Паалей Цыён

«Паалей Цыён» (іўр. ‏ ציון ‎"Рабочыя Сіёна"; ідыш: Yidishe Socjalistish-Demokratisze Arbeter Partaj «Poalei Tsion») — палітычныя партыі і міжнародныя таварыствы сацыял-сіянісцкага кірунку, якія дзейнічалі з пачатку ХХ ст. у многіх краінах, у тым ліку на тэрыторыі Беларусі. Іх дзеячы прынялі многія тэарэтычныя прынцыпы марксізму (напрыклад, пра вядучую ролю рабочага класу), але сацыялістычныя ідэі імкнуліся спалучыць з сіянізмам.

 Гісторыя 
міні|320x320пкс|Доў Бер Борахаў (1881—1917) — галоўны ідэолаг ранняга Паалей Цыёна .
Першыя сіянісцкія гурткі пад назвай «Паалей Цыён» пачалі самастойна ўзнікаць у Расійскай імперыі яшчэ ў канцы XIX стагоддзя. Такія аб’яднанні паўсталі ў Вільні, Віцебску, Дзвінску, Бабруйску, Гомелі, ГроднеСтецкевич, П. Т. Деятельность еврейских политических партий и организаций на территории Западной Беларуси (1918—1926 гг.) : монография. — Гродно; ГГАУ, 2010. — 198 с.. Першапачаткова гэтыя фарміраванні не мелі пэўнай праграмы і арганізацыйных сувязей адна з адной. Некаторыя з гэтых арганізацый аб’яўлялі сябе марксісцкімі, іншыя — народніцкімі; шэраг паалейцыяністаў заявілі, што стаяць на пазіцыях «артадаксальнага марксізму», іншыя — аддавалі перавагу цэнтрызму або выступалі за сацыял-рэфармізм. Значная частка груп выступала за стварэнне самастойнай яўрэйскай дзяржавы ў Палесціне, меншая колькасць лічыла магчымым стварэнне сваёй дзяржавы ў Кеніі ці Месапатаміі і толькі ў апошнюю чаргу ў Палесціне. Лідэры левага крыла ў сіянізме прыкладалі намаганні для выпрацоўкі тэарэтычнай платформы «пралетарскага сіянізму» і стварэння самастойнай сіянісцкай «працоўнай партыі».

 Мінскі камітэт «Паалей Цыён» 
Назва «Паалей Цыён» упершыню была прынята групай у Мінску ў 1899 годзе, якую ўзначальвалі А. Літвін (творчы псеўданім журналіста і пісьменніка Самуэля Гурвіча), Іцхак Бергер і Аўром Аба Рубенчык.

Мінскі камітэт, якім быў вядучай групай «Паалей Цыён» на пачатковым этапе, выступаў за абмежаванне мясцовай дзейнасці эканамічнымі інтарэсамі рабочых і абмяжоўваў сваю палітычную і ідэалагічную барацьбу Сусветнай сіянісцкай арганізацыяй, дзе выстаўляла асаблівыя патрабаванні ад імя яўрэйскіх рабочых.

У праграме мінскага камітэта сцвярджалася: Ад сіянізма мы чакаем поўнага вырашэння яўрэйскага пытання. Сіянізм павінен стварыць верны прытулак для ўсіх здаровых элементаў яўрэйскага народу, якія не могуць і не жадаюць асімілявацца.

Мы лічым, што такія здаровыя элементы ёсць не толькі ў радах яўрэйскага пролетарыята, але і сярод астатніх слаёў яўрэйскага народу.

Руская рэволюцыя не мае ніякіх адносін да барацьбы за нашу будучыню, бо яна не вырашыць яўрэйскага пытання нават для яўрэяў у Расіі і не наблізіць нас да сіянізмаЦытуецца паводле: Агурскі С. Паалей-сіянізм як агентура буржуазіі і англійскага імперыялізма // Бальшавік Беларусі. 1934. № 5. С. 62-63..Першы з’езд сіянісцкіх прафсаюзаў адбыўся ў Мінску 10 лістапада 1901 года. Пасля адкрыцця пасяджэння адбылася першая частка: «Прапаганда, літаратура і арганізацыя». Другая частка была прысвечана «культурнай дзейнасці», трэцяя — «адносінам з іншымі арганізацыямі», чацвёртая — «эканамічнай дзейнасці», пятая — патрабаванням Пятага сіянісцкага кангрэса.

