Нейтрафілы

Нейтрафілы, або нейтрафільныя гранулацыты, або нейтрафільныя сегментаядзерныя гранулацыты, або палімарфануклеарныя нейтрафілы, — найбольш шматлікая група гранулацытаў, на долю якой прыпадае ад 40 % да 70 % усіх лейкацытаў у целе чалавека. Нейтрафілы з’яўляюцца часткай прыроджанага імунітэту, іхняе асноўнае прызначэнне — фагацытоз патагенных мікраарганізмаў (бактэрый, грыбкоў, прасцейшых) і прадуктаў распаду тканак арганізма.

Нейтрафілы вельмі рухомыя клеткі, якія пранікаюць нават у тыя тканкі, якія недаступныя для іншых лейкацытаў. У залежнасці ад марфалогіі ядра нейтрафілы падпадзяляюць на палачкаядзерныя (няспелыя) і сегментаядзерныя (спелыя) нейтрафілы. Развіццё нейтрафілаў знаходзіцца пад кіраваннем цытакінаў, перадусім , а таксама GM-CSF, IL-3 і IL-6. Ва ўмовах запаленчага адказу колькасць нейтрафілаў павялічваецца пад дзеяннем  і .

Нейтрафілы з’яўляюцца асноўнымі фагацытамі крывацёку, але падчас вострага запалення інтэнсіўна мігруюць у ачаг запалення. Яны пранікаюць праз сценкі крывяносных сасудаў і рухаюцца па градыенце розных празапаленчых малекул падчас хематаксісу. Нейтрафілы — найбольш шматлікія клеткі ў складзе гною, менавіта яны надаюць яму бялёсы або жаўтлявы колер.

 Будова 
Нейтрафілы — найбольш шматлікі падтып лейкацытаў у целе чалавека; штодзень у арганізме чалавека ўтвараецца каля 1011 новых нейтрафілаў. У норме колькасць нейтрафілаў у літры чалавечай крыві складае ад 2-2,5 да 7,5 мільярдаў клетак. У людзей афрыканскага і заходнеазіяцкага паходжання колькасць нейтрафілаў можа быць меншай за 2,5 мільярда на літр. У крывацёку знаходзіцца толькі 1-2 % спелых нейтрофілаў, усе астатнія асядаюць у тканках. Апроч таго, у крыві здаровага чалавека прысутнічаюць няспелыя палачкаядзерныя нейтрафілы ў колькасці 0,04—0,3 × 109 на літр, што адпавядае 1-6 % усіх нейтрафілаў. У чалавека павышэнне зместу палачкаядзерных нейтрафілаў у крыві сведчыць пра вострае запаленне, лейкоз або пашкоджанне касцявога мозгу, аднак у некаторых жывёл істотная доля няспелых нейтрафілаў у крыві з’яўляецца нормай.

У мазках крыві нейтрафілы маюць дыяметр ад 12 да 15 мкм. У завісі чалавечыя нейтрафілы дасягаюць 7-9 мкм у дыяметры. Неактываваныя нейтрафілы, якія плаваюць у крывацёку, маюць сферычную форму; пасля актывацыі форма нейтрафілаў змяняецца, становіцца амёбоіднай, з’яўляюцца псеўдаподыі (ілжэножкі), з дапамогай якіх нейтрафілы могуць захопліваць антыгены.

На паверхні нейтрафілаў прысутнічаюць малекулы CD13, што служыць рэцэптарам для некаторых вірусаў, CD14 (рэцэптар ліпапалісахарыду), β2-інтэгрыны (LFA-1, Mac-1 і p155/95), Fc-рэцэптары ( і CD16),  (, Mac-1, ) і рэцэптары фактараў хематаксісу. Нейтрафілы пастаянна экспрэсуюць галоўны комплекс гістасумяшчальнасці I класа (), а пад дзеяннем некаторых цытакінаў, такіх як GM-CSF, пачынаюць экспрэсаваць . Нейтрафілы нясуць рэцэптары для ключавых фактараў, якія ўплываюць на іхяе развіццё, міграцыю і актывацыю: G-CSF (галоўны рэгулятар развіцця нейтрафілаў), IL-17 і IL-23, асноўнага фактару хематаксісу IL-8 (рэцэптары CXCR1 і CXCR2), а таксама хемакіну SDF-1, вызначальнага сувязь нейтрафілаў з тканкамі (адпаведны яму рэцэптар вядомы як CXCR4).

