Ніна Мітрафанаўна Мацвіенка

Ніна Мітрафанаўна Мацвіенка (; ) — савецкая і ўкраінская спявачка і актрыса, вядомая выкананнем украінскіх народных песень, за што яе называлі «душой украінскай песні». Народная артыстка Украінскай ССР (1985), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі УССР імя Тараса Шаўчэнкі (1988), Герой Украіны (2006) і Нацыянальная легенда Украіны (2024, пасмяротна).

 Біяграфія 

 Юныя гады 
Ніна Мацвіенка нарадзілася 10 кастрычніка 1947 года у вёсцы Непадзілышчэ Жытомірская вобласць Украінскай ССР пятай з адзінаццаці дзяцей у сям’і Мітрафана Усцінавіча і Антаніны Ількоўны Мацвіенка. Бацька быў капальнікам магіл на сельскіх могілках праз дарогу ад іх дома. Акрамя маці яе выхаваннем займаліся браты і сёстры Анатоль, Люся, Марыя і Мікалай, а з 4 гадоў яна ўжо сама даглядала за малодшымі братамі і сёстрамі Васілём, Валянцінай, Іванам, Міхаілам, Палінай і Уладзімірам, а таксама пасвіла жывёлу.

Сям’я Мацвіенка была беднай, і каб палегчыць сабе жыццё, у 1958 годзе Антаніна Ількаўна аддала дачку вучыцца ў школу-інтэрнат для дзяцей са шматдзетных сем’яў у вёсцы Пацііўка Радамышльскага раёна Жытомірскай вобласці. Паціеўская школа-інтэрнат была васьмігодкай, таму ў дзявяты клас Мацвіенка пайшла ў школу-інтэрнат у вёсцы Корасцень.

Там яна захапілася спортам: гуляла ў валейбол, баскетбол і кідала гранаты. Пасля заканчэння інтэрната Мацвіенка спрабавала ўступіць у жаночы вакальны гурт пры Жытомірскай філармоніі, але не прайшла пробы, і ў выніку ўладкавалася на працу на корасценскі завод «Хіммаш». Спачатку яна працавала там табельшчыцай, затым вучаніцай кранаўшчыка, а потым яе перавялі на капіроўшчыцу.

 Творчасць 
У 1966 годзе запісалася ў вакальную студыю пры Украінскім народным хоры імя Рыгора Вяроўкі (выкладчык па вакале — Юлія Кроткевіч), а ў 1968 годзе пасля заканчэння навучання стала яго салісткай. Спявачка таксама супрацоўнічала з вакальным трыа «Золоті ключі». У якасці салісткі хору яна перамагла на ўсеўкраінскім конкурсе «Маладыя галасы» (1978), Усесаюзным тэлевізійным конкурсе «З песняй па жыцці» (1979), сусветным конкурсе фальклорных песень у Браціславе (1979), XII Сусветным фестывалі моладзі і студэнтаў у Маскве (1985).

З 1991 года з’яўлялася салісткай Нацыянальнага ансамбля салістаў «Київська камерата». Спявачка вяла актыўную гастрольна-канцэртную дзейнасць, выступаючы ў многіх краінах свету, такіх як Польшча, Фінляндыя, Францыя, Чэхія, Канада, Мексіка, ЗША. Яе творчасць шырока тыражавана на разнастайных носьбітах — ад грамкружэлак да кампакт-дыскаў.

У рэпертуары спявачкі было шмат народных песень, сярод якіх абрадавыя, лірычныя, гумарыстычныя, песні-балады, украінскія песні XVII—XVIII стагоддзяў, найбольш вядомыя з якіх — «Дикі гуси», «Колискова зорі», «Квітка душа» і «Чарівна скрипка». Ніна Мацвіенка супрацоўнічала з украінскімі кампазітарамі — Яўгенам Станковічам, Алегам Ківай, Міраславам Скорыкам, Ірынай Кірылінай, Ганнай Гаўрылец і іншымі. Спявачка таксама займалася зборам украінскіх фальклорных твораў і народных песень, друкавала ўласныя вершы і эсэ, а ў 2003 годзе выдала біяграфічную кнігу «Ой виорю нивку широкую».

У 1970-я гады спявачка трапіла ў поле зроку Савецкага КДБ з-за сваёй праўкраінскай пазіцыі. У справаздачы камітэта аб замежных гастролях Мацвіенка ў 1970 годзе было сказана, што спявачка «ўстанавіла знаёмства з украінцамі, якія пражываюць у Канадзе…, самаініцыятыўна выязджала ў госці да канадскіх ўкраінцаў, няправільна інфармавала мясцовых жыхароў пра сітуацыю ва Украіне. Будучы на гастролях у Францыі 1969 года, Мацвіенка, выконваючы меры засцярогі, сустракалася з кіраўнікамі СУМ — Саюза ўкраінскай моладзі. Падтрымлівае сувязь з нацыяналістычна настроенымі асобамі, якія пражываюць у Кіеве».

У 1975 годзе Мацвіенка завочна скончыла філалагічны факультэт Кіеўскага універсітэта. З’яўляцца прафесарам кафедры музычнага мастацтва Кіеўскага нацыянальнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў.

У 1979 годзе спявачцы прысвоілі званне заслужанай артысткі Украінскай ССР, а ў 1985 годзе — народнай артысткі Украінскай ССР.

У 1988 годзе яна стала лаўрэатам Нацыянальнай прэміі імя Тараса Шаўчэнкі.

У 2006 годзе ўказам прэзідэнта Віктара Юшчанкі спявачцы прысвоена званне Героя Украіны.

Акрамя пеўчай кар’еры Мацвіенка прадэманстравала сябе як акторка, зняўшыся ў тэлеспектаклях «Маруся Чурай», «Кацярына Белакур» і «Разліліся воды на чатыры броды», мастацкіх фільмах «Як загартоўвалася сталь» (1975, 1-я серыя), «Абвінавачваецца вяселле» (1986), «Залатое вяселле» (1987), «Саламяныя званы» (1987), «Далей палёту стралы» (1990) і ў шэрагу іншых, прымала ўдзел у радыёспектаклях «Палёт стралы» і «Кларнеты Пяшчоты».

З 1989 года была членам Саюза кінематаграфістаў Украіны. Спявачка агучыла шэраг навукова-папулярных, хранікальна-дакументальных кінафільмаў, некалькі тэле- і радыёпраграм. Ніна Мацвіенка сыграла 16 спектакляў з тэатрам «La Mama ETC» у Нью-Ёрку.

Сярод аўтарскіх тэатральна-рэжысёрскіх работ Мацвіенка — музычны спектакль «Пад сонцам» (1997) з удзелам японскага танцоўшчыка Тадасі Энда, а таксама музычна-сцэнічнага дзейства «Залаты камень пасеем мы» (1998).

 Асабістае жыццё 
5 сакавіка 1971 года Ніна Мацвіенка выйшла замуж за мастака Пятра Ганчара (нар. 1949), сына ўкраінскага фалькларыста і этнографа Івана Ганчара. У шлюбе нарадзілася трое дзяцей — сыны Іван (нар. 1972) і Андрэй (нар. 1974), а таксама дачка Антаніна (нар. 1981). Абодва сыны пайшлі па слядах бацькі, стаўшы мастакамі. У 2005 годзе Іван Ганчар пастрыгся ў манахі. Антаніна Мацвіенка атрымала ў спадчыну тэмбр голасу сваёй маці, і пайшла па яе слядах, стаўшы спявачкай у народным жанры. У кастрычніку 2021 года пасля пяцідзесяці гадоў шлюбу Мацвіенка і Ганчар рассталіся.

У жніўні 2023 года ў Ніны Мацвіенка дыягнаставала анкалогію, якая, па паведамленні лекараў, развівалася ў яе папярэднія чатыры гады. Спявачка памерла ад раку 8 кастрычніка 2023 года ў Кіеве ва ўзросце 75 гадоў за два дні да свайго дня нараджэння. Спачуванні ў сувязі з яе смерцю выказаў Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі. Развітанне са спявачкай прайшло ў Свята-Феадасійскім манастыры ў Кіеве, а затым у Нацыянальнай філармоніі Украіны. Пахавана на Звярынецкіх могілках у Кіеве.

 Грамадская пазіцыя 
У 1998 годзе Ніна Мацвіенка была абрана ў Вярхоўную раду ад Народнага Руху Украіны, але адразу пасля ўваходжання партыі ў парламент здала мандат, патлумачыўшы гэта тым, што там павінны працаваць людзі, якія ўмеюць займацца палітыкай прафесійна.

З 2004 года Ніна Мацвіенка прымала актыўны ўдзел у палітычным жыцці краіны, удзельнічала ў Аранжавай рэвалюцыі і Еўрамайдане, пасля падзей якога крытыкавала яго лідараў. У лістападзе 2014 года яна назвала гібель людзей на Майдане і на ўсходзе краіны генацыдам нацыі праз забарону ўкраінскім вайскоўцам адкрываць агонь і недахоп узбраення. Спявачка не наведвала ўкраінскіх вайскоўцаў на ўсходзе краіны, паколькі была супраць войны паміж Украінай і Расіяй. Артыстка не знайшла патрэбныя песні і не змагла змірыцца з тым, што будзе спяваць толькі аднаму боку, пры тым, што народы абедзвюх краін — браты: «Ні разу я не ездзіла. Была два разы ў Славянску. Я не ведала, што ім спяваць. Па-першае, я не хацела гэтай вайны, я пратэставала. Адным спяваць, а іншым не спяваць? І тыя, і тыя-браты».

У лютым 2022 года выступіла з асуджэннем ўварвання Расіі на Украіну. Спявачка таксама папярэдзіла расійскіх вайскоўцаў, што яны паплацяцца за ўсе разбураныя імі ўкраінскія гарады і забітых украінцаў.

 Узнагароды 
міні|250x250пкс|Ніна Мацвіенка і гурт «Тріода» падчас выступу ў Львове, 2014 год.

 Заслужаная артыстка Украінскай ССР (1978)
 Народная артыстка Украінскай ССР (1985)
 Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Украінскай ССР імя Тараса Шаўчэнка (1988)
 Ордэн княгіні Вольгі III ступені (1997)
 Герой Украіны (2006)
 Ганаровы грамадзянін горада Кіева (2016)
 Ордэн княгіні Вольгі II ступені (2020)
 Нацыянальная легенда Украіны (2024, пасмяротна)

 Фільмаграфія 

 Ролі ў кіно 
 1973 — Як загартоўвалася сталь (1 серыя) — Валя
 1986 — Абвінавачваецца вяселле
 1987 — Саламяныя званы — Кацярына
 1990 — Далей палёту стрэлы
 1998 — Усмешка звера (Украіна)

 Вакал 
 1972 — Зніклая грамата
 1984 — Іванка і цар паганін (выкананне калыханкі песні)
 1988 — Горы дымяць
 2004 — Сарочынскі кірмаш (выкананне песні ў якасці ўверцюры фільма)
 2005 — Калыханкі свету
 2014 — Смерць шпіёнам. Лісце нара.

 Заўвагі 

 Крыніцы 

 Спасылкі 
 Біяграфія Ніны Мацвіенка на сайце «Вялікія ўкраінцы»

Катэгорыя:Памерлі ад раку
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Украіны
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі