42-і асобны марскі разведвальны пункт спецыяльнага прызначэння

42-і асобны марскі разведвальны пункт спецыяльнага прызначэння (; скарочана 42 АМРПСпП, в/ч 59190) — разведвальна-дыверсійнае падраздзяленне Ціхаакіянскага флоту ВМФ СССР і ВМФ Расіі, якое існуе з 1955 года. Адносіцца да падводных дыверсійных сіл і сродкаў — падраздзяленняў вадалазаў-разведчыкаў савецкага і расійскага флоту. Штаб знаходзіцца ў бухце Халуай вострава Рускі, таму гэты разведпункт часам згадваецца ў СМІ як Падраздзяленне спецназа «Халуай».

 Утварэнне 
Адным з заснавальнікаў 42-га марскога разведвальнага пункта стаў капітан 1-га рангу, двойчы Герой Савецкага Саюза Віктар Мікалаевіч Лявонаў, які камандаваў 140-м гвардзейскім марскім разведвальным атрадам Ціхаакіянскага флоту ВМФ СССР падчас савецка-японскай вайны. Папярэднікам 140-га гвардзейскага марскога разведвальнага атрада, у сваю чаргу, быў 181-ы разведвальны атрад Паўночнага флоту ВМФ СССР, камандзірам якога быў той жа Лявонаў, які вызначыўся пры дэсантаванні ў порт Ліінахамары і Петсама-Кіркенескай дэсантнай аперацыі падчас Вялікай Айчыннай вайны ў Запаляр’і. Нягледзячы на пасляваеннае расфармаванне многіх часцей марскога спецназа за непатрэбнасцю, неўзабаве яны былі адноўлены 
 Перепечатка: .

24 чэрвеня 1953 года дырэктывай галоўнага ваенна-марскога штаба на ўсіх флатах былі створаны фарміраванні спецыяльнай разведкі. На іх утварэнні настойвалі начальнік разведкі ВМФ контр-адмірал Леанід Бекрэнеў, які паказваў на важную ролю разведвальна-дыверсійных падраздзяленняў у сістэме разведкі флатоў, і капітан 1-га рангу Барыс Марголін, які тэарэтычна абгрунтаваў такое рашэнне і настойваў на стварэнні падраздзяленняў для забеспячэння своечасовай падрыхтоўкі разведчыкаў-вадалазаў. Першапачаткова было сфарміравана пяць разведвальных пунктаў спецыяльнага прызначэння (на ўсіх флатах і Каспійскай флатыліі). 5 чэрвеня 1955 года ў адпаведнасці з дырэктывай Галоўнага штаба ВМФ ад 18 сакавіка таго ж года быў сфармаваны 42-і марскі разведвальны пункт (42 МПП, в/ч 59190). Менавіта на аснове 140-га гвардзейскага марскога разведвальнага атрада Лявонава быў сфармаваны 42-і марскі разведвальны пункт. Яго першым камандзірам стаў капітан 2-га рангу Пётр Каваленка, былы камандзір эсмінца. З сакавіка па чэрвень 1955 года, пакуль ішло фарміраванне часці, абавязкі камандзіра часова выконваў капітан 2-га рангу Мікалай Брагінскі.

Першапачаткова месцам дыслакацыі была абраная бухта Малы Уліс каля г. Уладзівасток, аднак з-за адсутнасці неабходных памяшканняў у снежні таго ж года асабісты склад быў пераведзены на востраў Рускі ў бухту Халуай (Се-Хулуай) — кітайскага тапоніма на востраве Рускі, які азначае літаральна «бераг у выглядзе гарбуза гарлянкі». Па гэтай бухце марскі разведвальны пункт атрымаў мянушку «Халуай». Уладзівасток у тыя гады быў закрытым горадам, дзе размяшчаліся база і штаб Ціхаакіянскага флоту, а таксама 55-я дывізія марской пяхоты. Востраў Рускі таксама насіў статус закрытага аб’екта: там размяшчаліся мноства вайсковых часцей, а для сем’яў вайскоўцаў былі выбудаваныя рэдкія хрушчоўкі. На востраве ўтворана «База адпачынку Іртэк», афіцыйна прызначаная для вайскоўцаў Ціхаакіянскага флоту, што было прыкрыццём для забеспячэння неабходнай падрыхтоўкі спецназаўцаў. На востраве таксама знаходзіліся шматлікія аб’екты супрацьдэсантнай абароны горада, пабудаваныя ў 1930-я гады.

 Адбор байцоў 
Кандыдатаў набіралі сярод вайскоўцаў навучальных часцей Ціхаакіянскага флоту або сярод прызыўнікоў у ваенкамаце. На працягу тыдня кандыдаты праходзілі сур’ёзныя выпрабаванні на цягавітасць з найцяжэйшым псіхалагічным ціскам: тыя, хто не вытрымліваў выпрабаванні, выключаліся і пераводзіліся ў іншыя вайсковыя часці. У постсавецкі час падобная практыка ў вайсковай справе стала вядомая як «пякельная сямідзёнка»: падобную практыку зацвердзілі пазней і амерыканцы пры стварэнні спецназа SEAL, адсейваючы такім чынам непрыдатных кандыдатаў і вызначаючы моцныя бакі ўжо выбраных байцоў. У якасці афіцэраў у атмасферы найстрогай сакрэтнасці адбіраліся выпускнікі Ціхаакіянскага ваенна-марскога вучылішча і Разанскага паветрана-дэсантнага вучылішча. Выбар афіцэраў паветрана-дэсантнага вучылішча быў звязаны з тым, што ў элемент падрыхтоўкі спецназаўцаў 42 МПП уваходзілі скачкі з парашутам і высадка з верталётаў. У XXI стагоддзі касцяк афіцэраў склалі афіцэры Ціхаакіянскага ваенна-марскога, Разанскага паветрана-дэсантнага і Далёкаўсходняга агульнавайсковага ваенных вучылішчаў, хоць выпускнікі іншых ваенных вучылішчаў таксама могуць прайсці адбор.

Жорсткія патрабаванні да кандыдатаў захоўваюцца і цяпер: выключэнні не робяцца нават для тых, хто меў вопыт службы ў гарачых кропках. Па словах начальніка штаба дывізіі марской пяхоты, палкоўніка Аляксандра Фёдарава, службу ў 42-м Амрпспн могуць несці толькі байцы, абсалютна здаровыя па ўсіх медыцынскіх паказчыках, паколькі ў гэтай часці зусім іншы ўзровень падрыхтоўкі ў сувязі з прыродай выконваемых заданняў. Журналіст Аляксей Суконкін, які праходзіў у 1993—1994 гадах службу ў часці спецыяльнага прызначэння сухапутных войск, сцвярджаў, што патрабаванні да вайскоўцаў марскога спецназа супастаўныя з патрабаваннямі для службы ў ПДВ. Ад кандыдатаў патрабуецца ў цяжкай бронекамізэльцы прабегчы 10 км, выканаўшы нарматыў бегу для прабежкі ў красоўках і спартыўнай вопратцы: тыя, хто не выканае гэты нарматыў, не дапускаюцца да далейшых выпрабаванняў. Наступнымі выпрабаваннямі з’яўляюцца 70 адцісканняў з упору лежачы і 15 падцягванняў на турніку. На заключным этапе баец праводзіць тры навучальных паядынку з інструктарамі па рукапашным баі, а пасля гэтага праводзіць гутарку з камандзірам або намеснікам камандзіра, па выніках якой і пачынаецца сапраўдная служба.

 Структура і падрыхтоўка 
Адзінкавая баявая падрыхтоўка будучых вадалазаў-разведчыкаў пачалася афіцыйна 1 ліпеня 1955 года, а крыху пазней пачалося баявое зладжванне груп. У верасні 1955 года спецназаўцы правялі першыя вучэнні, высадзіўшыся на лодках у Шкотаўскім раёне і вырабячы разведку ваенна-марской базы «Абрэк», элементаў яе супрацьдыверсійнай абароны і аўтадарог у тыле ўмоўнага праціўніка. З 1956 года байцы марскога разведвальнага пункта сталі здзяйсняць парашутныя скачкі, праводзячы зборы на аэрадромах марской авіяцыі. За першыя зборы ўвесь асабісты склад выканаў па два скачкі з вышыні 900 м з самалётаў Лі-2 і Ан-2, а таксама правёў дэсантаванне з верталёта Мі-4 на сушу і ваду. У 1957 годзе разведчыкі асвоілі высадку на бераг праз тарпедныя апараты падводных лодак, якія ляжаць на грунце, і вяртанне на іх пасля выканання задачы на берагавых аб’ектах. У 1958 годзе па выніках баявой падрыхтоўкі 42-і марскі разведвальны пункт быў узнагароджаны пераходным вымпелам камандуючага Ціхаакіянскага флоту як лепшая спецыяльная часць флоту.

На ўзбраенні разведчыкаў 42-га марскога разведвальнага пункта (як і іншых разведвальных пунктаў) з’явілася спецыяльнае ўзбраенне — малагабарытныя бясшумныя пісталеты МСП, бясшумныя гранатамёты «Цішына», падводныя пісталеты СПП-1 і падводныя аўтаматы АПС. У іх рыштунак былі ўключаныя непрамакальныя верхняя вопратка і абутак, а таксама спецыяльныя ахоўныя акуляры. Для падраздзяленняў сталі выпускацца звышмалыя падводныя апараты, здольныя дастаўляць дыверсантаў на вялікія адлегласці і якія дазвалялі пранікаць незаўважна на базы праціўніка для ажыццяўлення разведкі і правядзення дыверсій — двухмесныя тыпаў «Трытон» і «Трытон-1М» і шасцімесныя «Трытон-2». На ўзбраенні разведпункта прысутнічалі таксама марской тарпедолаў (МТЛ) і пяць катэраў, для высадкі ў надводным варыянце выкарыстоўваліся надзіманыя лодкі СМЛ-8. У нашы дні выкарыстоўваюцца больш сучасныя падводныя носьбіты класаў «Сірэна» (да двух чалавек) і «Пратэй» (адзін чалавек), якія дазваляюць вырабляць ўтойлівую высадку разведгрупы праз тарпедны апарат падводнай лодкі.

Да 1960 года штат марскога разведвальнага пункта складаў 146 чалавек (у структуры пункта было тады дзве роты). Мела месца ўмоўнае дзяленне байцоў па трох напрамках:
 вадалазы-разведчыкі, якія займаліся разведкай баз ВМС праціўніка з мора і мініраваннем караблёў і партовых збудаванняў;
 вайсковыя разведчыкі, якія высаджваліся з мора на бераг і дзейнічалі як звычайная вайсковая разведка;
 спецыялісты радыётэхнічнай разведкі, якія маглі выяўляць палявыя радыёстанцыі, радары і пасты тэхнічнага назірання.

Паводле звестак праверкі, праведзенай камісіяй ГРУ ў 1963 годзе, усе марскія разведвальныя пункты былі падрыхтаваныя да высадкі з падводнай лодкі і да парашутнага дэсанту на перасечаную мясцовасць з грузамі ў начных умовах. Таксама было вядома, што 23 разведчыкі 42-га марскога разведвальнага пункта былі падрыхтаваныя і да скачкоў з парашутам на ваду.

Часам пры правядзенні тактыка-спецыяльных вучэнняў групы разведчыкаў марскога разведвальнага пункта могуць быць закінутыя ў іншыя рэгіёны краіны, дзе ім трэба будзе не толькі выканаць розныя навучальныя заданні, але і абавязкова вярнуцца ў частку (пажадана незаўважанымі). Іх могуць у гэты час узмоцнена шукаць паліцыя, сілы Расгвардыі і спецслужбы, у той час як грамадзянам звычайна паведамляецца аб правядзенні адпаведных вучэнняў сілавых структур па пошуку тэрарыстаў.

Спецназаўцы ў рамках пастаяннай падрыхтоўкі і выканання вучэбна-трэніровачных заданняў выкрадалі днявальных, кралі дзяжурную дакументацыю і нават зганялі службовыя аўтамабілі (потым гэтыя чуткі сталі падагравацца за кошт мноства іншых легенд.

 Баявы шлях 
Баявы шлях вядомы толькі часткова ў сувязі з вялікім статусам сакрэтнасці. 

Разведчыкі ўдзельнічалі ў Першай чачэнскай вайне: рота гэтага разведпункта несла службу ў складзе 165-га палка марской пяхоты. Па сведчаннях старэйшага начальніка групоўкі марской пяхоты Ціхаакіянскага флоту ў Чачні Сяргея Кандраценкі, рота 42-га АМРПСпП дзейнічала на высокім узроўні. З вайскоўцаў пяцёра чалавек загінулі падчас вайны ў Чачні — гэта былі першыя страты ў гісторыі 42-га марскога разведвальнага пункта. 

Сцвярджаецца, што, паводле некаторых звестак, у 2015 годзе частка байцоў спецназа «Халуай» несла службу на базе ВМФ Расіі ў сірыйскім Тартус.

 Сучаснасць 
У цяперашні час байцы 42-га АМРПСпП нясуць службу як на надводных караблях Ціхаакіянскага флоту (да паўгода), так і на падводных лодках (да двух месяцаў). Тэрмін службы для байцоў у цэлым стандартны: адзін год для тэрміновай службы і 3 або 5 гадоў для кантрактнікаў. Гэтая часць застаецца адной з найбольш засакрэчаных у складзе Ціхаакіянскага флоту, але лічыцца элітнай па ўзроўні баявой падрыхтоўкі асабістага складу. Байцы спецназа аснашчаны сучаснай зброяй (падводныя сродкі дастаўкі, спецыяльнае зброю і робататэхніка). 

Байцы трэніруюць апускання (як у моры, так і баракамеры), адпрацоўваюць прыёмы рукапашнага бою і спосабы ўтойлівага перамяшчэння, авалодваюць сучаснай стралковай зброяй і вывучаюць новую тэхніку. Таксама яны ўдзельнічаюць у флоцкіх спаборніцтвах па сілавых відах спорту, адзінаборствах, плаванні і стральбе, займаючы прызавыя месцы.

 Камандзіры 
Вядомыя імёны наступных камандзіраў з 1955 па 2013 гады:
 капітан 1-га рангу Пётр Пракопавіч Каваленка (1955–1959)
 капітан 1-га рангу Віктар Мікалаевіч Гур’янаў (1959–1961)
 капітан 1-га рангу Пётр Іванавіч Конаў (1961—1966)
 капітан 1-га рангу Васіль Нічыпаравіч Кліменка (1966—1972)
 капітан 1-га рангу Юрый Аляксеевіч Мінкін (1972—1976)
 капітан 1-га рангу Анатоль Васільевіч Жаркоў (1976—1981)
 капітан 1-га рангу Юрый Міхайлавіч Якаўлеў (1981—1983)
 падпалкоўнік Віктар Іванавіч Яўсюкоў (1983—1988)
 капітан 1-га рангу Уладзімір Уладзіміравіч Омшарук (1988—1995, пам. у лютым 2016)
 падпалкоўнік Уладзімір Георгіевіч Грыцай (1995—1997)
 капітан 1-га рангу Сяргей Веніямінавіч Курачкін (1997—2000)
 палкоўнік Алег Міхайлавіч Губараў (2000­­—2010)
 падпалкоўнік Заур Валер’евіч Бяляўскі (2010—2013)

 Героі Расіі 
  прапаршчык Андрэй Дняпроўскі
  старшы лейтэнант Сяргей Фірсаў

 Крыніцы 

Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Расіі
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі