Закон Педэрсена

Зако́н Пе́дэрсена (іншыя назвы — правіла «рукі», пераход *s у *x) — фанетычны закон, сфармуляваны незалежна адзін ад аднаго К. Уленбекам у 1894 годзе і Х. Педэрсенам у 1895 годзе для славянскіх моў. У навуковы зварот хутчэй увайшоў артыкул Педэрсэна, і ў далейшым закон сталі называць ягоным імем. Пазней, у 1922 годзе, закон быў распаўсюджаны А. Мее на ўсе сатэмныя мовы. Працякаў у іх неаднастайна, умовы ў розных мовах адрозніваюцца адна ад адной.

 Прыклады 
  > *teixos «прамы, роўны» >  > , . Параўн.  «справядлівы»,  «просты, шчыры, адкрыты»;
  «пырскаць» > *porxos >  «пыл, дробныя парушынкі» > , . Параўн.  «вадаспад»;
  > *wirxus >  > , . Параўн. ,  () «вышыня, верх, велічыня»;
  > *soṷxos >  > . Параўн. , , ,  () «сухі»;
  > *leikxos >  >  «празмерны, залішні», . Параўн.  «рэшта».

 Храналогія 

 Абсалютная храналогія 
Пераход *s у *x адбыўся ў ранняй праславянскай мове.

Ю. У. Шавялёў датуе пераход *s у *x VI—V стагоддзямі да н. э. Да сярэдзіны 1-га тысячагоддзя да н. э. дадзены працэс адносіць і А. Лампрэхт.

 Літаратура 
 Бернштейн С. Б. Очерк сравнительной грамматики славянских языков. — М.: Изд-во АН СССР, 1961. — С. 160—165.
 Каралюнас С. К вопросу об и.-е. *s после i, u в литовском языке // Baltistica, I (2). — С. 113—126.
 Маслова В. А. Истоки праславянской фонологии. — М.: Прогресс-Традиция, 2004. — С. 196—225.
 Мейе А. Общеславянский язык. — М.: Издательство иностранной литературы, 1951. — С. 26—30.
 Селищев А. М. Старославянский язык. — М.: Издательство Московского университета: Наука, 2006. — С. 165—170.
 Чекман В. Н. Древнейшая балто-славо-индоиранская изоглосса (*si-k > *š) // Балто-славянские исследования. 1980. — М.: Наука, 1981. — С. 27—37.
 Andersen H. IE *s after i, u, r, k in Baltic and Slavic // Acta Linguistica Hafniensia. 1968. Vol. 11. P. 171–190.
 Collinge N. E. The Laws of Indo-European. — Amsterdam/Philadelphia:John Benjamins Publishing Company, 1985. — P. 143—145.
 Hamp E. P. On IE *s after i, u in Baltic // Baltistica, III (1). — P. 7—11.
 Shevelov G. Y. A Prehistory of Slavic. — Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag, 1964. — P. 127—137.

 Спасылкі 
 Prescott, C. «Germanic and the Ruki Dialects»
 Anthony Jakob. «A ruki mistake? (*ruki in Baltic)»

Катэгорыя:Фанетычныя законы
Катэгорыя:Праславянская мова