Георг Зімель

Георг Зіммель (; ) — нямецкі філосаф і сацыёлаг, адзін з галоўных прадстаўнікоў позняй «філасофіі жыцця». Адзін з ініцыятараў вывучэння моды як аналітычнай дысцыпліны.

 Біяграфія 
Нарадзіўся ў заможнай сям’і; бацькі Зімеля былі яўрэйскага паходжання, бацька прыняў каталіцтва, маці — лютэранства, сам Зімель быў ахрышчаны ў лютэранства ў дзяцінстве. Скончыўшы Берлінскі ўніверсітэт, больш за дваццаць гадоў выкладаў там. З-за антысеміцкіх настрояў начальства кар’ера складалася не вельмі ўдала. Доўгі час служыў на нізкай пасадзе прыват-дацэнта, хоць і карыстаўся папулярнасцю сярод слухачоў і падтрымкай такіх вучоных, як Макс Вебер і Генрых Рыкерт. Пазаштатны прафесар з 1901 года, штатны супрацоўнік правінцыйнага Страсбургскага ўніверсітэта (1914), дзе апынуўся ў ізаляцыі ад берлінскага навуковага асяроддзя, а з пачаткам Першай сусветнай вайны ў тым жа годзе гэты ўніверсітэт спыніў дзейнасць. Незадоўга да канца вайны Зімель памёр у Страсбургу ад раку печані.

 Філасофскія ідэі 
Як філосафа Зімеля звычайна адносяць да акадэмічнай галіны «філасофіі жыцця», у яго працах ёсць таксама рысы неакантыянства (яго дысертацыя прысвечана Канту). Аўтар прац па філасофіі гісторыі, этыцы, у апошні перыяд працаваў над працамі па эстэтыцы і філасофіі культуры. У сацыялогіі Зіммель — стваральнік тэорыі сацыяльнага ўзаемадзеяння. Зіммеля адносяць да заснавальнікаў канфлікталогіі.

Па Зімелю, жыццё — струмень перажыванняў, але самі гэтыя перажыванні культурна-гістарычна абумоўлены. Як працэс бесперапыннага творчага станаўлення, жыццёвы працэс непадуладны разумова-механічнаму спазнанню. Толькі праз непасрэднае перажыванне падзей гісторыі, разнастайных індывідуальных форм рэалізацыі жыцця ў культуры і інтэрпрэтацыю на аснове гэтага перажывання мінулага можна спасцігнуць жыццё. Гістарычны працэс, па Зімелю, падпарадкоўваецца «лёсу», у адрозненне ад прыроды, у якой пануе закон прычыннасці. У гэтым разуменні спецыфікі гуманітарных ведаў Зімель блізкі вылучаным Дзільтэем метадалагічным прынцыпам.

 Фармальная сацыялогія 
Чыстая (фармальная) сацыялогія вывучае формы абагульнення, або формы асацыяцыі (), якія існуюць у любым з гістарычна вядомых таварыстваў. Гэта адносна ўстойлівыя і паўтаральныя формы міжчалавечых узаемадзеянняў. Формы асацыяцыі абстрагаваліся Зімелем ад адпаведнага зместу для выпрацоўкі «апорных пунктаў» навуковага аналізу. Праз стварэнне навукова абгрунтаваных паняццяў Зімель бачыў шлях да зацвярджэння сацыялогіі як самастойнай навукі. Формы сацыяльнага жыцця — гэта панаванне, падпарадкаванне, суперніцтва, падзел працы, стварэнне партый, салідарнасць і гэтак далей. Усе гэтыя формы ўзнаўляюцца, напаўняючыся адпаведным зместам, у рознага роду групах і сацыяльных арганізацыях, як дзяржава, рэлігійнае таварыства, сям’я, эканамічнае аб’яднанне і гэтак далей. Зімель лічыў, што чыстыя фармальныя паняцці маюць абмежаваную каштоўнасць, а сам праект фармальнай сацыялогіі толькі тады можа быць рэалізаваны, калі гэтыя выяўленыя чыстыя формы сацыяльнага жыцця будуць напоўнены гістарычным зместам.

 Асноўныя формы сацыяльнага жыцця 
міні|284x284пкс|Фота 1914 года.

 Сацыяльныя працэсы — да іх адносяць пастаянныя, незалежныя ад канкрэтных абставін іх рэалізацыі з’явы: падпарадкаванне, панаванне, спаборніцтва, прымірэнне, канфлікт і гэтак далей.
 Сацыяльны тып (напрыклад, цынік, бядняк, арыстакрат, какетка).
 «Мадэлі развіцця» — універсальны працэс пашырэння групы з узмацненнем індывідуальнасці яе членаў. Па меры росту колькасці, чальцы групы ўсё менш і менш становяцца падобнымі адзін на аднаго. Развіццё індывідуальнасці суправаджаецца памяншэннем згуртаванасці групы і яе адзінства. Гістарычна развіваецца ў бок індывідуальнасці за кошт страты індывідамі іх унікальных сацыяльных характарыстык.

