Згуртаванне беларускіх скаўтаў на чужыне

Згуртаванне беларускіх скаўтаў на чужыне (ЗБСЧ) — скаўцкая арганізацыя, у якую ўваходзілі дзеці і беларуская моладзь, што знаходзіліся ў эміграцыі ў пасляваенныя гады па-за межамі Беларусі. Арганізацыя была ўтворана ў нямецкім горадзе Рэгенсбург, у лагеры для перамешчаных асоб, 15 лістапада 1945 года. З цягам часу арганізацыя пашыралася і мела свае аддзяленні, апроч Германіі, у Англіі, Аўстраліі, Аўстрыі, Аргенціне, Бельгіі, Бразіліі, ЗША, Канадзе, Францыі. 

Структура арганізацыі будавалася паводле класічнага скаўцкага прынцыпу: першасная арганізацыя — дружына (каля 7 чалавек); 4 дружыны ўтвараюць звяз; некалькі звязаў у адной мясцовасці ўтвараюць сцяг (або штандар). «Згуртаванне беларускіх скаўтаў на чужыне» як адзіная структура дзейнічала да 1951 года.

 Гісторыя 
 Рэгенсбург і заснаванне 
У пасляваенныя гады ў Заходняй Германіі апынуліся мільёны эмігрантаў з розных краін — былых прымусовых рабочых, ваеннапалонных і ўцекачоў ад савецкага рэжыму. Значным беларускім асяродкам стаў горад Рэгенсбург у Баварыі. Летам 1945 года тут паўстаў Беларускі нацыянальны камітэт, вакол якога пачалі гуртавацца беларусы. Эмігранты, якія адмаўляліся вяртацца ў СССР, атрымлівалі статус перамешчаных асоб (Displaced Persons, скарочана DP або ДП), іх сялілі ў спецыяльных лагерах пад апекай Арганізацыі дапамогі і аднаўлення Аб’яднаных Нацый (UNRRA), а пазней — Міжнароднай арганізацыі па справах бежанцаў (IRO).

Беларускі лагер для перамешчаных асоб (ДП-лагер) у Рэгенсбургу (афіцыйная назва — Гангоферзідлюнг) арганізаваўся ўвосень 1945 года ў прыгарадзе Гангофер. Менавіта тут 15 лістапада 1945 года была ўтворана новая беларуская скаўцкая арганізацыя — «Згуртаванне Беларускіх Скаўтаў на Чужыне». Да лістапада 1945 года камендантам лагера быў Ян Станкевіч, які раней кіраваў беларускім скаўтынгам у Заходняй Беларусі.

10 снежня 1945 года ў Рэгенсбургу адкрылася Беларуская гімназія імя Янкі Купалы (дырэктар Аляксандр Орса). Усе вучні гімназіі сталі чальцамі ЗБСЧ. На пачатку 1946 года Рэгенсбургскі сцяг скаўтаў пачаў выдаваць часопіс «Зважай». У перадавым артыкуле першага нумара адзначалася, што працаваць было вельмі цяжка, не было падрыхтаваных кіраўнікоў, аднак моладзь намагалася заняць належнае месца сярод скаўтаў іншых нацыянальнасцей. Скаўты атрымалі пакой, які абсталявалі пад святліцу, упрыгожыўшы яе партрэтамі Янкі Купалы, Якуба Коласа, Францішка Багушэвіча і Кастуся Каліноўскага.

25 сакавіка 1946 года, у дзень нацыянальнага свята, у спартыўнай зале пасёлка Гангофер адбылася ўрачыстая скаўцкая прысяга. Прысягу на вернасць «Богу і Бацькаўшчыне» давалі ўсе вучні гімназіі пад бел-чырвона-белым сцягам, які падараваў і асвяціў епіскап Апанас. Гэтая падзея адбылася ў прысутнасці скаўтаў украінскага, рускага, латышскага і літоўскага лагераў.

Рэгенсбургскі Скаўцкі Сцяг хутка стварыў свае аддзелы ў іншых гарадах: Аўгсбургу, Фюсэне, Тырсгайме і Эльвангене, стаўшы найбольш моцнай адзінкай у амерыканскай зоне акупацыі. 6—8 ліпеня 1946 года дэлегацыя з Рэгенсбурга прыняла ўдзел у Першым злёце беларускіх скаўтаў у Ватэнштэте (Брытанская зона).

 Міхельсдорфскі перыяд 
26 ліпеня 1946 года беларускі лагер з Рэгенсбурга быў перавезены ў Міхельсдорф. Разам з ім пераехала і гімназія, і скаўцкая арганізацыя. Тут рух набыў яшчэ большы размах. Скаўтмайстры з Міхельсдорфа раз'язджаліся па іншых лагерах, дзе засноўвалі новыя адзінкі. У 1947 годзе ўсе скаўцкія адзінкі ў амерыканскай зоне аб’ядналіся ў Штандар (Сцяг) «Баварыя». Кіраўніком штандара быў Аляксандр Бута. Да кіраўніцтва належалі скаўтмайстры Уладзімір Цвірка, Вітаўт Кіпель, Васіль Шчэцька, Янка Запруднік і Янка Жучка.

8—10 жніўня 1947 года ў Остэргофене адбыўся II злёт ЗБСЧ. 28 верасня 1947 года пяць дзявочых дружын у Міхельсдорфе вылучыліся ў самастойны 2-гі Сцяг. Кіраўніцамі дзявочага сцяга сталі Зора Савёнак, Наталля (Туся) Куліковіч і Тамара Карповіч.

У Міхельсдорфе скаўты арганізавалі выдавецкую суполку «Крыніца», якой кіраваў Алесь Марговіч. Суполка выдавала падручнікі для школы (чытанкі, граматыкі, паэмы Я. Купалы), а таксама скаўцкія выданні: «Скаўцкі спадарожнік» і «Рэгулямін Скаўцкіх спраўнасцяў» (1947). Выдаваўся часопіс «Напагатове».

Увосені 1948 года ЗБСЧ налічвала 512 сябраў. Арганізацыйна беларускі скаўтынг у Германіі складаўся з 5 штандараў: «Баварыя», «Гарц», «Франконія», «Швабія» і «Гэсія». За тры гады існавання было выдадзена 6 скаўцкіх часопісаў, 15 брашур скаўцкай літаратуры, каляндар на 1948 год, шмат паштовак і значкоў.

 Раскол: ЗБСЧ і ЗКСЧ 
У Брытанскай зоне акупацыі (лагер Ватэнштэт каля Браўншвайга) склалася іншая сітуацыя. Тут дзейнічала Беларуская гімназія імя Максіма Багдановіча, дырэктарам якой быў Вацлаў Пануцэвіч. Ён жа кіраваў мясцовымі скаўтамі, а скаўткамі — Валянціна і Раіса Жукоўскія.

Пануцэвіч, будучы прыхільнікам крывіцкай канцэпцыі (ідэолагі — Ян Станкевіч, Антон Адамовіч), імкнуўся змяніць назву арганізацыі з «беларускіх» на «крывіцкіх» (Згуртаванне крывіцкіх скаўтаў на чужыне, ЗКСЧ). Гэта было прадыктавана не толькі лінгвістычнымі, але і палітычнымі матывамі: каб пазбегнуць атаясамлення з рускімі і застрахавацца ад прымусовай рэпатрыяцыі ў СССР. У сакавіку 1946 года выйшаў першы нумар часопіса «Скаўт» пад рэдакцыяй Пануцэвіча як органа ЗКСЧ. 6—8 ліпеня 1946 года ў Ватэнштэце прайшоў I злёт крывіцкіх скаўтаў.

Тэрміналагічная і палітычная блытаніна працягвалася да 1949 года. Кропка была пастаўлена на III злёце беларускіх скаўтаў на чужыне, які адбыўся 9 сакавіка 1949 года ў лагеры Шляйсгайм (каля Мюнхена). На злёце прысутнічаў брытанскі палкоўнік П. Монэ, прадстаўнік Сусветнага скаўцкага бюро. Большасць дэлегатаў выказалася супраць змены назвы. Была прынята пастанова: «Не рабіць жадных змен у назве арганізацыі». Галоўным кіраўніком ЗБСЧ быў абраны Юрка Сянькоўскі. Вацлаў Пануцэвіч пазней эміграваў у ЗША, дзе працягваў дзейнасць асобна.