Адзін з прастаўнікоў мінскага камітэта М. Гутман пазней у сваіх успамінах такім чынам характараў прынцыпы мінскага камітэта:Спосаб мыслення мінскага «кірунку» быў наступным: сіянізм — гэта нацыянальны ідэал, які аднолькава закранае ўсе класы яўрэйскай нацыі; ён вырашыць яўрэйскае пытанне радыкальным чынам, стварыўшы яўрэйскую дзяржаву на зямлі Ізраіля, куды імігруе пераважная большасць яўрэяў свету. У яўрэяў няма будучыні на землях дыяспары. Удзел яўрэяў у рэвалюцыі толькі дае рэвалюцыі дрэнную рэпутацыю, бо стварае вобраз неяўрэйскага насельніцтва. Яўрэйскія рабочыя нічога не могуць чакаць ад рэвалюцыі: нават калі правы будуць атрыманы, яны застануцца на паперы. Сацыялізм — гэта сапраўды цудоўны ідэал, але яўрэйскія рабочыя павінны прысвяціць сябе сацыялістычнай прапагандзе толькі на зямлі ізраільскай дыяспары, дзе няма рэзкіх класавых адрозненняў; таму немагчыма весці класавую вайну ў поўным сэнсе гэтага слова. Можна толькі праводзіць эканамічныя забастоўкі, каб палепшыць становішча рабочых.Першы сход усіх аб’яднанняў «Паалей Цыён» у Расійскай імперыі адбыўся ў чэрвені 1903 года ў Вільні. На савеце прысутнічалі прадстаўнікі з Вільні, Дзвінска, Варшавы, Кіева, Бабруйска, Гомеля, Магілёва, Коўна, Гродна, Ліды і Крэславы. Гэта адбылося неўзабаве пасля пагрому ў Кішынёве, які меў жахлівы ўплыў на расійскіх яўрэяў, бо падкрэсліваў ненармальнае становішча яўрэйскай меншасці ў Расіі і тым самым прывёў да ўмацавання сіянісцкай свядомасці. Удзел паліцыі ў арганізацыі пагрому распаліў у яўрэяў варожасць да царызму і жаданне адпомсціць яму і перамагчы яго разам з усімі апазіцыйнымі партыямі ў Расіі. Думка пра палітычную барацьбу пачала пранікаць у апалітычныя шэрагі «Паалей Цыён» у Беларусі і Літве, сярод якіх папулярнай была мінская «версія». Гэтую версію ў Віленскай радзе прадстаўлялі Рубенчык, Бергер і Лапідот.

Дамінавала на сходзе мінская версія «Паалей Цыён», якую падтрымалі прадстаўнікі Вільні, Магілёвеа, Бабруйска, Гродна і Ліды. Супраць «мінскай версіі» выступіў дэлегат з Дзвінска Альтэр Яфэ. Ён заклікаў прызнаць класавыя падзелы і супрацьлеглыя класавыя інтарэсы сярод яўрэяў і выказваў свой энтузіязм адносна расійскай рэвалюцыі, але лічыў, што выратаванне, якое прынясе будучая рэвалюцыя, не будзе настолькі вялікім, каб апраўдаць паўнавартасны ўдзел яўрэйскага пралетарыяту ў барацьбе. Яго пазіцыя адносна палітычнай барацьбы месцамі была слабай. Дзвінскі сацыял-сіянісцкі кірунак таксама падтрымлівала меншасць дэлегатаў з Вільні, Коўна, Гомеля і Краславы.

Трэці кірунак, найбольш левы, ідэалагічна быў цалкам звязаны з палітычнай барацьбой ва ўласна Расіі і таму называўся «пекаісцкім» (П. К. — абрэвіятура ад «Politisher Kampf», палітычная барацьба). Асноўнае сутыкненне на саборы адбылося паміж двума крайнімі крыламі. Рубенчык, лідар «мінчан», сцвярджаў, што няма сэнсу прапаведаваць рэвалюцыйную барацьбу нельга сярод яўрэяў, цяпер неабходна скіраваць усе сілы нацыі на адну-адзіную задачу — рэалізацыю сіянізму. Толькі пасля гэтага можна будзе весці барацьбу за сацыялізм і сапраўдную яўрэйскую рэвалюцыю. Значная частка дэлегатаў лічыла, што калі канцэпцыя палітычнай барацьбы будзе прынята, то паміж імі і «Бундам» не будзе прыкметнай розніцы, і ў галасаванні перамагла пазіцыя мінскага камітэта.

