Неакласічная эканоміка

Неакласічная эканоміка () — гэта дамінуючы напрамак у эканамічнай навуцы, які ўзнік у другой палове XIX стагоддзя і атрымаў шырокае распаўсюджанне ў XX стагоддзі. Асноўнымі асаблівасцямі неакласічнага падыходу з'яўляюцца рацыянальны выбар эканамічных суб'ектаў, аналіз маргінальных велічынь (гранічных выгод і выдаткаў) і вера ў эфектыўнасць рынкавых механізмаў.

 Асноўныя прынцыпы 
Неакласічная эканоміка грунтуецца на некалькіх базавых дапушчэннях:

 Эканамічныя агенты (спажыўцы і вытворцы) дзейнічаюць рацыянальна.
 Людзі імкнуцца максімізаваць карысць, а фірмы — прыбытак.
 Рашэнні прымаюцца на падставе гранічных аналізаў (маржыналізм).
 Цэны вызначаюцца механізмам попыту і прапановы, які вядзе да рынкавай раўнавагі.
 Рынкі звычайна эфектыўныя і самарэгуляваныя.

 Прыклады неакласічных мадэляў 
У межах неакласічнай эканамічнай тэорыі было распрацавана мноства мадэляў, якія шырока выкарыстоўваюцца ў мікра- і макраэканамічным аналізе:

Мадэль ідэальнага рынку — апісвае ўзаемадзеянне попыту і прапановы пры поўнай канкурэнцыі, дзе ўсе ўдзельнікі маюць дасканалую інфармацыю, а тавары з'яўляюцца аднастайнымі.

Мадэль паводзін спажыўца — аналізуе, як спажывец размяркоўвае свае даходы паміж рознымі таварамі, зыходзячы з імкнення максімізаваць карысць пры бюджэтных абмежаваннях.

Мадэль фірмы ў кароткатэрміновым і доўгатэрміновым перыядах — тлумачыць, як фірмы прымаюць рашэнні пра аб'ёмы вытворчасці і цэны, каб максімізаваць прыбытак у залежнасці ад структуры рынку.

Мадэль агульнай раўнавагі (Вальраса) — паказвае, як раўнавага можа быць дасягнутая адначасова на ўсіх рынках у эканоміцы, пры ўмове рацыянальных агентаў і поўнай канкурэнцыі.

Неакласічная мадэль росту (мадэль Солаў) — тлумачыць доўгатэрміновы эканамічны рост праз назапашванне капіталу, рост насельніцтва і тэхналагічны прагрэс.

Мадэль рацыянальных чаканняў — выкарыстоўваецца для аналізу таго, як эканамічныя агенты фармуюць чаканні адносна будучых падзей на аснове наяўнай інфармацыі, і як гэта ўплывае на макраэканамічную палітыку.

 Гісторыя і фарміраванне 
Неакласічны напрамак сфармаваўся ў выніку «маржынальнай рэвалюцыі» ў эканамічнай думцы, якую ў другой палове XIX ст. правялі незалежна адзін ад аднаго тры вучоныя:

 Уільям Стэнлі Джэвонс (Вялікабрытанія)
 Карл Менгер (Аўстрыя)
 Леан Вальрас (Францыя/Швейцарыя)

Гэтыя эканамісты ўвялі ў эканамічны аналіз паняцце гранічнай карыснасці, якое змяніла класічныя падыходы да тлумачэння цэнаўтварэння.

 Уплыў і развіццё 
Неакласічная эканоміка стала асновай для далейшага развіцця эканамічнай навукі. Яна паўплывала на:

 стварэнне неакласічнага сінтэзу, які аб'яднаў ідэі Джона Мейнарда Кейнса і неакласікаў;
 развіццё новых класічных мадэляў, у тым ліку тэорыі рацыянальных чаканняў;
 сучасную мікраэканоміку і многія макраэканамічныя мадэлі.

 Роля ў сучаснай эканоміцы і ўплыў на палітыку 
Неакласічныя мадэлі працягваюць займаць цэнтральнае месца ў эканамічнай навуцы і ў практыцы прыняцця рашэнняў. Яны выкарыстоўваюцца для аналізу паводзін рынкаў, ацэнкі эфектыўнасці дзяржаўнага рэгулявання і прагназавання эканамічных наступстваў розных палітычных рашэнняў.

У сферы манетарнай палітыкі цэнтральныя банкі часта абапіраюцца на неакласічныя мадэлі для ацэнкі ўплыву працэнтных ставак на інфляцыю і занятасць. Напрыклад, мадэль раўнавагі на рынку грошай выкарыстоўваецца ў рамках мадэлі IS-LM і яе пазнейшых варыяцый.

У галіне падаткаабкладання і дзяржаўных выдаткаў неакласічныя падыходы дапамагаюць аналізаваць эфекты розных відаў падаткаў на матывацыю да працы, інвестыцыйную актыўнасць і спажывецкі попыт.

Міжнародная гандлёвая палітыка таксама часта аналізуецца з дапамогай неакласічных мадэляў, такіх як мадэль параўнальных пераваг Рыкарда і мадэль Хекшэра — Оліна, якія тлумачаць гандаль паміж краінамі на аснове адрозненняў у рэсурсах і прадуктыўнасці.

У праектаванні пенсійных і сацыяльных сістэм неакласічныя мадэлі выкарыстоўваюцца для ацэнкі доўгатэрміновых наступстваў старэння насельніцтва, назапашвання багацця і паводзін хатніх гаспадарак.

Нягледзячы на крытыку з боку паводзінскай эканомікі і іншых альтэрнатыўных школ, неакласічныя мадэлі застаюцца адной з асноў, на якой будуецца сучасная эканамічная адукацыя, даследаванні і палітычнае планаванне.
 Крытыка 
Неакласічная эканоміка з'яўляецца адной з найболей уплывовых парадыгмаў у эканамічнай навуцы, але яна неаднаразова падвяргалася крытыцы з розных бакоў:

Гіпотэза аб рацыянальнасці. Крытыкі, асабліва з боку паводзінскай эканомікі, сцвярджаюць, што мадэль "рацыянальнага агента" не адлюстроўвае рэальныя паводзіны людзей, якія часта дзейнічаюць ірацыянальна, з улікам эмоцый, абмежаванай інфармацыі, звычак ці сацыяльнага ціску.

Гіпотэза аб поўнай інфармацыі. Неакласічныя мадэлі звычайна мяркуюць, што ўсе эканамічныя агенты валодаюць поўнай і дакладнай інфармацыяй, што рэдка сустракаецца ў рэальным жыцці.

Ігнараванне інстытутаў і гісторыі. Неакласічная эканоміка мае тэндэнцыю недаацэньваць уплыў сацыяльных інстытутаў, культуры, гістарычных умоў і няроўнасці на эканамічныя паводзіны і вынікі.

Прыярытэт эфектыўнасці перад справядлівасцю. Частая крытыка палягае ў тым, што неакласічныя мадэлі часта канцэнтруюцца на максімізацыі эфектыўнасці і даходу, недаацэньваючы пытанні размеркавання даходаў, сацыяльнай справядлівасці і дабрабыту.

Абмежаванасць у тлумачэнні крызісаў. Многія крытыкі сцвярджаюць, што неакласічная эканоміка недастаткова добра тлумачыць эканамічныя крызісы, уключаючы фінансавы крызіс 2008 года, бо мадэлі часта заснаваныя на раўнавазе і не разглядаюць магчымасць сістэмных няўдач.

Матэматызацыя без рэалістычнасці. Частка эканамістаў лічыць, што празмерная матэматызацыя мадэляў прывяла да адарвання эканамічнай тэорыі ад рэальнасці.

У адказ на гэтую крытыку з'явіліся альтэрнатыўныя падыходы – паводзінская эканоміка, інстытуцыйная эканоміка, посткейнсіянства, эвалюцыйная эканоміка і іншыя школы думкі, якія імкнуцца больш поўна ўлічваць рэальныя паводзіны людзей і складанасць эканамічнага жыцця.

 Гл. таксама 

 Класічная эканоміка
 Кейнсіянства
 Маржыналізм
 Мікраэканоміка
 Макраэканоміка

 Літаратура 

 Блауг М. Экономическая мысль в ретроспективе. — М.: Дело, 2004.
 Хейне П. Экономический образ мышления. — М.: ИД «Вильямс», 2001.
 Samuelson P., Nordhaus W. Economics. — McGraw-Hill, 2005.

 Спасылкі 

 Neoclassical Economics // Stanford Encyclopedia of Philosophy
 Neoclassical economics // Britannica

Катэгорыя:Эканамічныя вучэнні, кірункі і школы
Катэгорыя:Эканоміка