Ульвія Алі

Ульвія Алі (поўнае імя: Ульвія Алі кзы Гуліева; (азерб. Ülviyyə Əli qızı Quliyeva); 13 кастрычніка 1993 года, Геакчай, Азербайджан) — азербайджанская незалежная журналістка, рэжысёрка, праваабаронца і палітычная зняволеная; у 2019–2025 гадах працавала журналісткай «Голасу Амерыкі» (VoA).

З 2012 года Ульвія Алі асвятляла ўсе выпадкі парушэння правоў чалавека ў Азербайджане на сваёй старонцы ў X (раней — Twitter) і даводзіла іх да ўвагі міжнародных СМІ. Акрамя таго, у публікацыях аб сітуацыі ў Азербайджане ў замежным друку нярэдка спасылаліся на прадстаўленую ёю інфармацыю, а таксама выкарыстоўвалі аўтарскія фота і відэаматэрыялы.

У лютым 2025 года, пасля анулявання акрэдытацый журналістаў «Голаса Амерыкі», Ульвія Алі не спыніла сваю прафесійную дзейнасць і заявіла, што нават пры адсутнасці незалежных СМІ, гатовых публікаваць яе матэрыялы, яна будзе распаўсюджваць свае рэпартажы праз уласную платформу. Пасля гэтага яна працягнула публікаваць рэпартажы на сваёй старонцы ў Facebook.

Тры месяцы праз, у ноч з 6 на 7 мая 2025 года, яна была затрыманая па справе «Meydan TV», і 7 мая рашэннем Хатаінскага раённага суда ў дачыненні да яе была абраная мера стрымання ў выглядзе арышту. Ёй і іншым затрыманым па гэтай справе былі выстаўлены абвінавачванні паводле артыкула 206.3.2 Крымінальнага кодэкса (кантрабанда, здзейсненая групай асоб па папярэдняй змове). Ульвія адхіліла абвінавачванні, яшчэ за чатыры месяцы да арышту заявіўшы, што не з’яўляецца журналісткай Meydan TV, і ўвогуле звязала сваё затрыманне з прафесійнай журналісцкай дзейнасцю.

Шэраг мясцовых і міжнародных праваабарончых арганізацый асудзілі арышт Ульвіі Алі, назваўшы яго палітычным, і заклікалі ўлады Азербайджана неадкладна яе вызваліць.

У цяперашні час яна ўтрымліваецца ў Бакинскім следчым ізалятары Пенітэнцыярнай службы Міністэрства юстыцыі.

 Раннія гады 
Ульвія Алі кзы Гуліева нарадзілася 13 кастрычніка 1993 года ў раёне Геакчай. Правёўшы некалькі месяцаў з сям’ёй у Баку, яны пераехалі ў горад Тамбоў (Расія). Да васьмі гадоў Ульвія расла ў Расіі. У чэрвені 2001 года сям’я вярнулася ў Азербайджан.

З 17 гадоў Ульвія Алі актыўна ўдзельнічае ў грамадска-палітычных працэсах. У 2012–2016 гадах была ўдзельніцай Грамадзянскага руху «NİDA». У гэтыя гады двойчы абіралася ў кантрольна-дысцыплінарную камісію руху. Таксама актыўна ўдзельнічала ў грамадскіх кампаніях у падтрымку арыштаваных удзельнікаў NİDA. Узначальвала кампанію пад назвай «Падтрымаем незаконна арыштаваных сяброў NİDA!».

Шматразова брала ўдзел у акцыях пратэсту і сутыкалася з супрацівам з боку паліцыі. 26 студзеня 2013 года была затрыманая паліцыяй падчас акцыі «Забярыце зброю ад нас!» і вызваленая пасля вынясення адміністрацыйнага папярэджання.

У 2015 годзе на парламенцкіх выбарах выступала ўпаўнаважаным прадстаўніком кандыдата ад руху «NİDA» Раміна Гусейнава па выбарчай акрузе №18 Нариманов-Нізамі. А на парламенцкіх выбарах 2020 года ўзначальвала агітацыйную кампанію Тагрула Веліева — кандыдата ад выбарчага блока «Hərəкət» па акрузе №23 Насімі-Сабаіль.

