Грозненский рабочий

«Грозненскі рабочы» () — гістарычная, навукова-пазнавальная і культурна-асветніцкая рускамоўная газета Чачэнскай Рэспублікі. Створана за бальшавіцкай улады ў 1917 годзе ў горадзе Грозным. З’яўляецца найстарэйшым дзеючым друкаваным выданнем рэгіёна.

 Гісторыя 

 Бальшавіцкая газета 
Першы нумар газеты выйшаў у сакавіку 1917 года пад назвай «Таварыш» ().

У 1918 годзе газета была перайменаваная ў «Весці Савета рабочых і ваенных дэпутатаў Грозненскага раёна» ().

У пачатку 1920-х гадоў газета атрымала назву «Чырвоны паўстанец» ().

У 1921 годзе галоўная грозненская газета зноў мяняе назву, з гэтага часу яна атрымлівае найменне «Чырвоная праца» (). У гэты час выданне пазіцыянуецца як штодзённая працармейская газетаГазета «Красный труд», № 32, 25 февраля 1921 года. Пазней газета становіцца штодзённым органам Грозненскага гарадскога выканаўчага камітэта і палітычнага аддзела Каўказскай працоўнай арміі (Каўпрацармія)Газета «Красный труд», № 82, 28 красавіка 1921 годаГазета «Красный труд», № 240Газета «Красный труд», № 255, 29 лістапада 1921 года.

У 1922 годзе адбываецца чарговая змена назвы, з гэтага часу газета называецца «Нафтарабочы» (). Заснавальнікамі газеты становяцца Грозненскі гарадскі выканаўчы і акруговы камітэты Расійскай камуністычнай партыі (бальшавікоў)Газета «Нефтерабочий», № 35, люты 1922 года, да 1924 года газета з’яўлялася органам Грозненскага губернскага камітэта РКП(б), губернскага выканаўчага камітэта і губернскага савета прафсаюзаўГазета «Нефтерабочий», № 193, 23 жніўня 1924 года, пазней — органам Грозненскага акруговага камітэта РКП(б), акруговага выканаўчага камітэта і акруговага савета прафсаюзаўГазета «Нефтерабочий», № 258, 6 лістапада 1924 года.
З 7 лістапада 1924 года газета стала выходзіць як «Грозненскі рабочы», гэтая назва захоўвалася за газетай больш за 65 гадоў. У 1924 годзе выданне пазіцыянавалася як штодзённая масавая працоўная газета, орган Грозненскага акруговага камітэта УКП(б), Савета прафсаюзаў і выканаўчага камітэта Савета рабочых, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаўГазета «Грозненский рабочий», № 1, 7 лістапада 1924 года. Далей колькасць заснавальнікаў і іхнія найменні неаднаразова мяняліся ў сувязі з рознымі палітычнымі пераўтварэннямі і падзеямі: так, да 1927 года газета стала органам Грозненскага акруговага камітэта УКП(б), Савета прафсаюзаў і гарадскога Савета рабочых, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаўГазета «Грозненский рабочий», № 64, 22 сакавіка 1927 года, з 4 лістапада 1928 года — органам Чачэнскага арганізацыйнага бюро УКП(б), аргбюро Савета прафесійных саюзаў і Чачэнскага абласнога выканаўчага камітэта і гарадскога Савета рабочых, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаўГазета «Грозненский рабочий», № 258, 4 лістапада 1928 года, са студзеня 1929 года — органам Чачэнскага абласнога камітэта УКП(б), Чачэнскага абласнога выканаўчага камітэта, Чачэнскага абласнога савета прафесійных саюзаў і Грозненскага гарадскога СаветаГазета «Грозненский рабочий», № 1, студзень 1929 года.

У 1930-х гадах газета арганізуе выязную працу рэдакцыі, дзякуючы чаму выходзіць шэраг спецыяльных выпускаў газеты. Так, у 1931 годзе выпускаецца спецыяльнае выданне «„Грозненскі рабочы“ на Новых Промыслах» (), у 1933 годзе выпушчаны выданні «„Грозненскі рабочы“ на абласным з’ездзе калгаснікаў-ударнікаў» (+ і «„Грозненскі рабочы“. Голас вышак» (), у 1934 годзе выйшаў у свет сумесны выпуск газет «Грозненскі рабочы» і «Фінансавы фронт», у 1934, 1935 і 1938 гадах выпушчана некалькі сумесных выязных нумароў газет «Грозненскі рабочы» і «Тэхніка нафты».

З 1934 года найменні заснавальнікаў «Грозненскага рабочага» зноў неаднаразова змяняюцца — газета была органам Чачэна-Інгушскага абласнога камітэта УКП(б), выканаўчага камітэта Чачэна-Інгушскай АССР і Грозненскага гарадскога СаветаГазета «Грозненский рабочий», № 79, 1934 год, з 2 жніўня 1938 года — органам абласнога камітэта і гарадскога камітэта УКП(б) і Прэзідыума Вярхоўнага Савета Чачэна-Інгушскай АССРГазета «Грозненский рабочий», № 177, 2 жніўня 1938 года, з 1940 года — органам абласнога камітэта і гарадскога камітэта УКП(б) і Вярхоўнага Савета Чачэна-Інгушскай АССРГазета «Грозненский рабочий», № 56, 1940 год, са студзеня 1942 года — органам абласнога і Грозненскага гарадскога камітэтаў УКП(б) і Вярхоўнага Савета Чачэна-Інгушскай АССРГазета «Грозненский рабочий», № 1, студзень 1942 года, з 4 сакавіка 1944 года — органам абласнога і Грозненскага гарадскога камітэтаў УКП(б)Газета «Грозненский рабочий», № 45, 4 сакавіка 1944 года, з 4 красавіка 1944 года — органам Грозненскага абласнога камітэта, Гарадскога камітэта КПСС і абласнога саветаГазета «Грозненский рабочий», № 67, 4 красавіка 1944 года, з 29 кастрычніка 1952 года — органам Грозненскага абласнога камітэта КПСС і абласнога Савета дэпутатаў працоўныхГазета «Грозненский рабочий», № 216, 29 кастрычніка 1952 года, з 17 лютага 1957 года — органам Чачэна-Інгушскага камітэта КПСС і абласнога камітэта па Чачэна-Інгушскай АССРГазета «Грозненский рабочий», № 34, 17 лютага 1957 года, з 26 верасня 1957 года — органам Чачэна-Інгушскага абласнога і Грозненскага гарадскога камітэтаў КПСС, арганізацыйнага камітэта па Чачэна-Інгушскай АССР і Грозненскага гарадскога Савета дэпутатаў працоўныхГазета «Грозненский рабочий», № 191, 26 верасня 1957 года, з 1958 года — органам Чачэна-Інгушскага абласнога, Грозненскага гарадскога камітэтаў КПСС і Вярхоўнага Савета Чачэна-Інгушскай АССРГазета «Грозненский рабочий», № 78, 1958 год. У 1964 годзе заснавальнікамі газеты сталі Чачэна-Інгушскі абласны камітэт КПСС, Вярхоўны Савет і Савет Міністраў Чачэна-Інгушскай АССР, такі пералік захоўваўся ў падзагалоўку газеты аж да 6 кастрычніка 1990 годаГазета «Грозненский рабочий», № 38, 6 кастрычніка 1990 года.

У сакавіку 1967 года «Грозненскі рабочы» ўзнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.

У 1971 годзе тыраж газеты складаў 110 тысяч асобнікаў.

У 1977 годзе «Грозненскі рабочы» ўзнагароджаны Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага савета РСФСР.

 Постсавецкі час 
З 24 жніўня 1990 года на хвалі перабудовы і галоснасці газета перайменавана ў «Голас Чачэна-Інгушэціі» ()Газета «Голос Чечено-Ингушетии», № 1, 24 жніўня 1990 года. З 7 кастрычніка 1990 года выданне стала пазіцыянавацца як рэспубліканская грамадска-палітычная газетаГазета «Грозненский рабочий», № 39, 7 кастрычніка 1990 года, з 30 красавіка 1992 года — як рэспубліканская незалежная грамадска-палітычная газетаГазета «Голос Чечено-Ингушетии», № 84, 30 красавіка 1992 года.

21 траўня 1992 года газета становіцца афіцыйным выданнем Парламента Чачэнскай Рэспублікі, атрымлівае новую назву — «Голас Чачэнскай Рэспублікі» (). Галоўны рэдактар Муса Мусаеў і частка калектыву пакідаюць выданне ў сувязі з нязгодай з пазбаўленнем статуса незалежнай газетыГазета «Голос Чеченской Республики», № 95, 21 траўня 1992 года. 1 студзеня 1993 году з падзагалоўку знікае слова «незалежная», з гэтага моманту «Голас Чачэнскай Рэспублікі» выходзіць як грамадска-палітычная газета.

