Першая палаталізацыя

Пе́ршая палаталіза́цыя — праславянская змена заднеязычных k, g, x у пазіцыі перад галоснымі пярэдняга раду і [j] у [č'] (), [dž'] (), [š'] () адпаведна. Калі перад заднеязычным быў свісцячы зычны s ці z, утвораны шыпячы асіміляваў яго: sk > šč' (), zg > ždž' ().

 Прыклады 
  >  > . Ср. ,  (), , гамер. , , , ;
  >  > , . Ср. ,  «жывы, свежы, бадзёры»,  () «жывы»,  «жывы»,  «жыццё»,  «жывы»;
  > mūxis >  > , . Ср.  (), , , ;
  >  > ,  «яшчэ». Ср.  () «паблізу, каля, к»;
  >  > , . Ср.  «ападак», стар.-.

 Адносная храналогія 
Першая палаталізацыя адбылася да манафтангізацыі дыфтонгаў, якая выклікала другую палаталізацыю.

 Абсалютная храналогія 
Р. П. Піўтарак датуе дадзены працэс VI—V стст. да н. э., Л. Машыньскі — пачаткам нашай эры — II ст. н. э., А. Лампрэхт адносіць да 400—475 гг. (плюс-мінус 25 гадоў), Ю. У. Шавялёў і М. Шэклі — да V—VI стст., а М. Грынберг піша, што дадзены працэс адбываўся ў першай палове I тысячагоддзя, завяршыўшыся к VII ст. н. э.

 Даныя тапонімаў 
Першая палаталізацыя была яшчэ жывым працэсам, калі славяне засялялі басейн верхняга Дняпра, дзе яны запазычылі ў мясцовага балтыйскага насельніцтва шэраг тапонімаў: Vilkesa > Воўчаса, *Akesā > Ачоса, *Laṷkesā > Лучоса, Merkys > Мерач, *Gēdras ( «ясны») > Жадра, *Skērii̯ā > Шчара, а таксама пазней пры каланізацыі земляў фіна-уграў, калі былі запазычаны назвы Іжора (, ) і Селіжараўка.

 Даныя запазычанняў 
Першая палаталізацыя адлюстравана ў шэрагу славянскіх запазычанняў з германскіх моў:
  «шата, покрыва» () < ;
  «шалом» < .

 Крыніцы 

Катэгорыя:Фанетычныя законы
Катэгорыя:Праславянская мова