Фармулярны аналіз

Фармулярны аналіз — гістарычны крыніцазнаўчы метад аналізу фармуляра актавай крыніцы.

Пад актам у вузкім сэнсе ў крыніцазнаўстве разумеюць дамову паміж двума контрагентам. Гэта могуць быць міжнародныя дагаворы, розныя граматы — продажу, мены, закладу, падаравання, надання і іншыя. Звычайна, акты аднаго тыпу маюць устойлівую мадэль будовы — фармуляр. Фармулярны аналіз грунтуецца на параўнанні фармуляраў пэўных актавых дакументаў, у прыватнасці для іх дакладнейшага датавання (бо фармуляр змяняўся ў часе) і класіфікацыі па групах. Умоўны фармуляр, то-бок ідэальную мадэль сярэднявечнага акта, дзеляць на часткі.

 Пачаткавы пратакол
 Інвакацыя — прысвячэнне вышэйшым сілам або ўладару.
 Інтытуляцыя — указанне, хто выдае дакумент.
 Інскрыпцыя — указанне, каму адрасаваны дакумент.
 Салютацыя — прывітанне.
 Асноўная частка
 Арэнга — прэамбула, матывы стварэння дакумента.
 Прамульгацыя — прадпаведамленне пра сутнасць дакумента.
 Нарацыя — сутнасць справы.
 Дыспазіцыя — прапановы і пытанні.
 Санкцыя — забарона на парушэнне ўмоў.
 Карабарацыя — засведчанне дакумента, подпіс і пячаць.
 Канчаткавы пратакол (эсхатакол)
 Датум — дата і месца напісання.
 Апрэкацыя — заканчэнне-добразычэнне.

У пэўным акце могуць быць не ўсе названы часткі, таксама яны могуць быць у іншым парадку.

Пры фармулярным аналізе тэкст акта могуць дзяліць на «артыкулы» або «клаўзулы» (паняцці не цалкам тоесныя), скончаныя па сэнсе выразы — сакральныя, матывіравальныя, звяртальныя, паведамляльныя, працэсуальныя, засвядчвальныя, апісальныя, загадныя, просьбітныя, дагаворныя. Артыкулы дзеляць на абароты, абароты на элементы.

У актах вылучаюць «формулы» — устойлівыя выразы, «рэаліі» — імёны, тапонімы і іншае, «апісанні» — арыгінальныя выразы, не штампы.

 Літаратура 

 Источниковедение: Теория. История. Метод. Источники российской истории: Учебное пособие / И. Н. Данилевский, В. В. Кабанов, О. М. Медушевская, М. Ф. Румянцева / Российский государственный гуманитарный университет. М., 1998. 702 с.
 Шарафутдинов Д. Р. Методика формулярного анализа в прочтении исторических документов: дипломатическая переписка первой трети XIX века // Молодой ученый. — 2013. — № 11. — С. 722—724.

Катэгорыя:Крыніцазнаўства
Катэгорыя:Сярэдневяковае права
Катэгорыя:Гістарычныя крыніцы