У траўні 1993 году па распараджэнні віцэ-прэзідэнта Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя Зелімхана Яндарбіева за крытыку адміністрацыі Джахара Дудаева і падтрымку антыічкерыйскага руху, выданне парламенцкай газеты было спынена. У сувязі з гэтым, у 1993—1994 гады газета выдавалася ў падпольных умовах на базе ўрус-мартанаўскай газеты «Маршо» пад назвай «Голас народа». У гэты час выданне пазіцыянавалася як газета дэмакратычных сіл Чачэнскай Рэспублікі. Праз пачатак першай расійска-чачэнскай вайны ў снежні 1944 года газета закрылася.

У траўні 1995 года ранейшы калектыў выдання на чале з рэдактарам Мусам Мусаевым аднаўляюць выпуск газеты пад старой назвай «Грозненскі рабочы». З прычыны разбурэння аднайменнай друкарні ў Грозным, «Грозненскі рабочы» стаў друкавацца ў горадзе Мінеральныя Воды Стаўрапольскага краю.

У той жа час пачынае выдавацца газета «Голас Чачэнскай Рэспублікі», якая прэтэндавала на гістарычную пераемнасць «Грозненскага рабочага». Гэтае выданне праіснавала да другой паловы 2000-х гадоў.

У ліпені-кастрычніку 1995 года на старонках «Грозненскага рабочага» часова друкавалася газета прыхільнікаў Руслана Хасбулатава «Жыццё» ()http://www.fedy-diary.ru/?page_id=6580  Тимур Музаев «ЧЕЧЕНСКИЙ КРИЗИС — 99. Политическое противостояние в Ичкерии: расстановка сил, хроника, факты» / Часть I.

У жніўні 1996 года падчас ваенных дзеянняў на вуліцах Грознага быў смяротна паранены карэспандэнт газеты Іван Гогун.

У 1996 годзе тыраж «Грозненскага рабочага» складаў 14 тысяч асобнікаў.

З 6 жніўня 1998 гады ў газеце стаў выходзіць дадатак «Суайчыннік» () для рускага і рускамоўнага насельніцтваГазета «Грозненский рабочий», № 32, 6 жніўня 1998 года. Рэдактарам «Суайчынніка» з’яўляўся дарадца Прэзідэнта Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя па працы з рускамоўным насельніцтвам Анатоль Мітрафанаў. У лютым 1999 года рэдактар дадатку быў выкрадзены і забіты, выданне «Суайчынніка» спынілася

У канцы 1990-х гадоў пры «Грозненскім рабочым» выпускаўся штомесячны культурна-асветны дадатак «Гармонія» пад кіраўніцтвам Асят Вазаевай.

У кастрычніку 1999 года быў смяротна паранены падчас бамбёжкі і перастрэлкі на вуліцы Грознага падчас другой расійска-чачэнскай вайны карэспандэнт газеты Суп’ян Эпендыеў. У сувязі з пачаткам новай вайны газета стала выходзіць на тэрыторыі Інгушэціі. У гэты перыяд газета распаўсюджвалася пераважна сярод жыхароў рэспублікі, сярод якіх было шмат бежанцаў з Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя. Тыраж газеты складаў 2 тысячы экзэмпляраў, частка тыражу дастаўлялася ў Ічкерыю. Праз адсутнасць фінансавання газета спыніла выходзіць рэгулярна ўвесну 2001 года. Пасля гэтага двойчы аднаўляла працу, улетку 2002 году газета выйграла грант на далейшы выпуск. Стабільны выхад выдання аднавіўся з пачатку 2003 годаhttp://www.watchdog.cz/?show=000000-000003-000002-000024&lang=2  Пресса Чеченской Республики.

У 2003 годзе галоўны рэдактар газеты Муса Мурадаў атрымаў Міжнародную прэмію за свабоду прэсы Камітэта абароны журналістаў.

15 кастрычніка 2003 года ў адзіны дзяржаўны рэестр юрыдычных асоб унесена Закрытае акцыянернае таварыства «Газета „Грозненскі рабочы“», якое стала заснавальнікам газеты.