 Скаўцкія адзінкі ў іншых лагерах 
Акрамя Рэгенсбурга і Міхельсдорфа, скаўцкія адзінкі актыўна дзейнічалі і ў іншых беларускіх асяродках:

 Віндзішбергердорф (6-ы Сцяг): Утвораны пры пераездзе беларусаў у маі 1947 года. Скаўцкі звяз налічваў 45 сяброў. Кіраўнікамі былі Янка Запруднік, пазней Міхась Белямук. 25 сакавіка 1948 года адбылося ўрачыстае ўручэнне сцяга. Скаўты гэтага сцяга вызначыліся на спаборніцтвах у Рэгенсбургу, заняўшы першае месца ў пабудове шатра.
 Остэргофен (2-і Сцяг): Заснаваны 15 лістапада 1946 года. Складаўся з двух звязаў (хлапчукоў і дзяўчат). Актыўна ўдзельнічаў у II злёце ў Остэрхофене (жніўень 1947).
 Майнлойс (4-ы Сцяг): Утвораны ў студзені 1947 года (яшчэ ў Герэнбергу) як звяз, пазней перарос у 4-ы Сцяг. Складаўся са звязаў імя 25 Сакавіка і імя княгіні Рагнеды. 23 лістапада 1947 года адбылася ўрачыстая прысяга і асвячэнне сцяга.
 Алендорф і Мёнхегоф (5-ы Сцяг): Створаны 22 студзеня 1947 года ў Алендорфе, пазней пераехаў у Мэнхэнгоф і Альтэнштат. Актыўна ўдзельнічаў у міжнародных лагерах ІМКА.
 Розенгайм (6-ы Сцяг): Пасля аб'яднання беларусаў у Розенгайме дзейнічаў спартыўны гурток і скаўцкая адзінка пад кіраўніцтвам Я. Раковіча і І. Мухі. Скаўты арганізавалі ў лагеры бібліятэку.
 Аўстрыя (Куфштайн): У верасні 1948 года ў французскай зоне Аўстрыі арганізаваўся скаўцкі сцяг (апякун Міхась Гуз).

 ЗБСЧ у іншых краінах 
З пачаткам масавай эміграцыі беларусаў з Германіі ў канцы 1940-х гадоў, скаўцкія адзінкі пачалі ўзнікаць у іншых краінах:

 Францыя: З'явіўся звяз пад кіраўніцтвам М. Наўмовіча.
 Аўстралія: У 1950 годзе ў Мельбурне арганізаваны звяз «Усяслаў Чарадзей». У 1954 годзе ў Сіднеі дзейнічалі скаўты пад кіраўніцтвам Уладзіміра Пацко.
 ЗША: У Чыкага Вацлаў Пануцэвіч арганізаваў дружыны «Пагоня» і «Арлы». Галоўная кватэра ЗБСЧ перамясцілася ў Чыкага, дзе ў 1951 годзе яшчэ выходзіў часопіс «Rada Kruhu».

 Завяршэнне дзейнасці 
1951 год стаў апошнім годам актыўнай цэнтралізаванай дзейнасці «Згуртавання беларускіх скаўтаў на чужыне». Беларуская моладзь паступова інтэгравалася ў грамадскае жыццё краін пасялення. Многія скаўты далучыліся да нацыянальных скаўцкіх арганізацый ЗША, Канады і іншых краін. Напрыклад, Вітаўт Кіпель стаў выкладчыкам на курсах інтэрнацыянальнага скаўтынгу і кіраваў амерыканскай скаўцкай адзінкай (Troop 161, Tamarack Council, засн. у 1910 годзе).

 Глядзіце таксама 
 Гісторыя скаўтынгу на Беларусі
 Беларуская гімназія імя Янкі Купалы
 Беларуская гімназія імя Максіма Багдановіча
 Беларускія лагеры для перамешчаных асоб

 Крыніцы 

 Літаратура 



 Спасылкі 
 Скаўцкая хроніка з часопіса «Наперад!»
 Максімюк Ян. «Беларуская Гімназія імя Янкі Купалы ў Заходняй Нямеччыне (1945—1950)»

Катэгорыя:Моладзевыя арганізацыі
Катэгорыя:Скаўцкі рух
Катэгорыя:Арганізацыі беларускай дыяспары
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1945 годзе
Катэгорыя:Беларусы ў Германіі