Сірыкіт

Сірыкіт (нар.  Сірыкіт Кітыякара; 12 жніўня 1932 г. — 24 кастрычніка 2025 г.) — каралева Тайланда з 28 красавіка 1950 г. па 13 кастрычніка 2016 г., жонка караля Пхуміпона Адульядэта (Рама IX). Яна была маці караля Вачыралангкорна (Рама X).

Сірыкіт пазнаёмілася з Пхуміпонам у Парыжы, дзе яе бацька быў паслом Тайланда. Яны пажаніліся ў 1950 годзе, незадоўга да каранацыі Пхуміпона. Сірыкіт была прызначана каралевай-рэгенткай у 1956 годзе, калі кароль на некаторы час уступіў у будыйскі манаскі сабор. У іх было чацвёра дзяцей. Супруга манарха, які ў той час быў самым даўгапраўным кіраўніком дзяржавы ў свеце, яна была самай даўгапраўнай каралевай-супругай у свеце. Сірыкіт перанесла інсульт у 2012 годзе і ўстрымлівалася ад публічных выступаў да сваёй смерці ў 2025 годзе.

 Ранняе жыццё і сям'я 
Сірыкіт Кітіякара нарадзілася 12 жніўня 1932 года ў доме лорда Вонгсанупрабханда, свайго дзеда па матчынай лініі. Яна была старэйшай дачкой і трэцім дзіцем прынца Накхатры Мангкалы Кіціякары, сына прынца Кітіякары Воралаксаны, і Мом Луанг Буа Снідвонгс (1909–1999). Яе імя, дадзенае каралевай Рамбай Барні, азначае «веліч Кіціякары».

 Жыццё 
міні|Шлюб Сірыкіт і Пхуміпона
4 кастрычніка 1948 года, калі Пхуміпон ехаў на Fiat Topolino па шашы Жэнева — Лазана, ён сутыкнуўся з задняй часткай грузавіка, які тармазіў у 10 км ад Лазаны. Ён атрымаў траўму спіны і парэзы на твары, з-за якіх амаль цалкам страціў зрок на адным воку.Handley, Paul M. (2006). The King Never Smiles: A Biography of Thailand's Bhumibol Adulyadej, pp. 103–4. Yale University Press. Пасля гэтага ён насіў вочны пратэз. Падчас шпіталізацыі ў Лазане Сірыкіт часта наведвала яго. Яна пазнаёмілася з яго маці, прынцэсай-маці Сангван, якая папрасіла яе працягнуць вучобу паблізу, каб кароль мог лепш пазнаёміцца з ёй. Пхуміпон абраў для яе школу ў Лазане, Рыянтэ-Рыў. 19 ліпеня 1949 года ў Лазане адбыліся ціхія заручыны,Handley, Paul M. (2006). The King Never Smiles: A Biography of Thailand's Bhumibol Adulyadej, pp. 103–4. Yale University Press. і пара пажанілася 28 красавіка 1950 года, усяго за тыдзень да яго каранацыі.

Шлюб адбыўся ў палацы Шрапатум. Цырымонію шлюбу прайшла пад кіраўніцтвам каралевы Шры Саварындыры, каралевы-бабулі. І кароль, і Сірыкіт падпісалі свае пасведчанні аб шлюбе ў 11-м радку. Паколькі ёй яшчэ не было 18 гадоў, яе бацькі таксама падпісалі свае пасведчанні ў 12-м радку непасрэдна пад яе подпісам. Пазней яна атрымала ордэн Каралеўскага дому Чакры і стала каралевай. Пасля цырымоніі каранацыі 5 мая 1950 года яны абодва вярнуліся ў Швейцарыю, каб працягнуць вучобу, і ў 1952 годзе вярнуліся ў Бангкок.

 Рэгенцтва 
Калі ў 1956 годзе кароль пачаў традыцыйны перыяд як будыйскі манах, каралева Сірыкіт выконвала абавязкі рэгенткі.Handley (2006), p. 131-32.
злева|міні|Каралева Сірыкіт прымае прысягу
20 верасня 1956 года яна прынесла прысягу перад Палатай прадстаўнікоў, якая сабралася ў Троннай зале Ананты Самахом, калі яе муж прызначыў яе рэгенткай.

Яна так добра выконвала свае абавязкі, што была афіцыйна абвешчана рэгенткай Тайланда, а кароль прысвоіў ёй тытул «Сомдэт Пхра Нанг Чао Сірыкіт Пхра Боромарачынінат» у свой дзень нараджэння, 5 снежня 1956 года. Яна стала другой сіямскай каралевай-рэгенткай у гісторыі Тайланда. Першай была каралева Сіама Саовабха Фонгсры, якая займала пасаду рэгенткі, калі яе муж кароль Чулалонгкорн падарожнічаў у Еўропу.

 Сям'я 
У Сірыкіт і Пхуміпона было чацвёра дзяцей, трынаццаць унукаў і дзевяць праўнукаў.

 Праблемы са здароўем і смерць 
На світанні 21 ліпеня 2012 года Сірыкіт адчула сябе няўстойлівай і пахіснутай падчас фізічных практыкаванняў у бальніцы Сірырадж, дзе пражываў яе муж. Пасля правядзення магнітна-рэзананснай тамаграфіі каманда лекараў вызначыла, што ў яе ішэмічны інсульт. З-за лячэння яна ўстрымалася ад далейшых публічных выступаў, у тым ліку ад вялікай аўдыенцыі, якую яе муж даў ёй у гонар яго 85-годдзя ў зале Ананта Самахом 5 снежня 2012 года.

