Ян Штаўдынгер

Ян Ізы́дар Штаўдынгер (; ,  — . Кракаў) — польскі паэт, эпіграміст, сатырык, тэарэтык лялечнага мастацтва, перакладчык.

 Біяграфія 
Наведваў школу ўзорных практыкаванняў пры настаўніцкай семінарыі ў Кракаве. Пасля пачатку Першай сусветнай вайны разам з бацькамі эвакуіраваўся ў Брно ў Маравіі, дзе працягнуў адукацыю на Прыватных польскіх гімназійных курсах. У 1915 годзе пачаў вучыцца ў 2-й няпоўнай гімназіі імя караля Ян Сабескага ў Кракаве. Пасля заканчэння школы і здачы іспыту на атэстат сталасці ён таксама пачаў вывучаць паланістыку і германістыку ў Ягелонскім універсітэце. У 1923 годзе ён скончыў гадавую педагагічную адукацыю, а праз год атрымаў ступень доктара філасофіі па працах: Стаўленне Гарчынскага да рэлігіі і ўплыў Гётэ на Гарчынскага.

Пасля заканчэння школы Штаўдынгер заняў пасаду настаўніка польскай мовы ў сярэдняй школе імя Уладзіслава Ягелончыка ў Дэмбіцы, а пасля заканчэння вайсковай службы ў пяхотнай кадэцкай школе ў Залешчыках пераехаў у Быдгашч, дзе паўгода чытаў лекцыі ў мужчынскай настаўніцкай семінарыі. У 1930 годзе пераехаў у Познань, дзе чатыры гады чытаў лекцыі ў настаўніцкай семінарыі. Ажаніўся з Зофіяй Янкоўскай, у 1933 годзе нарадзілася дачка Ганна. У 1934 годзе стаў выкладчыкам Дзяржаўнай факультэцкай школы, чытаў лекцыі (1938—1939) па тэатру лялек.

Пасля пачатку вайны Штаўдынгер разам з сям’ёй быў арыштаваны немцамі, змешчаны ў перасыльны лагер і пераселены ў вёску Маліцы Сандамірскага павета. У Апатаве ўдзельнічаў у тайным навучанні ў малодшай школе.

У 1944 годзе ён дабраўся да Любліну і заняў пасаду кіраўніка секцыі лялек у Міністэрстве культуры і мастацтва Польскага камітэта нацыянальнага вызвалення, арганізаваўшы першыя лялечныя тэатры. Праз некалькі тыдняў яго звольнілі па дысцыплінарнай падставе.

Пасля вайны пасяліўся ў Лодзі. На кароткі час ён займаў пасаду літаратурнага кіраўніка лялечнага тэатра «Бедронка» Таварыства сяброў дзяцей рабочых, а да сакавіка 1950 года працаваў рэферэнтам літаратуры ў аддзеле культуры і мастацтва ваяводскага ўпраўлення ў Лодзі.

У 1946 годзе ў яго нарадзіўся сын Яцак і з гэтага года паэт супрацоўнічаў з Цэнтральным інстытутам культуры. У 1947—1950 гадах жыў таксама ў Шклярскай Парэмбе. У 1961 г. пераехаў з Лодзі ў Закапанэ.

У 1954 годзе яму паставілі дыягназ сапраўдная паліцытэмія, і ён шмат разоў шпіталізаваўся, у тым ліку: у Лодзі, Варшаве і Кракаве. Ён памёр у гематалагічнай клініцы праф. Юльяна Александровіча ў Кракаве 12 верасня 1970 года.

Магіла Яна і Зоф’і Штаўдынгераў на Сальваторскіх могілках у Кракаве.

 Узнагароды 
 Літаратурная ўзнагарода Аб’яднання польскіх пісьменнікаў у Познані (1936)
 Узнагарода часопіса «Odra» (1947)

 Крыніцы 

 Літаратура 
 Balicki S.W., Sztaudynger nieznany, «Życie Literackie», nr 10, 1974, s. 8-9.
 Kolankowski J., Gazda w rozjazdach, «Literatura pod Śnieżką. Prace Karkonoskiego Towarzystwa Naukowego», nr 70, Jelenia Góra 1996, s. 47-58.
 Kolankowski J., Ścieżka nad Kamienną: wspomnienie o Janie Sztaudyngerze, «Rocznik Jeleniogórski», t. 15, 1977, s. 61-75.
 Natanson W., Hierarchie i sylwety, Warszawa 1985, s. 84-101.
 Natanson W., Uśmiech i poezja Jana Sztaudyngera, Łódź 1976.
 Sztaudynger J., Szczęście z datą wczorajszą, Kraków 1974.
 Sztaudynger J., Sztaudynger-Kaliszewicz A., Chwalipięta, czyli rozmowy z Tatą, styczeń — wrzesień 1970, Łódź 1982.
 Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, t. 8, pod red. J. Czachowskiej, A. Szałagan, Warszawa 2003.

Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Сатырыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Польшчы