Ткацтва на дошчачках

справа|міні|250px|Выгляд ткацтва на дошчачках збоку
Ткацтва на дошчачках — старажытная тэхніка ткацтва, пры якой дошчачкі выкарыстоўваюцца для стварэння , праз які праходзіць уток. Мела шырокае распаўсюджанне ў Еўропе і Азіі ў гістарычныя часыЛебедева, Н. И. Прядение и ткачество восточных славян в XIX — начале XX в. / Н. И. Лебедева. — [Москва : издательство АН СССР, 1956]. -С. 462—540 : ил. і карыстаецца папулярнасцю сярод ткачоў-аматараў з-за лёгкай даступнасці і адноснай таннасці інструментаў і матэрыялаў. Большасць майстроў стварае вузкія вырабы: рамяні, папружкі або тасьму для аздаблення буйнейшых вырабаў.

 Гісторыя 
міні|250px|Тканыя на дошчачках бардзюры на штанах  (II—IV ст. н. э.)
міні|250px|Ткацтва на дошчачках у Веракрусе, 2021 год.

Часта памылкова мяркуюць, што ткацтва на дошчачках узыходзіць да фараонаў Егіпта. Гэтая тэорыя была вылучана ў пачатку XX стагоддзя на аснове вывучэння складанага тканага пояса нявызначанага паходжання, які часта называюць поясам Рамсеса, бо на ім быў намаляваны чарніламі картуш Рамсеса III. У 1916 годзе Арнольд ван Генеп і  апублікавалі кнігу «Le tissage aux cartons et son utilisation décorative dans l'Égypte ancienne», абапіраючыся на здагадку, што старажытныя егіпцяне былі знаёмыя з ткацтвам на дошчачках. Наконт спосабу вытворчасці пояса вучоныя дзесяцігоддзямі вядуць бурныя спрэчкі. Многія папулярныя кнігі па ткацтву на дошчачках прапагандавалі егіпецкую тэорыю яго паходжання, пакуль у дадатку да сваёй кнігі «Тэхнікі пляцення на дошчачках»  не даказаў шляхам структурнага аналізу, што ільняны пояс не мог быць вытканы на дошчачкахCollingwood, P. 1982. The Techniques of Tablet Weaving (London: Faber and Faber).

Раней за ўсё ткацтва на дошчачках, імаверна, з’явілася ў культуры старажытнага Міжрэчча. Успехи изучения древней истории за последние 50 лет. «Вестник древней истории». М., 1937, № 1, стр. 45.. Існаванне ў мінулым у Заходняй і Паўночнай Еўропе гэтай тэхнікі пацвярджаецца знаходкамі ў неалітычных палевых пабудовах на тэрыторыі Швейцарыі, у паграбеннях у Ютландыі (II тысячагоддзе да н.э.). «Сетчатая» керамика, стр. 287., у Нарвегіі і Швецыі (X стагоддзе) і ў Эстоніі (XIII стагоддзе).

Ткацтва на дошчачках датуецца як мінімум VIII стагоддзем да н.э. у Еўропе ранняга жалезнага веку, дзе яно сустракалася ў раёнах, дзе быў распаўсюджаны . Гістарычна склалася так, што гэтая тэхніка служыла некалькім мэтам: для стварэння пачатковых і/або  палос для вялікіх тэкстыльных вырабаў, зробленых на ткацкім станку, ткацтва дэкаратыўных стужак на існуючы тэкстыльRæder Knudsen, L. 1998. «An Iron Age Cloak with Tablet-woven Borders: a New Interpretation of the Method of Production.» In Textiles in European Archaeology: Report from the 6th NESAT Symposium, pp. 79-84. і стварэнне асобных вузкіх вырабаў, у тым ліку паясоў.
міні|250px|Тканы пояс для 
Раннія ўзоры былі знойдзены ў Гохдарфе, ГерманіяRæder Knudsen, L. 1994. «Analysis and Reconstruction of Two Tablet Woven Bands from the Celtic Burial Hochdorf.» In North European Symposium for Archaeological Textiles 5, pp. 53 — 60. і , Францыя, а таксама ў Італіі, Грэцыі і Аўстрыі. Складаныя сплеценыя стужкі сустракаюцца ў многіх багатых магілах жалезнага веку і сярэднявечча ў Еўропе, а таксама ў рымскі перыяд на Блізкім Усходзе. Мяркуецца, што яны былі стандартнай аздобай адзення ў розных еўрапейскіх народаў, у тым ліку вікінгаўe.g. Rasmussen, L., and Lönborg, B. 1993. «Dragtrester i grav ACQ, Köstrup.» Fynske Minder (Odense bys Museer), pp. 175—182.. Існуе мноства музейных прыкладаў такіх палос, якія выкарыстоўваліся на царкоўным тэкстылі або ў якасці асновы для складаных паясоў у еўрапейскім Сярэднявеччы. У XVII стагоддзі ў Эфіопіі для вырабу манументальных шаўковых заслонаў таксама выкарыстоўвалася ткацтва на дошчачках.

На тэрыторыі Усходняй Еўропы з эпохі позняга неаліту ў вялікай колькасці сустракаецца «тэкстыльная кераміка» — з адбіткамі тканін, сатканых на дошчачках, на пластах цэглы.

Яно захавалася ў рускіх, як на поўначы — у Наўгародскай вобласці (на р. Куньі і ў вярхоўях Ловаці), на Пячоры, Мязені, Паўночнай Дзвіне, у Волагдзе, г. Вязаўцы, Кастрамской вобласці (, , , Скарбелка, , Царова, Шыходзіна, , ). Русское узорное тканье, СЭ, III, 1940, стр. 92, так і на поўдні — у Калужскай, Тульскай, Арлоўскай, Курскай і Разанскай абласцях. Такая тэхніка была распаўсюджана ў так званай рускай  і ва ўсіх народаў Паволжа: мардвы, мары, чувашаў і ўдмуртаў, а таксама ў карэлаў, іжорцаў, эстонцаў, літоўцаў, латышоў, фінаў-суомі. Указатель сочинений, стр. 120, рис. 138. і ў балгар.

Ткацтва на дошчачках, такім чынам, ахоплівала велізарны арэал Еўропы, Каўказа, Сярэдняй і Пярэдняй Азіі. Яно захавалася ў асобных, дастаткова шматлікіх пунктах, у выглядзе рэлікту старадаўняга вытворчага працэсу і выкарыстоўваецца для вырабу паясоў. Сама тэхніка не мела прагрэсіўнага развіцця, не дала на працягу вякоў новых тэхнічных удасканаленняў. Усе даныя прыводзяць да высновы, што ткацтва на дошчачках ні з якімі пазнейшымі спосабамі ткацтва не звязана.

 Апісанне 
міні|250px|left|Узор «барановы рог», сатканы на дошчачках
Шырыня тканіны вызначаецца колькасцю ўзятых дошчачак — ад дзвюх да ста пяцідзесяці. Нягледзячы на тое, што звычайна вырабляліся вузкія тэкстыльныя рэчы, вядомыя ўзоры абшывак панёўз сяла  Тульскай вобласці і нават хустакУ эстаў на астравах Саарэмаа і Хіюмаа (калекцыя Эстонскага нацыянальнага музея ў г. Тарту..

 Інструменты 
справа|міні|250px|Дошчачкі рознай формы
міні|250px|Ткацтва на дошчачках на 
Дошчачкі, якія выкарыстоўваюцца ў ткацтве, звычайна маюць форму  з адтулінамі каля кожнай вяршыні і, магчыма, таксама ў цэнтры. Колькасць адтулін у дошчачках з’яўляецца абмежавальным фактарам складанасці вытканага ўзору. Вуглы дошчачак звычайна закругленыя, каб не зачапіцца, калі яны паварочваюцца падчас пляцення.

У мінулым ткачы выраблялі дошчачкі з кары, дрэва, косціMacGregor, Arthur 1985.
Bone, Antler, Ivory and Horn: The Technology of Skeletal Materials since the Roman Period. (London: Croom Helm), , каменю, скурыCollingwood, P. 1982. The Techniques of Tablet Weaving (London: Faber and Faber), металуGötze, A., 1908. "Brettchenweberei im Altertum, " Zeitschrift für Ethnologie, Vol. 40. або розных іншых матэрыялаў. Сучасныя дошчачкі часцей за ўсё робяць з кардону. Некаторыя ткачы нават свідруюць дзіркі ў наборы ігральных карт. Гэта просты спосаб атрымаць індывідуальныя дошчачкі або вялікую іх колькасць па невялікім кошце.

Дошчачкі звычайна маркіруюцца колерамі або палосамі, так што іх абліцоўванне і арыентацыю можна лёгка заўважыць.

 Тэхніка 
міні|250px|Ткацкая прылада ў Ісландыі, 1903 год.
Фундаментальны прынцып — паварочваць дошчачкі, каб падняць выбраныя наборы нітак у аснове. Дошчачкі можна бесперапынна паварочваць у адным накірунку як пачак, паварочваць паасобку для стварэння ўзораў або паварочваць пэўную колькасць разоў «наперад» і столькі ж разоў «назад». Скручванне дошчачак толькі ў адным кірунку можа стварыць стужку, якая скручваецца ў напрамку скручвання, хоць ёсць спосабы паварочвання, якія змякчаюць гэтую праблему.

Некаторыя ткачы аддаюць перавагу ткацтву на спіне, калі адзін канец асновы запраўляюць (або абмотваюць вакол) пояса ткача, а другі накідваюць на палец нагі або прывязваюць да слупа або мэблі. Іншыя ткачы аддаюць перавагу выкарыстоўваць , якія з’яўляюцца больш сучасным вынаходствам і дзейнічаюць адначасова і як ткацкі станок, і як снавальная рама ў праекце. Некаторыя традыцыйныя ткачы ткуць паміж дзвюма жэрдкамі і абмотваюць уток вакол жэрдак (падобна будове Азебергска ткацкага станка, знойдзенага ў Нарвегіі з IX стагоддзя). Камерцыйныя «ткацкія станкі з дошчачкамі» адаптуюць гэтую ідэю, а таксама зручнейшыя, бо дазваляюць лёгка адкласці працу.

 Крыніцы 

Катэгорыя:Ткацкая справа