29 лістапада 2016 года палац абвясціў, што каралева была выпісана з бальніцы і вернута ў Каралеўскую вілу Чытралада для аднаўлення.

Сірыкіт памерла ў мемарыяльнай бальніцы караля Чулалонгкорна а 21:21 па індыйскім часе (14:21 па UTC) 24 кастрычніка 2025 года ва ўзросце 93 гадоў. Бюро каралеўскага двара Тайланда паведаміла, што яна памерла з-за ўскладненняў, выкліканых інфекцыяй крыві. У Сірыкіт засталіся чацвёра дзяцей, дванаццаць унукаў і дзевяць праўнукаў. У памяць пра яе кароль Вачыралонгкорн абвясціў аднагадовую жалобу.

 Культурны статус 
Дзень нараджэння Сірыкіт, як і дзень нараджэння караля Пхуміпона, з'яўляецца нацыянальным святам, а таксама Днём маці ў Тайландзе. Яна асабліва шануецца ў больш аддаленых і традыцыйных частках краіны, дзе манархія лічыцца напаўбоскай. Яе праца па прасоўванні талерантнасці і разумення для мусульманскіх меншасцей у самых паўднёвых правінцыях Патані, Яла і Наратхіват зрабіла яе асабліва папулярнай сярод тайскіх мусульман. Каралева мела моцную сувязь з паўднёвым Тайландам і раней штогод праводзіла месяцы ў правінцыях з мусульманскай большасцю..

 Кнігі і творчасць 
Каралева Сірыкіт апублікавала ў 1964 годзе кнігу «У памяць пра маё падарожжа па Еўропе», у якой апісвала час, праведзены з каралём у Еўропе. Яна таксама напісала песні для выкананняў палацавым аркестрам «The Handsome Band».

Песні, якія яна напісала:

 Chao Chom Khwan (เจ้าจอมขวัญ)
 That Thoe (ทาสเธอ)
 Sai Yut (สายหยุด)
 Nang Yaem (นางแย้ม)

 Ганаровыя званні і ўзнагароды 

міні|429x429пкс|Каралеўская манаграма каралевы Сірыкіт
справа|міні|250x250пкс|Каралеўскі штандар каралевы Сірыкіт з яе венселам на светла-блакітным фоне (колер дня яе нараджэння) часта ўзвышаецца ў жніўні (каля яе дня нараджэння і Дня маці).
У 1976 годзе ўрад Тайланда ўшанаваў каралеву, абвясціўшы яе дзень нараджэння 12 жніўня нацыянальным святам.Forbes, Andrew (2010). DK Eyewitness Travel Guide: Thailand's Beaches & Islands, p. 35. Dorling Kindersley Limited.

 Ранг Добраахвотніцкага корпуса абароны Тайланда 

 Генерал Добраахвотніцкага корпуса абароны 

 Эпонімы 
Каралева Сірыкіт была добра вядомая сваёй дабрачыннай дзейнасцюЯна была ганаровым прэзідэнтам Тайскага таварыства Чырвонага Крыжа,  займала гэтую пасаду з 1956 года. Яна атрымала новае прызнанне на гэтай пасадзе пасля цунамі на поўдні Тайланда ў снежні 2004 года. Яна таксама актыўна ўдзельнічала ў аказанні дапамогі шматлікім бежанцам з Камбоджы і М'янмы ў Тайландзе.

У гонар каралевы ў Тайландзе названыя многія рэчы:

 Нацыянальны інстытут дзіцячага здароўя каралевы Сірыкіт, дзіцячая бальніца
 будынак медыцынскага цэнтра каралевы Сірыкіт, бальніца Раматыбодзі
 Цэнтр рака малочнай залозы імя каралевы Сірыкіт, новы 10-павярховы шпіталь у Бангкоку
 Нацыянальны канферэнц-цэнтр каралевы Сірыкіт у Бангкоку
 Парк каралевы Сірыкіт у Бангкоку
 Плаціна Сірыкіт на рацэ Нан, правінцыя Утарадыт
 Батанічны сад каралевы Сірыкіт, правінцыя Чыангмай
 Сад каралевы Сірыкіт, правінцыя Патхумтхані
 Кубак каралевы Сірыкіт — штогадовае мерапрыемства па гольфе ў Азіяцка-Ціхаакіянскім рэгіёне
 Краб каралевы Сірыкіт (Thaiphusa sirikit)
 Ружа "Каралева Сірыкіт"
 Кубак каралевы, штогадовыя футбольныя спаборніцтвы
 Форт Сірыкіт — ваенны лагер, штаб-кватэра артылерыйскай дывізіі Каралеўскай арміі Тайланда .

Каралева таксама актыўна прасоўвала тайскую культуру і гісторыю, галоўным чынам праз сваю ініцыятыву ў стварэнні тайскага фільма «Легенда пра Сурыётай», аднаго з самых раскошных і дарагіх тайскіх фільмаў усіх часоў..

 Зноскі 

 Знешнія спасылкі 



Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Мугунхва»
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Добразычлівых аблокаў
Катэгорыя:Памерлі ў 2025 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1932 годзе
Катэгорыя:Каралевы-жонкі
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі