Сацыялогія навукі

Сацыялогія навукі — гэта галіновая сацыялагічная тэорыя, якая вывучае навуку як сістэму творчай дзейнасці, якая дынамічна развіваецца, накіраваную на генераванне новых ведаў і іх практычную рэалізацыю, і як сацыяльны інстытут, які функцыянуе ў канкрэтна-гістарычных, сацыяльна-эканамічных, сацыяльнакультурных і палітычных умовах.

 Праблемная вобласць 
 Высвятленне спецыфікі навуковай дзейнасці, фактараў і асаблівасцей яе дэтэрмінацыі і матывацыі
 Даследаванне навукі як складана арганізаванай сацыяльнай сістэмы
 Вызначэнне параметраў і сацыяльнай значнасці індывідуальных і калектыўных фактараў развіцця навукі як сістэмы дзейнасці і ведаў
 Выяўленне асаблівасцей навукі як сацыяльнага інстытута, які вырабляе новыя веды і вызначае спосабы іх практычнай рэалізацыі
 Вывучэнне сацыяльных аспектаў даследчай працы, навуковых камунікацый, узаемадзеянне фармальных і нефармальных адносін у сацыяльных структурах навуковых супольнасцяў, груп і арганізацый
 Эмпірычныя даследаванні і тэарэтычная эксплуатацыя сацыяльных праблем, якія ўзнікаюць у сувязі з працэсамі дыферэнцыяцыі і інтэграцыі ў навуцы, з развіццём міждысцыплінарных даследаванняў
 Высвятленне фактараў і прычын дысцыплінарнай будовы навукі і прафесійнай дзейнасці вучонага
 Вызначэнне сутнасці навуковага этасу, адказнасці вучоных, іх ролі ў развіцці навуковай дзейнасці
 Даследаванне ўзаемадзеяння эвалюцыйных і рэвалюцыйных форм развіцця навукі
 Даследаванне сацыякультурнай абумоўленасці навуковага веды і яго развіцця, роля сацыяльных, у тым ліку маральных, ідэалаў, каштоўнасцяў і нормаў, якія рэгулююць творчую дзейнасць навукоўцаў, ацэнку і стымулы іх працы, суадносіны інстытуцыйных і асобасных аспектаў навуковай дзейнасці

 Асноўныя задачы 
 Даследаванне сацыяльна-эканамічнай абумоўленасці ўзнікнення і развіцця навукі
 Выяўленне асноўных элементаў, якія складаюць у сваім узаемадзеянні структурную архітэктоніку навукі як спецыфічнай творчай дзейнасці
 Даследаванне спецыфічных асаблівасцей навукі, якая функцыянуе ў якасці своеасаблівага сацыяльнага інстытута
 Вывучэнне працэсу дыферэнцыяцыі і інтэграцыі навуковых ведаў
 Даследаванне асаблівасцей і спосабаў узаемадзеяння ў навуцы індывідуальных і калектыўных форм творчасці
 Выяўленне асаблівасцей, шляхоў і спосабаў сацыякультурнай дэтэрмінацыі навуковага пазнання
 Прасочванне асноўных трэндаў і ўзаемадзеяння эвалюцыйных і рэвалюцыйных форм развіцця навуковых ведаў
 Даследаванне структурнай дынамікі навуковых кадраў, іх сацыяльнай стратыфікацыі і мабільнасці

 Функцыі 
 Пазнавальная функцыя, якая мае сваёй мэтай навуковае вывучэнне змястоўнай напоўненасці сацыялогіі навукі, якая высвятляе якім чынам адбываецца навуковае асэнсаванне навакольнага прыроднай і сацыяльнай рэчаіснасці, месца і ролі чалавека ў ёй і ў яе пераўтварэнні ў адпаведнасці з яго інтарэсамі, патрэбамі і мэтамі. Дазваляе даць навукова абгрунтаваны адказ на пытанне «Як навука стварае навуковую карціну таго свету, той прыроднай і сацыяльнай рэальнасці, у якой мы жывем і дзейнічаем?»
 Канцэптуальна-апісальная функцыя, у задачу якой уваходзіць вывучэнне працэсаў стварэння, развіцця і творчага прымянення пэўнай сістэмы паняццяў, якая пастаянна развіваецца, катэгорый, канцэпцый, метадаў, тэорый, а таксама правілаў навуковага апісання, якія адлюстроўваюць асаблівасці вывучаемай прыроднай і сацыяльнай. рэчаіснасці, духоўнага свету чалавека. Яна дазваляе адказаць на пытанне «Як навука „працуе“, што і як адбываецца ў навакольнай рэчаіснасці і ва ўнутраным свеце чалавека?»
 Тлумачальная функцыя, якая паказвае, як навука дае навуковае тлумачэнне прыродным, сацыяльным і духоўным з’явам, падзеям і працэсам на аснове выяўленых рэальных фактаў і іх узаемасувязяў, тэндэнцый і заканамернасцяў развіцця навакольнага свету. Яна адказвае на пытанне «Чаму ў навакольнай рэчаіснасці працэсы і ўзаемадзеянні адбываюцца менавіта так, а не інакш?»
 Ацэначная функцыя, арыентаваная на выпрацоўку навукова абгрунтаванай ацэнкі развіцця прыроднай і сацыяльнай рэчаіснасці з пункту гледжання таго, у якой ступені светапераўтваральная дзейнасць людзей адпавядае заканамернасцям сусветнай дынамікі, як лепш узгадніць аб’ектыўную заканамернасць з мэтанакіраванымі і актыўнымі дзеяннямі людзей. Адказвае на пытанне «Наколькі праўдзівая тая ці іншая навуковая тэорыя, у якой меры яна адпавядае аб’ектыўнай рэальнасці і служыць яе пераўтварэнню?»
 Светапоглядная функцыя сацыялогіі навукі заключаецца ў разуменні і інтэрпрэтацыі ролі і значэння навукі ў фарміраванні светапогляду, г. зн. і сацыяльнай рэчаіснасці. Яна адказвае на пытанне «Якое месца займае чалавек у навакольным свеце і якім чынам адлюстроўваецца гэты свет у яго свядомасці, у яго мэтанакіраванай дзейнасці?»
 Прагнастычная функцыя заключаецца ў тым, што на аснове выяўлення тэндэнцый і заканамернасцяў развіцця навукі з’яўляецца магчымасць канструявання найбольш верагодных сцэнарыяў тых ці іншых падзей у навуковай дзейнасці, у развіцці новых навуковых напрамкаў, г.зн. пабудова прагнозаў далейшага навукова-тэхнічнага прагрэсу. Гэтая функцыя адказвае на пытанне «Што можа адбыцца і найверагодней адбудзецца ў развіцці навукі ў будучыні?»
 Адукацыйная функцыя ўвасабляецца ў працэсе выкладання сацыялогіі навукі ў ВНУ, мае на мэце ўзброіць студэнтаў ведамі сутнасці, асаблівасцей, ролі навукі ў жыцці грамадства. Адказвае на пытанне «Што трэба ведаць чалавеку аб месцы і ролі навукі ў сучасным, высокатэхнізаваным грамадстве?»

 Некаторыя з сацыёлагаў навукі 
 Роберт Кінг Мертан
 Томас Сэмюэл Кун
 П’ер Бурдзьё
 Яўген Міхайлавіч Бабосаў
 Генадзь Аляксандравіч Несвятайлаў
 Самуіл Аронавіч Кугель

 Некаторыя з арганізацый, дзе развіваецца сацыялогія навукі 
 Інстытут гісторыі прыродазнаўства і тэхнікі імя С. І. Вавілава РАН
 Інстытут даследаванняў навукова-тэхнічнага патэнцыялу і гісторыі навукі імя Г. М. Даброва НАН Украіны
 Інстытут сацыялогіі НАН Беларусі

 Літаратура 
 Бабосов Е. М. Социология науки. — Минск: Харвест, 2009. — 224 с. ISBN 978-985-16-5764-9

Катэгорыя:Галіны сацыялогіі