Пасля сходу Рубенчыка і Бергера арыштавалі. І хоць пазней іх вызвалілі, матэрыялы і рашэнні рады, якія ў іх забралі пры арышце, не вярнулі.

Рада ў Вільні выбрала цэнтральны камітэт для ўсёй Расіі, фактычна ён функцыянаваў як цэнтральнае кіраўніцтва толькі для аб’яднанняў «мінскай версіі»: уласна Мінска, Бабруйска, Барысава, Беластока і Гродна.

 Сіянісцка-сацыялістычная рабочая партыя 
Першыя спробы стварэння Сіянісцка-сацыялістычнай рабочай партыі (ССРП) адносяцца да стварэння ў Вільні цэнтральнага камітэта, аднак пазней каардынуючыя функцыі перайшлі да арганізацыі ў Варшаве, якая склікала ў ліпені 1904 г. канферэнцыю. Тэарэтыкамі ССРП былі Нахман Сыркін і Доў Бер Борахаў. Тэарэтычныя перадумовы, на якіх грунтаваліся праграма і тактыка Сіяністска-сацыялістычнай працоўнай партыі, былі адлюстраваны ў партыйнай «Дэкларацыі». У ёй гаварылася аб тым, што «галоўнай задачай яўрэйскага пралетарыяту Сіянісцка-сацыялістычная рабочая партыя лічыць барацьбу за набыццё уласнай тэрыторыі і стварэнне яўрэйскай дзяржавы ў Палестыне ці часова на якой-небудзь іншай тэрыторыі, дзе яўрэі складалі б большасць і жылі б кампактна». У «Дэкларацыі» адзначалася, што «тэрытарыялізм» павінен быць прынцыповым пунктам праграмы-мінімум яўрэйскага пралетарыяту. Характарызуючы дзейнасць Бунда, аўтары «Дэкларацыі» сцвярджалі, што ён «перашкаджае далейшаму развіццю яўрэйскага пралетарыяту, яго вызваленню ад класавага і нацыянальнага прыгнёту». Палітычнымі партнёрамі сацыял-сіяністаў лічыліся сацыялісты-рэвалюцыянеры (эсэры).

Адмова ад ізаляцыянізму ў перыяд расейскай рэвалюцыі 1905—1907 гг. прывяла да ўздыму актыўнасці ССРП. Колькасць яе чальцоў, па сцвярджэнні лідэраў партыі, дасягнула 27 тыс. чалавек, яна стала другім па значэнню яўрэйскім палітычным аб’яднаннем у Расіі (пасля Бунда, кіраўніцтва якога бачыла ў ССРП небяспечнага суперніка). Сябры партыі адыгрывалі прыкметную ролю ў яўрэйскім прафсаюзным руху, у арганізацыі атрадаў самаабароны.

Далейшае развіццё праграма ССРП атрымала ў рэзалюцыях I з’езда партыі, які прайшоў у лютым 1906 г. у Лейпцыгу. У праграме былі адлюстраваны пазіцыі партыі па шэрагу аспектаў: ​​аб Дзяржаўнай Думе, узброеным паўстанні, удзеле ў часовым урадзе, тэроры, пагромах і самаабароне, аўтанамізме, нацыянальных патрабаваннях, «тэрытарыялізму», аб стаўленні да Яўрэйскай тэрытарыялісцкай арганізацыі, аб тактыцы дэлегацыі на VII сіянісцкім кангрэсе, Бундзе, назве партыі. У дачыненні да I Дзяржаўнай думы ССРП прызнавала неабходнасць тактыкі актыўнага знешняга байкоту, паколькі выбарчы закон Вітэ-Дурнова «цалкам выкрадае права выбараў у яўрэйскага пралетарыяту».

ССРП займалася актыўнай агітацыяй. Папулярнымі былі перыядычныя выданні партыі — «Хроніка сіянісцка-сацыялістычнай рабочай партыі» (1905), «Наперад» («Forwerts») (1905—1906), «Наш шлях» («Unser Weg») (1906—1907) і інш. Па агентурным звесткам, у горадзе Вільні найбольш актыўнымі агітатарамі ССРП у 1907 г. былі Хая Эйдус, Гірш Рабіновіч, Абрам Коган; у Мінскай губерні — Сара Шамоўская, Янкель Гольцман, Абрам Рэзнік.

 Яўрэйская тэрытарыялістычная рабочая партыя 
Яўрэйская тэрытарыялістычная рабочая партыя ўтварылася ў 1904—1906 гадах на базе гурткоў «Паалей Цыён». Аб’яднала прыхільнікаў стварэння нацыянальнага яўрэйскага ачага на любой прадстаўленай яўрэям тэрыторыі не абавязкова ў Палестыне (напрыклад, ва Угандзе). Гэтым тэрытарыялісты адрозніваліся ад сіяністаў-палестынафілаў.

У 1907 годзе тэрытарыялісты аб’ядналіся з чальцамі «мінскага камітэта».

 Сацыялістычная яўрэйская рабочая партыя 
У красавіку 1906 г. у Кіеве ў выніку аб’яднання групы, якая выйшла са складу ССРП, і настроенага праэсэроўскі крыла палітычнай арганізацыі «Адраджэньне» узнікла Сацыялістычная яўрэйская рабочая партыя (СЯРП). Тэарэтыкамі новай партыі былі Хаім Жытлоўскі і Марк Ратнер.

Праграму СЯРП вызначалі тры галоўныя прынцыпы: сацыялізм як канчатковая мэта габрэйскага працоўнага руху, рэвалюцыйная барацьба супраць самадзяржаўя і тэрытарыялізм. Крытыкавалася нацыянальная праграма і кадэтаў, і расійскіх сацыял-дэмакратаў, падтрымліваўся федэралізм у адносінах паміж нацыянальнасцямі. Па пытанні дзяржаўнага ладу СЯРП патрабавала склікання нацыянальных устаноўчых сходаў і фарміравання экстэрытарыяльных нацыянальных соймаў, якія будуць задавальняць культурна-гаспадарчыя запатрабаванні той ці іншай нацыі. Яўрэйскі нацыянальны сойм павінен быў стаць таксама інструментам рэгулявання яўрэйскай эміграцыі і спрыяць яе канцэнтрацыі на свабоднай тэрыторыі. Паводле канцэпцыі СЯРП, Расійская павінна была ператварыцца ў федэратыўную дзяржаву з тым, каб кожная нацыя ў ёй магла стварыць уласны прадстаўнічы орган, які б вырашаў усе яе ўнутраныя пытанні.

У перыяд рэвалюцыі 1905—1907 гг. серпаўцы правялі шэраг эканамічных стачак. Па дадзеных справаздачы ЦК партыі Штутгарцкаму кангрэсу II Інтэрнацыяналу, колькасць партыі да восені 1906 г. складала 15-16 тыс. чалавек (па іншых падліках каля 7 тыс. чалавек). У гэты перыяд каля паловы сяброў партыі (3 тыс. чалавек) уваходзіла ў склад абарончых саюзаў. З іх каля 100 чалавек было забіта ў час сутычак, 300 паранена, каля 1 тыс. арыштавана і саслана.

У 1907 г. партыя мела сваё выдавецтва ў Вільні «Барацьба» («Kampf»), дзе друкавала літаратуру на ідыш, рускамоўныя выданні выходзілі ў Кіеве ў выдавецтве «СЕРП». Партыя выпускала часопісы «Новае жыццё» («Dos Naje Leben») і «Адраджэнне». Акрамя таго, у Вільні выдаваўся партыйны часопіс «Народны Голас».

Нягледзячы на ​​тое, што галоўнымі раёнамі дзейнасці партыі быў поўдзень і паўднёвы захад Расіі, СЕРП праводзіла агітацыю і у паўночна-заходніх губернях у перыяд выбарчай кампаніі па выбарах ва II Дзяржаўную думу. Серпаўцы вылучылі уласных кандыдатаў у Віцебскай, Магілёўскай, а таксама Падольскай, Екацярынаслаўскай і Валынскай губернях. Аснова іх выбарчай тактыкі будавалася на падтрымцы эсэраў і на выступе супраць сіяністаў-сацыялістаў і Бунда.

 Яўрэйская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя «Паалей-Цыён» 
У жніўні 1905 года паалейцыяністы-палесцінафілы на канферэнцыі ў Цюрыху аб’ядналіся ў Яўрэйскую сацыял-дэмакратычную рабочую партыю. У снежні 1905 года на канферэнцыі арганізацый «Паалей Цыён» Паўднёва-Заходняга краю ў Бердзічаве адбыўся раскол на глебе разумення пытання нацыянальнай аўтаноміі ў дыяспары. Так званыя артадоксы (на чале з Доў Бер Борахавым), якія галоўную сваю ўвагу надавалі сіянізму і прызнавалі нацыянальную аўтаномію ў галуце (жыццё яўрэяў па-за «зямлёй продкаў») другараднай задачай, склікалі ў лютым 1906 года ў Палтаве Усерасійскі з’езд, дзе была заснавана палітычная партыя «Паалей Цыён».

Для выпрацоўкі праграмы партыі яе кіраўніцтвам у канцы сакавіка 1906 года ў Канстанцінаградзе (Падольская губерня) была склікана тэарэтычная канферэнцыя. 20 — 29 ліпеня 1907 года на II з’ездзе «Паалей Цыён» у Кракаве праект праграмы быў дапрацаваны і зацверджаны. У перыяд афармлення праграмы вялікі ўплыў на сябраў партыі аказаў праграмны артыкул Борахава «Наша платформа» (1906 год, газета «Яўрэйская працоўная хроніка»). Ідэі гэтай публікацыі ў значнай ступені былі пакладзены ў аснову праекту праграмы і яе канчатковага варыянту. Праграма партыі складалася з прэамбулы пад назвай «Асноўныя прынцыпы Партыі», якая складаецца з чатырох частак. У прэамбуле ўказвалася, што праграмай-максімум партыі з’яўляецца абагульненне сродкаў вытворчасці і перабудова грамадства на сацыялістычных пачатках шляхам класавай барацьбы яўрэйскага пралетарыяту ў шэрагах інтэрнацыянальнай сацыял-дэмакратыі. Асноўным пунктам праграмы-мінімум з’яўлялася патрабаванне тэрытарыяльнай аўтаноміі на дэмакратычных пачатках для яўрэяў у Палесціне. У першай частцы праграмы пацвярджалася, што ў сваёй дзейнасці партыя будзе «кіравацца інтарэсамі пралетарыяту — класа наёмнай працы», а метады і мэты партыі будуць ісці «па кірунку развіцця прадукцыйных сіл чалавецтва». Другая частка змяшчала падрабязную карціну развіцця капіталістычнага грамадства, барацьбы працоўнага класа за свае палітычныя, эканамічныя, сацыяльныя правы. Панаванне ў новым грамадстве павінна немінуча перайсці да пралетарыяту, які «заваюе ўладу і выкарыстоўвае сваю дыктатуру для знішчэння класавай структуры грамадства разам з прыватнай уласнасцю на прылады вытворчасці і сродкі зносін», каб ухіліць усякую магчымасць гаспадарчай канкурэнцыі і эксплуатацыі. У трэцяй частцы праграмы даваўся кароткі выклад нацыянальнага пытання. Для пралетарыяту прыгнечаных нацыянальнасцяў, які ўсвядоміў свае класавыя інтарэсы, на думку аўтараў праграмы, цэнтральным павінна было стаць патрабаванне дасягнення «нацыянальна-палітычнай аўтаноміі». Цэнтральная частка праграмы змяшчала гістарычны выклад яўрэйскага пытання і тых перашкод палітыка-эканамічнага і сацыяльнага характару, якія перашкаджалі спрыяльнаму развіццю яўрэйскай нацыі ў розных дзяржавах. Аўтары праграмы паказвалі, што рэалізацыя сіянізму магчымая толькі шляхам класавай барацьбы і дэмакратызацыі грамадства ў дыяспары і ў Палестыне. Задачай сіянісцкага руху, на думку аўтараў праграмы, з’яўлялася планамернае рэгуляванне стыхійнага працэсу эміграцыі яўрэяў у Палестыну і арганізацыя іх жыцця ў форме тэрытарыяльнай аўтаноміі. У праграме падкрэслівалася таксама непарыўнасць інтарэсаў яўрэйскага пралетарыяту і інтэрнацыянальнай сацыял-дэмакратыі ў барацьбе «за сацыяльнае і нацыянальнае вызваленне, за палітычную дэмакратыю, за грамадзянскую і нацыянальную раўнапраўе, за сацыяльную рэвалюцыю».

 Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў 
Пачаткова сіяністы-сацыялісты кіраваліся прынцыпам неўмяшальніцтва ў расійскае палітычнае жыццё.