 Класіфікацыя форм сацыяльнага жыцця па ступені іх аддаленасці ад непасрэднага патоку жыцця:

 Бліжэй за ўсё да жыцця знаходзяцца спантанныя формы: абмен, асабістая схільнасць, перайманне, паводзіны натоўпу і іншыя.
 Крыху далей ад плыні жыцця, гэта значыць ад грамадскіх утрыманняў, стаяць такія ўстойлівыя і незалежныя формы, як эканамічныя і іншыя формы дзяржаўна-прававых арганізацый.
 Найбольшую дыстанцыю ад сацыяльнага жыцця захоўваюць формы «гульнявыя». Гэта чыстыя формы асацыяцыі, якія ўяўляюць сабой не проста разумовую абстракцыю, а рэальна сустракаемыя ў сацыяльным жыцці формы: «стары рэжым», гэта значыць палітычная форма, якая перажыла свой час і не задавальняе запытам якія індывідаў удзельнікаў; «навука для навукі», гэта значыць веды, адарваныя ад патрэб чалавецтва, якія перасталі быць «зброяй у барацьбе за існаванне».

 Вялікія гарады і духоўнае жыццё 
Інтэлектуалізацыя грамадства і развіццё грашовай гаспадаркі ўяўляюць сабой, паводле Зімеля, сведчанне ўзмацнення разрыву паміж формамі і зместамі сучаснага грамадства, сведчанне нарастальнага спусташэння культурных формаў, якое суправаджаецца індывідуалізацыяй і павелічэннем чалавечай свабоды. Пры гэтым зваротным бокам інтэлектуалізацыі становіцца паніжэнне агульнага ўзроўню душэўнага жыцця, а зваротным бокам развіцця грашовай гаспадаркі становіцца адчужэнне работніка ад прадукта сваёй працы. Найбольш ярка спусташэнне культурных формаў і іх адрыў ад зместу праяўляюцца ў вялікіх гарадах, якія жывуць вытворчасцю для рынку і робяць людзей разумовых свабоднымі, але адзінокімі і пакінутымі. Вялікім гарадам і асаблівасцям унутранага свету іх жыхароў прысвечана работа Зімеля «Вялікія гарады і духоўнае жыццё».

 Філасофія моды 
Зімель з’яўляецца ініцыятарам вывучэння моды як аналітычнай з’явыВасильева Е. В. Теория моды: миф, потребление и система ценностей. — —: Пальмира; Т8 RUGRAM, 2023. . Вывучэнне моды і яе месца ў развіцці грамадства — адзін з напрамкаў яго работ. Тлумачачы вытокі ўзнікнення моды, Зімель, у першую чаргу, аналізуе тэндэнцыю да пераймання. Ён лічыць, што прывабнасць пераймання для асобы, перш за ўсё, у тым, што яно прадстаўляе магчымасць мэтанакіраванай і асэнсаванай дзейнасці там, дзе няма нічога асабістага і творчага. Мода ўяўляе сабой перайманне ўзору і задавальняе запатрабаванне ў сацыяльнай апоры, прыводзіць асобнага чалавека на каляіну, па якой ідуць усё. Аднак яна ў такой жа ступені задавальняе запатрабаванне ў адрозненні, тэндэнцыю да змены, да вылучэння з агульнай масы. Тым самым мода ёсць не што іншае, як адна з формаў жыцця. Па Зімелю, мода ёсць прадукт падзелу класаў; дзе класаў няма, там мода немагчымая. Неабходныя сацыяльныя тэндэнцыі для ўсталявання моды — запатрабаванне ў яднанні, з аднаго боку, і ў адасабленні, з другогаЗиммель Г. Мода // Зиммель Г. Избранное. — Т. 2. — : Юристъ. 1996..

 Асноўныя працы 

 Сацыяльная дыферэнцыяцыя. Сацыялагічныя і псіхалагічныя даследаванні (1890).
 Праблемы філасофіі гісторыі (1892—1893).
 Увядзенне ў этыку (1892—1893).
 Філасофія грошай (1900).
 Вялікія гарады і духоўнае жыццё (1903).
 Філасофія моды (1905).
 Кант і Гётэ (1906).
 Рэлігія (1906).
 Шапенгаўэр і Ніцшэ (1907).
 Сацыялогія. Даследаванне форм абагульнення (1908).
 Філасофія культуры (1911).
 Праблема гістарычнага часу (1916).
 Рэмбрант (1916).
 Фундаментальныя пытанні сацыялогіі (1917).
 Канфлікт сучаснай культуры (1918).

 Крыніцы 

 Літаратура 
 Васильева Е. В. Теория моды: миф, потребление и система ценностей. — —: Пальмира; Т8 RUGRAM, 2023. 
 Формальная социология Г. Зиммеля // Громов И. А., Мацкевич А. Ю., Семёнов В. А. Западная теоретическая социология. — : Ольга, 1996. — 286 с.




Катэгорыя:Філасофія жыцця
Катэгорыя:Сацыёлагі Германіі
Катэгорыя:Філосафы Германіі
Катэгорыя:Памерлі ў Страсбуры