Зверагаспадарка ў Людвінове

Зверагаспадарка ў Людвінове (спачатку — «Сэрвач», потым — зверасаўгас «Беларускі», цяпер у складзе РСУП «Першы Беларускі») — гістарычнае прадпрыемства па развядзенні пушных звяроў у Людвінове Вілейскага раёна Мінскай вобласці.

 Заснаванне і міжваенны перыяд (1928—1939) 
міні|Дом ветэрынара і вежа ферме «Сэрвач» у 1936 годзе.
У 1928 годзе інжынер-аграном Баляслаў Брудзынскі, вывучыўшы еўрапейскі досвед прапанаваў развядзенне пушных звяроў у мясцовых умовах. Вінцэнт Козел-Паклеўскі вылучыў зямлю пад ферму ў сваім маёнтку і інвеставаў у будаўніцтва.

У кастрычніку 1929 года з Германіі прывезлі першыя тры пары серабрыстых лісіц. На пачатак 1930-х гадоў тэрыторыя вальернай гаспадаркі займала каля 1 га і была акружана падвойнай агароджай з драцяной сеткі, укапанай на 60 см углыб, каб прадухіліць падкоп звярамі. Пабудавана каля 300 драцяных вальераў-клетак на падлозе, кожная мела заслону ад сонца і адмысловую хатку-скрыню для абароны ад непагадзі, на кожнай клетцы была шыльда не толькі з нумарам, але і з імем гадаванца. Таксама ў комплексе будынкаў былі гадавальны дом, дом ветэрынара з назіральнай вежай і зверакухня. На ферме гадавалі серабрыстых лісіц, норак і скунсаў. За здароўем звяроў сачыў запрошаны з Германіі ветэрынар — доктар Шмідт.

Да 1938 года «Сэрвач» стала буйнейшай зверафермай у Польшчы, на яе прыпадала 50 % агульнанацыянальнай вытворчасці футра. Па колькасці звяроў яе апераджалі толькі некаторыя гаспадаркі Германіі. Якасць футра канкурыравала з лепшымі гаспадаркамі Германіі і свету.

На ферме ўжывалі гуманны забой звяроў — ін’екцыя хлараформу ў сэрца.

Толькі на зверакухні па гатаванні корму працавала 8 рабочых. Для харчавання 650 лісіц штодня забівалі тры каровы.

Да ліпеня 1938 года Вінцэнт Козел-Паклеўскі з братам Юзафам заклалі яшчэ адну звераферму за 1 км ад асноўнай.

 Другая сусветная вайна (1939—1944) 
Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР у 1940 годзе маёнтак нацыяналізавалі і ператварылі ў зверасаўгас «Сэрвач».

У чэрвені 1941 года сем’і спецыялістаў экстрана эвакуіраваны, а першы савецкі дырэктар — Іван Цімчук, пакінуў гаспадарку пры набліжэнні нямецкіх танкаўИз воспоминаний Тимчука И. М. // Живая память поколений — ГУО «Людвиновская средняя школа» Вилейского района (дата доступа 2026-01-11)..

Акупацыйныя ўлады перадалі маёнтак обер-лейтэнанту фон Графу, як узнагароду за баявыя заслугі, ён часткова аднавіў невялікую зверафермуИз воспоминаний Тимчука И. М. // Живая память поколений — ГУО «Людвиновская средняя школа» Вилейского района (дата доступа 2026-01-11)..

27 красавіка 1942 года партызанскі атрад пад камандаваннем Івана Цімчука правёў аперацыю ў Людвінове. Маёнтак і пабудовы фермы знішчаны, акупацыйны ўладальнік фон Граф забіты, звяры выпушчаны з клетак.

 Савецкі перыяд (1944—1987) 
У ліпені 1944 года, адразу па вызваленні раёна, пачалося аднаўленне гаспадаркі, якая з 1945 года назвалася зверасаўгас «Беларускі».

У 1966 годзе ў гаспадарцы было 18 тысяч норак, 650 лісіц і 500 пясцоў. Звяры з’ядалі больш за 18 тон мяса за дзень.

Да пачатку 1980-х гадоў саўгас стаў прадпрыемствам саюзнага значэння. На фермах утрымлівалі больш за 100 тысяч норак, 4 тысячы пясцоў і 1 тысяча лісіц.

Высокая якасць футра, якое перамагала на міжнародных аўкцыёнах у Ленінградзе, забяспечвалася адмысловым рацыёнам. Жывёл кармілі кітовым мясам, якое прывозілі з Адэсы, рыбай з Мурманска, мясам маржоў і цюленяў з паўночных мораў.

Штогадовы даход гаспадаркі перавышаў 300 000 рублёў, а рэнтабельнасць зверагадоўчай галіны агулам у гэты перыяд дасягала 50—200 %.

21 сакавіка 1986 года саўгас падпарадкавалі Вілейскаму раённаму аграпрамысловаму аб’яданню. У 1988 годзе з саўгасам «Беларускі» аб’ядналі калгас імя Калініна, які меў значныя вытворчыя, фінансавыя і сацыяльныя праблемы, да гаспадаркі дадаліся жывёлагадоўля і раслінаводства ўжо не толькі як дапаможныя да зверагадоўлі. Такім чынам, саўгас стаў буйнейшай гаспадаркай у раёне з колькасцю працаўнікоў болей за 1000 чалавек.

 Час дырэктарства Генадзя Міргалоўскага (1988—1996) 
У 1988 годзе, праз тры месяцы па далучэнні калгаса імя Калініна, дырэктарам прызначылі Генадзя Міргалоўскага. Гэты перыяд характарызуецца маштабным інфраструктурным развіццём пасёлка Людвінова:
 за сродкі гаспадаркі ўзведзена каля 150 кватэр, такім чынам ліквідавана чарга на жытло, таксама прыняты перасяленцы з Чарнобыльскай зоны і краін Балтыі.
 за сродкі гаспадаркі ў Людвінове пабудавалі сучасны Дом культуры (адкрыты ў 1993 годзе), краму, заасфальтавалі вуліцы. Пры гаспадарцы быў звярынец, дзе ў розныя часы трымалі ваўкоў, мядзведзяў, зуброў і нават тыгра, спісанага з цырка і выхаджанага людвіноўскімі даглядчыкі. Таксама ў пасёлку былі фантаны.

 Сучасны стан (з канца 1990-х) 
У другой палове 1990-х гадоў галіна сутыкнулася з рэзкім падаражэннем кармоў і стратай дзяржаўнай падтрымкі пасля распаду СССР. Зверагадоўля ў Людвінове пачала скарачацца, не вытрымаўшы новых рынкавых умоў.

У 2020 годзе зверагадоўчую ферму яшчэ згадваюць як дзейную ў складзе РСУП «Першы Беларускі»Павловская И. А. Развитие пушного звероводства в Республике Беларусь // Актуальные проблемы интенсивного развития животноводства : материалы XXIII Международной студенческой научной конференции / редкол.: А. И. Портной (гл. ред.) [и др.]. — Горки : БГСХА, 2020. — 314 с. — ISBN 978-985-7231-28-7. — С. 158., але дамінуе ў гаспадарцы іншая галіна вытворчасці.

Памяць пра вялікае зверагадоўчае мінулае Людвінова захоўваецца ў экспазіцыях Вілейскага краязнаўчага музея. У Людвінове ўсталяваны памятны знак першаму савецкаму дырэктару зверасаўгаса «Сэрвач» — Герою Савецкага Саюза Івану Цімчуку.

 Крыніцы 

 Літаратура 




Катэгорыя:Гісторыя Вілейскага раёна