Дукшты (Віленскі раён)

Дукшты, таксама Ду́кштас () — вёска ў Віленскім раёне Віленскага павета Літвы. Адміністрацыйны цэнтр Дукштаўскай сянюніі. Знаходзіцца за 8 км на паўднёвы захад ад Майшаголы, пры аўтадарогах  і , на правым беразе ракі Віліі (Нярыс).

 Геаграфія 
міні|злева|Дукштаўскі камень
На поўдзень ад вёскі цячэ рака Вілія (Нярыс), а яе правы прыток Дукшта працякае ўздоўж паўночнай ускраіны. Частка тэрыторыі ўваходзіць у ландшафтны заказнік.

На правым беразе Віліі цягнуцца Дукштаўска-Шыленскія лясы. У Дукштах месціцца адміністрацыя Нярыскага рэгіянальнага парку. У межах Дукштаўскага прыроднага рэзервата знаходзіцца каштоўныя дубровы плошчай 302 га (у тым ліку 36 га маюць рэзерватны статус). У лесе каля вёскі расце «Дуб Каралева» (раней існаваў і «Дуб Кароль»), а таксама Вяльнякампіская сасна, якія з’яўляюцца помнікамі прыроды.

Тут праходзіць экалагічная сцежка, на пачатку якой усталяваная скульптура Міндоўга. Побач знаходзіцца валун з рунічнымі знакамі, якія дагэтуль не расшыфраваны.

 Гісторыя 

 Вялікае Княства Літоўскае 
Назва вёскі ўтворана ад назвы ракі Дукшты. Дукшты ўпамінаюцца ў пісьмовых крыніцах з XV стагоддзя. У 1365 годзе, падчас нападу крыжаносцаў на Кернава, жыхары разам з літоўскім войскам адступілі ў Дукшты.

У 1647 годзе ў Дукштах быў закладзены касцёл Святой Ганны (паводле іншых звестак, ён быў асвячоны ў гонар Звеставання Найсвяцейшай БагародзіцыDukszty Pijarskie — Dūkštos ) на сродкі Даратэі Даўбар з Гедройцаў. Дукшты ўваходзілі ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага.

У 1749 годзе фальварак Дукшты быў падараваны піярскаму калегіуму ў Расейнах Людвікам Сяніцкім герба «Бонча»Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego, t. IX: Pożajście — Ruksze, Warszawa 1888, s. 772.. З таго часу быў вядомы як Дукшты Піярскія ().

У 1750 годзе мясцовы касцёл перайшоў пад апеку віленскіх піяраў, у 1772 годзе быў перабудаваны. У 1777 годзе стараннямі віленскага біскупа Ігнацыя Масальскага пры касцёле была створана парафія. У 1790 годзе тут адкрылася парафіяльная школа, пазней пераўтвораная ў піярскі калегіум.

 Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года тэрыторыя апынулася ў складзе Расійскай імперыі.

Пасля здушэння паўстання 1831 года піяры былі вымушаныя пакінуць Дукшты. Рэктар віленскіх піяраў адначасова выконваў абавязкі пробашча касцёла ў Дукштах. Пасля скасавання піярскіх кляштараў у Літве тут пасяліўся апошні правінцыял і рэктар піяраў ксёндз Яўхім Дэмбінскі. Паводле яго ініцыятывы ў 1850—1856 гадах быў пабудаваны новы мураваны касцёл Святой Ганны (архітэктары Тамаш Тышэцкі і Густаў Шахт) — за кошт ахвяраванняў жыхароў Дукштаў і Вільні. Сярод ахвярадаўцаў быў і кампазітар Станіслаў Манюшка.

У XIX ст. Дукшты мелі статус мястэчка Віленскага павета Віленскай губерні.

У дуброве каля Дукштаў у час паўстання 1863 года размяшчаўся штаб паўстанцаў, а ў суседняй мясцовасці Кармазінскі яр — шпіталь.

У другой палове XIX стагоддзя Дукшты былі ўласнасцю Яна Малыгіна і мясцовых сялян.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Дукшты занялі войскі Германскай імперыі.

 Найноўшы час 

З 1920 года ўваходзілі ў склад Сярэдняй Літвы, з 1922 да 1939 года — у складзе гміны Мейшагола Віленска-Троцкага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.

З пачаткам Другой сусветнай вайны ў верасні 1939 года тэрыторыя занята савецкімі войскамі. Паводле савецка-літоўскага дагавора аб узаемадапамозе, падпісанага 10 кастрычніка 1939 года, Дукшты разам з часткай Віленскага краю былі перададзены Літве, з 1940 года — у Літоўскай ССР. У 1941—1944 гадах пад акупацыяй Германіі.

У савецкі час вёска была цэнтрам калгаса. У 1946 годзе адкрыта сярэдняя школа. У 1951 годзе адкрылася бібліятэка і Дом культуры.

У 1970-я гг. студэнты-літоўцы з экспедыцыі географа-краязнаўца Часлава Кудабы, які рыхтаваў манаграфію пра наваколле Дукштаў, не маглі паразумецца з мясцовымі жыхарамі. Як прыгадвае Юзаф Русакевіч, настаўнік з Майшаголы:

З 1990 года — у складзе незалежнай Літвы. З 1992 года дзейнічае пачатковая школа. У 2024 годзе зацверджаны афіцыйны герб Дукштаў.

 Інфраструктура 
У Дукштах працуюць сярэдняя і пачатковая школы, бібліятэка, лясніцтва, медыцынскі пункт і паштовае аддзяленне.

 Славутасці 
У цэнтры вёскі знаходзіцца касцёл Святой Ганны, пабудаваны ў 1856 годзе з бутавага каменю. У 1868—1915 гадах храм дзейнічаў як праваслаўная царква. У 1918 годзе яго вярнулі каталіцкай парафіі і адноўленае святыня зноў стала парафіяльным касцёлам. Дзейнічаў кляштар піяраў.

 Насельніцтва 

 Крыніцы 

 Спасылкі 


 Афіцыйны сайт Дукштаў




Катэгорыя:Дукштаўская сянюнія
Катэгорыя:Населеныя пункты Віленскага раёна