Генезіс (філасофія)

Ге́незіс ( — «узнікненне», «паходжанне») — філасофская катэгорыя, якая абазначае ўзнікненне, паходжанне і станаўленне аб'ектаў і з'яў, што развіваюцца.

 Гісторыя паняцця 
Першапачаткова паняцце генезісу адносілася да ўяўленняў аб паходжанні прыроды і быцця. Гэты аспект прасочваецца ўжо ў міфалогіі (багі як стваральнікі космасу), а пазней развіваўся ў філасофіі (Геракліт, І. Кант, Г. Гегель) і ў канкрэтна-навуковых галінах ведаў (касмаганічная гіпотэза Канта—Лапласа, атамістыка Дж. Дальтана і інш.).

З XIX стагоддзя катэгорыя генезісу пачынае адыгрываць важную метадалагічную ролю ў навуковым пазнанні, асабліва ў навуках, што вывучаюць працэсы развіцця (напрыклад, тэорыя паходжання відаў праз натуральны адбор у біялогіі). Гэта прывяло да ўсталявання генетычнага метаду як асобнага метаду пазнання і ўзнікнення навуковых дысцыплін, якія вывучаюць пераважна генетычныя аспекты з'яў і працэсаў (генетычная псіхалогія, генетычная сацыялогія і інш.).

 Сучаснае разуменне 
У сучаснай навуцы прызнана неабходнасць спалучэння генетычнага (дыяхранія) і структурна-функцыянальнага (сінхранія) метадаў даследавання аб'ектаў. У рамках агульнай тэорыі сістэм робяцца спробы мадыфікаваць структурна-функцыянальны падыход такім чынам, каб стала магчымым вывучэнне генезісу і развіцця структур (працы Ю. А. Абрамаў, Л. Берталанфі, Дж. Кліра, Э. М. Сарока, А. І. Уёмаў, Ю. А. Урманцаў). Выключна важную ролю набываюць праблемы глабальная эвалюцыя і генеалогія форм свядомасці.

 Крыніцы 

 Літаратура 


Катэгорыя:Філасофскія катэгорыі
Катэгорыя:Метафізіка
Катэгорыя:Эпістэмалогія