Звод мясцовых законаў заходніх губерняў Расійскай імперыі 1837 года

Звод мясцовых законаў заходніх губерняў Расійскай імперыі 1837 года — праект зводу норма грамадзянскага матэрыяльнага і працэсуальнага права, якія тычацца Правабярэжнай Украіны і Беларусі. Створаны ў межах работы па кадыфікацыі права Расійскай імперыі.

Спробы сістэматызацыі расійскага заканадаўства здзяйсняліся многімі кадыфікацыйнымі камісіямі. Так, у 1801 годзе створана Камісія па складанні законаў, падзеленая на тры экспедыцыі. «Маларасійскімі законамі» займалася 6-м аддзяленнем 2-й экспедыцыі. У яго складзе над кадыфікацыяй украінскага права працавалі дзве групы. Першая, на чале з А. Паўстанскім, працавала над правам правабярэжных губерняў (Кіеўскай, Валынскай і Падольскай), другая, пад кіраўніцтвам Ф. Давідовіча, працавала над правам левабярэжных губерняў (Чарнігаўскай і Палтаўскай). Вынікам працы групы А. Паўстанскага стаў праект «Зводу мясцовых законаў губерняў і абласцей, далучаных ад Польшчы». Група Ф. Давідовіча падрыхтавала «Збор грамадзянскіх законаў, якія дзейнічалі ў Маларосіі» (гл. «Збор маларасійскіх правоў», 1807). Пасля гэтага кадыфікацыйная работа фактычна спынена, за выключэннем рускага перакладу Статута Вялікага Княства Літоўскага, апублікаванага ў 1811 годзе.

У 1826 годзе Камісія па складанні законаў пераўтворана ў 2-е аддзяленне Уласнай Яго імператарскай вялікасці Канцылярыі, якое павінна было спецыяльна і пастаянна займацца кадыфікацыйнай работай. У ёй удзельнічаў расійскі дзяржаўны дзеяч і кадыфікатар права граф Міхаіл Сперанскі, які фактычна ўзначальваў працу. Аддзяленне падрыхтавала «Поўны збор законаў Расійскай імперыі», выданне якога пачалося ў 1830 годзе, і Звод законаў Расійскай імперыі, які пачаў выходзіць у 1832 годзе. У 1830–1833 годзе ў складзе аддзялення працавала група пад кіраўніцтвам Ігната Даніловіча, якая падрыхтавала грунтоўны, якасна сістэматызаваны Звод мясцовых законаў заходніх губерняў Расійскай імперыі. Звод складаўся з уступу, трох частак (законы пра саслоўі; грамадзянскія законы; законы пра суд) і дадаткаў. У 1838 годзе праект Зводу быў ухвалены Дзяржаўнай радай Расійскай імперыі, але так і не набыў статусу дзейнай крыніцы права. Пераважала іншая тэндэнцыя — распаўсюджванне расійскай прававой сістэмы на ўкраінскія землі, мясцовае права павінна было быць падпарадкавана імперскаму заканадаўству і магло рэгуляваць толькі пэўныя адносіны ў межах агульных патрабаванняў асноўных законаў.

У працэсе ўвядзення адзінай прававой сістэмы на ўсёй тэрыторыі Расійскай імперыі ў 1840–1842 гадах на ўкраінскія землі было распаўсюджана агульнаімперскае грамадзянскае і крымінальнае заканадаўства. Пры падрыхтоўцы 2-га выдання Зводу законаў Расійскай імперыі ў 1842 годзе шэраг норм Звод мясцовых законаў заходніх губерняў Расійскай імперыі 1837 года быў зацверджаны для ўключэння ў яго 10-ы том, аднак яны павінны былі ўжывацца толькі ў Чарнігаўскай і Палтаўскай губернях. Такіх нормаў было 53, і яны ў асноўным рэгулявалі сямейныя і спадчынныя адносіны. Спецыфіка рэгулявання прававых адносін ва Украіне была захавана, у прыватнасці, адносна вызначэння дзеяздольнасці асобы, маёмасных адносін мужа і жонкі, спадчыннага права, інстытута апекі, родавых маёнткаў, права на чужую маёмасць і знойдзеную рэч, размеркавання сумеснай маёмасці, даравання маёмасці, тэрмінаў даўніны і выканання дагавораў.

 Літаратура 
 Обозрение исторических сведений о составлении свода местных законов западных губерний / Изд. М. Я. Пергамент; А. Э. Нольде. — СПб.: Т-во Р. Голике и А. Вильборг, 1910. — 64 с.
 Чехович В. А. Звід місцевих законів західних губерній Російської імперії 1837  // 
 Чехович В. А. Звід місцевих законів західних губерній Російської імперії 1837  // 
 Блажівська О. Є. Історія кодифікації цивільного законодавства на українських землях (1797—1991 роки): монографія. Кам’янець-Подільський: Друкарня «Рута», 2014. 574 с.
 Блажівська О. Є. Кодифікація цивільного законодавства на українських землях у період 1797—1991 рр.: дис. … докт. юрид. наук: 12.00.01, 12.00.03. Ін-т законодавства Верховної Ради України. Київ, 2015. 400 с.

Катэгорыя:Крыніцы права ў Расійскай імперыі