Так, увесну 1905 года ў рэзалюцыі з’езда ў Мінску гучала: Не чакаючы ад рэволюцыі радыкальнага вырашэння яўрэйскага пытання і маючы перад сабою гістарычную задачу, мы не можам займацца падрыхтоўчай работай і да рэволюцыі. Мы можам рух падтрымліваць толькі тады, калі ініцыятыва зыходзіць ад карэннага насельніцтва. 

Як самастойная грамадская група, мы, яўрэі, выступаем толькі там, дзе прыходзіцца адстойваць нашы спецыяльныя яўрэйскія інтарэсы. У гэтых адносінах мы не можам спадзявацца ні на якія грамадскія палітычныя партыі. Мы павінны самастойна выступаць, як прадстаўнікі яўрэйскіх інтарэсаў. Але падтрыманне прынцыпу неўмяшання ва ўнутраную палітыку царызму ва ўмовах агульнага грамадскага ўздыму ў Расійскай імперыі ў 1905 годзе вяло сіяністаў да палітычнай ізаляцыі і адштурхоўвала многіх патэнцыйных сіяністаў у лагер Бунда.

Таму сацыял-сіянісцкія партыі змянілі тактыку і прынялі ўдзел у Рэвалюцыі 1905—1907 гг.; уваходзілі ў склад кааліцыйных стачачных камітэтаў і ў групы самаабароны.

«Паалей-Цыён» выступаў за байкот выбараў у Першую Думу, пазней ён змяніў сваю пазіцыю і актыўна ўдзельнічаў у выбарах у Другую Думу. Аднак законы, якія рэгулявалі выбары ў Другую Думу, былі менш спрыяльнымі, чым законы, якія рэгулявалі выбары ў Першую Думу, і кандыдаты ад «Паалей-Цыёна» дайшлі толькі да стадыі выбаршчыкаў. Палітычная рэакцыя ў Расійскай імперыі пасля 1906 года прывяла да амаль поўнага роспуску «Паалей-Цыёна». Як і іншыя рухі, ён быў абвешчаны па-за законам, а яго лідэры былі альбо арыштаваныя і высланыя, альбо эмігравалі з краіны. З каля 25 000 членаў у 1905 годзе засталося толькі 300, якія былі арганізаваны ў падпольныя групы. Рух павярнуў налева і ў 1909 годзе вырашыў выйсці з Сіянісцкай арганізацыі і Сіянісцкага кангрэса.

Пасля паражэння Рэвалюцыі 1905—1907 гг. усе палітычныя партыі «Паалей Цыён» перажывалі востры крызіс, адбываўся адток чальцоў, многія лідэры руху эмігравалі.

У гады Першай сусветнай вайны пераважная большасць паалейцыяністаў заняла інтэрнацыяналісцкія пазіцыі.

 Рэвалюцыя 1917 года 
Напярэдадні Лютаўскай рэвалюцыі ў партыі «Паалей Цыён» было 2,5 тысячы чальцоў, увесну-летам 1917 г. яе колькасць павялічылася да 12-16 тысяч чальцоў. Палітычны курс партыі ў гэты перыяд быў блізкі да леваменьшавіцкага. Сябры партыі лічылі «неасцярожным» вылучэнне лозунгу дыктатуры пралетарыяту ў краіне, у якой «гаспадарчае жыццё не дайшло да адпаведнай ступені развіцця». Усе свае спадзяванні паалейцыяністы ўскладалі на Устаноўчы сход, закліканы даць адказ на карэнныя пытанні рэвалюцыі. Увосень 1917 г. партыя ўступіла ў палітычны блок з меншавікамі-інтэрнацыяналістамі.

Кастрычніцкую рэвалюцыю сябры партыі сустрэлі варожа, патрабавалі пераходу ўлады да Ўстаноўчага сходу, але не прымалі гвалтоўныя метады барацьбы супраць Саветаў. Ва Украіне паалейцыяністы ўваходзілі ва ўрады Цэнтральнай Рады і Украінскай дырэкторыі.

У сакавіку 1918 прадстаўнікі Яўрэйскай сацыял-дэмакратычнай партыі ўвайшлі ў склад Рады БНР, аднак былі сярод тых, хто ўстрымаўся пры галасаванні за Трэцюю ўстаўную грамату, што абвяшчала незалежнасць Беларусі. У знак пратэсту супраць спробаў Рады БНР атрымаць прызнанне ад Германіі, прадстаўнікі Паалей-Цыёна разам з іншымі яўрэйскімі сацыялістамі, эсэрамі і меншавіка выйшлі з яе складу.

