Бракараўская вышыўка

Бракараўская вышыўка або Бракараўскія ўзоры — зборная назва, якая выкарыстоўваецца мастацтвазнаўцамі для вызначэння народнай вышыўкі, крыніцай для якой з’явілся друкаваныя выданні або рэкламная прадукцыя. Назва паходзіць ад імені Генрыха Бракара — уладальніка адной з найбольш вядомых у Расійскай імперыі парфумерных фабрык «Бракар і Ко»Белорусский народный текстиль : художественные основы, взаимосвязи, новации / О. А. Лобачевская. — Минск : Беларуская навука, 2013. — 527 с. : ил., цв. ил. ; 26 см. — Библиография: с. 492―515 (610 назв.). — 2000 экз. — ISBN 978-985-08-1638-2 (в переплете). С. 361.

 Гісторыя 

У сваёй рэкламнай стратэгіі фірма Г. Бракара «Бракар і Ко» выкарыстоўвала моду на вышыванне , якая распаўсюдзілася ў апошняй траціне XIX стагоддзя сярод розных пластоў грамадства. Ва ўпакоўкі з мылам укладваліся невялікія лісты са схемамі вышывак для . Поспех гэтых схем быў такі высокі, што да гэтага дня майстрыхі вышывання з задавальненнем калекцыянуюць іх.

Падобнымі сродкамі здзяйсняла сваю рэкламную кампанію і іншая вядомая ў Расійскай імперыі парфумерная фабрыка «Ралле і Ко», якая таксама друкавала ўзоры для вышыўкі на абгортках для мылаБелорусский народный текстиль : художественные основы, взаимосвязи, новации / О. А. Лобачевская. — Минск : Беларуская навука, 2013. — 527 с. : ил., цв. ил. ; 26 см. — Библиография: с. 492―515 (610 назв.). — 2000 экз. — ISBN 978-985-08-1638-2 (в переплете). С. 363.

Рукадзельніц прываблівала навізна арнаментальных матываў, іх колеравая насычанасць, дэкаратыўнасць, магчымасць больш рэалістычнай трактоўкі раслінных матываў, а наяўнасць гатовага малюнка значна паскарала работуБрокарівська вишивка  . Такім чынам, імя ўладальніка фабрыкі вызначыла назву новага стылю ў славянскай вышыўцы другой паловы ХІХ — першай паловы ХХ стагоддзя.

Цэлае стагоддзе гэты стыль адыгрываў значную ролю ў побыце сялянскай сям’і і фарміраваў густы многіх пакаленняў.

 Апісанне 
250px|left|міні|Попрадкі ў в. Сенькавічы Івацэвіцкага раёна. 1938 год. Фартухі і кашулі на жанчынах вышываныя бракараўскімі ўзорамі
Сярод традыцыйных усходнеславянскіх тэхнік лёгка можна пазнаць бракараўскую вышыўку. Гэта перш за ўсё натуралістычна трактаваныя буйныя і дробныя раслінныя і раслінныя матывы, якія складаюцца з букетаў, гірлянд, вянкоў, галінак рознай канфігурацыі (ружы, лілеі, гваздзікі, гронкі ягад, дубы, жалуды, жолабы, жолабы, вінаград і бутоны).

З друкаваных выданняў былі запазычаны гірлянды са скруткамі і вензелямі, вазы, выявы крылатых коней, вершнікаў, птушак, пеўняў, слімакоў, вензелі, алфавіты. Часта на ручніках вышывалі сцэны сустрэчы казака і дзяўчыны ля калодзежа, сватанне, развітанне, а таксама тэксты. Тып арнаменту бракараўскіх вышывак раслінна-геаметрычны. Гэта абумоўлена характарам тэхнікі крыжоў, з-за якіх контуры любога малюнка маюць «ступенчатую» структуру.

Каларыт вышыўкі — гэта пераважна спалучэнне чырвонага і чорнага колераў, сімвалаў радасці і смутку. Чырвоны — асноўны колер. Яго адценні разнастайныя, у залежнасці ад матэрыялу нітак і фарбавальнікаў. Чорны — дапаможны, ён надае выразнасць чырвонаму, падкрэслівае контуры карціны, акцэнтуе ўвагу на дэталях.

 Уплыў на народную вышыўку 
250px|міні|злева|Бабуля ў традыцыйным беларускім строі, вышытым бракараўскімі ўзорамі
Атрымаўшы распаўсюд у гарадах, псеўданародная вышыўка хутка ахапіла і вясковых рукадзельніц. Вышывальшчыцы выкарыстоўвалі маляўнічыя натуралістычныя раслінныя ўзоры ў роднай чырвона-чорнай гаме, дапаўнялі імі традыцыйную вышыўку, якая мела свае старадаўнія рэгіянальныя асаблівасціВплив брокарівської вишивки на творчість українських вишивальниць  . Такім чынам, новая, чужая тэхніка і штучны раслінны і геаметрычны арнамент распаўсюджваліся і выцяснялі сапраўдную, этнічна чыстую вышыўку, створаную на працягу многіх стагоддзяў, якая мела свае мясцовыя традыцыі. Класічныя рэгіянальныя асаблівасці і традыцыйная чысціня нацыянальнай вышыўкі паступова сціраліся.

