Гета ў Суражы

Гета ў Суражы (ліпень — 2 жніўня 1941) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў пасёлка Сураж Віцебскага раёна і бліжэйшых населеных пунктаў падчас Халакосту.

 Гісторыя 
Гарадскі пасёлак Сураж быў акупаваны нямецкімі войскамі 12 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася 2 гады і 3,5 месяца — да 28 кастрычніка 1943 года. У захопленым мястэчку, акрамя мясцовых яўрэяў, да гэтага часу знаходзіліся і многія яўрэйскія ўцекачы з Віцебска і Янавічаў.

Немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі ў Суражы гета — якое праіснавала менш за месяц, — да пачатку жніўня 1941 годаНациональный архив Республики Беларусь (НАРБ). — фонд 861, опись 1, дело 4, лист 145; фонд 750, опись 1, дело 7, лист 144;.

У пачатку жніўня 1941 года немцы накіравалі атрад СС на знішчэнне партызанскага атрада бацькі Міная (Шмырова М. Ф.). Пасля няўдалай аперацыі нацысты вярнуліся ў Сураж і сталі спаганяць злосць на габрэях. Іх сагналі да будынка былой друкарні, а тых, хто жыў за Дзвіной — гналі ўброд. Усяго сабралі каля 400 чалавек, у большасці гэта былі жанчыны і каля 50 дзяцей. Усіх пагналі за Сураж да вёскі Вялікая Любшчына. Дзяцей скінулі жывымі ў яму, накрылі брызентам і падпалілі. Затым расстралялі і скінулі ў яму астатніх. У 1996 годзе астанкі гэтых расстраляных (372 целы) былі перапахаваныя на старых габрэйскіх могілках Суража.

Астатніх суражскіх яўрэяў (620 чалавек) забілі 12 жніўня 1941 года. Большасць з іх былі расстраляныя або закапаныя жывымі каля вёскі Вялікая Любшчына, у раёне Суражскага льнозавода — у рове ручая Гарадзішча. Перад смерцю асуджаных людзей прымушалі распранацца і ўсяляк над імі здзекаваліся. Дзяцей кідалі ў яму жывымі. Большасць жанчын перад забойствам гвалтавалі і таксама закопвалі жывыміГосударственный архив Витебской области (ГАВО), — фонд 1778, опись 3, дело 2, лист 4.

У жывых пакінулі толькі аднаго габрэя-гадзіншчыка, якога калабаранты прымусілі выканаць нейкую працу і неўзабаве таксама забілі.

 Памяць 
Ахвярам генацыду яўрэяў у Суражы ўсталяваныя 2 помнікі на старых габрэйскіх могілках (каля вёскі Шапурова), куды быў перанесены іх прах, а на самым месцы масавага забойства каля льнозавода ўсталяваная каменная пліта.

 Крыніцы 

 Літаратура 




Катэгорыя:Сураж (Віцебскі раён)
Сураж
Катэгорыя:Віцебскі раён