Варожая дзейнасць большасці сябраў партыі ў адносінах да савецкай улады прывяла да выключэння іх у чэрвені 1918 г. са складу Саветаў розных узроўняў, але ўсё ж за «Паалей Цыён» было захавана права на легальнае існаванне. Дзейнасць партыі праходзіла ва ўмовах пастаянных расколаў і фракцыйнай барацьбы. Лідэр правага крыла партыі з 1917 г. — С. І. Гольдэльман. Левая плынь упершыню аформілася на III з’ездзе «Паалей Цыён» у жніўні 1917 г. З 1918 г. лідэрам паалейцыяністаў стаў сакратар ЦК Н. І. Бару. Друкаваныя органы: часопіс «Яўрэйская рабочая хроніка» (1917-18 гг., Петраград), «Барацьба» (1918-20 гг., Масква), «Яўрэйская пралетарская думка» (1919—1926 гг., Кіеў-Масква).

ЦК партыі падчас савецка-польскай вайны падтрымала савецкую ўладу. Ужо 25 лютага 1919 г. у газеце «Молат» быў апублікаваны заклік да яўрэйскіх працоўных запісвацца ў Чырвоную Армію. У маі быў выдадзены загад аб мабілізацыі ўсіх, хто можа насіць зброю і накіраванне іх у Мінск для адпраўкі ў асаблівыя яўрэйскія атрады Заходняга. фронту. Усяго да гэтага часу на фронт было накіравана каля 200 чалавек.Федянина Юлия. Деятельность партии «Поалей-Цион» на территории Белоруссии в условиях польско-советской войны в 1919-20 гг. // Материалы международной научно-практической конференции «Актуальные вопросы философии, политологии и истории», 10 марта 2011 год.

 Раскол у партыі 
У 1919 г. ад «Паалей Цыён» адкалолася правая групоўка («Паалей Цыён» Украінскай народнай рэспублікі), якая працягвала супрацоўніцтва з украінцамі, і левая фракцыя, якая ўтварыла на канферэнцыі 10-15 жніўня ў Гомелі Яўрэйскую камуністычную партыю. Мэтай ЯКП было стварэнне ў Палесціне яўрэйскай камуністычнай дзяржавы. У дэкларацыі да ўсіх габрэйскіх працоўных, абвешчанай у верасні 1919 г., заяўлялася, што Яўрэйская камуністычная партыя «Паалей-Цыён» — гэта партыя сацыялістычнай рэвалюцыі, якая абараняе інтарэсы яўрэйскага пралетарыяту. Да таго ж, кіраўніцтвам ЯКП «ПаалейЦыён» сцвярджалася, што адзіны шлях да сацыялістычнага ладу — гэта дыктатура пралетарыяту ў яе канкрэтнай форме — улады Саветаў.

У жніўні 1920 г. ЯКП «Паалей Цыён» разам з роднаснымі ёй партыямі шэрагу краін (Аўстрыі, Італіі, Латвіі, Літвы, Польшчы і інш.) стварыла Сусветны яўрэйскі камуністычны саюз «Паалей Цыён» (Камуністычныя структуры Камінтэрна). У 1919—1922 гг. пасля жорсткай ідэалагічнай і палітычнай барацьбы з РКП(б) ЯКП «Паалей Цыён» адмовілася ад сіянісцкай ідэалогіі. У снежні 1922 г. ЯКП «Паалей Цыён» у савецкіх рэспубліках самараспусцілася.

Частка чальцоў партыі, якія перайшлі на бальшавіцкія пазіцыі, была прынятая ў шэрагі РКП(б), іншыя адышлі ад палітыкі, а прадстаўнікі правага крыла аформіліся ў Яўрэйскую рабочую камуністычную партыю (друкаваны орган — «Пралетарышэр геданк»). Была ліквідавана ўладай ў 1928 г. як «антысавецкая», такім чынам стаўшы апошняй легальнай небальшавіцкай палітычнай партыяй ў Савецкім Саюзе.

 У міжваеннай Польшчы 
Пасля аднаўлення польскай дзяржаўнасці ў лістападзе 1918 г. партыя разгарнула актыўную арганізацыйную дзейнасць. У канцы 1918 г. у Варшаве адбыўся першы з’езд «Яўрэйскай сацыял-дэмакратычнай працоўнай партыі „Паалей Цыён“ у Польшчы» («Jidisze Socjalistisz-Demokratisze Arbeter Partaj „Poalej-Cjon“ in Pojlen»).