Шырокае распаўсюджанне бракараўскіх схем судзейнічала праніканню ў народную культуру новага арнаментальнага стылю. Старажытны арнаментальны пласт у народнай тэкстыльнай творчасці быў фактычна выдаўлены бракараўскімі ўзорамі. На яго аснове народнымі майстрыхамі была створана новая мастацкая арнаментальная моваБелорусский народный текстиль : художественные основы, взаимосвязи, новации / О. А. Лобачевская. — Минск : Беларуская навука, 2013. — 527 с. : ил., цв. ил. ; 26 см. — Библиография: с. 492―515 (610 назв.). — 2000 экз. — ISBN 978-985-08-1638-2 (в переплете). С. 362.

Даследчыкі славянскай арнаментальнай спадчыны па зразумелых прычынах адносіліся да псеўданародных бракараўскіх або, як іх яшчэ звалі, «мыльных» узораў, досыць зневажальна. Пра шкоду распаўсюджвання такога псеўданароднага стылю ў традыцыйнай вышыўцы гаварылі многія мастацтвазнаўцы. Яны прапанавалі папулярызаваць традыцыйную нацыянальную вышыванку

 Рэгіянальныя асаблівасці 
250px|міні|Жыхары Валынскага Палесся ў 1939 годзе. На кашулях і фартуках бачныя бракараўскія ўзоры
Таннае кнігадрукаванне і пашырэнне ўнутранага рынка і гандлёвага абароту ў Расійскай імперыі судзейнічалі распаўсюджанню вышыўкі крыжыкам і аднолькавых узораў па ўсёй Расіі, Украіне, Беларусі, БесарабііБелорусский народный текстиль : художественные основы, взаимосвязи, новации / О. А. Лобачевская. — Минск : Беларуская навука, 2013. — 527 с. : ил., цв. ил. ; 26 см. — Библиография: с. 492―515 (610 назв.). — 2000 экз. — ISBN 978-985-08-1638-2 (в переплете). С. 372. Пры гэтым аналіз народнай вышыўкі сведчыць, што за межамі Расійскай імперыі ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя бракараўскія ўзоры распаўсюджання не атрымалі.

 У Беларусі 
250px|міні|Беларуска ў вышыванцы з бракараўскімі ўзорамі
На тэрыторыі Беларусі найбольш актыўная экспансія бракараўскіх узораў у канцы XIX — пачатку XX стагоддзя назіралася ў рэгіёнах, суседніх з эканамічна развітымі раёнамі Расіі: Падняпроўе і Падзвінне, дзе значны працэнт сялянскага насельніцтва быў заняты на адхожых промыслах у Маскве, Санкт-Пецярбургу, Рызе і іншых месцахБелорусский народный текстиль : художественные основы, взаимосвязи, новации / О. А. Лобачевская. — Минск : Беларуская навука, 2013. — 527 с. : ил., цв. ил. ; 26 см. — Библиография: с. 492―515 (610 назв.). — 2000 экз. — ISBN 978-985-08-1638-2 (в переплете). С. 374. У Заходнім Палессі распаўсюджанне гэтай вышывальнай тэхнікі прыйшлося на больш позні час — 1920-я гады, калі насельніцтва гэтых раёнаў, вывезенае ў перыяд Першай сусветнай вайны ў цэнтральныя і ўсходнія губерні Расіі, пасля заключэння мірнага Рыжскага дагавора 1921 года вярталася на радзімуЛабачэўская, В. А. Зберагаючы самабытнасць : З гісторыі народнага мастацтва і промыслаў Беларусі / Бел.ін-т праблем культуры. — Мінск : Бел.навука, 1998. — 375 с. : іл. — Паказ.іменаў, паказ.прадм.і геагр.назваў:с.361-370. — ISBN 985-08-233-2. С. 275—282.

 У Расіі 

Найбольш актыўна бракараўскія ўзоры засвойвала сялянская культура ў Цэнтральна-прамысловым раёне Расіі, які меў развітую сетку гандлёвых камунікацый.

 У Польшчы 

У Польшчы сустракаецца як з’ява выключная і прадстаўляе сабой адгалінаванне рускай вышыўкі, якая ў цэлым характэрная для тэрыторый, заселеных рускім этнасамDobrowolscy  i , Strój, haft i koronka w województwie śląskiem. Z 65 rycinami w tekście, 38 tablicami jednobarwnemi i 1 mapką. Kraków 1936. Nakładem Polskiej Akademii Umiejętności. s.144. С. 30.

 Ва Украіне 
250px|міні|Украінская бракараўская вышыўка
Бракараўская вышыўка атрымала распаўсюджанне па ўсёй Украіне, але больш за ўсё на Кіеўшчыне, што было звязана з блізкім размяшчэннем да буйнога цэнтра і магчымасцю часцей набываць друкаваныя ўзоры для вышывання. Таксама сустракалася ў Чарнігаўскай і Палтаўскай губернях.

 Крыніцы 

Катэгорыя:Вышыўка