Нябачная рука

Нябачная рука () — метафара, уведзеная шатландскім эканамістам і філосафам Адамам Смітам, апісвае, як дзеянні індывідаў, скіраваныя на ўласную выгаду, могуць спрыяць агульнаму дабрабыту грамадства, нават калі яны гэтага не маюць на мэце.

 Паходжанне паняцця 
Тэрмін упершыню з’явіўся ў кнізе Сміта The Theory of Moral Sentiments (1759), але найбольш вядомым стаў дзякуючы працы An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations (1776). У ёй Сміт сцвярджаў, што:
 «Кожны індывід прыкладае намаганні, каб выкарыстаць свой капітал такім чынам, каб ён прыносіў найвялікшы прыбытак. Як правіла, ён не мае намеру спрыяць грамадскай карысці... Але ў гэтым выпадку, таксама як і ў многіх іншых, яго вядзе нібыта нябачная рука, каб дасягнуць мэты, якую ён не меў намеру дасягнуць».

 Сутнасць 
Паводле гэтай метафары, калі кожны чалавек імкнецца да асабістай карысці, напрыклад, праз вытворчасць і гандаль, ён ускосна спрыяе эфектыўнаму размеркаванню рэсурсаў і росту дабрабыту грамадства. Сміт сцвярджаў, што свабодны рынак мае ўласныя механізмы самарэгулявання, якія працуюць лепш за дзяржаўнае ўмяшанне.

 Інтэрпрэтацыі і крытыка 
Ідэя "нябачнай рукі" з'яўляецца асновай класічнай і неакласічнай эканамічнай тэорыі, у прыватнасці, для абгрунтавання рынкавай эканомікі і мінімізацыі ролі дзяржавы. Аднак яна падвяргалася крытыцы:

 Джон Мейнард Кейнс сцвярджаў, што рынкі могуць не заўсёды прыводзіць да эфектыўнага выніку — асабліва падчас эканамічных крызісаў.
 Сучасныя эканамісты адзначаюць, што "нябачная рука" можа не дзейнічаць у выпадках рынкавых няўдач: манаполіі, знешніх эфектаў (напрыклад, забруджванне) і асіметрыі інфармацыі.

 Значэнне ў сучаснай эканоміцы 
Метафара "нябачнай рукі" дагэтуль шырока выкарыстоўваецца ў эканамічных дыскусіях, асабліва ў кантэксце ліберальнай эканомікі, рыначнага самарэгулявання, эфектыўнасці і абмежавання ролі дзяржавы. Яна таксама актыўна выкарыстоўваецца ў палітычных і ідэалагічных дэбатах на карысць рынкавага капіталізму.

 Гл. таксама 
 Адам Сміт
 Класічная эканамічная тэорыя
 Лібералізм
 Кейнсіянства

 Літаратура 
 Smith, Adam. An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations. 1776.  
 Smith, Adam. The Theory of Moral Sentiments. 1759.  
 Kennedy, Gavin. Adam Smith's Lost Legacy. Palgrave Macmillan, 2005.  
 Otteson, James R. Adam Smith's Marketplace of Life. Cambridge University Press, 2002.

Катэгорыя:Эканамічныя вучэнні, кірункі і школы
Катэгорыя:Палітычныя тэорыі