У 1920—1922 гг. унутры партыі мелі месца моцныя трэнні, шмат у чым звязаныя з рознагалоссямі па стаўленню да рэвалюцыі ў Расіі. У ліпені 1920 г. у Вене на V Сусветнай канферэнцыі ў партыі адбыўся раскол. Большасць дэлегатаў з Польшчы занялі добразычлівую пазіцыю ў адносінах да Савецкай Расіі, меншасць жа выказалася за супрацоўніцтва з Сусветным сіянісцкім кангрэсам, не адмаўляючыся пры гэтым ад сацыялістычных мэт. У выніку ў Польшчы былі ўтвораны дзве самастойныя партыі: Яўрэйская сацыял-дэмакратычная працоўная партыя «Паалей Цыён» (больш вядомая пад назвай «Паалей Цыён»-левая) і Яўрэйская сацыялістычная рабочая партыя «Паалей Цыён» («Паалей Цыён»-правая).

Партыя «Паалей Цыён»-левая падтрымлівала праграму стварэння яўрэйскай абшчыны дзяржаўнасці ў Палесціне на сацыялістычных прынцыпах. Часовым рашэннем яўрэйскага пытання павінна была стаць нацыянальная і культурная аўтаноміі яўрэяў у Польшчы. Аднак, лічылася, што аўтаномію можна атрымаць толькі пасля перамогі сацыялістычнай рэвалюцыі ў Польшчы. Нягледзячы на гэта, кіраўніцтва партыі паслядоўна выступала за незалежнасць Польшчы і прызнавала польскую дзяржаўнасць без якіх-небудзь агаворак. Што тычыцца палітычнага курсу, які праводзіў польскі ўрад, то партыя знаходзілася ў рэзкай апазіцыі да яго.

Партыя не ўдзельнічала ў працы сіянісцкіх з’ездаў. Яе лідэры імкнуліся да супрацоўніцтва з сацыялістычнымі партыямі іншых нацыянальнасцей у сферы палітыкі, а з яўрэйскімі сацыялістычнымі партыямі — ў галіне культуры.

Польская «Паалей Цыён»-левая дасягнула піка падтрымкі ў канцы 1920-х гадоў, а затым у 1930-я гады паступова саступала пазіцыі Бунду. На муніцыпальных выбарах 1927 і 1928 гадоў партыя атрымала каля 50 000 галасоў і абрала 140 дэлегатаў у розныя гарадскія саветы. У меншых правінцыйных гарадах, такіх як Брэст, Хелм, Бендзін і Каліш,«Паалей Цыён»-левая была дамінуючай яўрэйскай партыяй. Пасля разбуральнага расколу ў сярэдзіне 1930-х гадоў, выкліканага рознагалоссямі з нагоды паселішчаў у Бірабіджане і Хе-Халуце, «Паалей Цыён»-левая змяніла курс, зноў далучылася да Сусветнай сіянісцкай арганізацыі ў 1937 годзе і некалькі зблізілася з «Паалей Цыён»-правай. Невялікія групы «Паалей Цыён»-левай існавалі таксама ў Палесціне, ЗША, Францыі і іншых краінах.

У 1932 годзе Сусветны саюз яўрэйскіх рабочых Паалей Цыён і іншыя сацыял-сіянісцкія арганізацыі на канферэнцыі ў Данцыгу злучыліся ў сусветны саюз сіяністаў-сацыялістаў. Палітычная платформа Сусветнага саюза сіяністаў-сацыялістаў спалучала «актыўны сіянізм» з «інтэрнацыяналістычным сацыялізмам» і ставіла за мэту стварэнне ў Эрэц-Ісраэль аўтаномнага яўрэйскага ішува, заснаванага на прынцыпах кааперацыі, яўрэйскай працы і культуры на іўрыце. Гэты Саюз паступова стаў сусветнай арганізацыяй сіянісцкіх сацыялістычных рухаў і ўтварыў самую буйную фракцыю ў Сусветнай сіянісцкай арганізацыі.

 Спасылкі 

Катэгорыя:Сіянізм
Катэгорыя:Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі
Катэгорыя:Сацыялізм
Катэгорыя:Марксізм
Катэгорыя:Палітычныя партыі