Фізіка-матэматычны факультэт Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта

Фі́зіка-матэматы́чны факультэ́т () — адзін з найстарэйшых і найбуйнейшых факультэтаў Імператарскага Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта, які дзейнічаў у 1819—1933 гадах. З’яўляўся буйным цэнтрам падрыхтоўкі навуковых кадраў у галіне прыродазнаўчых і дакладных навук у Расійскай імперыі. Сярод выпускнікоў факультэта — лаўрэаты Нобелеўскай прэміі Іван Паўлаў, Мікалай Сямёнаў і Леў Ландау.

 Гісторыя 

 Заснаванне і развіццё (XIX — пачатак XX ст.) 
Факультэт быў утвораны 8 лютага 1819 года пры аднаўленні Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта на базе адпаведнага аддзялення Галоўнага педагагічнага інстытута. Першапачаткова да яго ведання былі аднесены чыстая і прыкладная матэматыка, астраномія, фізіка, хімія, заалогія, батаніка, мінералогія і геадэзія.

2 сакавіка 1820 года факультэт быў падзелены на два разрады: фізіка-матэматычны і прыродазнаўчы. З 1839 па 1853 год пры факультэце дзейнічала Рэальнае аддзяленне, якое рыхтавала выкладчыкаў тэхнічных дысцыплін. У 1877 годзе па ініцыятыве прафесара Івана Сечанава на прыродазнаўчым аддзяленні былі рэгламентаваны самастойныя спецыяльнасці: хімія, біялогія, фізіялогія і аграномія.

Факультэт пастаянна пашыраўся. Калі на 1 студзеня 1871 года на прыродазнаўчым аддзяленні вучылася 106 студэнтаў (для параўнання, на юрыдычным — 792), то да пачатку XX стагоддзя колькасць студэнтаў рэзка ўзрасла, што прывяло да павелічэння штату выкладчыкаўЧеботарёва Л. А. Василий Васильевич Докучаев (1846—1903): Биографический очерк // Сочинения. Т. 9. — М.: Изд-во АН СССР, 1961. — С. 54.. У 1916 годзе было арганізавана хімічнае аддзяленне.

Тут фарміраваліся вядучыя расійскія навуковыя школы. Сярод выкладчыкаў факультэта ў розныя гады працавалі: А. М. Бекетаў, А. М. Бутлераў, А. І. Ваейкаў, В. В. Дакучаеў, Э. Х. Ленц, Д. І. Мендзялееў, І. І. Мечнікаў, В. І. Паладзін, В. А. Сцяклоў, І. М. Сечанаў, А. Я. Фаворскі, А. С. Фамінцын, П. Л. Чабышоў, Л. А. Чугаеў і іншыя.

 Савецкі перыяд і рэарганізацыя 
Пасля рэвалюцыі пачалася актыўная рэструктурызацыя. У 1919 годзе Д. С. Раждзественскі стварыў на факультэце фізічнае аддзяленне, а Ф. Ю. Левінсон-Лесінг — геолага-мінералагічнае.

У канцы 1920-х гадоў пачаўся працэс разбуйнення факультэта:
 18 чэрвеня 1929 года пастановай СНК РСФСР на базе хімічнага аддзялення створаны хімічны факультэт.
 У маі 1930 года на базе біялагічнага аддзялення арганізаваны біялагічны факультэт.
 У чэрвені 1930 года геалагічная спецыяльнасць перададзена ў Ленінградскі горны інстытут (у 1932 годзе ў складзе ўніверсітэта адноўлены геалагічны факультэт).

28 красавіка 1931 года структура ўніверсітэта была карэнным чынам зменена: факультэты былі скасаваны, а замест іх створаны сектары падрыхтоўкі кадраў (матэматыкаў і механікаў, фізікаў, геафізікаў, географаў, глебазнаўцаў і батанікаў, фізіёлагаў, заолагаў, хімікаў). Аднак ужо ў верасні 1932 года было прынята рашэнне вярнуцца да факультэцкай сістэмы.

Канчаткова фізіка-матэматычны факультэт спыніў існаванне ў 1933 годзе. 14 красавіка на базе фізічнага аддзялення быў створаны фізічны факультэт, а ў чэрвені — факультэт матэматыкі і механікі.

 Кадравы склад і карпарацыя 
Фізіка-матэматычны факультэт быў адным з самых шматлікіх у ўніверсітэце. За перыяд з 1819 па 1917 год на ім працаваў 251 выкладчык. Колькасць супрацоўнікаў няўхільна расла: калі ў 1819—1850 гадах тут выкладала 38 чалавек, то ў 1885—1917 гадах — ужо 194 чалавекі.

Факультэт вылучаўся высокім навуковым узроўнем: гэта было адзінае падраздзяленне ўніверсітэта, дзе дактары навук складалі большасць выкладчыцкага складу. З карпарацыі фізіка-матэматычнага факультэта выйшла 46 акадэмікаў і членаў-карэспандэнтаў Імператарскай Акадэміі навук, што складала 41,5 % ад усіх універсітэцкіх вучоных, якія атрымалі такія званні.

Сацыяльны партрэт выкладчыка адрозніваўся элітарнасцю. Гэта быў самы «арыстакратычны» факультэт: 43,6 % выкладчыкаў паходзілі з дваран (для параўнання: на ўсходнім факультэце — 12,8 %). Таксама факультэт быў самым «праваслаўным» і «рускім» па складзе, у адрозненне ад гуманітарных факультэтаў.

 Навуковая і асветніцкая дзейнасць 
Выкладчыкі факультэта адыгрывалі ключавую ролю ў дзейнасці навуковых таварыстваў. Пры ўніверсітэце дзейнічалі Санкт-Пецярбургскае таварыства прыродазнаўцаў (з 1868 года), Рускае фізіка-хімічнае таварыства (з 1878 года, якое аб’яднала Хімічнае (1869) і Фізічнае (1872) таварыствы), Таварыства землязнаўства, Рускае антрапалагічнае таварыства. Гэтыя арганізацыі не толькі займаліся навукай, але і вялі актыўную асветніцкую працу.

Прафесары факультэта актыўна ўдзельнічалі ў грамадскіх адукацыйных праектах, чыталі публічныя лекцыі (напрыклад, у Саляным гарадку), выкладалі на Бястужаўскіх курсах і летніх курсах для настаўнікаў. Толькі 5,6 % выкладчыкаў факультэта эмігравалі пасля рэвалюцыі 1917 года, што было самым нізкім паказчыкам ва ўніверсітэце.

 Крыніцы 

 Літаратура 


Катэгорыя:Фізічныя факультэты
Катэгорыя:Матэматычныя факультэты
Катэгорыя:Факультэты Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1819 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1933 годзе
Катэгорыя:1819 год у Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Санкт-Пецярбургу