Сузор’е мацярынства

міні|справа|Скульптура «Радасць мацярынства» . Віла Энсі, Хельсінкі.
Сузор’е мацярынства, або мацярынскае сузор’е (), — псіхааналітычнае паняцце, уведзенае выдатным амерыканскім псіхіятрам і даследчыкам развіцця немаўлят Дэніэлам Н. Стэрнам (1934—2012). Яно апісвае ўнікальную псіхічную арганізацыю і асаблівы стан свядомасці, які складваецца ў жанчыны са з’яўленнем дзіцяці, ставячы немаўля ў цэнтр яе ўнутранага свету і прыярытэтаў. Гэты стан адрозніваецца біялагічнай і псіхалагічнай гатоўнасцю асноўнай асобы, якая даглядае дзіця (найчасцей маці), да выканання новых задач. Яшчэ адзін выдатны псіхааналітык, брытанскі педыятр Дональд Вінікат (1896—1971), апісваў падобную з’яву як «першасную мацярынскую паглынутасць» (), падкрэсліваючы амаль поўную засяроджанасць мацеры на патрэбах немаўляці.

 Канцэпцыя Дэніэла Стэрна 
Дэніэл Стэрн, вядомы сваімі працамі пра развіццё Я-канцэпцыі ў немаўлят і дыядычныя адносіны «маці — дзіця», прысвяціў значную частку сваіх даследаванняў глыбокаму аналізу таго, што значыць стаць мацераю і як гэтая трансфармацыя ўплывае на развіццё як самой жанчыны, так і яе дзіцяці. У сваёй фундаментальнай працы 1998 года «Мацярынскае сузор’е: Псіхатэрапеўтычны падыход да бацькоўска-дзіцячых адносін» (), Стэрн сцвярджае, што з нараджэннем дзіцяці ў свядомасці мацеры складаецца спецыфічная псіхічная структура — «мацярынскае сузор’е». Слова «сузор’е» ўжытае тут метафарычна, каб падкрэсліць, што розныя аспекты псіхічнага жыцця жанчыны (яе думкі, пачуцці, страхі, успаміны, адносіны) нібыта збіраюцца ў новы, унікальны ўзор, у цэнтры якога знаходзіцца немаўля.

міні|злева|Маці абдымае сваё дзіця сярод мінакоў.
Гэтае сузор’е ўяўляе сабой істотную перабудову псіхалагічнага фокусу жанчыны: яе ўвага змяшчаецца з ранейшых прыярытэтаў, у прыватнасці партнёрскіх адносін, на ўласную асобу ў новай ролі і найперш на дзіця. Гэты новы стан свядомасці, на станаўленне якога ўплываюць культурныя асаблівасці, асобасныя рысы жанчыны, яе ўласны дзіцячы досвед і актуальнае жыццёвае становішча, утварае, паводле Стэрна, «унікальную сістэму Я, мацярынскае сузор’е». Яно пачынае складвацца яшчэ падчас цяжарнасці і можа заставацца актыўным на працягу многіх месяцаў, а то і гадоў. У гэты перыяд «самасвядомасць і ўнутраны свет мацеры пераважна арганізуюцца вакол дзіцяці, яго фізічнага і эмацыйнага дабрабыту, а таксама іх узаемнай сувязі». Маці становіцца глыбока паглынутай пытаннямі аховы і клопату пра сваё дзіця. З часам, па меры сталення дзіцяці, гэтае сузор’е можа станавіцца менш дамінантным, але, як наголошвае Стэрн, яно ніколі цалкам не знікае і імгненна актывізуецца, як толькі дзіця апынаецца ў небяспецы або патрабуе асаблівай мацярынскай увагі.

Стэрн вылучыў некалькі скразных тэм, або псіхалагічных задач, з якімі сутыкаецца маладая маці ў межах мацярынскага сузор’я:
 Тэма жыцця і развіцця — «Ці змагу я захаваць жыццё дзіцяці і спрыяць ягонаму здароваму развіццю?»: Гэта цэнтральная трывога мацеры наконт фізічнага выжывання і нармальнага развіцця немаўляці. Яна ахоплівае пытанні кармлення, сну, здароўя, бяспекі дзіцяці.
 Тэма першаснай роднаснасці — «Ці змагу я палюбіць сваё дзіця і ўсталяваць з ім глыбокую эмацыйную сувязь?»: Тычыцца здольнасці мацеры да аўтэнтычнага эмацыйнага кантакту з дзіцем, яе любові, пяшчоты, здольнасці разумець і адгукацца на патрэбы немаўляці.
 Тэма падтрымальнай матрыцы — «Ці змагу я стварыць і захоўваць неабходную сістэму падтрымкі?»: Гэта пытанне пра здольнасць мацеры мабілізаваць і прымаць дапамогу ад атачэння (партнёра, сям’і, сяброў, іншых мацярэй, спецыялістаў), якая б дазволіла ёй дзейсна клапаціцца пра дзіця і пра сябе.
 Тэма рэарганізацыі ідэнтычнасці — «Як зменіцца мая асоба і маё жыццё?»: Мацярынства запускае глыбокую перабудову самаўспрымання жанчыны, яе сацыяльных роляў, жыццёвых прыярытэтаў і адносін са светам.

