Фаланга (анатомія)

Фала́нгі (, адзіночны лік phalanx; ад ) — кароткія трубчастыя монаэпіфізавыя косці, якія ўтвараюць шкілет пальцаў канечнасцяў пазваночных жывёл.

 Будова 
Фаланга з’яўляецца трубчастай косцю. Сярэдняя частка фалангі называецца целам (), праксімальны канец — асновай (), дыстальны канец — блокам ().

Дыстальныя фалангі маюць на сваім канцы патаўшчэнне (), якое з’яўляецца іх галоўным адрозненнем.

 Чалавечыя фалангі 
У чалавека кожны палец, акрамя вялікага, складаецца з трох фаланг, а вялікі з дзвюх. Гэтыя тры фалангі называюцца асноўнай, сярэдняй і ногцевай. Фалангі ніжняй канечнасці адрозніваюцца ад фаланг верхняй канечнасці меншай даўжынёй. На пальцах рукі самая доўгая фаланга — асноўная трэцяга пальца, а найкарацейшая і найгрубейшая — асноўная фаланга вялікага пальца. Кожная фаланга ўяўляе сабой падоўжаную костачку, якая мае ў сярэдняй частцы (дыяфіз) форму паўцыліндра, плоская частка якога звернутая на далоневы, а выпуклая на тыльны бок. Канцавыя часткі фалангі (эпіфізы) нясуць сустаўныя паверхні.

У медыцына выкарыстоўваюцца наступныя тэрміны для фаланг кісці і ступні:

 праксімальная (асноўная) фаланга ();
 сярэдняя фаланга (), у вялікага пальца адсутнічае;
 дыстальная (ногцевая) фаланга ().

 Фалангі кісці 
Праксімальныя фалангі пальцаў злучаюцца  () з пясцевымі касцямі (праксімальная фаланга вялікага пальца — з I пясцевай, указальнага — з II, сярэдняга — з III, безыменнага — з IV, мезенца — з V). Паміж сабой фалангі злучаюцца міжфалангавымі суставамі (): суставы паміж праксімальнымі і сярэднімі фалангамі называюцца праксімальнымі (), паміж сярэднімі і дыстальнымі фалангамі — адпаведна дыстальнымі (); на вялікім пальцы маецца толькі адзін міжфалангавы сустаў.

 Фалангі ступні 
Праксімальныя фалангі пальцаў ногі злучаюцца  () з плюснявымі касцямі (праксімальная фаланга вялікага пальца — з I плюснявой, указальнага — з II, сярэдняга — з III, безыменнага — з IV, мезенца — з V). Паміж сабой фалангі злучаюцца міжфалангавымі суставамі, вялікі палец ногі таксама мае толькі адзін міжфалангавы сустаў.

 Іншыя жывёлы 

 Кітападобныя 
У кітападобных колькасць фаланг значна большая. Гэта тлумачыцца тым, што ў іх дыяфізы і эпіфізы фаланг касцянеюць асобна і ўтвараюць як бы самастойныя фалангі.

 Птушкі 
На задніх канечнасцях птушак можа быць ад дзвюх да чатырох пальцаў. У чатырохпальцых формаў колькасць фаланг звычайна 2—3—4—5, лічачы ад унутранага пальца вонкі, у трохпальцых 3—4—5. Вядомы шэраг выключэнняў: у буравеснікаў 1—3—4—5; у лелякоў 2—3—4—4, у некаторых стрыжоў 2—3—3—3.

У двухпальцага афрыканскага страуса, у якога захаваліся трэці і чацвёрты палец, па 4 і 5 фаланг адпаведна.

На крыле першы і трэці палец звычайна з адной фалангі, а другі з дзвюх, але і тут сустракаюцца выключэнні. Так, у дзённых драпежнікаў, курыных, амерыканскага страуса колькасць фаланг, лічачы ад унутранага пальца вонкі, 2—2—1; у качак, драфаў і іншых 2—3—1; у афрыканскага страуса 2—3—2; у казуара і ківі — толькі адзін палец з 3 фаланг.

 Паўзуны 
Колькасць фаланг у паўзуноў невялікая, але непастаянная. Аднак на задніх канечнасцях выкапнёвай групы зверападобныя (Theromorpha), якая лічыцца продкам сысуноў, колькасць фаланг была той жа, што і ў сысуноў. У водных выкапнёвых груп заўраптэрыгій (Sauropterygia) і  (Ichtyopterygia), якія мелі плаўнікападобную канечнасць, што нагадвала такую ж канечнасць кітападобных, колькасць фаланг была вялікай, як і ў кітападобных.

 Земнаводныя 
Непастаянная колькасць фаланг і ў амфібій. У большасці выпадкаў у хвастатых амфібій (Urodela) пальцы маюць па дзве фалангі, акрамя чацвёртага, які мае тры, а ў бясхвостых (Anura) і пяты палец таксама мае тры фалангі. Дадатковыя пальцы складаюцца звычайна з адной фалангі, але часам і з дзвюх.

У грызуна Pedetes так званы praepollex (prae — рудыментарны, pollex — вялікі палец кісці) складаецца з дзвюх фаланг і мае кіпцюр. Калі прымаць першы палец амфібій за praepollex і praehallux (hallux — вялікі палец ступні), то ён таксама складаецца з дзвюх фаланг.

 Высновы 
Прыведзеныя лічбы могуць быць зведзены ў табліцу:
Групы жывёл Колькасць фаланг на пальцах,пачынаючы з унутранага пальцана задніх канечнасцях на пярэдніх канечнасцях I  II  III  IV  V I  II  III  IV  VСысуны  большасць відаў 2  3  3  3  3 2  3  3  3  3 Чалавек 2  3  3  3  3 2  3  3  3  3 Птушкі Сокалападобныя —  2  2  1  — Курыныя —  2  2  1  — Качкі —  2  2  1  — Драфы —  2  2  1  — Казуары —  —  3  —  — Чатырохпальцыя птушкі  большасць відаў 2, 3, 4, 5 —  1  2  1  — Буравеснік 1, 3, 4, 5 Ляляк 2, 3, 4, 4 Ківі —  —  3  —  — некаторыя са стрыжоў 2, 3, 3, 3 Трохпальцыя птушкі  большасць відаў 3, 4, 5 —  1  2  1  —Двухпальцыя птушкі  большасць відаў4, 5 Амерыканскі страус 4, 5 —  2  2  1  — Афрыканскі страус4, 5 —  2  3  2  — Паўзуны 2  3  4  5  3(4) 2  3  4  5  3(4) Земнаводныя Хвастатыя земнаводныя 2(1)  2  3  3  22, 2, 3, 2 Бясхвостыя земнаводныя 2  2  3  4  3 2, 2, 3, 3
 Крыніцы 

 Літаратура 
 Людина. / Навч. посібник з анатомії та фізіології. Львів. 2002. 240 с.
 «Анатомія людини», О. І. Свіридов, Київ, Вища школа, 2001.

 Спасылкі 

Катэгорыя:Ступня
Катэгорыя:Косці ніжняй канцавіны
Катэгорыя:Косці верхняй канцавіны