаючы тым самым законы Кашрута. Асноўная інфармацыя пра двор Хайкла паходзіць галоўным чынам з апісанняў аўтара антыхасідскага трактата "Зімрата Ам ха-Арэца", які некаторы час пражыў у Індуры, каб даведацца больш пра хасідызм. Ён пакінуў нам багатае, і падрабязнае апісанне падзей у мясцовым хасідскім двары.  У гэтым апісанні Хаім Хайкл паўстае як энергічны прапагандыст распаўсюджвання хасідызму і як заснавальнік двара, дзе адбываліся фармальныя мерапрыемствы па прыёме гасцей і забеспячэнні ежай тых, хто ўваходзіў у яго вароты. Антыхасідскі аўтар апісвае эмісараў — на яго мове mesitim («разбэшчвальнікі, падбухторшчыкі») — якіх Хаім Хайкл пасылаў, каб пераканаць маладых людзей наведаць яго двор. Вобраз, які культывалі яго ворагі, вымусіў Сямёна Дубнова апісаць яго як «бунтарскага цадзіка, які ненавідзіць рабінат усім сэрцам»Biale, David; Assaf, David; Brown, Benjamin; Gellman, Uriel; Heilman, Samuel; Rosman, Moshe; Sagiv, Gadi; Wodziński, Marcin (2020-04-14). Hasidism: A New History. Princeton University Press. pp. 123–125. ISBN 978-0-691-20244-0..

Творы Хаіма Хайкла заставаліся рукапіснымі як маёмасць двара Карліна і былі надрукаваны толькі ў 1891 годзе. Мы таксама можам шмат даведацца пра асобу і думкі Хаіма Хайкла з двух лістоў; адзін ён напісаў свайму хасідам (надрукаваны ў 1794 годзе), а другі — сыну (надрукаваны ў якасці дадатку да яго кнігі ў 1891 годзе). У лістах Хаім Хайкл выказвае сваю незадаволенасць матэрыялістычна-геданістычнымі тэндэнцыямі, якія распаўсюджваліся ў некаторых хасідскіх колах, і даручае сваім вучням вярнуць боскую прысутнасць на належнае месца, адмовіўшыся ад матэрыяльнасці і задавальненняў гэтага свету, што падобна да пазіцыі Аарона з Карліна. Ён крытыкуе тых хасідаў, якія «зрабілі амаль усю Тору лёгкай для сябе, што дазволена есці і піць празмерна», выкарыстоўваючы такім чынам хасідскія канцэпцыі для апраўдання геданізму. Замест гэтага, падкрэсліваючы дыстанцыю чалавецтва ад боскасці, ён прапаведуе больш аскетычны шлях як сродак набліжэння да трансцэндэнтнага Бога. Хаім Хайкл, здаецца, адказвае ў гэтых заўвагах на крытыку, выказаную міснагдым, што хасіды «робяць кожны дзень святам». Ідэалы рэлігійнага экстазу і радасці былі фундаментальнымі для хасідызму Хаіма Хайкла, ён вучыў, што жыццё ў радасці вынікае з рэлігійнага трапятання, адданасці і блізкасці да Бога, якой дасягаецца шляхам мінімізацыі засяроджанасці на фізічнымUffenheimer, Rivka Schatz (2015-03-08). Hasidism as Mysticism: Quietistic Elements in Eighteenth-Century Hasidic Thought. Princeton University Press. pp. 69, 71, 120, 159, 321. ISBN 978-1-4008-7280-0.. Яго вучэнне працягвае акцэнт Магіда на самаадмаўленні і вызначае чалавечы розум — і мову — як месца боскага адкрыцця і рэлігійнага натхненняMayse, Ariel Evan, and Sam Berrin Shonkoff, editors. “Hasidism in Lithuania, White Russia, and Tiberias.” Hasidism: Writings on Devotion, Community, and Life in the Modern World, Brandeis University Press, 2020, pp. 56–71..

З іншага боку, ён адкідаў занадта ціхія і інтравертныя стылі малітвы і заклікаў сваіх хасідаў да правядзення экстравертных і экстатычных малітваў. Давід з Макова, аўтар кнігі «Шэвер Пошым», напрыклад, апісвае экстравагантную малітву ў двары Амдура, якая была прадметам гонару для прыхільнікаў двара. Паводле Давіда, хасіды Амдура, імкнучыся да пастаяннай радасці, выконвалі «сальта» перад і падчас малітвы. Гэтыя эксцэнтрычныя і лёгкія спосабы набажэнстваў, якія праводзіліся ў прыватных месцах двара цадзіка або ў сінагозе, былі прамым вынікам тэорыі малітвы Хаіма Хайкла.

Пасля смерці Хаіма Чайкла ў 1787 годзе яго пераемнікам стаў сын Шмуэль з Індуры, які пазней стаў вучнем Шнеўра Залмана з Лядаў. Аднак пасля яго смерці (пасля 1798 г.) хасідская дынастыя ў Індуры перапынілася.

Прыкладна праз сто гадоў пасля яго смерці некалькі кніг «Дзіврэй Тора» Хаіма Хайкла былі пасмяротна апублікаваныя ў 1891 годзе ў Варшаве пад назвай «Хаім В'Хесед».

 Крыніцы 

Катэгорыя:Цудатворцы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1730 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1787 годзе

Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі
Катэгорыя:Рабіны Беларусі
Катэгорыя:Рабіны
Катэгорыя:Хасідызм