Абмен насельніцтвам паміж Польшчай і БССР

У 1944–1947 гадах паміж Польшчай і Беларускай ССР быў праведзены абмен насельніцтвам. Мерапрыемствы прайшлі на аснове пагаднення, падпісанага 9 верасня 1944 года Савецкай Беларусю з новаўтвораным Польскім камітэтам нацыянальнага вызвалення. Дакумент прадугледжваў перасяленне з Польшчы ў Беларусь этнічных беларусаў, а з Беларусі ў Польшчу — этнічных палякаў і яўрэяў, якія мелі польскае грамадзянства да 17 верасня 1939 года. Абмен насельніцтвам быў матываваны зменай беларуска-польскай мяжы"Переселение белорусов из Польши и Полесская область (1944-1947 гг.)".

Аналагічныя пагадненні былі падпісаны Варшавай з Украінскай ССР і Літоўскай ССРА. Вялікі A. “Зыход” або перасяленне польскага насельніцтва з Гродна ў Польшчу ў 1944-1946 гг.  In: Гісторыя і памяць. XV-XX стст. Матэрыялы міжнароднай навуковай канферэнцыі (Гародня, 9-10 лістапада 2013 г.), / Пад. Рэд. А.К. Краўцэвіча і А.Ф. Смалянчука, Гародня 2014. pp. 304-312..

У адрозненне ад Украіны, у Беларускай ССР камуністычныя чыноўнікі актыўна не падтрымлівалі дэпартацыю палякаў. Аднак польска-беларускія адносіны ўскладняліся праблемай з тутэйшымі – людзьмі, якія не вызначыліся, палякамі яны сябе лічаць ці беларусаміPhilipp Ther, Ana Siljak, Redrawing Nations: Ethnic Cleansing in East-Central Europe, 1944–1948, Rowman & Littlefield, 2001, , Google Print, p.141. 

У ходзе абменаў бакі імкнуліся захаваць як мага больш насельніцтва на сваёй тэрыторыі: Мінск — палякаў заходніх абласцей, Варшава — адпаведна беларусаў Беластоцкага ваяводства. 

Са 160 тыс. этнічных беларусаў Падляшша каля 80 тыс. або 38 тыс. былі вывезены ў Беларускую ССРMarek Jasiak, "Overcoming Ukrainian resistance: The Deportation of Ukrainians within Poland in 1947", In: Redrawing Nations: Ethnic Cleansing in East-Central Europe, 1944-1948, p. 181, citing Gregorz Sosna, "Sprawy narodowosciowe i wyznaniowe na Bialostocczyznie (1944-1948) w ocenie władz Rzeczpospolitej Polskiej : wybór dokumentów", a review of Sosna by Jan Jerzy Milewski in Studia Podlaskie, 1996, Vol. VIE. Mironowicz, Polityka narodowościowa PRL, Białystok 2000, p. 40, as cited here. Згодна з двума польскімі дэкрэтамі ад 5 верасня 1947 г. і 27 ліпеня 1949 г., пераселеныя ў Беларускую ССР страчвалі ўсю маёмасць без кампэнсацыі, што супярэчыла рэспубліканскім пагадненням"Expropriation of real estate as a consequence of the loss or lack of Polish citizenship", March 16, 2021.

Толькі з Гродна ў Польшчу былі накіраваны: 
 Польскія сем’і/члены сем’яў: зарэгістравана: 7384/18861; адмоўлена (па розных прычынах, напрыклад, спазніліся на прызначаны цягнік: 2142/5685; вырашылі застацца: 159/4441); пераехала: 6033/14256.
 Яўрэйскія сем’і/члены сям’і: зарэгістравана: 108/178; пераехала: 101/170.
Першапачаткова жыхары самых заходніх раёнаў Беларусі не вырашаліся запісвацца на перасяленне, бо спадзяваліся, што гэтыя тэрыторыі, застануцца ў складзе Польшчы, і такі пункт гледжання прапагандавала польскае падполле. 

 Гл. таксама 
 Беларусы ў Польшчы
 Палякі на Беларусі

 Крыніцы 

Катэгорыя:Беларуска-польскія адносіны
Катэгорыя:1940-я ў Беларусі
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Палякі на Беларусі
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі