Адвекцыя

міні|Папярочны разрэз атмасфернага фронту: мяжа паміж цёплай і халоднай паветранымі масамі, якая часта фарміруецца ў выніку адвекцыі.
міні|Адвектыўны туман каля моста «Залатыя Вароты» (Сан-Францыска)
Адве́кцыя ( — «дастаўка, перанос») — у метэаралогіі працэс гарызантальнага перамяшчэння паветраных мас пад уздзеяннем ветру, якое абумоўлівае перанос цяпла і вільгаці.

 Фізічная сутнасць 
Адвекцыя ўзнікае тады, калі паветраны паток пераносіць у пэўны раён паветраную масу з іншымі характарыстыкамі, чым тыя, што былі там раней. У адрозненне ад канвекцыі, дзе дамінуе вертыкальны рух, адвекцыя апісвае пераважна гарызантальны перанос і таму асабліва важная ў працэсе ўтварэння атмасферных франтоў, цыклонаў і антыцыклонаў.

Калі адвекцыя прыводзіць да збліжэння дзвюх паветраных мас з рознымі фізічнымі ўласцівасцямі, у франтальнай зоне фарміруецца рэзкая прасторавая змена метэаралагічных элементаў (тэмпературы, вільготнасці, напрамку і хуткасці ветру і інш.).

 Асноўныя віды 

 Адвекцыя цяпла і холаду 

 Адвекцыя цяпла — паступленне паветранай масы з больш высокай тэмпературай; звычайна суправаджаецца павышэннем тэмпературы, раставаннем снегу ў халодны сезон, змякчэннем маразоў.
 Адвекцыя холаду — паступленне паветранай масы з больш нізкай тэмпературай; можа выклікаць рэзкія пахаладанні, штармавое ўзмацненне ветру і адвектыўныя замаразкі.

Адзначаецца, што адвекцыя халоднага паветра з’яўляецца ўмовай узнікнення цыклона, а адвекцыя цёплага — спрыяе развіццю антыцыклону.

 Адвекцыя вільгаці 
Перанос вадзяной пары ветрам змяняе вільготнасны рэжым: рост адвекцыі вільгаці звычайна ўзмацняе воблачнасць і павышае імавернасць ападкаў, а адвекцыя сухога паветра — спрыяе рассейванню воблачнасці і падзенню адноснай вільготнасці. У тэрміналагічных слоўніках метэаслужбаў адвекцыя ўвогуле вызначаецца як перанос атмасфернай уласцівасці ветрам (у тым ліку вільгаці).NOAA/NWS. Advection // National Weather Service Glossary (электронны рэсурс).

 Адвектыўныя з’явы 
Атмасферныя з’явы, якія ўзнікаюць у выніку адвекцыі, называюцца адвектыўнымі. Да іх адносяць:

 адвектыўныя туманы (напрыклад, калі цёплае і вільготнае паветра перамяшчаецца над халоднай паверхняй і астуджваецца да тэмпературы пункта расы);NOAA/NWS. Advection Fog // National Weather Service Glossary (электронны рэсурс).
 адвектыўныя ападкі;
 адвектыўныя навальніцы;
 адвектыўныя замаразкі;
 шэраг небяспечных з’яў — шквал, смерч, пылавая бура і інш.

 Значэнне для клімату Беларусі 
Для Беларусі адвекцыйныя працэсы маюць прынцыповае значэнне, бо тэрыторыя краіны знаходзіцца пад уплывам адвекцыі амаль каля дзвюх трацін часу на працягу года. Адвекцыя цяпла і холаду здольная выклікаць прыкметныя адхіленні сярэднямесячнай тэмпературы ад кліматычнай нормы: у асобныя гады амплітуда ваганняў сярэднямесячнай тэмпературы дасягае прыкладна 7–8 °C летам і 14–20 °C зімой. Гэта адлюстроўвае пераходны характар клімату краіны і моцную залежнасць надвор’я ад змены напрамкаў пераносу паветраных мас.
+ Сярэднямесячная і гадавая тэмпература паветра (°C) і яе экстрэмальныя значэнні і асаблівыя гады (МС Горкі, Магілёўская вобласць; 1881–2023) Перыяд Сярэдняя, °C Мінімальная, °C Год Максімальная, °C Год Зменлівасць, °C Студзень −8  −18  1893  −1  1989  17 Люты −8  −19  1929  +1  1990  20 Сакавік −3  −11  1952  +3  1990  14 Красавік +5  −2  1929  +11  1920  13 Май +12  +8  1980  +17  1906  9 Чэрвень +16  +12  1928  +20  1901  8 Ліпень +18  +15  1979  +22  1936  7 Жнівень +16  +13  1884  +20  1939  7 Верасень +11  +8  1894  +15  1909  7 Кастрычнік +5  0  1976  +9  1896  9 Лістапад −1  −8  1993  +6  1996  14 Снежань −5  −13  1890  +1  1960  14 Год +5  +3  1942  +7  1989  4 Амплітуда 26  34  —  −23  —  11

 Гл. таксама 

 Канвекцыя
 Атмасферны фронт
 Паветраныя масы
 Цыклон
 Антыцыклон
 Туман

 Крыніцы 

Катэгорыя:Метэаралогія