 Падтрымальнае асяроддзе і мацярынская матрыца 
Каб паспяхова пераадольваць стрэсары, звязаныя з аховай і выхаваннем дзіцяці, і вырашаць задачы мацярынскага сузор’я, жанчына мае патрэбу ў тым, што Д. Вінікат апісаў як «падтрымальнае асяроддзе» (). Гэта не толькі фізічная, але і псіхалагічная атмасфера надзейнасці, прадказальнасці, прызнання і эмпатыі, якая дазваляе мацеры адчуваць сябе ў бяспецы, быць упэўненай у сваіх сілах і атрымліваць неабходную эмацыйную падтрымку. Менавіта такі кантэкст дазваляе ёй бяспечна даследаваць і развіваць уласныя мацярынскія паводзіны. Паводле слоў Стэрна, маладая маці, часта яшчэ падчас цяжарнасці, інтуітыўна пачынае развіваць так званую «мацярынскую матрыцу» — сетку сацыяльнай падтрымкі, што складаецца з больш дасведчаных мацярэй, бацькоў, сваякоў або сябровак, якія могуць падзяліцца досведам, аказаць практычную дапамогу і эмацыйную падтрымку, умацоўваючы такім чынам яе ўласнае падтрымальнае асяроддзе.

 Сунастроенасць у дыядзе «маці — дзіця» 
У сваіх працах Стэрн таксама надае вялікае значэнне паняццю «сунастроенасці» () апекуна дзіцяці. Гэта здольнасць бацькоў чуйна ўспрымаць і адпаведна рэагаваць на невербальныя сігналы дзіцяці пра ягоныя эмацыйныя станы і патрэбы. Сунастроенасць — гэта не проста механічнае капіраванне паводзін немаўляці, а хутчэй глыбокае эмпатыйнае «рэзанаванне» з ягоным ўнутраным светам. Напрыклад, калі немаўля праяўляе радаснае ўзбуджэнне, пашыраючы вочы і агукаючы, сунастроеная маці можа адгукнуцца лагоднай усмешкай і словамі накшталт: «О, ты так узрадаваўся!», вымаўленымі з адпаведнай эмацыйнай інтанацыяй, што адпавядае інтэнсіўнасці перажыванняў дзіцяці.

Маці, узаемадзеянне якіх з дзіцем з’яўляецца менш сунастроеным (напрыклад, праз уласную стомленасць, трывогу або неразуменне сігналаў дзіцяці), могуць не праяўляць тых паводзін, якія б аптымальна стымулявалі развіццё дзіцяці праз камунікацыю і спрыялі развіццю ў яго адчування, што яго разумеюць. Высока сунастроеныя мацеры не абавязкова дакладна капіруюць знешнія паводзінныя праявы дзіцяці; замест гэтага яны настройваюцца на ягоны ўнутраны афектыўны (несвядомы) стан і паўтараюць яго ў відазменены, больш сталы спосаб, што дапамагае немаўляці ўсведамляць і рэгуляваць уласныя эмоцыі.

 Тэрапеўтычнае значэнне 
Актывізацыя мацярынскага сузор’я азначае для маладой мацеры, што, паводле слоў Стэрна, «актуалізуюцца ўсе яе нявырашаныя пытанні, звязаныя з тэмай мацярынства і ўласным досведам адносін з мацераю (то-бок досведам быць дачкой)». Мінулыя траўмы, незадаволеныя патрэбы, засвоеныя мадэлі паводзін — усё гэта можа выйсці на пярэдні план і істотна ўплываць на ўзаемадзеянне з уласным дзіцем.

У такіх выпадках, пры неабходнасці, псіхатэрапія можа стаць для жанчыны значнай падтрымкай. Тэрапеўтычная праца накіравана на тое, каб дапамагчы ёй усвядоміць, мадыфікаваць і «перафарматаваць» уласнае мацярынскае сузор’е. Тэрапеўт можа дапамагчы мацеры даследаваць яе ўнутраныя ўяўленні пра сябе як пра маці, пра сваё дзіця, пра ўласную маці і пра адносіны паміж імі. Як адзначае Стэрн, тэрапія прапануе «цэлы шэраг магчымых вобразаў маці, якімі яна можа стаць». «Уключэнне маці ў тэрапеўтычныя адносіны, — піша ён, — дае ёй некалькі іншых магчымых мадэлей мацярынства, якія яна рэальна магла б прыняць або да якіх імкнуцца, а таксама некалькі іншых мадэлей, ад якіх яна магла б адмовіцца або якіх пазбягаць». Тэрапеўт, у такім разе, можа стаць часткай падтрымальнага асяроддзя для мацеры, дапамагаючы ёй знайсці ўласныя рэсурсы і пабудаваць больш гарманічныя адносіны з дзіцем.

 Крыніцы 

 Літаратура 






Катэгорыя:Мацярынства
Катэгорыя:Педыятрыя
Катэгорыя:Тэорыя прыхільнасці