Мар’ян Гутэн-Чапскі

Мар’ян Гутэн-Чапскі герба «Ляліва» (; ) — граф, гіполаг, пчаляр, доктар права і ўдзельнік паўстання 1863 года.

 Біяграфія 
Паходзіць з багатага роду Чапскіх, які атрымаў у спадчыну ад Радзівілаў велізарныя маёнткі ў Вялікім княстве Літоўскім і Валыні. Яго бацькам быў Станіслаў (1779—1845), ваявода хелмінскі, пляменнік Караля Станіслава Радзівіла Пане Каханку і ўладальнік Кейданаў, а маці — Зоф’я Абуховіч, кашталянка менская.

Пачатковую адукацыю атрымаў у прыватным пансіёне ў Вільні, у піярскай школе ў Варшаве, а потым у Берліне, дзе ў 1832 годзе скончыў сярэднюю школу (Johannistal). У 1833 годзе пачаў вывучаць права ў Харкаўскім універсітэце, які скончыў са ступенню кандыдата юрыдычных навук. Да смерці бацькі падарожнічаў па Еўропе, даследаваў мастацтва англійскага садовага дызайну, а таксама гісторыю і развядзенне коней.

злева|міні|Палац, пабудаваны ў Кейданах Мар’янам Чапскім
У 1845 годзе пераняў ад бацькоў маёнтак у Кейданах, дзе пабудаваў новы палац і заклаў ля яго вялікі сад. Дасягнуў высокіх пасад у мясцовым самакіраванні дваранства, стаўшы маршалкам дваранства Каўнаскага павета, а ў 1852 годзе — маршалкам дваранства Каўнаскай губернатарскай акругі, і на гэтай пасадзе шмат працаваў над вызваленнем сялян.

У 1863 годзе далучыўся да антырасійскага паўстання, падтрымліваючы паўстанцаў фінансава. Пасля паразы паўстання ў 1864 годзе быў асуджаны на катаржныя работы ў Сібіры і правёў тры гады ў ссылцы ў Томску, а яго маёнтак Кейданы быў канфіскаваны расійскім урадам. 

З 1867 па 1871 год Чапскі жыў у Дэрпце і чытаў лекцыі па пчалярстве, якія перакладаліся на латышскую мову і публікаваліся. У 1871 годзе ён пераехаў у маёнтак Венцкавіцы ў Вялікапольшчы, які належаў яго зяцю Станіславу Брэзу, дзе заклаў англійскі сад. Там працаваў амаль да самай смерці над сваёй працай па гісторыі каня, якая была апублікавана ў 1874 годзе ў Познані і да сённяшняга дня застаецца важным падручнікам па гіпалогіі. Праца гэта была выдадзена ў 1876 у перакладзе на нямецкую мову ў Берліне.

Таксама ўносіў свой уклад у шматлікія сельскагаспадарчыя часопісы, пісаў для познаньскага часопіса «Зямянін». Член Віленскай археалагічнай камісіі.

міні|240x240пкс|Надмагільны камень у Няпрушаве
Памёр 10 чэрвеня 1875 у Венцкавіцах. 21 студзеня 1933 года Прэзідэнт Польшчы Ігнацы Масціцкі ўзнагародзіў загінулых паўстанцаў 1863 года Крыжам Незалежнасці з мячамі.

 Асабістае жыццё 
Брат Адольфа Гутэн-Чапскага і Эдварда Чапскага. У 1846 годзе жаніўся з графіняй Юстынай Раствароўскай герба «Наленч» (дачкой Мікалая і Ганны, народжанай графіні Дзедушыцкай), ад якой меў шасцярых дзяцей: Непамуцэну, Станіслава, Марыяна, Ганну (1850—1930, жонка вялікапольскага памешчыка Канстанціна Брэза), Мікалая (1856—1919) і Зоф’ю (1856—1919, жонку вялікапольскага памешчыка Станіслава Брэза). Яго ўнучка Марыя Брэза выйшла замуж за свайго стрыечнага брата, графа Антонія Яна Раствароўскага з Мілеева.

 Публікацыі 

 Пад псеўданімам Юзэф Знаміроўскі: Польскі пчаляр, або практычны дапаможнік па пчалярскай дзейнасці, прадстаўлены ў даступнай форме для простага народа (Pszczolarz Polski czyli Przewodnik praktyczny w zajęciach pasiecznych, zastósowany do potrzeb mniejszych i większych gospodarstw pszczolarskich, wyłożony przystępnie do pojęcia braci z ludu), Познань, 1863.
 Сусветная гісторыя каня (Historya powszechna konia), 1-3, Познань, 1874.
 Атлас па ўсеагульнай гісторыі коней, які прадстаўляе розныя тыпы коней у табліцах LXXV (Atlas do historyi powszechnej konia przedstawiający w LXXV tablicach typy koni rozmaitych) (з гравюрамі, намаляванымі ўручную), Познань, 1876 г.

 Пераклады 
У 2017 годзе ў часопісе «Нёман» былі апублікаваны главы з кнігі «Сусветная гісторыя каня» ў перакладзе Святланы Ішчанка на расійскую мову.

 Крыніцы 

 Спасылкі 

Катэгорыя:Губернскія маршалкі ковенскія
Катэгорыя:Чапскія
Катэгорыя:Выпускнікі Харкаўскага ўніверсітэта