З 2003 года рэдактарам газеты з’яўляецца Лёма Абдулаевіч Турпалаў. У 2007 годзе рэдактар «Грозненскага рабочага» атрымаў заахвочвальную прэмію ў конкурсе «Узнагароды за асвятленне біялагічнай разнастайнасці на Каўказе (Biodiversity Reporting Award)», які праводзіла арганізацыя «Міжнародны цэнтр для журналістаў» пры падтрымцы Фонду супрацоўніцтва для захавання ўразлівых экасістэм (CEPF) для журналістаў з Азербайджана, Арменіі, Грузіі і Расіі.

У 2007 годзе рэдакцыя газеты выдала кнігу «„Грозненскі рабочы“. 90 гадоў», аўтарамі і складальнікамі якой сталі генеральны дырэктар ЗАТ «Газета „Грозненскі рабочы“» Муса Мурадаў і галоўны рэдактар газеты Лёма Турпалаў. Падчас святкавання 90-годдзя газеты юбілейнымі медалямі газеты ўзнагароджаны Прэзідэнт Чачэнскай Рэспублікі Рамзан Кадыраў, Прэзідэнт Рэспублікі Інгушэція Мурат Зязікаў, які садзейнічаў працягу працы і выпуску газеты на тэрыторыі Інгушэціі, адзін са старэйшых фотакарэспандэнтаў М. Кабіяшвілі, які 55 гадоў прапрацаваў у газеце, і журналіст Алег Джургаеў. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Інгушэція прысвоена ганаровае званне «Заслужаны работнік культуры Рэспублікі Інгушэція» супрацоўнікам газеты Мусе Мурадаву, Лёме Турпалаву, Асіят Муртазаліевай, Адлану Сагаіпаву і іншым. Да юбілейнай даты быў прэзентаваны дакументальны фільм «Ад рупара бальшавікоў да газеты для чытачоў» (). Тады ж газета зноў пачала друкавацца ў друкарні «Грозненскі рабочы».

У 2011 годзе лаўрэатам нацыянальнай прэміі ў галіне друкаванай прэсы «Іскра» за лепшы аналітычны артыкул стала карэспандэнтка газеты Зарыхан Зубайраева.

У 2013 годзе галоўны рэдактар газеты Лёма Турпалаў атрымаў Ганаровую грамату Парламента Чачэнскай Рэспублікі.

Са студзеня 2013 года выданне «Грозненскага рабочага» спынілася ў сувязі з недахопам сродкаў у заснавальніка. Газета не была ў стане самаакупляцца, а разлічваць на дзяржаўную падтрымку не магла, з’яўляючыся незалежным выданнем. 6 жніўня 2013 года выданне газеты аднавілася, пры гэтым замест грамадска-палітычнай газеты выданне набыло іншую канцэпцыю — гістарычнае, навукова-пазнавальнае, культурна-асветніцкае выданнеГазета «Грозненский рабочий», № 1 (21332), 6 жніўня 2013 года.

 Кароткая гістарычная даведка 
 Дата
 Найменне выдання беларускай мовай
 Найменне выдання рускай мовай
  03.1917
 «Таварыш»
 «Товарищ»
  12.1917
 «Весці Савета рабочых і ваенных дэпутатаў Грозненскага раёна»
 «Известия Совета рабочих и военных депутатов Грозненского района»
  1920
 «Весці Грозненска-Уладзікаўказскага Рэўкама і палітаддзела Каўказскай арміі працы»
 «Известия Грозненско-Владикавказского Ревкома и политотдела Кавказской армии труда»
  1920
 «Весці Грозненскага акруговага рэўкама і палітаддзела Каўказскай арміі працы»
 «Известия Грозненского окружного ревкома и политотдела Кавказской армии труда»
  1921
 «Чырвоны паўстанец»
 «Красный повстанец»
  1921
 «Чырвоная праца»
 «Красный труд»
  1922
 «Нафтарабочы»
 «Нефтерабочий»
  07.11.1924
 «Грозненскі рабочы»
 «Грозненский рабочий»
  24.08.1990
 «Голас Чачэна-Інгушэціі»
 «Голос Чечено-Ингушетии»
  21.05.1992
 «Голас Чачэнскай Рэспублікі»
 «Голос Чеченской Республики»
  05.1993
 «Голас народа»
 «Голос народа»
  05.1995
 «Грозненскі рабочы»
 «Грозненский рабочий»

 Крыніцы 

 Спасылкі 
 Электронныя копіі «Грозненскага рабочага» ў даведніку РНБ «Газеты ў сетцы і па-за ёю»

Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1917 годзе
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:Газеты РСФСР
Катэгорыя:Газеты Расіі
Катэгорыя:Газеты