У чалавека вылучаюць пяць груп антыгенаў нейтрафілаў, якія абазначаюць HNA 1—5. Тры антыгены групы HNA-1 (a, b, c) размяшчаюцца на Fc-рэцэптары CD16. Адзіны антыген групы HNA-2, HNA-2a, уваходзіць у склад паверхневага глікапратэіну CD177. Антыгены групы HNA-3, a і b, уваходзіць у склад бялку . Групы HNA-4 і HNA-5 змяшчаюць па два антыгены, a і b, якія размяшчаюцца на інтэгрыне β2.

Падобна да базафілаў і эазінафілаў, спелыя нейтрафілы маюць дольчатае клеткавае ядро з 2-5 сегментаў, злучаных тонкімі перамычкамі. У некаторых жывёл ядро спелых нейтрафілаў не мае выразнай сегментацыі. Па меры паспявання нейтрафіла ядзерка знікае (знікненне ядзерца адбываецца толькі ў некаторых тыпаў дыферэнцыраваных клетак, якія маюць ядро). Цэнтр ядра складае эухрамацін, а гетэрахрамацін засяроджаны на перыферыі. У жанчын некаторыя нейтрафілы нясуць інактываваную X-храмасому ў выглядзе цельца Бара, якое выглядае як прыдатак у выглядзе барабаннай палачкі ў аднаго з сегментаў ядра. Паколькі прамотары многіх генаў у ядры нейтрафілу недаступныя для дыферэнцыявальных фактараў, экспрэсія генаў і магчымасць да біясінтэзу макрамалекул у нейтрафілаў абмежаваныя. Тым не менш нейтрафілы ўсё яшчэ захоўваюць здольнасць да біясінтэзу, хоць і абмежаваную. У няспелых палачкаядзерных нейтрафілаў ядро не падпадзялена на сегменты, хоць змяшчае ўшчыльнены храмацін.

Комплекс Гольджы, як правіла, слаба развіты, мітахондрыі і рыбасомы рэдкія, шурпаты эндаплазматычны рэтыкулум (ЭПР) адсутнічае. У цытаплазме маецца ад 50 да 200 гранул, з якіх прыблізна 10—20 % (па некаторых ацэнках, да трэці) складаюць азурафільныя гранулы, астатнія 80-90 % прыпадаюць на спецыфічныя гранулы. Азурафільныя гранулы акружаны адзінарнай мембранай, яны буйнейшыя за спецыфічныя і маюць дыяметр каля 0,4 мкм, афарбоўваюцца ў фіялетава-чырвоны колер. Яны ўяўляюць сабой першасныя лізасомы, змяшчаюць электронна-шчыльны асяродак і ферменты, актыўныя пры нізкіх значэннях pH: кіслую фасфатазу, , міелапераксідазу, якая складае з перакісу вадароду малекулярны кісларод з антыбактэрыйнымі ўласцівасцямі, , , , β-галактазідазу, , , лізацым, нейтральныя пратэазы (катэпсін G, эластаза, калагеназа, ). Апроч таго, азурафільныя гранулы змяшчаюць антымікробныя пептыды з ліку дэфензінаў, , гранулафізін, лактаферын, кіслыя гліказамінагліканы. Паколькі падчас дыферэнцыявання нейтрафілаў у касцявым мозгу азурафільныя гранулы вылучаюцца раней за спецыфічныя, іх таксама называюць першаснымі грануламі.  азурафільных гранул — міелапераксідаза і мембранная малекула CD63.

, або другасныя гранулы — драбнейшыя (дыяметр каля 20 мкм), светлыя, шматлікія. Яны электронна-празрыстыя, але часам змяшчаюць крысталоід. У спецыфічных гранулах змяшчаюцца бялкі з  і бактэрыцыднымі ўласцівасцямі — лізацым, шчолачную фасфатазу, лактаферын, а таксама бялок , што злучае вітамін B12. У спецыфічных гранулах у вялікай колькасці змяшчаецца фермент НАДФ-аксідаза, які каталізуе ўтварэнне актыўных форм кіслароду, якія выступаюць у ролі галоўных бактэрыцыдных фактараў фагацытаў. Акрамя таго, у склад спецыфічных гранул уваходзяць разнастайныя ферменты, што разбураюць пазаклеткавы матрыкс, такія як калагеназы. Малекулярнымі маркерамі спецыфічных гранул з’яўляюцца лактаферын і мембранная малекула CD66.

Апрача першасных і другасных гранул у нейтрафілах прысутнічаюць троесныя жэлаціназныя і сакраторныя гранулы, або везікулы. Жэлаціназныя гранулы змяшчаюць , таксама вядомую як матрыксная металапратэіназа 9 (MMP9). Яны драбней за спецыфічныя гранулы і лягчэй падвяргаюцца экзацытозу. У мембранах і спецыфічных, і жэлаціназных гранул маецца флавацытахром b-558, які ўваходзіць у склад НАДФ-аксідазы. Сакрэторныя везікулы змяшчаюць шчолачную фасфатазу і нясуць на сваёй паверхні Fc-рэцэптар CD16, рэцэптары камлементу (у тым ліку CD35), а таксама інтэгрыны CD11b/CD18, CD11c/CD18 і малекулы CD15 і CD14. Пасля таго як у ходзе экзацытозу мембрана сакраторнай везікулы ўбудоўваецца ў клеткавую мембрану нейтрафіла, пералічаныя рэцэптары могуць быць імгненна выкарыстаны клеткай, што можа рэзка змяніць яе фенатып.

У табліцы ніжэй пералічаны асноўныя складовыя мембран і матрыксу гранул нейтрафілаў.
 Кампартмент гранулы Азурафільныя (першасныя) гранулы Спецыфічныя (другасныя) гранулы Жэлаціназныя (троесныя) гранулы Сакраторныя гранулы Мембрана  CD63, CD68  CD15, CD66, CD67, , CD120, b558  CD11b/CD18, FPR, b558  CD11b/CD18, CD13, CD14, CD16, FPR, CD35 Матрыкс  , катэпсін G, эластаза, азурацыдзін, лізацым, BPI, α-дэфензіны  Лізацым, катэліцыдзін, BPI, , лактаферын, фасфаліпаза A2, калагеназа  Жэлаціназа B  Азурацыдзін, альбумін, шчолачная фасфатаза

Нейтрафілы змяшчаюць глікаген, і асноўную ролю ў атрыманні энергіі ў нейтрафілаў іграе гліколіз. Цыкл Крэбса і акісляльнае фасфарыліраванне ўносяць меншы ўклад у энергазабеспячэнне нейтрафіла, пра што сведчыць невялікая колькасць мітахондрый у такога тыпу клетак. Здольнасць нейтрафілаў выжываць у анаэробных умовах вельмі важная для іхняга функцыянаванне, паколькі дазваляе ім забіваць і фагацытаваць бактэрыі нават у бедных кіслародам тканках, напрыклад, у пашкоджаных або некратызаваных тканках.

 Развіццё 
Нейтрафілы ўтвараюцца ў касцявым мозгу з крывятворных стваловых клетак гемацытабластаў. Такая стваловая клетка дае пачатак  клетцы ГСК-ГЭММ (яна жа КУА-ГЭММ) — родапачынальніцы гранулацытарнага, эрытрацытарнага, манацытарнага і мегакарыяцытарнага радоў гемапаэзу (крыватвору), якая, у сваю чаргу, дае пачатак алігапатэнтнай (малапатэнтнай) клетцы-папярэдніцы манацытаў і нейтрафілаў. Ад яе паходзіць уніпатэнтная (аднапатэнтная) клетка-папярэдніца нейтрафілаў, якая дае пачатак міелабластам. Кампазіцыя яе паверхневых маркераў апісваецца як CD34+CD33+, а таксама рэцэптары для GM-CSF, G-CSF, IL-1, IL-3, IL-6, , IL-12. Далей паслядоўнасць клетак-папярэдніц выглядае наступным чынам: міелабласт → праміелацыт → нейтрафільны міелацыт → метаміелацыт → палачкаядзерны нейтрафіл → сегментаядзерны нейтрафіл. Першасныя гранулы з’яўляюцца на стадыі праміелацытаў, другасныя — на стадыі міелацытаў. Да стадыі метаміелацытаў папярэдніцы дзеляцца мітозам, а метаміелацыты і наступныя стадыі пазбаўлены здольнасці да дзялення. На стадыі метаміелацытаў павялічваецца колькасць спецыфічных гранул у цытаплазме, далейшае паспяванне ядра прыводзіць да з’яўлення палачкаядзерных нейтрафілаў. Сегментацыя ядра палачкаядзерных нейтрафілаў прыводзіць да іхняга пераўтварэння ў спелыя сегментаядзерныя нейтрафілы. Поўны перыяд развіцця нейтрафілаў у чалавека складае каля 14 сутак, з якіх 7,5 сутак прыпадаюць на праліферацыю, а 6,5 — на пастмітатычнае дыферэнцыяванне. У дарослага чалавека за суткі з касцявога мозгу ў кроў выходзіць ад 5 × 1010 да 1011 спелых нейтрафілаў.

Час жыцця неактываванага нейтрафілу ў крывацёку складае, па розных ацэнках, ад 5 да 135 гадзін. Пры актывацыі нейтрафілы набываюць здольнасць праціскацца праз эндатэлій сасудаў і мігруюць у тканкі, дзе яны жывуць ад аднаго да двух дзён. Каля 30 % нейтрафілаў, што пакідаюць крывацёк, мігруюць у касцявы мозг і печань, 20 % накіроўваюцца ў лёгкія, 15 % — в селязёнку. Галоўныя фактары хематаксісу нейтрафілаў, якія накіроўваюць іхняе перамяшчэнне ў тканкі, — лейкатрыен B4 і IL-8. У працэсе міграцыі нейтрафілаў удзельнічаюць малекулы адгезіі, а менавіта, β2-інтэгрыны, P- і E-селекціны, а таксама сакратаваны нейтрафіламі фермент . Нейтрафілы значна больш шматлікія за даўгавечныя макрафагі, і патаген, які пранікнуў у арганізм, перш за ўсё сутыкаецца менавіта з нейтрафіламі. Праз 3-5 сутак знаходжання ў тканках нейтрафілы падвяргаюцца апаптозу і паглынаюцца рэзідэнтнымі макрафагамі. Некаторыя даследчыкі лічаць, што кароткі час жыцця нейтрафілаў з’яўляецца эвалюцыйнай адаптацыяй. Са смерцю фагацыта гінуць і пазахопліваныя ім патагены. Апроч таго, з прычыны высокай таксічнасці рэчываў, якія выдзяляюцца нейтрафіламі для барацьбы з інфекцыяй, у адносінах да тканак арганізма, хуткая гібель нейтрафілаў забяспечвае дзеянне супрацьмікробных рэчываў толькі ў ачагу запалення і абараняе астатнія тканкі арганізма. Існуюць звесткі, якія ўказваюць на магчымасць пераходу нейтрафілаў у тканках у даўгавечную форму і нават у макрафагаў.