 Праваабарончая дзейнасць 
З 2012 года Ульвія Алі асвятляла ўсе выпадкі парушэння правоў чалавека ў Азербайджане на сваёй старонцы ў X (Twitter) і даводзіла іх да ўвагі міжнародных СМІ. Акрамя таго, у публікацыях пра сітуацыю ў Азербайджане ў замежнай прэсе нярэдка спасылаліся на пададзеную ёю інфармацыю, а таксама выкарыстоўвалі яе аўтарскія фота і відэаматэрыялы.

З 2013 года Ульвія Алі вяла маніторынг судовых працэсаў над многімі палітычнымі зняволенымі і асвятляла тое, што адбывалася ў судах.

Яна ажыццяўляла маніторынг і асвятленне парушэнняў на прэзідэнцкіх выбарах 2013, 2018 і 2024 гадоў, парламенцкіх выбарах 2015, 2020 і 2024 гадоў, муніцыпальных выбарах 2014, 2019 і 2025 гадоў, а таксама на рэферэндуме 2016 года.

У 2014 годзе працавала памочніцай юрыста Намізада Сафарава.

З 2015 года з’яўляецца сябрам журы прэміі «Наргіз».

У 2017 годзе з адзнакай скончыла навучальную праграму «Маладыя праваабаронцы» Інстытута дэмакратычных ініцыятыў (IDI).

Супрацоўнічала з шэрагам няўрадавых арганізацый, такіх як Цэнтр маніторынгу выбараў і навучання дэмакратыі (SMDTM), Цэнтр прававой дапамогі «Benefisiar», ініцыятыўная група «Для жанчын».

У 2018 годзе была суаўтаркай дакладу «Крым: прарыў праз сцяну маўчання», апублікаванага Фондам дамоў правоў чалавека (HRHF). У тым жа годзе разам з праваабаронцамі з Беларусі і Украіны наведала Крым і падрыхтавала адтуль спецыяльны даклад.

У 2019 годзе прайшла стажыроўку ў ЗША па праграме International Visitor Leadership Program (IVLP).

У 2024 годзе фатапартрэт, зроблены Ульвіяй Алі, стаў часткай фотавыставы «Партрэты сілы», арганізаванай Фондам дамоў правоў чалавека ў Нарвегіі. На здымку была адлюстраваная азербайджанская юрыстка, спецыялістка ў галіне правоў чалавека — Ровшана Рагімова, адна з гераінь выставы.

Ульвія Алі давала інтэрв’ю замежным СМІ, асабліва напярэдадні Канферэнцыі ААН па змяненні клімату (COP29) у Баку, каб прыцягнуць увагу да праблем з правамі чалавека ў краіне, стану незалежных СМІ і арыштаў журналістаў.

 Журналісцкая дзейнасць 
З 2016 года Ульвія Алі працягвае сваю дзейнасць у сферы журналістыкі. У розныя гады яна супрацоўнічала з Азербайджанскай службай Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода (RFE/RL), «Toplum TV», «Faкt Yoxla», «Miкrosкop Media», «Голас Амерыкі» (VoA), «OC Media» і «JAMnews».

У рамках сваёй дзейнасці яна таксама рыхтавала матэрыялы для платформаў «Fem-Utopia», якая скіраваная на распаўсюджванне фемінісцкіх ідэй і стварэнне асветніцкага кантэнту на азербайджанскай мове па тэме фемінізму, і «Qıy vaar!» — платформы, якая публікуе навіны на тэмы ЛГБТ і фемінізму. У сваёй журналісцкай практыцы яна падрыхтавала мноства матэрыялаў, прысвечаных правам чалавека, сацыяльным пытанням, правам ЛГБТ і жанчын. У 2021 годзе яна атрымала прэмію QueeRadar за актыўную ролю ў асвятленні падзей, звязаных з ЛГБТ у Азербайджане, у сродках масавай інфармацыі. Таксама праводзіла трэнінгі на тэму «Як правільна асвятляць навіны, звязаныя з ЛГБТ-грамадзянамі?».

З 2019 па 2025 год працавала ў Азербайджанскай службе радыё «Голас Амерыкі» (VoA). За час сваёй дзейнасці стала аўтарам больш за тысячу навін і рэпартажаў, апублікаваных і трансляваных на VoA. Яна асвятляла палітычныя судовыя працэсы, выпадкі парушэння правоў чалавека, а таксама мітынгі, акцыі, шэсці і пікеты, што праходзілі ў Азербайджане. Падчас прафесійнай дзейнасці неаднаразова падвяргалася затрыманням, супрацьдзеянню з боку паліцыі і жорсткаму абыходжанню.

11 лютага 2020 года падчас асвятлення акцыі пратэсту кандыдатаў у дэпутаты каля адміністрацыйнага будынка Цэнтральнай выбарчай камісіі (ЦВК), Ульвія Алі разам з калегамі — Севіндж Вагіфгызы, Наргіз Абсаламавай і Айгюн Рашыд — была затрыманая паліцыяй. У выніку прымянення сілы з боку паліцыянтаў Ульвія Алі атрымала лёгкія цялесныя пашкоджанні. «Рэпарцёры без межаў» (RSF) рэзка асудзілі здарэнне і заявілі, што ўлады Азербайджана знішчаюць плюралізм.

14 верасня 2020 года падчас асвятлення акцыі «Свабоду Тофіку Ягублу!», якая праходзіла каля станцыі метро «Гянджлік», Ульвія Алі разам з калегай Айсель Умудавай была затрыманая з патрабаваннем выдаліць адзняты матэрыял. Аднак журналісткі адмовіліся выканаць гэтае патрабаванне і неўзабаве былі вызвалены.

13 кастрычніка 2020 года падчас інтэрв'ю з Гіясам Ібрагімавым, выкліканым у Генеральную пракуратуру, Ульвія Алі і яе калега Наргіз Абсаламава былі затрыманыя разам з Гіясам Ібрагімавым. Пасля больш чым гадзіннага ўтрымання ў 26-м аддзеле паліцыі Ясамальскага РУУС яны былі вызвалены.

4 жніўня 2021 года, падчас выканання прафесійных абавязкаў каля адміністрацыйнага будынка Хазарскага РУУС, Ульвія Алі была затрыманая разам з калегамі Эльнарай Гасымавай і Наргіз Абсаламавай падчас фемінісцкай акцыі пратэсту супраць забойства Севіль Магеррамавай. Падчас затрымання да яе прымянялі грубае абыходжанне, у будынку яе абражалі, а таксама быў пашкоджаны яе здымачны апарат. Нягледзячы на скаргі, пададзеныя ў адпаведныя органы, яны не прынеслі ніякага выніку.

У снежні 2021 года Ульвія Алі выказала пратэст супраць новага законапраекта азербайджанскай дзяржавы «Аб медыя», надзеўшы майку з надпісам «I'm not your puppet» («Я не твая марыянетка») падчас акцыі.

У лютым 2023 года яна заявіла, што новы законапраект аб медыя, у прыватнасці тыя яго палажэнні, што датычацца стварэння адзінага рэестра, ствараюць шырокія магчымасці для абмежавання свабоды слова і дзейнасці СМІ. Яна стала адной з 40 журналістаў, якія падпісалі пазіцыйны дакумент, падрыхтаваны незалежнымі журналістамі і медыя-экспертамі Азербайджана. Пасля прыняцця гэтага закона Ульвія Алі заснавала платформу «Медыя без рэестра» і асвятляла пратэсты журналістаў, звязаныя з новым заканадаўствам.

У лютым 2025 года, пасля анулявання акрэдытацый карэспандэнтаў «Голаса Амерыкі», Ульвія Алі не спыніла сваю дзейнасць і заявіла, што, нягледзячы на адсутнасць незалежных медыя для публікацыі матэрыялаў, яна будзе дзяліцца сваімі рэпартажамі на асабістай платформе. З таго часу яна публікуе свае рэпартажы на асабістай старонцы ў Facebook і працягвае журналісцкую дзейнасць. Арыштавана 7 мая 2025 года.

 Арышт 
15 студзеня 2025 года Ульвія Алі была выклікана ў Галоўнае ўпраўленне паліцыі Баку следчым Самірам Ісмаілавым для дачы паказанняў у якасці сведкі на 16 студзеня. У інтэрв’ю Ульвія Алі паведаміла, што яе дапытвалі каля дзвюх гадзін па справе «Meydan TV», пасля чаго без усялякіх тлумачэнняў ёй забаранілі выезд з Азербайджана. Яна таксама адзначыла, што не з’яўляецца журналісткай «Meydan TV», а працуе карэспандэнткай «Голаса Амерыкі», і нават калі б яна сапраўды супрацоўнічала з «Meydan TV», гэта не з’яўляецца злачынствам.

Коаліцыя жанчын-журналістак (WPF) асудзіла рашэнне ўладаў Азербайджана аб забароне Ульвіі Алі пакідаць краіну. У студзені Ульвія Алі звярнулася ў суд з нагоды гэтай забароны. Разгляд яе скаргі пачаўся 18 сакавіка ў Хатаінскім раённым судзе Баку, аднак суддзя, спасылаючыся на неабходнасць удзелу паліцэйскага следчага ў працэсе, перанёс слуханні на красавік. Паводле Міграцыйнага кодэкса Азербайджана, сведка не можа быць абмежаваны ў выездзе з краіны — такая забарона можа тычыцца толькі абвінавачанага, заявіла Ульвія Алі. Яна таксама назвала забарону неабгрунтаванай яшчэ і таму, што пра абмежаванне ёй паведамілі толькі вусна. Па словах Алі, яна тройчы накіроўвала афіцыйныя запыты ў сталічную паліцыю з просьбай выдаць рашэнне аб забароне на выезд, але яе звароты «ігнаруюцца». 11 красавіка Хатаінскі раённы суд не задаволіў скаргу Ульвіі Алі. Паводле яе слоў, следчы з Галоўнага ўпраўлення паліцыі Баку Фарыд Шукюрлу патлумачыў, што следства валодае «важнай інфармацыяй» пра датычнасць да злачынстваў іншых асобаў, у дачыненні да якіх працягваецца расследаванне. Таму, як сцвярджаў следчы, у дачыненні да гэтых асобаў, якія пакуль знаходзяцца ў статусе сведкаў, уведзена забарона на выезд з краіны. Сама Алі паведаміла суду, што была дапытаная ў якасці сведкі, і з таго часу прайшло ўжо тры месяцы. На яе думку, калі яна не супрацоўнічала з выданнем, дзейнасць якога расследуецца, то і не можа валодаць «важнай інфармацыяй», якая мела б дачыненне да гэтай справы.

У ноч з 6 на 7 мая 2025 года, прыкладна а 04:00, у сацыяльных сетках распаўсюдзілася інфармацыя пра затрыманне Ульвіі Алі ў сувязі са справай «Meydan TV», а таксама пра вобшук у яе кватэры. Паводле слоў яе маці, Ільхамі Гуліевай, дачку жорстка збівалі, а кватэру знішчылі падчас вобшуку: «У маёй дачкі адэнома ў галаве, і паліцэйскі ўдарыў яе па галаве. У яе дом уварваліся, кватэру поўнасцю знішчылі. Паліцыя канфіскавала яе асабістыя рэчы, камп’ютар і “знайшла” больш за 6000 еўра наяўнымі». 7 мая Ульвіі Алі было прад’яўлена абвінавачанне па артыкуле 206.3.2 Крымінальнага кодэкса Азербайджана (кантрабанда, здзейсненая групай асобаў па папярэдняй згодзе). Па рашэнні суддзі Хатаінскага раённага суда Сулхане Гаджыевай, у дачыненні да яе была абраная мера стрымання — арышт на 1 месяц і 29 дзён. Калі Ульвію Алі даставілі ў суд, яна, паказваючы наручнікі на руках, гучна заявіла: «Рукі медыя закутыя ў кайданы!» Паводле адваката Ульвіі Алі, Элвіна Алямава, падчас вобшуку ў яе кватэры сцвярджалася, што было знойдзена 6000 еўра. Аднак Ульвія Алі заявіла, што грошы ёй не належаць і былі падкінутыя паліцыяй падчас вобшуку. Яна таксама паведаміла, што падчас затрымання падверглася жорсткаму абыходжанню: «У аддзяленні паліцыі ад яе патрабавалі пароль ад тэлефона, і пасля адмовы яе некалькі разоў ударыў па галаве», — паведаміў Алямаў. У каментары для DOXA абаронца правоў жанчын Гульнара Мехдіява заявіла, што пасля затрымання сілавікі некалькі гадзін збівалі Ульвію Алі. «Мноства ўдараў па галаве, дзве паліцэйскія цягнулі за валасы, а адзін сказаў: “Я сапсую тваю жаночнасць” — што можа быць успрынята як пагроза сэксуальнага гвалту», — паведаміла Мехдіява.

Ульвія Алі да свайго арышту пакінула ліст, у якім папярэджвала пра магчымасць арышту.

10 мая з'явілася інфармацыя пра тое, што Ульвія Алі знаходзіцца ў дрэнным стане ў следчым ізалятары. Пасля таго, як Алі падвергнулася гвалту з боку паліцыі ў Галоўным упраўленні паліцыі горада Баку (ГУПГБ) і атрымала шматлікія ўдары па галаве, у яе двойчы здарывалася ваніты ў ізалятары часовага ўтрымання Хатаінскага раённага ўпраўлення паліцыі і адзін раз — у Бакінскім следчым ізалятары. Паведамлялася, што з 2017 года ў яе ў галаве была пухліна (адэнома). Ульвія Алі падала скаргу ў Рэспубліканскую пракуратуру ў сувязі з гвалтам з боку паліцыі.

 Рэакцыя на арышт 
Шэраг мясцовых і міжнародных праваабарончых арганізацый асудзілі арышт Ульвіі Алі, назваўшы яго палітычна матываваным, і заклікалі ўлады Азербайджана неадкладна вызваліць яе. Міжнародная федэрацыя журналістаў (IFJ) і Еўрапейская федэрацыя журналістаў (EFJ) у заяве ад 8 траўня асудзілі арышт Ульвіі Алі, назваўшы яго палітычным, і заклікалі да яе неадкладнага вызвалення.

Фонд "Дамы правоў чалавека" (HRHF) таксама рашуча асудзіў затрыманне Ульвіі Алі і жорсткае абыходжанне з ёй, выказаў салідарнасць і запатрабаваў яе неадкладнага і безумоўнага вызвалення.

Камітэт абароны журналістаў (CPJ) назваў арышт Ульвіі Алі «крокам уладаў Азербайджана, накіраваным на знішчэнне ўсіх праяваў незалежнай журналістыкі» і заклікаў неадкладна вызваліць яе, а таксама тэрмінова расследаваць трывожныя абвінавачанні ў жорсткім абыходжанні з боку паліцыі.

Міжнародная асацыяцыя па абароне свабоды слова (IFEX) далучылася да мясцовых і міжнародных арганізацый, заклікаючы да неадкладнага вызвалення Ульвіі Алі і ўсіх іншых зняволеных журналістаў у Азербайджане. IFEX асудзіла выкарыстанне фізічнага гвалту, паклёпніцкіх кампаній і палітычна матываваных абвінавачванняў як інструментаў запалохвання і падаўлення прэсы.

Савет Еўропы па свабодзе прэсы, а таксама Freedom Now выказалі занепакоенасць арыштам Ульвіі Алі і ростам колькасці затрыманняў незалежных журналістаў у Азербайджане.

Міжнародны жаночы медыяфонд (IWMF) падкрэсліў, што «распавядаць пра несправядлівасць — не злачынства» і таксама запатрабаваў вызвалення Ульвіі Алі.

