Ян Цехановіч

Ян Цехановіч, у савецкіх дакументах Іван Станіслававіч Ціхановіч (, ; 2 ліпеня 1946 года, Варняны, Астравецкі раён, Маладзечанская вобласць, БССР — 10 студзеня 2022 года, Клодзка, Ніжнесілезскае ваяводства, Польшча) — польскі, літоўскі і савецкі гісторык, лінгвіст і публіцыст. Былы лідар палякаў у Літве. Народны дэпутат СССР, член Вярхоўнага Савета СССР (1989—1991).

 Біяграфія 
Сын Станіслава Цехановіча, кіраўніка маёмасцю Універсітэта Стэфана Баторыя. Вучыўся ў Мінскім дзяржаўным інстытуце замежных моў (1971) і Сацыяльным універсітэце палітычных навук (Вільнюс, 1973); меў ступень кандыдата навук па найноўшай нямецкай філасофіі («Чалавек і культура ў філасофіі Тэадора Візенгрунда Адорна»).

Вёў даследаванні ў галіне гуманітарных навук: гісторыі, філасофіі, германскай філалогіі, сацыялогіі, рэлігіязнаўства, этыкі, паліталогіі, гісторыі ідэй. Працаваў перакладчыкам-пісарам у Інстытуце філасофіі і права НАН Беларусі ў Мінску (1969), перакладчыкам у навукова-метадычнай бібліятэцы фізічнай культуры і спорту ў Мінску (1970), настаўнікам нямецкай мовы ў Мейшагальскай і Дукштанскай польскіх сярэдніх школах (1970—1975), карэспандэнтам газеты «Czerwony sztandar» (1975—1983), выкладчыкам філасофіі, этыкі і рэлігіязнаўства ў Вільнюскім дзяржаўным педагагічным інстытуце (па сумяшчальніцтве, 1975—1983), выкладчыкам філасофіі Вільнюскага дзяржаўнага ўніверсітэта (па сумяшчальніцтве, 1975—1976), дацэнтам Літоўскага аддзялення Маскоўскай акадэміі грамадскіх навук у Вільнюсе (1983—1986); дацэнтам кафедры філасофіі Вільнюскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута (1986—1991), выкладчыкам нямецкай мовы ў сярэдняй школе імя Мсціслава Дабужынскага ў Вільнюсе (па сумяшчальніцтве ў 1992), выкладчыкам нямецкай, рускай і літоўскай у Быдгашчы (1993—1994), старшым выкладчыкам Інстытута нямецкай філалогіі Жэшаўскага ўніверсітэта (лекцыі і практычныя заняткі ў галіне філасофіі, этыкі, гісторыі нямецкай філасофіі, філасофіі культуры, лексікалогіі нямецкай мовы; прасоўванне 78 магістарскіх дысертацый; 1994—2013), выкладчыкам нямецкай мовы ў школьным комплексе караля Уладзіслава Ягайлы ў Нехабжэ пад Жэшувам (2000—2008), выкладчыкам нямецкай мовы ў Комплексе педагагічных каледжаў у Тарнобжазе (па сумяшчальніцтве, 2001—2011), выкладчыкам дзелавой этыкі ва Універсітэце бізнесу ў Санакк (па сумяшчальніцтве, 2005—2006).

У другой палове 1970-х кантактаваў з афіцэрам Службы бяспекі ПНР Марыянам Харукевічам. Як перакананы польскі нацыяналіст Харукевіч узначальваў падпольную арганізацыю ў органах дзяржбяспекі. Ён таемна супрацоўнічаў з дысідэнтамі, стараўся кансалідаваць палякаў Літвы на нацыянальнай платформе, выкарыстаў для гэтага публікацыі «Czerwony sztandar». Сустрэчы Цехановіча з Харкевічам выклікалі падазрэнні ў КДБ СССР. Аднак яны здолелі прадставіць сваё супрацоўніцтва як цалкам лаяльнае камуністычнай ідэалогіі.

У 1988 годзе быў суарганізатарам грамадска-культурнага аб’яднання палякаў Літвы. Высоўваў ідэю стварэння Усходне-Польскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі, для чаго сустракаўся з Прэзідэнтам СССР Міхаілам Гарбачовым. Заснавальнік польскай партыі правоў чалавека і іншых польскіх арганізацый. У 1989 годзе абраны народным дэпутатам СССР; абараняў інтарэсы польскага народа ў Літве; Камітэце па навуцы і тэхніцы СССР да 1991 года. Як праваабаронца, у гэты перыяд быў лаўрэатам некалькіх амерыканскіх і міжнародных прэмій. У 2019 годзе быў у адзіным спісе кандыдатаў ад «Нацыянальнага адзінства» («Адзінства народа») у Еўрапарламент.

Пасля распаду Савецкага Саюза эміграваў у Польшчу. Выкладаў у некалькіх універсітэтах. Прысвяціў сябе даследаванням у галіне гісторыі, філасофіі, філалогіі, сацыялогіі, паліталогіі і рэлігіязнаўства. Напісаў больш за 1000 навуковых артыкулаў і некалькі дзясяткаў кніг, выдадзеных у сямі краінах.

Ганаровы член Саюза польскай шляхты Усходніх Крэсаў.

Памёр 10 студзеня 2022 года ад ускладненняў COVID-19 падчас глабальнай пандэміі гэтага захворвання. Жонка Галіна Цехановіч памерла праз два дні.

 Крыніцы 

 Спасылкі 
 Genealogia rodziny Ciechanowiczów
 Последние депутаты последнего Верховного Совета СССР по алфавиту

Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад акруг Літвы
Катэгорыя:Члены Вярхоўнага Савета СССР (1989—1991)
Катэгорыя:Мовазнаўцы Літвы
Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Літвы
Катэгорыя:Кандыдаты філасофскіх навук