 Функцыі 
Запалёныя або пашкоджаныя ўчасткі злучальнай тканкі патрабуюць неадкладнай міграцыі разнастайных лейкацытаў, у тым ліку нейтрафілаў, у ачаг пашкоджання дзеля выдалення патагенных мікраарганізмаў і аднаўлення тканкі. Найбольш добра працэс міграцыі ў тканкі вывучаны для нейтрафілаў, якія прыбываюць у ачаг запалення першымі, істотна хутчэй за манацыты, і здольныя развіваць ахоўныя метабалічныя адказы (у прыватнасці, «», які суправаджаецца складаннем актыўных форм кіслароду) на працягу секунд. Актывацыя нейтрафілаў суправаджаецца найперш вызваленнем змесціва сакраторных гранул. Пры развіцці лакальнага запалення макрофагов, актываваныя бактэрыямі або пашкоджаннямі тканкамі, вылучаюць , такія як IL-1 або фактар некрозу пухліны α (TNF-α). Таксама да фактараў хематаксісу нейтрафілаў адносяць складовыя камлементу, рэчывы, якія выдзяляюцца тлустымі клеткамі, , эндатаксіны і бактэрыяльныя пептыды, а таксама напоўненыя лізасомы, якія выходзяць у тканку пры распадзе загінулых нейтрафілаў і макрафагаў. Пад дзеяннем празапаленчых цытакінаў у эндатэліяльных клетках, якія высцілаюць бліжэйшыя да ачага запалення пасткапілярныя венулы, павялічваецца колькасць селекцінаў на паверхні, звернутай у прасвет сасуда. Нейтрафілы, якія цыркулююць у пасткапілярных венулах і маюць прыдатны набор паверхневых глікапратэінаў, звязваюцца з селекцінамі на паверхні эндатэліяльных клетак. На гэтым этапе звязванне з эндатэлію нетрывалае, і нейтрафілы працягваюць «каціцца» па паверхні эндатэлію. Празапаленчыя цытакіны запускаюць экспрэсію інтэгрынаў у нейтрафілаў, што коцяцца, і лігандаў інтэгрынаў, вядомых як ICAM-1, на паверхнях эндатэліяльных клетак. У той жа час міжклеткавыя сувязі эндатэлію саслабляюцца, і эндатэлій становіцца больш пранікальным. За кошт інтэгрынаў нейтрафілы трывала звязваюцца з эндатэліем і спыняюць качэнне, і ў канчатковым выніку прыступаюць да праходжання праз эндатэлій з дапамогай псеўдаподый (гэты працэс вядомы як дыяпедэз). Пранікненне нейтрафілаў праз эндатэлій палягчаецца дзякуючы доўгаму і сегментаванаму ядру. Праходжанне нейтрафілаў праз эндатэлій і далейшая міграцыя да ачага запалення стымулююцца хемакінамі. Базальныя мембраны нейтрафілы пераадольваюць праз вылучэнне змесціва жэлаціназных гранул.

Каардынаванае перамяшчэнне нейтрафілаў у ачаг вострага запалення называюць . Маштаб раення і ягоная працягласць вызначаюцца многімі чыннікамі, сярод якіх памер пашкоджанай вобласці тканкі і наяўнасць патагенаў. З’ява раення нейтрафілаў была вывучана пераважна ў мышэй на тканцы вуха і ў рыбак даніё-рэрыё.

Актываваныя нейтрафілы пры сустрэчы з мікраарганізмамі паглынаюць іх з дапамогай псеўдаподый (ілжэножак), і мікраарганізм аказваецца ўнутры фагасомы. На працягу некалькіх секунд пасля актывацыі нейтрафіла змяняецца ягоны мембранны патэнцыял, у клетку ўваходзяць іоны натрыю і кальцыю, змяняецца . Прыкладна праз 30 секунд пасля паглынання часціцы спецыфічныя гранулы зліваюцца з фагасомай, выліваючы ў яе сваё змесціва, пасля чаго фагасома дадаткова закісляецца з дапамогай мембранных пратонных помп. З закісленымі фагасомамі зліваюцца азурафільныя гранулы (прыкладна праз 1-3 хвіліны пасля паглынання часціцы). У ходзе фагацытозу ў нейтрафіле ўтвараюцца актыўныя формы кіслароду, такія як супераксід-аніён і перакіс вадароду, і іншыя складовыя гранул з бактэрыцыднымі ўласцівасцямі. Актыўныя формы кіслароду выкарыстоўваюцца для знішчэння бактэрыяльнай клеткі, нараўне са змесцівам спецыфічных і азурафільных гранул. Бялок лактаферын, які ўваходзіць у склад спецыфічных гранул, не забівае бактэрыю напрамую, а трывала звязвае іоны жалеза, робячы іх недаступнымі для бактэрыі і, у выніку, прыводзячы да яе смерці. Змесціва гранул (асабліва азурафільных) можа вызваляцца ў ходзе , пасля якой аднаўленне гранул не адбываецца. Сумяшчэнне апісаных механізмаў здольнае забіць практычна любую бактэрыю, і загінулыя бактэрыяльныя клеткі пасля расшчапляюцца лізасомнымі ферментамі. Найбольш адчувальнымі да змесціва гранул нейтрафілаў з’яўляюцца дрожджы (Candida) і бактэрыі з ліку стрэптакокаў і стафілакокаў. Загінулыя праз апаптоз нейтрафілы, бактэрыі, паўразбураныя астанкі клетак і тканкавая вадкасць складаюць густы гной белаватага або жоўтага колеру.