12 траўня міжнародная праваабарончая арганізацыя Front Line Defenders выступіла з заявай, у якой паставіла ўладам Азербайджана пяць патрабаванняў адносна Ульвіі Алі: неадкладна і безумоўна вызваліць Ульвію Алі і забяспечыць яе фізічную і псіхалагічную недатыкальнасць, даць ёй доступ да незалежнай медыцынскай дапамогі, зняць усе абвінавачванні з праваабаронцы і журналісткі, правесці тэрміновае, усебаковае і бесстаронняе расследаванне сцвярджэнняў аб фізічным гвалце з мэтай публікацыі вынікаў і прыцягнення вінаватых да адказнасці ў адпаведнасці з міжнароднымі стандартамі, а таксама гарантаваць пры любых абставінах, што Ульвія Алі зможа працягваць сваю законную праваабарончую дзейнасць.

Паводле словаў праваабаронцы Эміна Гусейнава, пасля выціскання з краіны выданняў AbzasMedia і Toplum TV, а таксама закрыцця інфармацыйнага агенцтва Turan, Ульвія Алі засталася адзінай крыніцай незалежнай журналістыкі ў Азербайджане. Паводле журналісткі Арзу Гейбуллы, Ульвія Алі стала мішэнню, бо была адной з нешматлікіх журналістак, што засталіся на месцы і працягвалі весці рэпартажы. 16 траўня член Палаты прадстаўнікоў ЗША, старэйшы член Камітэта па правасуддзі Палаты прадстаўнікоў Джэймі Раскін выказаў салідарнасць з Ульвіяй Алі ў сваім афіцыйным мікраблогу X і падтрымку ўсім журналістам, як Ульвія Алі, што змагаюцца супраць аўтарытарных рэжымаў, дыктатараў, клептакратаў і цэнзуры паліцэйскай дзяржавы.

 Творчасць 
 Кароткаметражныя фільмы 
 У 2019 годзе яна выступіла аўтаркай і кіраўніцай праекта кароткаметражнага фільма «Чужыя» (азерб. "Yadlar"). Фільм распавядае пра пераслед і арышты ЛГБТ-людзей у Азербайджане, якія адбываліся ў 2017 годзе.
 У 2021 годзе яна стала аўтаркай кароткаметражнага фільма пад назвай «Наша жыццё пасля вайны: Азербайджан пасля Другой Карабахскай вайны» (англ. '"Our Lives After the War: Azerbaijan After the Second Karabaкh War"). Стужка апавядае пра змены ў жыцці азербайджанскіх сем’яў пасля Другой Карабахскай вайны паміж Азербайджанам і Арменіяй у 2020 годзе, якая забрала жыццё больш як сямі тысяч чалавек.
 У 2022 годзе яна стварыла кароткаметражны фільм пад назвай «Як моладзь бачыць сябе ў Азербайджане» (англ. "How young people in Azerbaijan see themselves"). Фільм даследуе розныя погляды маладых людзей на патрыятызм, «традыцыйныя каштоўнасці», вайну і мір.
 У тым жа годзе яна стварыла кароткаметражны фільм пад назвай «Я дасягаю поспеху» (азерб. "Uğura imza atıram"). У фільме ўздымаюцца тэмы перашкод, з якімі сутыкаюцца жанчыны на шляху да ўдзелу ў рынку працы, а таксама падкрэсліваецца важнасць эканамічнай незалежнасці.
 У 2023 годзе яна стала аўтаркай кароткаметражнага фільма «Рабскі рынак — гісторыя беспрацоўнага» (англ. "The "slave marкet" in Baкu, one jobless man's heartbreaкing story"). Фільм распавядае гісторыю беспрацоўнага чалавека, які працуе на «рабскім рынку», на фоне міфа пра сталіцу як «горад магчымасцяў», у кантэксце слабага эканамічнага развіцця рэгіёнаў і масавага беспрацоўя.

 Прэміі 
 У 2021 годзе яна была ўдастоена прэміі QueerRadar за актыўную ролю ў асвятленні падзей, звязаных з ЛГБТ у Азербайджане, у сродках масавай інфармацыі.

 Крыніцы 

 Спасылкі 





Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта