Берэн і Луціен

Бе́рэн () і Лу́ціен () — персанажы фэнтэзійнага свету, створанага Дж. Р. Р. Толкінам.

Берэн — смяротны чалавек, сын Барахіра з Дому . Луціен — несмяротная эльфійская прынцэса, дачка караля эльфаў  і  . Аднойчы сустрэўшыся, яны закахаліся адзін у аднаго і пераадольваюць мноства выпрабаванняў, каб быць разам.

Персанажы Берэна і Луціен упершыню з’яўляюцца ў «», напісанай Толкінам у 1916—1918 гадах. Пазней іх гісторыя зведвае шматлікія змены. Розныя версіі падання прыводзяцца ў паэме «», хроніках «», пасмяротна складзенай кнізе «Сільмарыліян» і ў зборы тэкстаў, выдадзеных Крыстаферам Толкінам у 2017 годзе пад назвай «Берэн і Луціен». Песню пра Берэна і Луціен Арагорн спявае хобітам у «Валадары пярсцёнкаў». Гісторыя несмяротнай эльфійкі, якая выходзіць замуж за чалавека і выбірае для сябе смяротны лёс, знайшла таксама адлюстраванне ў іншым творы Толкіна — «».

Навукоўцы адзначаюць, што Толкін выкарыстоўваў для сваёй гісторыі вялікую колькасць крыніц. У першую чаргу паданне пра Берэна і Луціен заснавана на старажытнагрэчаскім міфе пра Арфея і Эўрыдыку, але таксама ў ім можна знайсці элементы іншых міфаў, легенд і казак розных перыядаў. Сярод іх фінскі эпас «Калевала», валійскі «», нарвежская «», ісландская «Малодшая Эда» і нямецкая народная казка «».

Гісторыя Берэна і Луціен таксама мае аўтабіяграфічныя матывы. Імёны «Берэн» і «Луціен» выбіты на надмагіллі Толкіна і яго жонкі Эдыт.

 Імёны 
Імя Берэн на сіндарыне азначае «адважны». Пасля таго, як перажыў атрутны ўкус Кархарота, Берэн атрымаў празванне Эрха́міян — перакладаецца з сіндарыну, як «аднарукі». Іншае празванне — Ка́мласт — Берэн даў сабе, калі прыйшоў да Цінгала без правай рукі, якая дагэтуль сціскала . У перакладзе з сіндарыну Камласт азначае «пустая рука».

Луціен, верагодна, азначае «дачку кветак» на белерыяндcкім дыялекце сіндарыну, але можа быць перакладзена і як «цвіценне». Імя Цінувіель, якім Луціен клікаў Берэн, перакладаецца з сіндарыну як «салавей», або літаральна — «дачка зорных прыцемак».

 Кантэкст 
Берэн — чалавек-адан з народа , сын Барахіра і Эмельдзір. Разам з бацькам ён удзельнічаў у Бітве Раптоўнага Полымя, дзе Барахір прыйшоў на дапамогу каралю  , за што Фінрад пакляўся ў вернасці Дому Беара. Пасля бітвы Берэн застаўся з бацькам і яго атрадам, якія ў Дартоніяне супрацьстаялі сілам Моргата. Калі ў выніку здрады атрад быў знічтожаны, Берэн, дзякуючы шчасліваму выпадку, застаўся ў жывых.

Луціен — прынцэса эльфаў-сіндар, адзіная дачка , караля , і яго жонкі  . Гэта значыць, у ёй цячэ кроў не толькі каралёў, але і «бостваў». Паводле «Шэрых аналаў», Луціен нарадзілася ў Эпоху Дрэў. Пры яе нараджэнні ў Дорыяце ўпершыню расцвіла кветка ніфрэдзіль. Луціен апісваецца як Ранішняя зорка эльфійскага народа і як самая цудоўная з дзяцей Эру Ілуватара.

Гісторыя кахання несмяротнай Луціен і смяротнага Берэна лічыцца «апорнай» часткай «Сільмарыліяна». Сам Толкін называў яе «ядром міфалогіі».

Сярод нашчадкаў Берэна і Луціен былі Арагорн і Арвен. Арагорн іх нашчадак па лініі  і каралеўскага роду Нуменара, Арвен жа была дачкой Элранда, прапраўнука Луціен, і , стрыечнай праўнучкі Луціен. У процівагу Луціен, яе нашчадак Арвен звалася Вячэрняй зоркай эльфійскага народа, у знак таго, што ў яе прыгажосці адлюстравалася прыгажосць Луціен. Гісторыя Арагорна і Арвен з’яўляецца адлюстраваннем гісторыі Берэна і Луціен.

 Сюжэт падання 

 Сустрэча 
Берэн упершыню сустрэў Луціен летняю парой у лясах Нельдарэта. У вячэрні час, калі над лесам уставаў месяц, яна кружылася ў танцы на лясной паляне. У зачараванага яе прыгажосцю Берэна адняло мову, а тым часам Луціен знікла ў лясах. Берэн не ведаў яе імя і ў сэрцы называў яе Цінувіель, што азначае Салавей, дачка прыцемкаў. У пошуках Луціен Берэн праблукаў усю восень і зіму. Ён сустрэў яе зноў у перадсвітальны час напярэдадні вясны. Луціен зноў кружылася ў танцы на зялёным пагорку і спявала, і дзе ступала яна, распускаліся кветкі. Тады да Берэна вярнулася мова, і ён усклікнуў «Цінувіель!» Луціен застыла ў здзіўленні, але больш не ўцякала. Яна таксама пакахала Берэна. На світанні яна выслізнула з яго абдымкаў і сышла, а Берэн упаў на зямлю непрытомны. Аднак неўзабаве Луціен вярнулася, і з тых пор яны блукалі па лясах разам.

, які таксама кахаў Луціен, прасачыў за ёй і расказаў пра яе сустрэчы з Берэнам яе бацьку.  разлютаваўся, паколькі любіў дачку больш за ўсё на свеце і лічыў, што нават эльфійскія прынцы не варты яе, не тое што нейкі смяротны. Калі Луціен прывяла каханага перад трон Цінгала, Берэн папрасіў яе рукі. У вялікім гневе, не зважаючы на перасцярогі , кароль абвясціў, што калі Берэн хоча рукі Луціен, то няхай прынясе  з жалезнай кароны . Усе зразумелі, што Цінгал пасылае Берэна на смерць, аднак той не спалохаўся і адправіўся выконваць даручэнне.

 Палон і вызваленне 
Берэн адправіўся па дапамогу да  ў . Трапіўшы ў горад, Берэн нагадаў каралю эльфаў пра яго клятву, і той пагадзіўся пайсці з ім. Аднак падданыя Фінрада адмовіліся рушыць услед за сваім каралём, бо паход здаваўся безнадзейным. Фінрад і Берэн адправіліся ў паход толькі з трынаццаццю спадарожнікамі. На шляху яны знішчылі атрад оркаў і замаскіраваліся пад іх. У такім выглядзе яны хацелі праслізнуць міма , які быў пад уладай Саўрана, але той заўважыў іх і загадаў прывесці да яго. Фінрад уступіў у чараўніцкі песенны паядынак з Саўранам, але прайграў. Атрад быў кінуты ў вязніцу, але Саўран дарэмна намагаўся выпытаць намеры вандроўнікаў: усе эльфы памерлі, так і не выдаўшы таямніцу пахода. Калі Саўран паслаў ваўкалака забіць Берэна, Фінрад разарваў ланцугі і забіў звера, але сам загінуў. Берэн аплакаў караля і ўпаў у забыццё.

Калі Берэн трапіў у палон, Луціен адчула нядобрае. Прыйшоўшы да маці за парадай, яна даведалася пра лёс каханага — бо ў Меліян было відзенне — і хацела тут жа бегчы ратаваць Берэна. Яна звярнулася па дапамогу да Даэрана, але той зноў выдаў яе Цінгалу. Кароль замкнуў дачку ў доме, які спецыяльна для гэтага загадаў пабудаваць у кроне магутнага бука. Жадаючы збегчы, Луціен зачаравала свае валасы так, што яны выраслі да небывалай даўжыні. З іх яна спляла чароўны плашч, які рабіў яе нябачнай і насылаў сон, і вяроўку, каб спусціцца. Паддаўшыся чарам валасоў Луціен, вартаўнікі паснулі, і яна збегла.

міні|справа|Хуан і Луціен. Мастак Альвара Фернандэс Гансалес.
Луціен адправілася ратаваць Берэна і дарогай сустрэла Хуана, ваўкадава з Валінара, надзеленага дарам гаварыць — аднак загаварыць ваўкадаў меў магчымасць толькі тройчы ў жыцці. Хуан прывёў Луціен да свайго гаспадара, Келегорма. Келегорм жа захацеў сам ажаніцца з ёй. Ён паабяцаў дапамагчы ёй, калі яна адправіцца з ім у Нарготранд. Там Луціен апынулася палонніцай Келегорма, ён загадаў сцерагчы яе і забараніў з кім-небудзь гаварыць. Хуан жа пашкадаваў яе і вызваліў, здрадзіўшы тым самым свайму гаспадару. Разам з Луціен яны збеглі з Нарготранда.

Яны дабраліся да вострава Саўрана, і Луціен заспявала ў надзеі, што Берэн яе пачуе. Ён азваўся, але Саўран таксама пачуў яе песню. Ён паслаў ваўкоў забіць Хуана, але Хуан забіў іх усіх аднаго за адным. Нарэшце Саўран сам ператварыўся ў наймагутнейшага з ваўкалакаў і выйшаў на бой з Хуанам. Хуан пахіснуўся, але Луціен аслабіла націск Саўрана сваім зачараваным плашчом. Саўран стаў прымаць розныя абліччы, але Хуан адолеў яго. Луціен прымусіла Саўрана аддаць ключы ад вежы. Саўран прыняў выгляд кажана-вампіра і збег. Луціен разбурыла вежу. Яна знайшла Берэна і, палічыўшы яго мёртвым, у роспачы ўпала побач з ім. Але на світанні Берэн апрытомеў. Хуан вярнуўся да Келегорма.

 Паход за Сільмарылем 
міні|злева|Келегорм і Куруфін. Мастак Кармэн Хаберыхтэр.
Берэн вырашыў выканаць клятву — здабыць Сільмарыль — і хацеў, каб Луціен вярнулася да бацькі, дзе будзе ў бяспецы. Але Луціен адмовілася. Аднойчы яны сустрэлі ў лесе Келегорма і Куруфіна, з якімі быў Хуан. Браты напалі на Берэна. Той з дапамогай Хуана адолеў іх, але пашкадаваў па просьбе Луціен. Куруфін пракляў Берэна, сказаўшы, што яго чакае пакутлівая смерць, а потым стрэліў у Луціен з лука Келегорма, але параніў Берэна. Берэн і Луціен паскакалі на кані, якога Берэн адабраў у Куруфіна. Яны вярнуліся ў Дорыят, там Берэн пакінуў Луціен, пакуль яна спала, і пайшоў у Ангбанд здабываць Сільмарыль.

Луціен прыняла аблічча кажана Тхурынгвеціль, а Хуан аблічча ваўка Драўглуіна, каб быць у большай бяспецы. У такім выглядзе яны нагналі Берэна і ўсе разам дабраліся да трона Моргата. Але Моргат сарваў з Луціен маску. Луціен прапанавала Моргату паспяваць для яго. Ахоплены пажадлівасцю, ён пагадзіўся. Спеў Луціен усыпіў Моргата і ўсіх яго прыслужнікаў. Луціен разбудзіла Берэна, і ён выразаў з кароны Моргата Сільмарыль, кінжалам, які адабраў у Куруфіна. Калі Берэн паспрабаваў выразаць другі Сільмарыль, кінжал саслізнуў і парэзаў Моргату шчаку. Берэн і Луціен кінуліся да брамы, там на іх напаў ваўкалак Кархарот. Ён адкусіў Берэну руку, у якой той трымаў Сільмарыль. Луціен адсмактала атруту з раны Берэна і паспрабавала вылечыць Берэна, але беспаспяхова, бо страціла ўсе сілы на ўсыпленне Моргата. Хуан заклікаў арлоў Манвэ, і тыя аднеслі іх у Дорыят.

Луціен вылечыла Берэна, і яны разам прыйшлі да яе бацькі. Берэн сказаў Цінгалу, што Сільмарыль у яго руцэ, а значыць клятва выканана. Калі Цінгал папрасіў паказаць Сільмарыль, Берэн паказаў яму куксу. Яны апавялі Цінгалу, што адбылося, і ў той жа дзень было зладжана вяселле. Тым часам Кархарот, якога Сільмарыль паліў знутры, адначасова даючы яму надзвычайную сілу, разбураў і знішчаў усіх, каго сустракаў, і набліжаўся да Менеграта. Было вырашана зладзіць паляванне. У паляванні ўдзельнічалі Берэн, Цінгал, Хуан, Белег, Маблунг і многія іншыя. Кархарот напаў на Берэна, але Хуан забіў Кархарота, хоць і сам памёр ад ран, атрыманых у сутычцы. Бруха Кархарота распаролі і выцягнулі Сільмарыль. Параненага Берэна прынеслі ў Дорыят, дзе ён памёр у абдымках Луціен.

 Смерць і новае жыццё 
міні|справа|Луціен моліць Мандаса. Мастак Грэгар Рафальскі.
Дух гаруючай Луціен пакінуў цела і адправіўся за Берэнам у пакоі Мандаса. Стаўшы перад ім, яна заспявала песню аб пакутах Эльфаў і Людзей, найвялікшую песню з калі-небудзь праспяваных. Песня так кранула Мандаса, што спачатку ён выклікаў дух Берэна, каб яны сустрэліся, а потым адправіўся да Манвэ прасіць за Берэна і Луціен. Раней ён не рабіў нічога падобнага і міласэрнасцю не вызначаўся. Нават Манве не мог змяніць лёс Людзей. Але яму адкрылася воля Ілуватара, і ён даў Луціен выбар: жыць у Валінары без Берэна або вярнуцца з Берэнам у Серадзем’е і стаць смяротнай. Луціен выбрала Берэна і смерць.

Луціен і Берэн пасяліліся ў Асірыяндзе і жылі там да спусташэння Менеграта. Месца, дзе яны жылі, пазней назвалі Дор Фірн-і-Гуінар, Зямля Жывых Мёртвых. У іх нарадзіўся сын Дыяр.

Цінгал атрымаў ад Хурына Наўгламір, кара́лі гномаў, якія ён знайшоў у развалінах Нарготранда. Цінгал вырашыў аб’яднаць найвялікшыя творы Гномаў і Эльфаў — Наўгламір і Сільмарыль — і запрасіў кавалёў-гномаў з Нограда. Гномы ўправілі Сільмарыль у каралі, а потым забілі Цінгала і забралі Наўгламір. Берэн забіў у бітве цара Нограда і адабраў у яго каралі, але той перад смерцю паспеў праклясці адабраныя ў гномаў скарбы. Каралі Берэн аддаў Луціен, якая потым насіла іх да самай смерці.

Берэн і Луціен памерлі ў той жа год, калі іх сын стаў кіраўніком Дорыята. Ніхто не ведае, дзе яны пахаваны.

 Радавод 

 Раннія версіі 
У ранніх версіях гісторыі, галоўную гераіню клічуць Цінувіель, а Берэн — эльф (у прыватнасці, нолдар або ном). Замест Саўрана героі сутыкаюцца з Тэвільда, вялізным катом, галоўным ворагам валінарскага ганчака Хуана. Існавала яшчэ адна версія, самая ранняя, у якой Берэн быў чалавекам, але яна не захавалася.

 Аналіз 

 Сувязь з класічнымі міфамі 
Філолаг і даследчык Толкіна Том Шыпі пісаў, што гісторыя Берэна і Луціен заснавана ў першую чаргу на старажытнагрэчаскім міфе пра Арфея і Эўрыдыку, але таксама ў ёй можна ўбачыць элементы іншых міфаў, легенд і народных казак. Шыпі адзначае наступныя паралелі:
 Фінскі эпас «Калевала»: барацьба чараўнікоў пры дапамозе спеву;
 Валійскі «»: пагоня за вепруком ;
 Нарвежская «»: ваўкалакі пажыраюць звязаных людзей у цемры;
 Ісландская «Малодшая Эда»: рука ў пашчы ваўка (воўк Фэнрыр і бог Цюр);
 Англійская паэма «»: «ценевы плашч» сна і нябачнасці;
 Нямецкая народная казка «»: вяроўка з валасоў, спушчаная з акна.

Спіс запазычанняў Шыпі падагульняў думкай, што на момант напісання гісторыі Берэна і Луціен Толкін «яшчэ не вызваліўся ад мноства сваіх крыніц, як быццам спрабуючы ўключыць туды ўсе ўпадабаныя ім фрагменты больш ранняй літаратуры, замест таго, каб знайсці крыніцу развіцця ўласнай гісторыі ў ёй самой».

Петэр Аструп Сунт праводзіў паралелі, як паміж Берэнам і Арфеем, так і паміж Луціен і Арфеем. Луціен валодае магіяй, і яе роля далёка не такая пасіўная, як роля Эўрыдыкі. Менавіта яна адпраўляецца да , уладара царства мёртвых. Бэн Элдан Стывенс дадае, што ў некаторых аспектах гісторыя Толкіна супрацьпастаўляецца старажытнагрэчаскаму міфу. Арфею ўдаецца выратаваць Эўрыдыку з Аіда адзін раз, у той час як Луціен ратуе Берэна тройчы: з палону Саўрана, з Ангбанда і ўмаліўшы Мандаса вярнуць яго да жыцця. У міфе пра Арфея і Эўрыдыку Эўрыдыка сустракае «другую смерць», Арфей неўзабаве таксама памірае. Луціен і Берэн атрымліваюць «другое жыццё» пасля «ўваскрашэння», раздзел .

+ Паралелі Берэна і Луціен з Арфеем паводле Петэра Аструпа СунтаДзеянне / Тэма Берэн Арфей Луціен Сувязь з прыродай  Так  Так  Так Адчайны пошук каханай  Так(«»)  Так  — Паўтарэнне імені  «Цінувіель! Цінувіель!»  «Эўрыдыка … Эўрыдыка»(«» Вергілія)  — , спуск у апраметную  Ідзе ў Дорыят, «небяспечны, страшны, забаронены» горад  Так  — Музыкальная маці з магічнымі здольнасцямі  —  Муза Каліёпа    Сіла песні  —  Так  Так Магічныя здольнасці  —  Так  Так Моліць пра вяртанне каханай/каханага  —  Плутона і Празерпіну   

 Казкі і сказанні 
міні|справа|Кілух пры двары Ісбададэна. Мастак .
Некаторыя даследчыкі, у першую чаргу , адзначаюць, што ў паданні пра Берэна і Луціен можна знайсці элементы народных казак, у прыватнасці, валійскага сказання «», якое ўваходзіць у «Мабіногіян» і лічыцца самым раннім тэкстам Артурыяны. Адзін з такіх элементаў — бацька нявесты дае жаніху заданне (або заданні), якое выглядае невыканальным і якое жаніху ўдаецца выканаць. У казцы братоў Грым «» кароль патрабуе, каб хлопчык дастаў тры залатыя валасінкі з галавы чорта. Яшчэ адзін элемент — сабака караля Артура , якога можна суаднесці з Хуанам.

На думку Тома Шыпі і Рычарда Уэста, у выпадку з Толкінам да пытання крыніц неабходна ставіцца з асцярожнасцю, бо, па словах самога Толкіна, ён зварыў «суп» з «бычыных костак» сваіх крыніц, і вывучаць варта менавіта суп. Шыпі згодны з Алексам Льюісам і Элізабэт Кары ў тым, што Толкін з высокай доляй верагоднасці выкарыстоўваў «Мабіногіян», бо, несумненна, ведаў «Кілух і Олвен», але знаходзіць малаверагоднай іх здагадку, што Толкін выкарыстоўваў таксама сярэднявечны раман Вальфрама фон Эшэнбаха «», бо «падабенства не азначае сувязь». Шыпі таксама дадае, што паляванне на дзіка  — «праўдападобная» аснова для палявання на ваўка Кархарота. З іншага боку, няпоўнае выкананне патрабаванняў волата  па спісе прадметаў, якія трэба здабыць, каб ажаніцца з Олвен, не адпавядае спробе выканаць заданне Цінгала пра Сільмарыль, і «сцэны зусім не падобныя адна на адну!»

Даследчык Толкіна Джон Гарт у сваім артыкуле для «» адзначае, што «Паданне пра Берэна і Луціен», натхнёнае танцам Эдыт на лясной паляне, далёкай ад «жывёльнага жаху» акопаў, чакала публікацыі цэлае стагоддзе. Гарт знаходзіць «асобую красу» ў тым, як гісторыя змяняецца «ў некалькі этапаў», пакуль, нарэшце, «не набывае міфічную сілу». Вораг Берэна ператвараецца з ката-дэмана ў Некраманта, а пазней у Саўрана. Гарт адзначае, што калі меркавалася, што гэта згублены арыгінал казкі пра Рапунцэль, то ён дзіўна сугучны больш сучаснаму «пераасэнсаванню казкі, з жаночым персанажам у якасці цэнтральнага», з Луціен, чыю прыгажосць смяротныя не ў сілах апісаць, і якая больш вынаходлівая, чым яе каханы.

 Аўтабіяграфічны матыў 
міні|справа|Магіла Эдыт і Дж. Р. Р. Толкінаў.
Гісторыя Берэна і Луціен была створана Толкінам у аўтабіяграфічным ключы: аўтар да пэўнай ступені атаясамляў сябе і сваю жонку Эдыт з гэтымі двума персанажамі.

У лісце сыну Крыстаферу ад 11 ліпеня 1972 года, кажучы аб магільным надпісе для Эдыт, Толкін пісаў:  Далей, у тым жа лісце Толкін дадаваў: 

Толкін і яго жонка пахаваны на  на поўначы Оксфарда. Надпіс на іх надмагіллі падкрэслівае паралелі паміж Толкінам і Берэнам і Эдыт і Луціен.

 Адаптацыі 
Вобразы Берэна і Луціен знайшлі адлюстраванне ў працах шэрагу мастакоў-ілюстратараў, сярод іх Працы Тэда Нэсміта на яго афіцыйным сайце: Lúthien (vignette), Tevildo and Tinúviel, Lúthien escapes the treehouse, Lúthien Escapes upon Huan (1998), Lúthien, Lúthien at Tol Galen, Lúthien at Tol Galen (2020), Lúthien reveals herself to Celegorm, Beren and Lúthien Approach Angband, Beren and Lúthien are Flown to Safety, Lúthien tends Beren's wound, Lúthien's Lament before Mandos., Алан ЛіПрацы Алана Лі на сайце «Arthur»: Lúthien Tinúviel, Працы Анке Айсман на сайце «Arthur»: Lúthien, Daeron and Lúthien, Daeron spies on Beren and Lúthien, Beren's trial, Lúthien prepares her escape from Hírilorn, The parting, Beren Recovers a Silmaril., Працы Джэфа Мюрэя на яго сайце: Lúthien, Luthien. і іншыя.

Гісторыі, у якіх фігуруюць Берэн і Луціен, не былі экранізаваны. Аднак у самім Серадзем’і іх лёс стаў легендарным, таму іх аповеды пра іх гісторыю сустракаюцца ў адаптацыях іншых твораў. Так, у радыёадаптацыі «», створанай «» у 1981 годзе, Арагорн апавядае гісторыю Берэна і Луціен хобітам Фрода, Сэму, Мэры і Піпіну, як гэта было ў кнізе «Братства Пярсцёнка». Гэтая ж гісторыя з’яўляецца ў анімацыйным фільме Ральфа Бакшы «» 1978 года. У пашыранай версіі фільма Пітэра Джэксана «Уладар пярсцёнкаў: Брацтва пярсцёнка» таксама з’яўляецца алюзія на гісторыю Берэна і Луціен. Падчас падарожжа з Бры ў Раздол Фрода чуе, як Арагорн спявае ноччу песню пра Луціен, і пытаецца ў яго, што з ёй здарылася. Арагорн адказвае, што яна памерла.

Персанажы Берэна і Луціен станавіліся крыніцай натхня для іншых аўтараў. Так, персанаж Берэка Паўрукага з «» , верагодна, пераклікаецца з персанажам Толкіна.

 Ушанаванне 
У гонар Луціен названы род дагістарычных млекакормячых жывёл — цінувіель (Tinuviel), і біялагічны від, які належыць да гэтага рода — цінувіэль эўрыдыка (Tinuviel eurydice).

 Крыніцы 

 Літаратура 

 Кнігі 











 Артыкулы 




 Спасылкі 


Катэгорыя:Персанажы Серадзем’я
Катэгорыя:Людзі Серадзем’я
Катэгорыя:Эльфы Серадзем’я
Катэгорыя:Выдуманыя прынцэсы