Пецярбургская катэрыя

Пецярбургская катэрыя (, ад koteria — кліка, групоўка) — групоўка кансерватыўна-каталіцкіх, рэакцыйных, лаяльных царызму польскамоўных пісьменнікаў і публіцыстаў, якія паходзілі пераважна з заможнай землеўласніцкай шляхты гістарычнай Літвы і правабярэжнай Украіны, актыўная ў 1841-1858 гадах. Канцэнтравалася вакол афіцыйнай газеты Каралеўства Польскага «Tygodnik Petersburski».

Заснавана па ініцыятыве Генрыка Жавускага, які ў чэрвені 1841 года арганізаваў з’езд уплывовых кансерватыўных дзеячаў у сваім маёнтку Чуднаве, у складзе Юзафа Эмануіла Працлаўскага, Ігнацыя Галавінскага (будучага каталіцкага мітрапаліта Расійскай імперыі), Міхала Грабоўскага, Людвіка Штырмера — гэтых пецярых ключавых дзеячаў групоўкі пазней у грамадстве звалі «пентархіяй». У з’ездзе ўдзельнічаў таксама Юзаф Ігнацы Крашэўскі, але праз нейкі час ён ухіліўся ад удзелу ў дзейнасці «катэрыі»Henryk Głębocki. Rzewuski Henryk / Ржевуский Генрих Адамович // Польский Петербург. Пазней да яе далучыліся таксама Казімір Буйніцкі, Аляксандр Пшаздзецкі, Станіслаў Халанеўскі і red. Sławomir Żurawski, Słowniki tematyczne. Język polski. Nauka o literaturze, PWN, Warszawa, 2011, s.86, ISBN 978-83-01-16524-6. Члены групоўкі вызнавалі вельмі кансерватыўную сацыяльную праграму, адмаўляючы ліберальную і капіталістычную лініі развіцця Заходняй Еўропы, рэзка асуджаючы рэвалюцыйны рух на землях былой Рэчы Паспалітай, услаўляючы «сармацкае» мінулае шляхты і займаючы надзвычай прымірэнчую пазіцыю ў адносінах да імперскай акупацыйнай улады. Царскую ўладу яны бачылі гарантам захавання свайго прывілеяванага матэрыяльнага і культурнага становішча, выступалі за захаванне прыгоннага ладу і ўсеўладдзя расійскай бюракратыі.

«Катэрыя» імкнулася заняць дамінуючае становішча ва ўплыве на польскамоўную чытацкую публіку Расійскай імперыі. Іншы погляд на літаратуру і грамадскае жыццё прадвызначана лічыўся нелаяльным да царскай улады. «Тыднёвік Пецярбургскі», у якім друкаваліся пераважна ўдзельнікі групоўкі, змагаўся з прагрэсіўнымі плынямі філасофскай думкі, выступаў супраць дэмакратычных і рамантычных тэндэнцый у сучаснай польскай літаратуры. Гэтая тэндэнцыя асабліва праяўлялася ў літаратурнай крытыцы Міхала Грабоўскага, прозе Генрыка Жавускага і публіцыстыцы ксяндза Ігнацыя Галавінскага. У галіне эстэтыкі і маральнасці «Тыднёвік» рэзка выступаў супраць «вар’яцкай літаратуры», увасабленнем якой для яго былі сучасныя французскія аўтары: Анарэ дэ Бальзак, Віктор Гюго і Жорж Санд. Тадэвуш Баброўскі ў сваіх мемуарах так характарызаваў «пентархію»:

Калі памазаным аўтарытэтам пентархіі быў Галавінскі, яе самым разумным і перакананым прадстаўніком — Міхал Грабоўскі […], яе няўдалым дзіцёнкам — Штырмер, а яе пазашлюбным сынам — Працлаўскі, то яе прабацькам, несумненна, быў скептык і атэіст, потым артадокс, але заўжды цынік і шарлатан — Генрык Жавускі''Tadeusz Bobrowski. Pamiętnik mojego życia. Warszawa, Państwowy Instytut wydawniczy. T. 1, 1979. s. 46-67..

Пасля пераходу да эпохі ліберальных рэформаў Аляксандра ІІ «Тыднёвік» страціў папулярнасць, і пасля спынення яго выхаду ў 1858 (59) годзе групоўка распалася.

 Крыніцы 

 Спасылкі 
 Discourses of collective identity in Central and Southeast Europe (1770—1945) : texts and commentaries / edited by Balázs Trencsényi and Michal Kopecek. VOLUME II. NATIONAL ROMANTICISM — THE FORMATION OF NATIONAL MOVEMENTS. — Budapest • New York: CENTRAL EUROPEAN UNIVERSITY PRESS, 2007.
 САБАДАШ Надежда Петровна. ПОЛЬСКАЯ ТЕМА В РУССКОЙ ЛИТЕРАТУРЕ НИКОЛАЕВСКОЙ ЭПОХИ (1826—1855 ГГ.). Специальность 10.01.01. — русская литература. Диссертация на соискание ученой степени кандидата филологических наук
 Польский Петербург
 koteria petersburska — encyklopedia.pwn.pl
 Literatura romantyzmu — sciaga.pl

Катэгорыя:Рамантычная польская літаратура
Катэгорыя:Літаратурныя групы Польшчы
Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя
Катэгорыя:Літаратурныя аб’яднанні