Класічная палітычная эканоміка

Класічная палітычная эканоміка, або класічная эканоміка, або класічная эканамічная школа () — школа эканамічнай думкі, якая ўзнікла ў канцы XVIII стагоддзя і дамінавала ў эканамічнай тэорыі да сярэдзіны XIX стагоддзя. Асноўнымі прадстаўнікамі класічнай эканомікі былі Адам Сміт, Давід Рыкарда, Томас Мальтус, Жан-Батыст Сэй і Джон Сцюарт Міль.

 Асноўныя ідэі 
Класічныя эканамісты лічылі, што:
 Эканоміка функцыянуе як самарэгуляваная сістэма, і рынак здольны дасягнуць раўнавагі без умяшання дзяржавы.
 Працоўная тэорыя кошту тлумачыла, што вартасць тавару вызначаецца колькасцю працы, неабходнай для яго вытворчасці.
 Закон Сэя: прапанову стварае свой уласны попыт.
 Дзяржава павінна ўмешвацца ў эканоміку як мага менш, галоўныя функцыі – абарона правоў уласнасці і бяспека.

 Развіццё і ўплыў 
Аснову класічнай эканомікі заклаў Адам Сміт у сваёй працы Багацце народаў (1776), дзе ўвёў паняцце нябачнай рукі рынку.

У XIX стагоддзі класічную тэорыю развіў Дэвід Рыкарда, які сфармуляваў тэорыю параўнальных пераваг у знешнім гандлі, а таксама аналізаваў размеркаванне даходаў паміж класамі.

 Крытыка і спадчына 
Класічную эканоміку крытыкавалі:
 Карл Маркс, які выкарыстаў некаторыя яе прынцыпы для пабудовы марксісцкай тэорыі, але адначасова падверг жорсткай крытыцы яе ўяўленні пра капітал і працу.
 Джон Мейнард Кейнс, які сцвярджаў, што самарэгуляцыя рынку не працуе падчас крызісаў і абгрунтаваў неабходнасць дзяржаўнага рэгулявання.

Тым не менш, ідэі класікаў ляглі ў аснову неакласічнай эканомікі і застаюцца ўплывовымі ў сучасных тэорыях рынкавай эканомікі.

 Неакласічная эканоміка 

Неакласічная эканамічная школа акцэнтуе ўвагу на прыняцці рашэнняў індывідуумамі і прадпрыемствамі ва ўмовах абмежаваных рэсурсаў. Яе прадстаўнікі шырока выкарыстоўваюць маржыналісцкі аналіз — падыход, які заснаваны на разглядзе гранічнай карысці і гранічных выдаткаў. Неакласічная тэорыя зыходзіць з дапушчэння, што эканамічныя агенты дзейнічаюць рацыянальна і імкнуцца максімізаваць сваю карысць (для спажыўцоў) або прыбытак (для вытворцаў).

Асноўныя прынцыпы неакласічнай школы ўключаюць:

 Рацыянальны выбар (англ. rational choice) — дапушчэнне, што людзі прымаюць рашэнні, зыходзячы з аналізу выдаткаў і выгадаў, каб дасягнуць максімальнай карысці.
 Эфектыўнае функцыянаванне рынку — меркаванне, што ў ідэальных умовах рынак здольны самастойна забяспечваць эфектыўнае размеркаванне рэсурсаў.
 Раўнавага — аналіз эканамічных працэсаў праз прызму статычнай або дынамічнай раўнавагі паміж попытам і прапановай.
 Маржынальны аналіз — прыняцце рашэнняў на падставе параўнання дадатковай карысці (гранічнай карысці) і дадатковых выдаткаў.
 Метадалагічны індывідуалізм — падыход, пры якім эканамічныя працэсы тлумачацца праз паводзіны і мэты асобных індывідаў.

Неакласічная школа мела значны ўплыў на развіццё сучаснай эканамічнай думкі, асабліва ў галіне мікраэканомікі, тэорыі спажывецкага выбару і фармавання рынкавых раўнаваг. Яна працягвае заставацца адной з асноўных плыняў у эканамічнай навуцы, нягледзячы на крытыку і ўзнікненне альтэрнатыўных тэарэтычных падыходаў.

 Гл. таксама 
 Адам Сміт
 Закон Сэя
 Кейнсіянства
 Марксізм

 Літаратура 

 Bowden, Bradley (2018) Economic Foundations: Adam Smith and the Classical School of Economics, The Palgrave Handbook of Management History: 1-22.


Катэгорыя:Палітычныя тэорыі
Катэгорыя:Эканамічныя вучэнні, кірункі і школы