E-POS

E-POS (ад англ. Electronic Point of Sale) — нацыянальны механізм прыёму безнаяўных плацяжоў на аснове QR-кодаў, які функцыянуе ў рамках плацежнай сістэмы АРІП Рэспублікі Беларусь. Сэрвіс прызначаны для фарміравання плацежных рэквізітаў у трох фарматах: статычнага QR-кода з фіксаванымі параметрамі (напрыклад, на стойках у гандлёвых аб’ектах), дынамічнага QR-кода з указаннем сумы і прызначэння плацяжу, а таксама лікавага ідэнтыфікатара E-POS ID (асабісты рахунак у «Дрэве АРІП»), даступнага для ручнога пошуку.

Плацёж ствараецца праз любы інтэрнэт-банкінг або мабільную праграму, якія падтрымліваюць АРІП, а сродкі залічваюцца ў рэжыме рэальнага часу паміж рахункамі розных банкаў. Аператарам платформы выступае разліковы цэнтр АРІП, рэгулятарам — Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь. Функцыянаванне E-POS рэгламентуецца пастановай НБ РБ № 518, у якой сэрвіс пазначаны як надбудова над плацежным шлюзам АІС «Разлік» з выкарыстаннем шыфравання TLS і нацыянальнага стандарту QR-кодаў «СПР 8.01-1-2021». Паводле ацэнкі рэгулятара, у 2024 годзе доля аперацый, здзейсненых праз E-POS, склала каля 18 % ад агульнай колькасці транзакцый АРІП, а колькасць падключаных гандлёвых аб’ектаў перавысіла 1000. Практычнае распаўсюджанне тэхналогіі пачалося ў 2020 годзе: банк ВТБ першым у краіне прапанаваў масавую мадэль «QR-эквайрынгу» на базе E-POS, да якой на пачатковым этапе далучылася больш за 500 гандлёвых пунктаў.

 Гісторыя 
Развіццё сэрвісу E-POS пачалося ў 2014 годзе з зацвярджэння нарматыўнай базы, якая забяспечвае інтэграцыю сцэнараў аплаты па QR-кодзе ў сістэму АРІП. 31 снежня Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь прыняў пастанову № 518,, у якой вызначаюцца патрабаванні да структуры плацежных даных, умовы ідэнтыфікацыі плацельшчыкаў і правілы выканання аперацый.

У 2015–2016 гадах сістэма праходзіла апрабацыю ў абмежаванай колькасці гандлёвых пунктаў. Разліковы цэнтр АРІП разгарнуў прататып E-POS для выкарыстання на аўтазаправачных станцыях і ў рознічных прадпрыемствах Мінска. Аплата ажыццяўлялася з дапамогай статычнага QR-кода, а інфармацыя аб плацяжы перадавалася ў касавае праграмнае забеспячэнне праз пратакол SOAP.

У перыяд 2017–2019 гадоў назіралася актыўная фаза тэхналагічнага пашырэння і мабільнай адаптацыі. У банкаўскіх мабільных праграмах («МТБанк Мобайл», «М-банк» БПС-Сбербанка) былі рэалізаваныя функцыі сканавання QR-кодаў для аўтаматычнай аплаты рахункаў у сістэме АРІП. Адначасова была запушчана мабільная праграма «E-POS» для iOS і Android, якое дазволіла малому бізнесу выстаўляць рахункі непасрэдна са смартфонаў. Разліковы цэнтр апублікаваў спецыфікацыю адкрытага API і прапанаваў модулі для папулярных CMS-сістэм, такіх як WooCommerce і Bitrix, што забяспечыла тэхнічную даступнасць рашэння для шырокага кола распрацоўшчыкаў.

З 2020 года пачалося маштабнае ўкараненне тэхналогіі на ўзроўні нацыянальнага рытэйлу. Банк ВТБ (Беларусь) першым абвясціў пра падключэнне больш за 500 гандлёвых аб’ектаў да сістэмы E-POS. Паводле звестак удзельнікаў, сярэдні чэк пры QR-аплаце быў на 5–7 % ніжэйшы ў параўнанні з аплатай праз банкаўскія карты.

У 2021 годзе тэхналогія была ўкаранёна ў сферу грамадскага транспарту. Кампанія IBA Group адаптавала сэрвіс E-POS у межах праекта «T-Pay» для безнаяўнай аплаты праезду ў Брэсце і Гомелі: пасажыры маглі сканаваць дынамічны QR-код, размешчаны на валідатары, і ажыццяўляць аплату праз мабільныя банкаўскія праграмы.

На працягу 2022–2023 гадоў назіралася актыўная інтэграцыя рашэння ў сектары электроннай камерцыі. Сэрвіс пачалі выкарыстоўваць найбуйнейшыя маркетплэйсы, а таксама плацежныя агрэгатары. У афіцыйным гадавым дакладзе Нацыянальнага банка QR-плацяжы былі ахарактарызаваныя як «адзін з ключавых драйвераў развіцця безнаяўных разлікаў» у краіне.

У 2024 годзе колькасць прадпрыемстваў, якія выкарыстоўваюць E-POS, дасягнула 1000, а доля QR-плацяжоў у агульным аб’ёме аперацый праз сістэму АРІП наблізілася да 18 %.

З 2025 года ўступіла ў сілу новая рэдакцыя «Правілаў функцыянавання E-POS», якая рэгламентуе электронны парадак падачы заяўкі на падключэнне. Згодна з зменамі, ідэнтыфікацыя пастаўшчыкоў паслуг праводзіцца аднойчы пры ўключэнні ў адпаведны рэестр Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь.

 Прызначэнне і магчымасці 
Сэрвіс E-POS рэалізуе функцыянальнасць універсальнага прыёму безнаяўных плацяжоў у розных сцэнарах разлікаў. Ён выкарыстоўваецца ў сферах рознічнага гандлю, электроннай камерцыі, жыллёва-камунальнай гаспадаркі, а таксама пры ўзаемадзеянні з дзяржаўнымі структурамі (B2C, C2B, G2C).

У межах сэрвісу падтрымліваюцца тры асноўныя фарматы рахунку:
 Статычны QR — пастаянны код з фіксаванымі рэквізітамі, які выкарыстоўваецца, напрыклад, на касах ці стойках у гандлёвых кропках;
 Дынамічны QR — код, які генеруецца індывідуальна для кожнай аперацыі з указаннем сумы і прызначэння плацяжу;
 E-POS ID — лікавы ідэнтыфікатар (асабісты рахунак), даступны ў каталогу «Дрэва АРІП» для аплаты без сканавання.

Падтрымліваецца таксама дыстанцыйная аплата: прадавец можа даслаць спасылку Pay-Link праз SMS, e-mail або мэсэнджар. Пакупнік пераходзіць па спасылцы і здзяйсняе плацеж праз мабільную праграму любога банка — удзельніка сістэмы АРІП.

Пасля выканання плацяжу разліковы цэнтр аўтаматычна адпраўляе апавяшчэнне ў выглядзе webhook або SOAP-паведамлення; стандартны час дастаўкі не перавышае 5 секунд.

Сэрвіс забяспечвае фіскалізацыю аперацый: пры інтэграцыі з касавым абсталяваннем фарміруецца электронны чэк, які перадаецца ў сістэму кантролю наяўных аперацый (СКНА).

 Тэхналогія 
Сэрвіс E-POS рэалізуе тэхнічную архітэктуру, арыентаваную на бяспеку, сумяшчальнасць і маштабаванасць. Абмен данымі паміж удзельнікамі сістэмы адбываецца з выкарыстаннем сучасных крыптаграфічных і сеткавых пратаколаў, што адпавядаюць нацыянальным стандартам.

 Шыфраванне і кантроль цэласнасці. Перадача дадзеных паміж мерчантам і плацежным шлюзам аўтаматызаванай інфармацыйнай сістэмы «Разлік» ажыццяўляецца з ужываннем пратаколаў TLS версіі 1.2 або 1.3. Для праверкі карэктнасці інфармацыі, закадаванай у QR, выкарыстоўваецца кантрольная сума CRC-16.
 Фармат QR. Нацыянальны стандарт Рэспублікі Беларусь «СПР 8.01-1-2021» рэгламентуе структуру QR-кодаў у фармаце TLV. Структура ўключае наступныя ключавыя палі: Payload Format Indicator, Merchant Account Information (MAI), Transaction Amount, а таксама дадатковыя тэгі (напрыклад, Tax і Tip), прызначаныя для ўказання сумы падатку і чаявых.
 REST-API. Адкрыты інтэрфейс прикладнога праграмавання дазваляе фарміраваць рахунак, адсочваць яго статус і ініцыяваць вяртанне сродкаў. Для распаўсюджаных CMS-платформаў даступныя модулі інтэграцыі, уключаючы WooCommerce, Bitrix і OpenCart.
 Наборы SDK. Распрацаваны камплекты сродкаў распрацоўкі праграмнага забеспячэння для платформаў Android і iOS. Таксама даступная мабільная праграма «E-POS Mobile», прызначаная для генерацыі дынамічных QR-кодаў непасрэдна на прыладзе карыстальніка.
 Сумяшчальнасць. QR-коды E-POS падтрымліваюцца большасцю мабільных і інтэрнэт-банкаў, інтэграваных з сістэмай АРІП. Прадбачаны аўтаномны рэжым працы з магчымасцю выкарыстання загадзя згенераваных статычных кодаў.

 Абмежаванні і тарыфы 
 Камісія. Памер узнагароджання ўсталёўваецца банкам-эквайерам або плацежным агрэгатарам. Паводле параўнальнага агляду ўмоў абслугоўвання, тыповая стаўка складае каля 1,2 % ад сумы аперацыі.
 Ліміты. Згодна з палажэннямі пастановы № 518, максімальная сума адной транзакцыі складае 9 999 беларускіх рублёў; канкрэтныя сутачныя і месячныя абмежаванні вызначаюцца палітыкай адпаведнага банка — удзельніка плацежнай сістэмы.
 Абаненцкая плата. Падключэнне да сэрвісу E-POS не прадугледжвае спагнання фіксаванай абаненцкай платы. Дадатковыя функцыі, у тым ліку фарміраванне пашыранай справаздачнасці, могуць прадастаўляцца агрэгатарам на ўмовах асобнага тарыфікавання.
 Залічэнне сродкаў. Плацежныя аперацыі, здзейсненыя на рахунак у банку-эквайеры, залічваюцца ў рэжыме рэальнага часу; міжбанкаўскія пераклады выконваюцца не пазней за наступны аперацыйны дзень (рэжым T+1).

 Параўнанне з замежнымі аналагамі 
+Прыклады нацыянальных сістэм хуткіх плацяжоў Краіна  Сістэма  Запуск  Асаблівасць   СБП  2019  пераклады па нумары тэлефона, QR-аплата   UPI  2016  агульнанацыянальны API; >10 млрд транзакцый/мес   Pix  2020  разлікі 24/7; абавязкова для ўсіх банкаў   PromptPay  2017  ідэнтыфікатары ThaiID / тэлефон / e-mail   FPS  2008  ліміт 1 млн GBP; імгненны міжбанк   SCT Inst  2017  ≤ 100 000 € ≤ 10 с (SEPA Instant)   FAST  2014  міжбанкаўскія плацяжы ≤ 15 с; SG QR   Express Elixir  2012  кругласутачны міжбанк у злотых   NPP  2018  PayID (тэлефон/ABN); фармат ISO 20022   FPS (HK)  2018  шматвалютныя імгненныя пераводы HKD/CNY

Нягледзячы на тое, што E-POS фармальна з’яўляецца «надбудовай» над сістэмай АРІП, па функцыянале ён блізкі да пералічаных рашэнняў: імгненнае залічэнне сродкаў 24/7, аплата па QR-коды, адзіны ідэнтыфікатар рахунку і адкрытае API. У адрозненне ад Pix або UPI, разлікі выконваюцца толькі ў нацыянальнай валюце (BYN), але па хуткасці і спосабе адрасавання (QR + лікавы ID) E-POS супастаўны з расійскай СБП і сінгапурскім SG QR.

 Глядзі таксама 
 АРІП
 QR-код
 Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь
 Эканоміка Беларусі

 Зноскі 
<references>

 Зноскі 

 Спасылкі 
 Інструкцыя па аплаце праз АРІП з выкарыстаннем QR-кода  — Лідскі райвыканкам (10.08.2023)
 «Грошы па QR-коду: хутчэй, прасцей, зручней» — Белгазпрамбанк (18.10.2023)
 «М-банк» дадаў магчымасць аплаты па QR-коду — Беларусбанк (05.06.2024)

Катэгорыя:Плацежныя сістэмы Беларусі
Катэгорыя:Фінансы ў Беларусі
Катэгорыя:Фінансавыя тэхналогіі
Катэгорыя:Інфармацыйныя тэхналогіі ў Беларусі
Катэгорыя:Электронная камерцыя
Катэгорыя:QR-код