Папуша

Папуша (, ), у замужжы Браніслава Вайс () (,  — , ) — цыганская класічная паэтэса. Узначаліла табар, які асеў пасля 1949 года ў Польшчы. Аўтар зборніка вершаў «Песні Папушы» (1956). Зборнік 25 разоў выдаваўся ў Польшчы; тамсама, у горадзе Гожаў-Велькапольскі, ёй пастаўлены помнік. Біяграфія Папушы легла ў аснову сюжэту спектакля «Цыганская муза», пастаўленага тэатрам «Раманс». Яе імем названа адна з прэмій цыганамоўнай літаратуры.

 Біяграфія 
Пра Папушу вядома, што яна сама навучылася грамаце, у малалецтве. З’яўлялася вязнем нацызму і грамадскім дзеячам. У 15 гадоў выйшла замуж за арфіста Дыяніса Вайса (пал. Dionizy Wajs), цыгана з таго ж роду, што і яе айчым.

Паводле інфармацыі Кенрыка і Паксона, 35 000 польскіх цыган з 50 000 былі забітыя на працягу вайны ў Польшчы. Фіцоўскі прыгадвае ў 1956, што цыганы, ратуючыся, кідалі ўсе рэчы, акрамя музычных інструментаў. Людзі з роду Вайс хаваліся ў валынскім лесе, на холадзе, галодныя і ахопленыя жахам. Гэтым падзеям прысвечаны самы доўгі верш Папушы.

Насамрэч Фіцоўскі сабраў толькі каля траціны вершаў Папушы, але гэта дастаткова ўнікальныя і моцныя творы мастацтва, у якіх адзначаюць пачуццё абсалютнай сумленнасці, чысціні, сапраўднасці «качавога жыцця на ўлонні прыроды».

З 1962 года была сябрам Саюза польскіх пісьменнікаў.

 Гісторыя зборніка «Песні Папушы» 
Роля жанчыны ў цыганскім грамадстве не дапускала адступленняў ад няпісаных канонаў паводзін, якія ў некаторых этнічных груп вельмі строгія. У асяроддзі качавых польскіх цыган перапіска з мужчынам лічылася «распуснымі» паводзінамі.

Папуша даслаў свой рукапіс польскаму пісьменніку і крытыку Ежы Фіцоўскаму, якую ён, не пытаючыся дазволу, апублікаваў у часопісе «Problemy», палічыўшы вершы таленавітымі. Праблема была ў тым, што вершы былі суправаджаныя тэкстам, які агітаваў да забарону цыганскага качэўя. Публікацыя, па-першае, адкрыла цыганам факт перапіскі Папушы з мужчынам, і па-другое, была пазней успрынята імі як прычына з’яўлення Закона аб аселасці (1950), у выніку якога цыган прымусілі змяніць лад жыцця. Усё гэта прычынілася адрыньванню і пасля прызнання апаганенай і выгнання Папушы з цыганскай супольнасці. Гэта прычыніла ёй душэўны боль настолькі моцны, што яна апынулася ў рэшце рэшт у псіхіятрычнай клініцы, дзе і памерла ў 1987 годзе.

Пасля Ежы Фіцоўскі напісаў пра Папушу кнігу.

Дзякуючы СМІ і паэтэсе Ліне Кастэнка шырока распаўсюдзіўся міф, што Папушу выгналі з-за таго, што яна пісала вершы, што нібыта забаронена жанчыне ў цыганскім грамадстве.

У 2013 годзе на фестывалі ў Карлавых Варах быў прадстаўлены фільм рэжысёраў Ёаны Кос-Краўзэ і Кшыштафа Краўзэ «Папуша» паводле біяграфіі паэтэсы.

Катэгорыя:Цыганскія паэты