Яшчэ адна разнавіднасць супрацьмікробнай актыўнасці нейтрафілаў заключаецца ў асаблівым тыпе праграмуемай клеткавай гібелі, уласцівым для нейтрафілаў, — нетозе. Пры нетозе нейтрафіл, які гіне, выкідвае сваю ДНК вонкі ў выглядзе так званых пазаклеткавых нейтрафільных пастак, або ПНП (). ПНП складаюцца з храмаціну і серынавых пратэаз і здольныя імабілізаваць (абезрухоўліваць) і забіваць мікробныя клеткі. Такім чынам, ПНП таксама процідзейнічаюць распаўсюджванню клетак патагенаў па тканках. Пры сепсісе масавы нетоз адбываецца непасрэдна ў крывяносных сасудах. Утварэнне пазаклеткавых нейтрафільных пастак можа ўносіць уклад у развіццё шэрагу запаленчых захворванняў, такіх як прээклампсія, а іхняе ўтварэнне ў крывяносных сасудаў можа прыводзіць да закупорак тромбамі, у тым ліку ў каранарных артэрыях. У 2018 годзе было паказана, што адзін і той жа нейтрафіл можа падвяргацца і апаптозу, і нетозу адначасова; гэты від праграмуемай клеткавай гібелі нейтрафілаў атрымаў назву апанетоз.

Многія даследчыкі вылучаюць дзве функцыянальна розныя субпапуляцыі нейтрафілаў на падставе розных інтэнсіўнасці ўтварэння актыўных форм кіслароду, пранікальнасці мембраны, актыўнасці ферментаў гранул і здольнасці да інактывацыі (пераходу ў бяздзейны стан). Нейтрафілы з падвышанай пранікальнасцю мембран завуць нейтрафіламі-кілерамі. Нейтрафілы-кілеры ўзмоцнена вырабляюць актыўныя формы кіслароду і інактывуюцца пасля ўзаемадзеяння з субстратам. Нейтрафілы другой субпапуляцыі ў меншай ступені ўтвараюць актыўныя формы кіслароду, не прымацоўваюцца да субстрату і не інактывуюцца.

Актыўнасць нейтрафілаў залежыць ад узросту арганізма чалавека. У нованароджанага няма паўнамернага вырабу нейтрафілаў, а ў старэчым узросце здольнасць нейтрафілаў да фагацытозу абмежавана.

Нейтрафілы экспрэсуюць і вырабляюць шырокі спектр цытакінаў, сярод якіх хемакіны, , празапаленчыя цытакіны (IL-1α, IL-1β, IL-6, IL-7, IL-18,  і іншыя), імунарэгулятарныя цытакіны (IL-12, , , ,  і іншыя), супрацьзапаленчыя цытакіны (IL-1ra, TGFβ1, ), фактары ангіягенезу і фібрагенезу (VEGF, BV8, , , , , ангіапаэтын), цытакіны суперсямейства фактару некрозу пухліны (TNF) і некаторыя іншыя цытакіны, такія як НАФРТ (PBEF), , мідкін, , , эндатэлін. За кошт вылучэння разнастайных цытакінаў нейтрафілы могуць быць залучаныя ў працэсы, не звязаныя з імуннай абаронай, такія як гемапаэз (крыватвор), ангіягенез і гаенне ран. Апрача таго, нейтрафілы могуць удзельнічаць у развіцці некаторых аўтаімунных і злаякасных захворванняў.

Імунасупрэсарныя папуляцыі нейтрафілаў задзейнічаны ў падтрыманні імуналагічнай талерантнасці пры цяжарнасці. У прыватнасці, імунасупрэсарныя нейтрафілы нізкай шчыльнасці могуць прыгнятаць праліферацыі CD4+ і CD8+ T-лімфацытаў, падвяргаючы іх уздзеянню актыўных форм кіслароду. Апрача таго, яны душаць цытатаксічную актыўнасць прыродных кілераў і экспрэсію Toll-падобных рэцэптараў на манацытах. Нейтрафілы, якія размяшчаюцца ў  падчас другога трыместра цяжарнасці, стымулююць у ёй дадатковы ангіягенез.

 Клінічнае значэнне 
Стан, пры якім колькасць нейтрафілаў зніжана, называецца нейтрапенія. Нейтрапенія можа быць спадчыннай або набытай, як пры некаторых відах апластычнай анеміі або лейкозаў. Нейтрапенія можа развіцца з прычыны ўжывання пэўных прэпаратаў, у прыватнасці, супрацьракавай хіміятэрапіі. Пацыенты з нейтрапеніяй адрозніваюцца павышанай уразлівасцю да інфекцыйных захворванняў бактэрыяльнай і грыбковай прыроды. Часцей за ўсё пацыенты з нейтрапеніяй хварэюць на запаленне падскурнай тлушчавай клятчаткі, фурункулёз, пнеўманія і сэптыцэмія. Ступень нейтрапеніі вызначаюць з дапамогай параметра, вядомага як  (АЛН; ). Стан з АЛН меншым за 1500 клетак/мм³ лічыцца нейтрапеніяй, а з АЛН меншым за 500 клетак/мм³ — цяжкай нейтрапеніяй.

Стан, супрацьлеглы нейтрапеніі, пры якім колькасць нейтрафілаў у крыві павышана, завуць нейтрафіліяй. Найбольш частай прычынай нейтрафіліі з’яўляюцца бактэрыяльныя інфекцыі, асабліва якія суправаджаюцца гнойным запаленнем. Павышэнне ўзроўню нейтрафілаў адбываецца пры любым вострым запаленні, таму нейтрафілія можа з’явіцца ў выніку інфаркту міякарда або апёку, а таксама апендыцыту і спленэктаміі. Узровень нейтрафілаў можа павышацца пры некаторых злаякасных захворваннях крыві, такіх як хранічны міелоідны лейкоз, пры якім адбываецца некантралюемая праліферацыі лейкацытаў.

Нейтрафілы, будучы імуннымі клеткамі, прымаюць удзел ва ўзаемадзеянні з клеткамі пухлін. Нейтрафілы, інфільтраваныя ў пухліну, маюць павышаную, у параўнанні з нейтрафіламі ў звычайных тканках, працягласць жыцця. Нейтрафілы могуць іграць вядучую ролю ў анкагенезе за кошт узаемадзеяння з іншымі імуннымі клеткамі, якія рэагуюць на з’яўленне і рост пухліны. Нейтрафілы могуць стымуляваць праліферацыі пухлінных клетак і ангіягенез у пухліны, запускаць метастазаванне і прыгнятаць імунны адказ на злаякасныя клеткі. У той жа час нейтрафілы могуць выконваць супрацьпухлінныя задачы.

Вядома некалькі спадчынных расстройстваў, звязаных з дысфункцыяй нейтрафілаў. У некаторых выпадках рухомасць нейтрафілаў зніжана праз парушэнні ў палімерызацыі актыну, а пры недастатковай экспрэсіі гена, кадавальнага НАДФ-аксідазу, нейтрафілы губляюць здольнасць вырабляць перакіс вадароду і гіпахларыт, што памяншае іхнія супрацьмікробныя ўласцівасці. Дзеці, якія пакутуюць ад такіх спадчынных парушэнняў, мацней схільныя да бактэрыяльных інфекцый. Спадчынная , звязаная з мутацыямі ў гене, які кадуе міелапераксідазу, разглядаецца як першасны імунадэфіцыт.

Недастатковая або залішняя актыўнасць шэрагу бялкоў у складзе гранул нейтрафілаў, прыводзіць да хваравітых станаў. Пры спадчыннай хваробе, вядомай як , эластаза ў складзе гранул нейтрафілаў недастаткова інгібіруецца , што прыводзіць да наймацнейшых пашкоджанняў тканак пры запаленчых працэсах, у прыватнасці, пры хранічнай абструктыўнай хваробе лёгкіх. Павышаная актыўнасць эластазы нейтрафілаў можа прывесці да разбурэння лёгачнага бар’ера і вострага рэспіраторнага дыстрэс-сіндрому. Эластазу нейтрафілаў уплывае на актыўнасць макрафагаў, руйнуючы іхнія Toll-падобныя рэцэптары і прыгнятаючы сінтэз цытакінаў праз інгібіраванне перамяшчэння ў ядро транскрыпцыйнага фактару NF-κB. Пры перыядычнай хваробе мутацыі ў гене , кадавальным бялок пірын, які экспрэсуецца пераважна ў нейтрафілах, могуць прывесці да хранічнага вострага запалення, што выяўляецца ў ліхаманцы, артралгіі, перытаніце і, урэшце, можа стаць прычынай амілаідозу. Маюцца дадзеныя пра сувязь зніжанай актыўнасці нейтрафілаў, звязанай з парушэннямі актыўнасці міелапераксідазы і дэгрануляцыі, з гіперглікеміяй.

Нейтрафілы звязаны з развіццём многіх хранічных запаленчых захворванняў, у тым ліку аўтаімунных. Яны падтрымліваюць хранічнае запаленне пры сістэмнай чырвонай ваўчанцы, псарыязе, , АНЦА-асацыяваным сістэмным васкуліце, звязаным з утварэннем аўтаантыцелаў у цытаплазме нейтрафілаў, пры рэўматоідным артрыце, ідыяпатычным юнацкім артрыце і  (ад Піягенны (гнойны) Артрыт, гангрэнозная Піядэрмія і Акнэ).

 Устойлівасць і паразітызм патагенаў 
Пэўныя бактэрыяльныя патагены развілі розныя механізмы, такія як малекулы вірулентнасці, каб пазбегнуць знішчэння нейтрафіламі. Гэтыя малекулы ў сукупнасці могуць змяняць або парушаць рэагаванне нейтрафілаў, апоптоз або бактэрыцыдную актыўнасць.

Нейтрафілы таксама могуць служыць клеткай-гаспадыняй для розных паразітаў, якія заражаюць іх, пазбягаючы фагацытозу, сярод якіх:
 Leishmania major — узбуджальнік скурнага лейшманіёзу; выкарыстоўвае нейтрафілы як сродак перамяшчэння для паразітавання фагацытаў.
 Mycobacterium tuberculosis — узбуджальнік туберкулёзу.
 Mycobacterium leprae — узбуджальнік лепры.
 Yersinia pestis — узбуджальнік бубоннай чумы.
 Chlamydia pneumoniae — узбуджальнік адной з разнавіднасцяў атыповых пнеўманій.

 Гісторыя вывучэння 

Упершыню нейтрафілы апісаў французскі даследчык Жан-Батыст Сэнак, які ў 1749 годзе выявіў нейкія белыя клеткі ў згустку гною. У 1843 годзе англійскі лекар  заўважыў, што белыя клеткі ў складзе гною паходзяць ад лейкацытаў, якія прасачыліся праз крывяносныя сасуды. У 1845 годзе англійскі лекар і фізіёлаг  паведаміў, што лейкоз абумоўлены назапашваннем белага гною ў крывяносных сасудах, але ўжо ў 1847 годзе гэта ўяўленне было абвергнута Рудольфам Вірхавым, які паказаў, што паталагічныя клеткі пры лейкозе паходзяць не з гною, а непасрэдна з крыві. Першае дакладнае марфалагічнае апісанне розных гранулацытаў, у тым ліку і нейтрафілаў, было выканана Максам Шульцэ ў 1865 годзе. Апрача марфалагічных апісанняў гранулацытаў, Шульцэ даследзеў і фагацытоз. Разам з тым у 1876 годзе фагацытоз быў адзначаны Уільямам Ослерам.

Фагацытоз быў падрабязна вывучаны і названы Ільёй Ільічом Мечнікавым у 1882 годзе, калі ім жа была ўстаноўлена роля фагацытаў у абароне ад бактэрый. У 1879—1880 гадах Паўль Эрліх апублікаваў некалькі прац, у якіх падрабязна апісаў марфалогію белых крывяных цельцаў. Афарбоўванне кіслымі і шчолачнымі фарбавальнікамі дазволіла яму выявіць адпаведна эазінафілы і базафілы, а таксама тлустыя клеткі. Далей ён візуалізаваў сегментаядзерныя нейтрафілы і іхнія гранулы з дапамогай афарбоўвання нейтральнымі фарбавальнікамі (завошта нейтрафілы і атрымалі сваю назву). Першапачаткова Эрліх назваў нейтрафілы «палімарфнаядзернымі клеткамі». Таксама ён апісаў некаторыя аспекты з’яўлення, функцыянавання і далейшага лёсу эазінафілаў і нейтрафіла. У 1908 годзе Паўль Эрліх і Ілля Мечнікаў раздзялілі Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне.

 Крыніцы 

 Літаратура 







Катэгорыя:Лейкацыты
Катэгорыя:Гематалогія
Катэгорыя:Імуналогія