Мацвей Эйцінгон

Мацвей Ісакавіч «Моці» Эйцінгон (; нар. 1885, Орша — 28 ліпеня 1956, Нью-Ёрк) — буйны аптовы гандляр футрам. Прыехаў у Нью-Ёрк з Савецкай Расіі праз Лейпцыг. Аптовы гандаль футрам пачаў яго дзядзька Хаім Эйцінгон (1860—1934), які пераехаў са Шклова ў Маскву і заснаваў там кампанію па гандлі футрамі «Ch. Eitingon», да якой пазней далучыліся яго пляменнікі Макс Эйцінгон і Мацвей Эйцінгон у якасці партнёраў. Хаім вярнуўся ў Маскву, а Мацвей (Моці) паехаў у Нью-Ёрк.

У 1920-я і 1930-я гады кампанія Eitingon Schild & Co., Inc. з Нью-Ёрка была адной з найбольш буйных у свеце аптовых фірмаў па продажы футра і найбольш буйной у Злучаных Штатах. Да канца 1925 года, дзякуючы імпарту кампаніі, амерыканкі куплялі «больш сібірскай футра, чым астатняя частка свету разам узятая». Моці Эйтынгона апісвалі як чалавека, які зарабіў мільёны і страціў мільёны.

Мацвей Ісакавіч Эйтынгон, які называў сябе «Моці», быў сынам Іцака Лейба Эйцінгона і ўнукам Мардуха Эйцінгона. Моці Эйцінгон, пляменнік заснавальніка кампаніі Хаіма, стаў зяцем Хаіма пасля шлюбу са сваёй стрыечнай сястрой Фані Эйцінгон. З Фані ў яго было дзве дачкі. Яго дачка Лі часова працавала ў Парыжы карэспандэнтам Time-Life. Яго другой жонкай была Бэс (народжаная Тэпфер, замужам за Рокмар), і ў іх нарадзіўся сын Томмі.

Моці Эйцінгон быў сваяком расійскага разведчыка Навума Ісакавіча Эйцінгона.

 Гісторыя кампаніі 
Амерыканскі філіял дзейнічаў з 1912 па 1946 год, паслядоўна пад назвамі W. Eitingon & Co., Eitingon Schild Inc., Eitingon & Gregory (Георг Грэгары, насамрэч Грэгары Іосіфавіц, Літва) і Gregory & Jaglon . Іншыя кампаніі, звязаныя з кампаніяй, былі: у Лондане (Маскоўская футравая гандлёвая кампанія, каля 1920 г.) і ў Парыжы (Société Anonyme de Moscou, каля 1920 г.) . Усе гэтыя сястрынскія кампаніі цесна супрацоўнічалі.

 Еўропа 
У 1902 годзе Моці Эйтынгон адправіўся ў Лейпцыг. Гады Першай сусветнай вайны да кастрычніка 1918 года ён, верагодна, правёў у Расіі. Разам са сваім братам Барысам і пазнейшым партнёрам Моняй ён быў зняволены на шэсць тыдняў у маскоўскай Бутырскай турме ў 1918 годзе, «таму што ён быў капіталістам», адкуль, як кажуць, ён купіў сабе свабоду за 800000 рублёў.

У Лейпцыгу Хаім і Моці заснавалі фонд «Ізраільская бальніца Эйцінгон», які з 1928 года кіраваў бальніцай Эйцінгон. Моці аплаціў сучасны медыцынскі інвентар для шпіталя.

На найбуйнейшай у свеце самапрэзентацыі футравай прамысловасці летам 1930 года, Міжнароднай выставе футра (IPA), амерыканцы прадэманстравалі расчаравальна малую актыўнасць. З сямі кампаній-удзельніц толькі Eitingon Schild & Co. вылучалася сваёй уласнай выставай. Аднак, за выключэннем лонданскай кампаніі, цікавасць амерыканскай кампаніі да яе еўрапейскіх філіялаў знізілася з пачатку эканамічнага крызісу ў 1920-х гадах, і тым больш у 1930—1932 гадах. Пасля захопу ўлады нацыстамі ў 1933 годзе Лейпцыгская кампанія па гандлі футрам Eitingon была распушчана, а яе даўгі ў памеры 3 мільёнаў марак былі спісаны Нью-Ёркам. У рамках наступнай прымусовай арыянізацыі яўрэйскага бізнесу Эйцінгоны былі канчаткова вымушаны спыніць усю дзейнасць у Германіі.

 ЗША 
Пасля смерці Вальдэмара Эйцінгона, сына заснавальніка кампаніі Хаіма Эйтынгона, у 1919 годзе, яго пасаду ў Нью-Ёрку ў 1920 годзе заняў Моці Эйтынгон. Пасля прыбыцця ў ЗША ў 1919 годзе ён заявіў, што спачатку пакінуў радзіму і адправіўся ў Кіеў, дзе правёў шэсць месяцаў, потым у Польшчу, потым у Германію, а адтуль у Швецыю. Значна пазней ён паведаміў ФБР, што ён і яго стрыечны брат Моня (Саламон) пераехалі непасрэдна ў Мінск, які тады знаходзіўся пад кантролем Германіі, а потым у Стакгольм. Верагодна, іх маршрут пралягаў праз Лейпцыг. Сям’я рушыла ўслед за ім у верасні 1920 года.

Як выканаўца запавету на маёмасць Вальдэмара, Моці ацаніў футра, што захоўвалася ў Еўропе, у 922 246 долараў для падзелу маёмасці. Праз чатыры з паловай гады прадстаўнік непаўналетняй дачкі Вальдэмара падаў пазоў, у якім ён ацаніў рэальную долю Вальдэмара ў 2,4 мільёна долараў.

Моці Эйтынгон дасягнуў надзвычайнага поспеху ў Лейпцыгу, а пасля і ў сваім нью-ёркскім бізнэсе; з яго пераездам цэнтр сямейнай імперыі перамясціўся ў Нью-Ёрк. Яго стрыечны брат Моня ўзяў на сябе лонданскі філіял. Поспех Моці быў у значнай ступені заснаваны на яго імпарце з Савецкага Саюза. У 1922 годзе пісалася, што «сібірскі гандаль футрам цяпер амаль выключна знаходзіцца ў руках амерыканскіх фірмаў, якія маюць філіялы або прадстаўнікоў у Харбіне, Чыце і Урзе (Манголія)». На працягу некалькіх гадоў здавалася, што Эйцінгон мае амаль манаполію на заходні гандаль расійскім футрам. Ён ведаў, як добра ладзіць з савецкім пасольствам і яго наведвальнікамі. Холдынг «Эйцінгон Шыльд» меў добрыя кантакты з лонданскай гандлёвай кампаніяй ARCOS, пасярэднікам у гандлі футрам паміж Савецкім Саюзам і заходнімі дзяржавамі.

Першы ж кантракт, заключаны пры пасярэдніцтве, каштаваў 1 750 000 долараў; гэта быў першы шматмільённы кантракт паміж Савецкім Саюзам і заходняй кампаніяй. Адпаведна, здзелка разглядалася як сігнал да чаканага аднаўлення і пашырэння гандлёвых адносін з Расіяй. Калі ў 1923 годзе паміж кампаніямі Eitingon Schild and Co. і ARCOS было заключана пагадненне на 3 мільёны долараў аб імпарце неапрацаванага футра, Deutsche Bank у Лейпцыгу, буйны фінансіст футравай прамысловасці, зноў палічыў гэта сенсацыяй.

У 1920-я гады амерыканскую футравую прамысловасць скаланулі канфлікты паміж работнікамі футравых заводаў і падрадчыкамі па вытворчасці футра. Яны вяліся з неверагоднай жорсткасцю з абодвух бакоў, у тым ліку з удзелам злачынных груповак, і прывялі да шматлікіх смерцяў. Моці Эйцінгон, якога лічылі лібералам нават прафсаюзы, двойчы паспяхова ўмяшаўся ў перамовы паміж прафсаюзам на чале з камуністам Бам Голдам і працадаўцамі.

У 1926 годзе Амерыканская федэрацыя працы абвінаваціла Моці Эйцінгона ў тым, што ён быў савецкім агентам і меў савецкія кантракты на пастаўку футра на суму 8 000 000 долараў. Толькі ФБР пяць разоў дапытвала яго. Падазрэнні ў незаконным супрацоўніцтве з Саветамі ўзнікалі неаднаразова, што падмацоўвалася яго незвычайнымі гандлёвымі здзелкамі з СССР. Бліжэй да канца Другой сусветнай вайны гэты недавер, верагодна, дасягнуў свайго піку, калі пад відавочна пастаянным наглядам шпіёну нават дазволілі паляцець дзелавым рэйсам у Маямі, каб атрымаць кампраметуючую інфармацыю ад Моці. За Моці неаднаразова сачылі да двух гадоў пасля заканчэння вайны.

Паводле дамовы, якая дзейнічала ў 1927 годзе, кампанія «Эйцінгон-Шыльд» абавязалася штогод закупляць у Расіі і Сібіры тавары на суму не менш за 3 мільёны долараў. У выпадку невыканання гэтай абавязацельстваў яна павінна была заплаціць штраф, роўны пэўнаму працэнту ад нястачы. Узамен яна атрымлівала права закупляць непасрэдна ў вытворчых раёнах і экспартаваць любую колькасць без пошлін. У 1929 годзе кампанія «Эйцінгон-Шыльд і кампанія» заключыла з Расіяй кантракт на пастаўку футра на суму 16 мільёнаў долараў. У наступным годзе кампанія абвясціла, што возьме на сябе ўсе сабаліныя мяхі, прапанаваную на продаж. У лютым 1931 года было дасягнута пагадненне аб куплі на суму 50 мільёнаў долараў для продажу ў Амерыцы і Еўропе, што складала асноўную частку збору футра ў Савецкай Расіі, «верагодна, найбуйнейшы кантракт такога роду, які хто-небудзь заключаў у гандлі».

1930-я гады прынеслі кампаніі пастаянныя ўзлёты і падзенні, але ў асноўным спады. Кампанія Eitingon паведаміла пра чыстыя страты ў памеры 2 423 584 долараў у 1929 годзе, 1 075 980 долараў у 1930 годзе і 1 149 345 долараў у 1931 годзе. Газета «New York Times» ад 25 красавіка 1940 года паведаміла, што кампанія пастаянна цярпела страты ад 750 384 долараў у 1934 годзе да 140 750 долараў у 1939 годзе, паказаўшы прыбытак толькі ў 1936 годзе. Да 1940 года кампанія Eitingon Schild больш не існавала на рынку, а 5 жніўня 1940 года яе акцыі былі выключаны з Нью-Йоркскай фондавай біржы з-за недахопу актываў. У справаздачы аб кампаніі, апублікаванай у «Нью-Ёрк Таймс» 25 красавіка 1940 года, гаворыцца, што найгоршым ударам для кампаніі стаў пачатак Другой сусветнай вайны . Попыт на раскошныя футра знізіўся, і вайна разарвала сувязі кампаніі з яе польскай тэкстыльнай даччынай кампаніяй «Эйцінгон», якая была асноўным крэдыторам кампаніі. Таксама адбылася канфіскацыя акцый кампаніі ў Германіі ў 1938 годзе ў адпаведнасці з нацысцкім Законам аб арыянізацыі і продаж яе маёмасці ў Кітаі. Па не зусім зразумелых прычынах нью-ёркская кампанія ў 1937 годзе некалькі разоў была пакарана Сумесным камітэтам байкоту Амерыканскага яўрэйскага кангрэса і Яўрэйскім працоўнага камітэта за перавозку футра праз нацысцкую Германію, хоць, як было сказана, «поспех Эйцінгонаў» зноў жа меў месца: справаздача савета часткова апраўдала кампанію, заявіўшы, што яе ўдзел у згаданай здзелцы быў вынікам простай халатнасці.

У выніку вайны Нью-Ёрк і яго «Футравы раён» замяніў Лондан у якасці міжнароднага цэнтра футра з 1943 года. Лейпцыгскі Бруль страціў усялякае значэнне пасля захопу ўлады нацыстамі і выгнання яўрэйскіх гандляроў футрам у 1933 годзе. Нягледзячы на гэта, значны ўздым, на які спадзявалася амерыканская футравая прамысловасць, спачатку не ажыццявіўся. У тым жа годзе Моці заснаваў Motty Eitingon Inc. і праз гэты нядаўна створаны сіндыкат разам з канадскім дылерам Холтам Рэнфру купляў раскошныя расійскія футру, пачынаючы з 7000 собаляў за крыху менш за мільён долараў, «амаль здзелка ў той час». Пасярэднікам была гандлёвая карпарацыя Amtorg, прадстаўнік расійскага знешняга гандлю ў Нью-Ёрку. Гэты ўдзел затым стымуляваў агульную цікавасць да эксклюзіўных футраў сярод патэнцыйных футравых і модных дамоў.

 Апошняя буйная здзелка і канчатковае закрыццё кампаніі 
міні|Тканая этыкетка з паліто Bonmouton
У 1946 годзе Моці хацеў зноў дасягнуць сваёй былой велічы. На гэты раз не ў элітным жанры, а з масавым прадуктам у футравай прамысловасці: гатовым адзеннем з авечай скуры. Бліжэй да канца вайны ён ужо набыў значную колькасць авечай скуры, прадмета, які карыстаўся вялікім попытам у ваеннай вопратцы. Ён і яго партнёр Моня прадставілі футра амерыканцам, і асабліва амерыканскім жанчынам, пад новай назвай «Bonmouton». Пасля прэзентацыі калекцыі ў гатэлі «Waldorf Astoria» ў Нью-Ёрку часопіс «Fortune» з энтузіязмам напісаў, што Моці Эйцінгон вынайшаў новы і загадкавы працэс, які робіць аўчыны і падобнымі на мех рэдкіх жывёл.

Увогуле, гэта было велізарным прадпрыемствам. Завод па апрацоўцы футра і аздабленні аўчыны на ўчастку плошчай прыблізна 16 гектараў быў завершаны ў лютым 1946 года ў Брысталі, штат Пенсільванія. Моці паведаміў прэсе, што ён будзе апрацоўваць 60 000 шкур у тыдзень, чаго было дастаткова для паўмільёна паліто ў год. Пра маштаб аперацыі можна было меркаваць па тым факце, што для вытворчасці штодня патрабаваўся вагон солі і 1800 галонаў вады ў хвіліну. Для падтрымання працы паравых рухавікоў патрабаваліся два вагоны вугалю. На поўнай магутнасці было б занята ад 600 да 700 рабочых. Значную частку шкур даводзілася імпартаваць — менавіта таму Моці паляцеў у Аргенціну — «амерыканскія авечкаводы пакуль не могуць забяспечыць неабходныя колькасці». Ён заключыў кантракт з ВПС на куплю воўны, якая атрымліваецца ў выніку стрыжкі шкур, і якая выкарыстоўвалася для падшыўкі куртак пілотаў.

Моці меў намер стварыць найбуйнейшы попыт, які калі-небудзь бачыла любая галіна прамысловасці ў ЗША. Ён меркаваў, што з 40 мільёнаў жанчын, якія штогод купляюць нейкі від паліто, 15 мільёнаў будуць купляць бонмутоны і іншыя футра з ягняці — у 75 разоў больш, чым раней. Гэта больш-менш спраўдзілася. Пасля станоўчых водгукаў у прэсе, якія ўразілі нават New York Times, вытворчасць у Брысталі хутка пачала працаваць.  Але гэтага было недастаткова, асабліва для своечасовага пагашэння кароткатэрміновых пазык, і ў канцы 1946 года кампанія Motty Eitingon Inc. была абвешчана банкрутам. Таксама ўзніклі праблемы з новай сістэмай апрацоўкі футра, не ўсе партыі футра дасягалі прымальнай якасці. Будаўніцтва ўласных вытворчых магутнасцей і складоў кампаніі ў рэшце рэшт паглынула 2 мільёны долараў. Інвентарызацыя паказала, што 15 000 адсартаваных або іншых скурак былі ў наяўнасці або пад замовай, а 90 000 скурак былі падрыхтаваны і апрацаваны.

Амерыканскае заканадаўства аб банкруцтве дазволіла Motty Eitingon працягваць дзейнасць, пакуль кампанія разглядала магчымасць рэарганізацыі. Актывы, якія не належаць кампаніі, былі перададзены ў якасці забеспячэння па новых пазыках.

Да 1947 года стала зразумела, што рэарганізацыя не будзе паспяховай. Кампанія-даўжнік працягвала існаваць да 1949 года.

Моці таксама пацярпеў няўдачу ў сектары раскошы. Гэта паклала пачатак перыяду, калі з Парыжа пастаянна з’яўляліся новыя моды, асабліва адносна даўжыні паліто і спадніц, часам міні, часам максі. Вытворцы футра ўстрымліваліся ад закупак, бо было незразумела, наколькі вялікім будзе попыт на футра ў канчатковым выніку, а капітал, тэрмінова неабходны для пагашэння крэдытаў, не паступаў своечасова.

У рэшце рэшт Моці Эйтынгон у вельмі абмежаванай ступені прысвяціў сябе апрацоўцы і гандлі авечымі скурамі. Згодна з апошняй перапіскай Моці, у 1956 годзе, у год яго смерці, у яго практычна не засталося рэалізаваных актываў, акрамя поліса страхавання жыцця. У 1960 годзе яго калега па прамысловасці М. Кон-Грос у сваіх мемуарах пра габрэяў у футравай прамысловасці ў першай палове 20 стагоддзя коратка апісаў кампанію «Эйцінгон»: «Уладальнікі, Хаім і Моці, былі мільянерамі ў гандлі футрам. Хаім даў габрэям у Лейпцыгу шпіталь, а Моці забяспечыў унутраную мэблю. Кампанія „Эйцінгон“ страціла мільёны ў бізнэсе з авечкамі, і яны памерлі ў жабрацтве»Hermann Groß: Leipzigs Stellung zur russischen Exportpolitik in veredelten Rauchwaren (4. Folge). In: Der Rauchwarenmarkt Nr. 69, Leipzig 1931..

 Крыніцы 

 Літаратура 
Mary-Kay Wilmers: The Eitingons - A Twentieth-Century-Story. Faber and Faber Ltd., London 2010, ISBN 978-0-571-23473-8

Катэгорыя:Мужчыны
Катэгорыя:Памерлі ў 1956 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1885 годзе
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Оршы
Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Германіі
Катэгорыя:Прадпрымальнікі
Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі