Хаім з Валожына

Хаім з Валожына, таксама Хаім бен Іцхак Валожынскі (Валожынер) (; ) — вядучы вучань Віленскага гаона, заснавальнік Валожынскага ешыбота і адзін з найбуйнейшых рабінаў свайго часуAdele Berlin, & Maxine Grossman. (2011). ḤAYYIM OF VOLOZHIN. In The Oxford Dictionary of the Jewish Religion (2nd ed.). Oxford University Press..

 Біяграфія 
Нарадзіўся ў Валожыне. Бацьку звалі Іцхак, а маці — Рыўка Рапапорт. Хаім першапачаткова быў вядомы як Хаім Іцкавіч. Яго першым настаўнікам быў рабін Валожына рабі Рэфаэль з Гамбурга, затым з 15 гадоў яго настаўнікам быў Ар’е Лейб Гінзбург — аўтар кнігі «Шаагат Ар’е» — мінскі, а затым мецкі рабін.

У 1770-я гады стаў адным з найбольш блізкіх вучняў Віленскага гаона. З 1773 года выконваў абавязкі галоўнага рабіна Валожына, аднак адмаўляўся атрымліваць зарплату за сваю дзейнасць і жыў за кошт фабрыкі па вытворчасці адзення. Раў Хаім наведваў свайго настаўніка 3 ці 4 разы на год і задаваў яму пытанні, назапашаныя за час яго адсутнасці. У 1790 годзе атрымаў прызначэнне на пасаду рабіна Вількаміра.

 Стварэнне ешыбота 
Пасля смерці настаўніка ў 1797 годзе пачаў рыхтавацца да заснавання ешыбота па яго сістэме, дзеля чаго разаслаў лісты па ўсіх яўрэйскіх абшчынах, у якіх заклікаў накіроўваць да яго самых здольных вучняў і дапамагчы ешыбота фінансава. У 1803 годзе пасля масавых водгукаў на пасланне заснаваў у сваім родным горадзе валожынскі ешыбот, на аснове вучэння Віленскага гаона, які стаў прататыпам усіх ешыботаў Літоўскага кірунку.

Раббі Хаіму з Валожына належыць заслуга ўстанаўлення мірных адносін паміж мітнагдзім і хасідамі, з лідарамі якіх неаднаразова сустракаўся.

Брат рабі Хаіма Шлома Залман таксама быў вучнем Віленскага гаона. Сын рабі Хаіма, рабін Іцхак з Валожына узначаліў ешыбот пасля смерці бацькі.

 Вучэнне 
Больш за ўсё Хаім баяўся таго, што, на яго думку, было сур’ёзным зніжэннем каштоўнасці вывучэння Торы з боку хасідаў. Таму ён вырашыў займацца хасідызмам на ідэалагічным і адукацыйным узроўні. Яго ідэалагічная рэакцыя на гэта знайшла адлюстраванне галоўным чынам у яго кнізе «Nefesh ha-Ḥayim», якая была ўпершыню апублікавана ў 1824 годзе, вытрымала шмат выданняў і дагэтуль лічыцца класічным тэкстам у свеце літоўскіх ешыботаў. Тэкст утрымлівае палеміку, якая вылучаецца сваім рэзкім стылем. З таго, што піша Хаім, відаць, што ён быў добра знаёмы з хасідскай літаратурай і яе канцэптуальнымі асноваміEtkes, Immanuel. (2002). Rabbi Hayyim of Volozhin’s Response to Hasidism. In The Gaon of Vilna (p. 151). University of California Press. https://doi.org/10.1525/california/9780520223943.003.0006.

Аднак палеміка супраць хасідызму складае толькі невялікую частку «Нефеш ха-Хаім». Праца ў першую чаргу прысвечана распрацоўцы ўсеабдымнага канцэптуальнага погляду, які павінен быў служыць адказам на хасідскі выклік. Філасофія Хаіма характарызуецца сувяззю з Кабалой, якая выяўляецца ў яго выкарыстанні тэрміналогіі, у багацці цытат з кабалістычнай літаратуры і ў яго залежнасці ад кабалістычных ідэй. У пэўным сэнсе гэта было рэакцыяй на той факт, што хасідызм таксама чэрпаў з Кабалы і карыстаўся яе прэстыжам.

Вучэнне Хаіма было сканцэнтравана на яго намаганнях аднавіць вывучэнне Торы як найвышэйшую каштоўнасць у іўдаізме, невымерна больш важную за малітву і выкананне запаведзяў. Вывучэнне Торы, сцвярджаў ён, прыносіць боскае багацце, якое падтрымлівае ўсе светы. Іншымі словамі, існаванне Сусвету залежыць ад упарадкаванага і бесперапыннага вывучэння Торы, тыя, хто выбірае гэты шлях, нясуць найвышэйшую адказнасць, а іх занятак уяўляе сабой місію ўніверсальнага значэння.

У той жа час Хаім вучыў, што вывучэнне Торы таксама служыць найбольш перспектыўным шляхам да духоўнага ўздыму асобнага яўрэя; менавіта праз Тору чалавек здольны дасягнуць еднасці з Богам. Тора — гэта ўвасабленне Бога ў адносінах да Яго волі, прычым Бог і Яго воля — адно і тое ж. Такім чынам, чым глыбей чалавек паглыбляецца ў Тору, тым мацней ён становіцца адзіным з тым, хто дае Тору (Богам). Больш за тое, у працэсе вывучэння Торы чалавек можа дасягнуць боскага натхнення, якое выяўляецца ва ўзбагачэнні і ўзмацненні інтэлектуальных здольнасцей.

Адным з ключавых пытанняў, якія разглядае Хаім, з’яўляецца правільны баланс паміж каштоўнасцю вывучэння Торы і каштоўнасцю yir’ah (літаральна «страх» [перад Богам]). У літаратуры таго перыяду ідэя yir’ah ахоплівае ўсю сукупнасць пачуццяў і дзеянняў, якія вызначаюць маральна-рэлігійныя якасці чалавека. Абаронцы хасідызму абвінавачвалі навуковую эліту ў празмерным акцэнце на інтэлектуальных дасягненнях, ігнаруючы yir’ah. Хаім прызнае, што вывучэнне Торы, якое не суправаджаецца yir’ah, з’яўляецца недасканалым. Але хасідызм, на яго думку, памыляўся, перабольшваючы каштоўнасць yir’ah, да такой ступені, што адсунуў Тору з яе законнага месца. Паводле Хаіма, вывучэнне Торы з’яўляецца мэтай, тады як yir’ah — толькі сродак, хоць без апошняга вучань не можа дасягнуць духоўнага ўзвышэння і еднасці з Богам.

Хаіма таксама турбавала тое, што ён лічыў празмерным акцэнтам хасідызму на каштоўнасці намеру коштам дзеяння. У адказ на тое, што ён лічыў радыкальнай пазіцыяй, Хаім настойваў, напрыклад, на тым, што нават вывучэнне Торы, якое не праводзіцца дзеля яго самога, або малітва, якая праводзіцца без належнага намеру, з’яўляецца законнай і надзелена рэлігійным сэнсам.

У вучэнні Хаіма відавочныя дзве асноўныя крыніцы ўплыву. З аднаго боку, асоба і падыход Віленскага гаона служылі асабістым прыкладам і крыніцай натхнення. З іншага боку, вучэнне Хаіма вырасла з яго духоўнай сустрэчы з хасідызмам. Больш за тое, яго вучэнне ўяўляюць сабой сінтэз традыцыйных каштоўнасцей — на чале з вывучэннем Торы — і каштоўнасцей, якія прапагандуе хасідызм, перш за ўсё з якіх — еднасць з Богам.

 Крыніцы 

Катэгорыя:Рабіны Беларусі
Катэгорыя:Ахаранім
Катэгорыя:Памерлі ў Валожыне