Школішча (Магілёў)

Школішча — адзін з гістарычных раёнаў горада Магілёва, які змяшчаўся на тэрыторыі абмежаванай з поўначы гарадскім валам, з захаду ракой Дняпро, з поўдню заліўнымі лугамі (так званае Балонне) і з усходу Падміколлем, гістарычным раёнам вакол Свята-Мікольскага манастыра. На Школішчы, акрамя жылых кварталаў змяшчалася па меншай меры 7 сінагог: Халодная, Альтшулера (вул. В. Мяшчанская), Зрызім (вул. В. Мяшчанская), Вацікін (вул. В. Мяшчанская), Шкляроў (на Школішчы), Любавіцкая (вул. В. Мяшчанская), Мясніцкая (вул. Падвальная).

 Паходжанне назвы 
Назва «Школішча» з’яўляецца класічным пазначэннем яўрэйскага квартала ў беларускіх гарадах і мястэчках. Яўрэйскія малітоўныя дамы (сінагогі) і дамы вывучэння Торы (бейт-мідрашы) сярод неяўрэйскага насельніцтва насілі раней агульную назву «малітоўная школа», альбо проста «школа». І суседняя тэрыторыя, адпаведна, насіла назву «Школішча».

 Гісторыя 
Магілёўскае Школішча вядома з 1626 г. Летапіс Трубніцкага прыводзіць грамату караля Жыгімонта III ад 1626 г., у адпаведнасці з якой яўрэі павінны быць выселеныя з «гандлёвай плошчы» (верхняга горада) і атрымаць адпаведныя надзелы за валам (у ніжнім горадзе), на Школішчы:

«Так Сигизмунд 3-й, грамотою от 23 июля 1626 года (этой грамоты не обнаружено в архивах Могилевского Магистрата, где бы ей надлежало быть, но содержание ее включено в последующую грамоту Владислава 4-го), уполномочил Могилевский Магистрат выселить всех евреев, имевших дома внутри города, а в замен того отвести им земли на Школище (около Еврейской синагоги), за валом, и при том дать повеление, чтобы евреи строились там невразброс, как нибудь, а по плану. Это место и доселе называется Школищем, и на нем, почти исключительно, живут евреи».

Гэты загад паўтараецца ў іншай грамаце 1633 г. ад караля Уладзіслава ІV, 1824 г. «Беларускі архіў старажытных грамат».:

«Король благоволит дозволить гражданам города нашего Могилева выселить из оного всех Евреев, построившихся на торговой площади и отвести им, в замен, селитьбы и грунтовые земли по мере занятых ими во внутренности города, с тем однако, чтобы Могилевские Евреи на той самой улице, где стоит их школа (Т.е. молитвенный дом. Сие место и теперь называется Школищем, на котором живут одни почти Евреи), в совокупности, а не разбросано строились.»

Такім чынам Школішча, як яўрэйскі квартал, існавала ў Магілёве з першай паловы 17 ст. да 1941 г. і было заселенае пераважна яўрэямі. Пра паведамляюць «Губернскія ведамасці» (№ 46, 1848 г.) у артыкуле пра пажар на Школішчы:

«28 июля в 9-ть часов утра возник пожар за валом, ниже Преображенской церкви, на так называемом школище, или по старинному, на Жидовнике, где стоит главная Еврейская школа. Это место, с незапамятных времен, заселено евреями…»

 Месцазнаходжання і межы 
Першапачаткова Школішча займала толькі адну вуліцу побач з Халоднай сінагогай, якая змяшчалася паміж вул. Вялікай Мяшчанскай і кляштарам бернардзінцаў.

Гэта таксама адлюстравана на плане горада М. Гартынскага з яго каментароў да «Магілёўскай хронікі», які адлюстроўвае Магілёў на момант 1-га Падзелу Рэчы Паспалітай. На плане (гл. ў ілюстрацыях да артыкулу) бачны подпіс «яўрэйскае Школішча» ўздоўж вул. В. Мяшчанскай.

З ростам яўрэйскай суполкі горада на пачатку XIX стагоддзя расце таксама і Школішча, якое ў першай палове XIX стагоддзя займала ўжо ўсё падвалле да пачатку «балоння» (заліўных лугоў ніжэй заселенага кварталу).

Межы Школішча на пачатак XX стагоддзя можна апісаць наступным чынам: з поўначы Школішча абмежаванне гарой верхняга горада; з поўдню заліўнымі лугамі (т.зв. Балонне); з захаду ракой Дняпро; на ўсходзе не было дакладнай мяжы паміж Школішчам і Падміколлем (кварталам вакол жаночага манастыра Св. Мікалая), бо яўрэі напрыканцы XIX стагоддзя засялялі таксама і паўночную частку другога.

Гэтыя межы пацвярджае таксама апісанне Школішча ў «Губернскіх ведамасцях», (№ 36, 1864 г.):

«Внизу у самой подошвы верхнего города освещено было все Школище, с Еврейской Школой, Бернардинским монастырем, Вознесенской Церковью, до Никольской, освещая рощи садов и сплошные ряды деревянных почерневших жилищ евреев.»

 Галерэя 

 Крыніцы 

 Спасылкі 
 Школішча — to be or not to be…
 Школішча. Магілёў

Катэгорыя:Гісторыя Магілёва