Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў

Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў — афіцыйны дакумент Рэспублікі Беларусь, які змяшчае інфармацыйную прадукцыю, прызнаную судамі экстрэмісцкай і забароненую для распаўсюджвання на тэрыторыі краіны. Спіс вядзецца Міністэрствам інфармацыі Рэспублікі Беларусь на падставе Закона «Аб супрацьдзеянні экстрэмізму» і станам на 2025 год ахоплівае практычна ўсе вядомыя незалежныя беларускія медыі, праваабарончыя арганізацыі і публічных асоб.

 Гісторыя і прававая аснова 
Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў быў створаны ў адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь «Аб супрацьдзеянні экстрэмізму» ад 4 студзеня 2007 года № 203-З і пастановай Савета Міністраў ад 23 красавіка 2007 года № 513 «Аб вядзенні і апублікаванні рэспубліканскага спісу экстрэмісцкіх матэрыялаў».Паводле артыкула 19 закона, Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь вядзе спіс на падставе судовых рашэнняў аб прызнанні інфармацыйнай прадукцыі экстрэмісцкай. Спіс падлягае абавязковаму апублікаванню ў СМІ і першапачаткова размяшчаецца ў свабодным доступе на афіцыйным сайце Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь у фармаце DOC-дакумента.

Пытаннямі выяўлення наяўнасці прыкмет экстрэмізму ў інфармацыйнай прадукцыі займаецца Рэспубліканская экспертная камісія, створаная пастановай Савета Міністраў № 810 ад 21 жніўня 2014 года. Пастанова прадугледжвала стварэнне сістэмы экспертных камісій у кожнай з абласцей Беларусі, а Рэспубліканская экспертная камісія выконвае функцыі экспертнай камісіі па горадзе Мінску. Праведзенне экспертызы могуць ініцыяваць дзяржаўныя органы, арганізацыі, грамадскія аб’яднанні і індывідуальныя прадпрымальнікі, таксама яна можа праводзіцца на падставе пастановаў дзяржорганаў або службовых асоб. Поўнага спіску экспертаў камісіі не існуе, але заяўляецца, што ў яе склад уваходзяць прадстаўнікі навуковай супольнасці з НАН Беларусі і ВНУ краіны, прадстаўнікі сілавых ведамстваў. У якасці прыкладаў можна прывесці некаторыя персаналіі, якія ў розны час прымалі ўдзел у працы Камісіі:

 Аляксандр Іваноўскі — прафесар кафедры прававой інфарматыкі Акадэміі МУС
 Ігар Жукаў — намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення КДБ
 Таццяна Лапуніна — начальнік аддзела маўленчых і эканамічных даследаванняў Дзяржаўнага камітэта судовых экспертыз
 Сяргей Касачук — галоўны спецыяліст аддзела інфармацыі і прапаганды ўпраўлення ідэалагічнай работы Дзяржпагранкамітэта
 Юрый Ткачук — начальнік чацвёртага аддзела трэцяга ўпраўлення ГУБАЗіК МУС
 Дзмітрый Юцоў — намеснік начальніка другога аддзела чацвёртага ўпраўлення ГУБАЗіК МУС
 Сяргей Кабаковіч — прадстаўнік Следчага камітэта
 Кацярына Шкурдзюк — намеснік начальніка аддзела ідэалогіі Дзяржаўнага мытнага камітэта

 Змест і структура 
Паводле закона, экстрэмісцкія матэрыялы — гэта інфармацыйная прадукцыя, якая ўтрымлівае заклікі да экстрэмісцкай дзейнасці, прапагандуе яе, прызначаная для распаўсюджвання і прызнаная экстрэмісцкімі матэрыяламі па рашэнні суда.

У спіс уключаюцца:

 Кнігі, брашуры і іншыя друкаваныя выданні
 Аўдыё- і відэаматэрыялы
 Інтэрнэт-рэсурсы (сайты, старонкі ў сацыяльных сетках, каналы ў Telegram і інш.)
 Сімволіка, лагатыпы і графічныя матэрыялы (нашыўкі, сцягі, значкі, наклейкі, малюнкі)
На май 2023 года спіс змяшчаў больш за 3323 пазіцый, на снежань 2024 года агульны аб’ём спісу дасягнуў ужо 6565 пазіцый. Спіс рэгулярна абнаўляецца — звычайна кожны тыдзень. Адметна, што пасля 2020 года колькасць уключаных матэрыялаў значна ўзрасла.

 Прыклады ўключаных матэрыялаў 
У Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў унесены не толькі шматлікія літаратурныя творы беларускіх аўтараў і гістарычныя працы, але і асобныя журналісты і праваабаронцы, так і цэлыя рэдакцыі, праваабарончыя арганізацыі і іх медыйныя праекты. Гэта паказвае на сістэмны характар ​​уключэння ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў усёй інфраструктуры незалежных медыя і грамадзянскай супольнасці Беларусі. Некаторыя прыклады ўнесеных у Спіс аб’ектаў:

 Літаратурныя творы 

 «СабакіЕўропы» Альгерда Бахарэвіча
 «Беларуская нацыянальная ідэя» Зміцера Лукашука і Максіма Гарунова
 «Кароткі курс гісторыі Беларусі IX—XXI стст.» Анатоля Тараса
 «Балада пра маленькі буксір» Іосіфа Бродскага (пераклад на беларускую мову)
 «Айчына. Маляўнiчая гiсторыя. Ад Рагнеды да Касцюшкi» Уладзіміра Арлова і Паўла Татарнікава
 «Выбраныя творы» Уладзіміра Някляева (Серыя «Беларускі кнігазбор»)
 «Недазволеная памяць. Заходняя Беларусь у дакументах і фактах. 1921—1954» Аляксандра Татаранкі
 «Выбраныя творы» Вацлава Ластоўскага (Серыя «Беларускі кнігазбор»)

 Рэдакцыі 
 TUT.BY — буйнейшы незалежны партал навін і ўсе яго сацсеткі, уключаючы Telegram, Instagram, Facebook, Twitter, TikTok, а таксама сайт-люстэрка zerkalo.io
 Наша Ніва — найстарэйшае беларускае выданне, Telegram-канал, YouTube, Facebook, Twitter, Instagram, «Аднакласнікі»
 Радыё Свабода (Radio Svaboda) — беларуская служба RFE/RL, YouTube, Facebook, Instagram, VK
 Белсат (Belsat) — тэлеканал, Telegram-канал, YouTube, Facebook, VK, Instagram, Twitter, «Аднакласнікі»
 Еўрарадыё (Еўрарадыё) — Telegram-канал, YouTube, Facebook, Instagram, VK, Twitter
 Беларускі расследвальніцкі цэнтр — Telegram-канал, YouTube, Facebook, VK, Instagram, soundcloud, Apple Podcasts
 Новы Час (газета) — сайт і сацсеткі
 Беларускае Радыё Рацыя — сайт і сацсеткі
 Хартыя 97 — сайт і Telegram-канал
 Зялёны партал — сайт і сацсеткі
 Беларускі Партызан — сайт, Telegram-канал, Facebook, Instagram, «Аднакласнікі», Twitter, VK
 Intex-press — рэгіянальнае выданне, сайт і сацсеткі
 Reform.news — сайт і сацсеткі
 NEXTA — Telegram-канал, YouTube
 Салідарнасць (газета) — сайт і сацсеткі
 БГМ — Telegram-канал
 Брестская газета — рэгіянальнае выданне, сайт і сацсеткі
 Tribuna.com Беларусь — Telegram-канал, сайт, Instagram, Facebook, Twitter, VK, мабільныя аплікацыі
 Витебский Курьер — рэгіянальнае выданне, сайт і сацсеткі
 Брестский курьер — рэгіянальнае выданне, сайт і сацсеткі
 Беларуская Асацыяцыя Журналістаў — сайт, сацсеткі

 Калектывы 
 Рудабельская паказуха — YouTube-канал, Telegram-канал
 Звычайны ранак — YouTube-канал
 Народны рэпарцёр — YouTube-канал
 Народнае антыкрызіснае ўпраўленне (НАУ) — Telegram-канал, сайт, YouTube
 Кардынацыйная рада — Telegram-канал, сайт, YouTube
 Кіберпартызаны — сайт і сацсеткі
 Вольны хор — Facebook
 Беларускі Гаюн — Telegram-канал, сайт, TikTok-канал
 Супольнасць чыгуначнікаў Беларусі — Instagram, Facebook, VK
 Экадом — Telegram-канал, сайт
 Фонд спартыўнай салідарнасці — Instagram, Facebook

 Праваабаронцы і праваабарончыя арганізацыі 
 Праваабарончы цэнтр «Вясна» (Праваабарончы цэнтр «Вясна») — Telegram-канал, сайт spring96.org, Facebook, VK, «Аднакласнікі», Instagram, Twitter, рэгіянальныя праекты, іх сайты і сацсеткі («Гомельская Вясна», «Віцебская Вясна», «Палеская Вясна», "Haradzenskaja Viasna
 Беларускі Хельсінкскі камітэт
 BEROC — сайт, YouTube-канал, Telegram, Instagram, Facebook, Linkedin
 BYPOL — Telegram-канал
 Фонд салідарнасці BYSOL/Belarus solidarity foundation — ўсе звязаныя з ініцыятывай старонкі, праекты і акаўнты
 Dissident.by — сайт, YouTube-канал, Facebook, Instagram
 Чорная кніга Беларусі — Telegram-канал і рэгіянальныя падраздзяленні (Віцебск, Магілёў, Гомель, Брэст, Гродна)
 Анархічны Чорны Крыж Беларусь — Facebook, VK, сайт
 Удобный город. Petitions.by — сайт, Telegram-канал, YouTube-канал, VK, «Аднакласнікі»
 Честные люди. Honest.by — сацсеткі, Substack
 Цэнтр новых ідэй — сайт, YouTube-канал, Telegram-канал, Facebook, Instagram, LinkedIn, VK

 Публічныя персоны, актывісты і іх ініцыятывы 
 Святлана Ціханоўская — Telegram-канал, публічныя старонкі ва ўсіх сацсетках
 Павел Латушка — Telegram-канал, YouTube, Facebook, Instagram
 Андрэй Курэйчык — YouTube-канал, Facebook, Telegram-канал, TikTok-канал, Twitter
 Валерый Цапкала — Telegram-канал, YouTube, Facebook
 Андрэй Стрыжак — Facebook, VK, Instagram
 Аляксандр Чарнуха — YouTube-канал, Telegram-канал, Instagram
 Вольга Карач — Facebook, Instagram
 Сяргей Дылеўскі — Instagram
 Віктар Бабарыка — Facebook
 Франак Вячорка — сайт, Twitter
 Мікіта Мелказёраў - YouTube-канал
 Сяргей Бесараб — Telegram-канал LAB-66, чат каналу
 Наталля Радзіна — Facebook
 Слава Камісаранка — сайт, Instagram, YouTube-канал
 Андрэй Дзмітрыеў — TikTok-канал
 Арцем Брухан — Instagram, TikTok-канал
 Антон Матолька — Telegram-канал MotolkoHelp (грамадзянская ініцыятыва)
 Вадзім Пракоп’еў — YouTube-канал, Telegram-канал
 Андрэй Хадановіч — YouTube-канал, Facebook
 Мікола Дзядок — Telegram-канал
 Эдуард Пальчыс — Telegram-канал, сайт
 Аляксандра Герасіменя — Instagram
 Маргарыта Ляўчук — Facebook, Instagram, VK
 Павел Лібер — Facebook, Instagram, Twitter
 Аліна Коўшык — Facebook
 Вадзім Мажэйка — Telegram-канал, Facebook, Instagram, VK, «Аднакласнікі»
 Валерый Карбалевіч — Telegram-канал, Facebook
 Ігар Лосік — Telegram-канал

 Адказнасць за парушэнне 
За распаўсюджванне матэрыялаў са спісу прадугледжана адміністрацыйная адказнасць згодна з артыкулам 19.11 Кодэкса аб адміністрацыйных правапарушэннях:

 Для фізічных асоб — штраф ад 10 да 30 базавых велічынь
 Для індывідуальных прадпрымальнікаў — ад 50 да 100 базавых велічынь
 Для юрыдычных асоб — ад 100 да 500 базавых велічынь

 Крытыка 
Праваабаронныя арганізацыі і эксперты лічаць Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў інструментам цэнзуры і абмежавання свабоды слова. Крытыкі адзначаюць:

 Адсутнасць празрыстасці ў працэдуры ўключэння матэрыялаў
 Бессістэмнасць выбару аб’ектаў для ўключэння
 Выкарыстанне спісу для палітычных рэпрэсій супраць незалежных медыя, аўтараў і праваабаронцаў.

 Зноскі 

Катэгорыя:Цэнзура
Катэгорыя:Цэнзура паводле краін
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Катэгорыя:Палітыка Беларусі
Катэгорыя:Інтэрнэт-цэнзура