Трансактывацыя

У кантэксце рэгуляцыі генаў трансактывацыя — гэта павелічэнне ўзроўню экспрэсіі генаў, выкліканае або біялагічнымі працэсамі, або штучным шляхам праз экспрэсію прамежкавага бялка-трансактыватара.

У кантэксце рэцэптарнай сігналізацыі трансактывацыя адбываецца, калі адзін або некалькі рэцэптараў актывуюць іншы; трансактывацыя рэцэптара можа быць вынікам перакрыжаванага ўзаемадзеяння сігнальных каскадаў або актывацыі гетэраалігамерных субадзінак рэцэптараў, звязаных з G-бялком, сярод іншых механізмаў.

 Натуральная трансактывацыя 
Трансактывацыя можа быць выклікана або эндагеннымі цэлявымі, або віруснымі бялкамі, якія таксама называюцца трансактыватарамі. Гэтым бялковым фактарам характэрна транс-актыўнасць. ВІЧ і HTLV — гэта толькі два з многіх вірусаў, якія кадуюць трансактыватары для ўзмацнення экспрэсіі вірусных генаў. Гэтыя трансактыватары таксама могуць быць звязаныя з ракам, калі яны пачынаюць узаемадзейнічаць з цэлявым протаанкагенам і павялічваць яго экспрэсію. Напрыклад, HTLV асацыюецца з узнікненнем лейкеміі ў асноўным праз гэты працэс. Яго трансактыватар, Tax, можа ўзаемадзейнічаць з p40, выклікаючы празмерную экспрэсію інтэрлейкіну 2, інтэрлейкінавых рэцэптараў, GM-CSF і фактару транскрыпцыі c-Fos. HTLV інфікуе Т-цэлі і праз павышаную экспрэсію гэтых стымулюючых цытакінаў і транскрыпцыйных фактараў прыводзіць да некантраляванай праліферацыі Т-цэляў і, такім чынам, да лімфомы.

 Штучная трансактывацыя 
Штучная трансактывацыя гена дасягаецца шляхам яго ўстаўкі ў геном у адпаведную вобласць у якасці гена-трансактыватара, прылеглага да спецыяльных прамотарных участкаў ДНК. Ген трансактыватара экспрэсуе транскрыпцыйны фактар, які звязваецца са спецыфічнай прамотарнай вобласцю ДНК. Звязваючыся з прамотарнай вобласцю гена, транскрыпцыйны фактар прыводзіць да экспрэсіі гэтага гена. Экспрэсія аднаго гена трансактыватара можа актываваць некалькі генаў, калі яны маюць адзін і той жа спецыфічны прамотарны рэгіён. Паколькі экспрэсію гена трансактыватара можна кантраляваць, трансактывацыю можна выкарыстоўваць для ўключэння і выключэння генаў. Калі гэтая спецыфічная прамотарная вобласць таксама далучана да рэпарцёрнага гена, мы можам вымераць, калі экспрэсуецца трансактыватар.

 Гл. таксама 

 Трансрэпрэсія
 Селектыўны мадулятар глюкакартыкоідных рэцэптараў

 Крыніцы 

Катэгорыя:Малекулярная біялогія