Народная дэмакратыя

Народная дэмакратыя — тэарэтычная канцэпцыя марксізм-ленінізму і форма палітычнай арганізацыі грамадства, якая склалася пасля Другой сусветнай вайны ў кантэксце так званых «Народна-дэмакратычных рэвалюцый» і тэарэтычна дазволіла стварыць шматкласавую, шматпартыйную дэмакратыю на шляху да сацыялізму. Народная дэмакратыя разглядалася як прамежкавы этап пры пераходзе ад «буржуазнай дэмакратыі» да «дыктатуры пралетарыяту»Научный коммунизм. — М.: Политиздат, 1988.Конституции социалистических государств. — Т. 1 — М.: Юридическая литература, 1987..

 Палітыка 
У палітычным плане краіны народнай дэмакратыі характарызаваліся фармальнай шматпартыйнасцю і знаходжаннем ва ўладзе ўрадаў нацыянальных (Народных) франтоў на чале з камуністычнымі партыямі.

Нацыянальныя франты ў Еўропе паўсталі для вырашэння агульнанацыянальных задач — вызвалення ад фашызму, аднаўлення нацыянальнай незалежнасці, забеспячэння дэмакратычных свабод насельніцтву. У склад франтоў уваходзілі рабочыя, сялянскія, дробнабуржуазныя, а ў некаторых краінах і буржуазныя партыі. Урады нацыянальных франтоў прыйшлі да ўлады ва ўсіх краінах Цэнтральнай і Паўднёва-Усходняй Еўропы ў 1943—1945 гадах. У Албаніі і Югаславіі, дзе вядучую ролю ў партызанскай барацьбе і нацыянальных франтах гулялі камуністы, яны і ўзначалілі новыя ўрады, у іншых краінах былі створаны кааліцыйныя ўрады.

Сацыялістычныя пераўтварэнні ў рамках «Народна-дэмакратычнай рэвалюцыі» ажыццяўляліся з выкарыстаннем парламента, у рамках буржуазнай Канстытуцыі. Злом старой дзяржаўнай машыны адбываўся больш паступова, чым у СССР, некаторы час захоўваліся старыя палітычныя формы. Адной з адметных рысаў народнай дэмакратыі з’яўлялася, як правіла, захаванне ўсеагульнага і роўнага выбарчага права за ўсімі грамадзянамі, уключаючы буржуазію. Пры гэтым у Румыніі, Венгрыі і Балгарыі некаторы час захоўваўся інстытут манархіі.

 Эканоміка і сацыяльная сфера 
Палітыкай нацыянальных франтоў прадугледжвалася канфіскацыя ўласнасці «фашыстаў і іх саўдзельнікаў», такія прадпрыемствы пераходзілі пад дзяржаўнае кіраванне. Прамога патрабавання ліквідацыі капіталістычнай уласнасці не вылучалася. Пры захаванні прыватных і кааператыўных прадпрыемстваў значна большую, чым у даваенны перыяд, ролю стаў гуляць дзяржаўны сектар эканомікі.

У краінах народнай дэмакратыі ажыццяўлялася аграрная рэформа, у выніку якой праводзілася ліквідацыя буйнога памешчыцкага землеўладання па прынцыпе «зямля належыць тым, хто яе апрацоўвае». Канфіскаваная зямля, у першую чаргу — у землеўладальнікаў-калабарантаў — перадавалася часткова сялянам (за невысокую плату), часткова пераходзіла да дзяржавы. У тых краінах, з тэрыторый якіх адбывалася высяленне немцаў на тэрыторыю Германіі (Польшчы, Чэхаславакіі і Югаславіі), іх землі таксама канфіскоўваліся.

 Міжнародныя адносіны 
У сваёй знешняй палітыцы краіны народнай дэмакратыі ў значнай меры арыентаваліся на Савецкі Саюз. З шэрагам урадаў яшчэ падчас вайны былі падпісаны дагаворы аб дружбе, узаемнай дапамозе і пасляваенным супрацоўніцтве (з Чэхаславакіяй — снежань 1943 года, з Югаславіяй і Польшчай — красавік 1945 года). У былых саюзніках гітлераўскай Германіі (Балгарыі, Венгрыі і Румыніі) дзейнічалі Саюзныя кантрольныя камісіі з удзелам прадстаўнікоў СССР, ЗША і Вялікабрытаніі, аднак прысутнасць савецкіх войскаў дазваляла Маскве аказваць большы ўплыў на палітыку і эканоміку гэтых краін.

Вынікі 
Стварэнне народна-дэмакратычных урадаў дазволіла камуністам прыйсці да ўлады і пачаць будаўніцтва сацыялізму мірным і плыўным шляхам, без грамадзянскіх войнаў і грамадскіх узрушэнняў, на аснове міжкласавага саюза і ўключэння ў палітычнае жыццё шырокага кола палітычных сіл. Гэта значыць інакш, чым у СССР. Аднак з пачаткам Халоднай вайны і ўзмацненнем эканамічнага і палітычнага супрацьстаяння адбылося ўзмацненне жорсткасці палітычнага рэжыму і паскарэнне ў многіх краінах пераходу да сацыялістычных формаў у эканоміцы. Да сярэдзіны 1947 года ў многіх краінах камуністычныя партыі выціснулі з нацыянальных франтоў правых саюзнікаў і ўмацавалі свае пазіцыі ў кіраўніцтве дзяржавай і эканамічным жыццём.

У 50-я—80-я гады XX стагоддзя тэрмін краіны народнай дэмакратыі часта ўжываўся для абазначэння сукупнасці ўсіх сацыялістычных краін са шматпартыйнай сістэмай.

 Краіны і франты 
 Сцяг  Назва рэспублікі  Народна-дэмакратычная рэвалюцыя  Фронт  Алжырская Народная Дэмакратычная Рэспубліка (АНДР)  1962 г.  Фронт нацыянальнага вызвалення border|25px  Народная Сацыялістычная Рэспубліка Албанія (НСРА) 1944-1945 гг.  Дэмакратычны фронт Албаніі border|25px  Народная Рэспубліка Ангола (НРА)  1975 г.  МПЛА border|25px  Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан (ДРА)  1978 г.  Аб’яднаны фронт камуністаў Афганістана border|25px  Народная Рэспубліка Балгарыя (НРБ)   1944 г.   Айчынны фронт border|25px  Венгерская Народная Рэспубліка (ВНР)   1947-1949 гг.  Венгерскі нацыянальны фронт незалежнасці  Айчынны народны фронт border|25px  Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам (ДРВ)  1945 г.  В’етмінь/Льен-В’ет Айчынны фронт В’етнама border|25px  Сацыялістычная Рэспубліка В’етнам (СРВ)  1978 г.  Айчынны фронт В’етнамаborder|25px Сацыялістычная Народная Лівійская Арабская Джамахірыя 1977 г. Усеагульны народны кангрэс Лівііborder|25px  Германская Дэмакратычная Рэспубліка (ГДР)  1949 г.  Дэмакратычны блок  Нацыянальны фронт ГДРborder|25px  Народна-рэвалюцыйны ўрад Грэнады (НРУГ)  1979 г.  Сумесныя намаганні ў галіне сацыяльнага забеспячэння, адукацыі і вызваленняborder|25px  Народная Дэмакратычная Рэспубліка Емен (НДРЕ)  1967 г.  Фронт нацыянальнага вызвалення Паўднёвага Емена border|25px   Дэмакратычная Кампучыя (ДК)   1976 г. Нацыянальны адзіны фронт Кампучыіborder|25px  Народная Рэспубліка Кампучыя (НРК)  1979 г.  Адзіны фронт нацыянальнага выратавання Кампучыі  Адзіны фронт нацыянальнага будаўніцтва і абароны Кампучыі border|25px  Кітайская Народная Рэспубліка (КНР)  1949 г.  Патрыятычны адзіны фронт кітайскага народа border|25px  Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка (КНДР)  1948 г.  Адзіны дэмакратычны айчынны фронт border|25px  Рэспубліка Куба (РК) 1959 г.  Рух 26 ліпеняРэвалюцыйны дырэктарат 13 сакавіка border|25px   Лаоская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка (ЛНДР)  1975 г.  Патэ Лао Фронт нацыянальнага будаўніцтва Лаосаborder|25px  Народная Рэспубліка Мазамбік (НРМ)  1975 г.  Фронт вызвалення Мазамбіка border|25px   Рэспубліка Нікарагуа (РН)  1979 г.   Сандзтнісцкі фронт нацыянальнага вызвалення border|25px  Польская Народная Рэспубліка (ПНР)  1952 г. Нацыянальны фронт Фронт адзінства народаПатрыятычны рух нацыянальнага адраджэння border|25px  Сацыялістычная Рэспубліка Румынія (СРР)  1944-1947 гг.   Народна-дэмакратычны фронт Фронт дэмакратыі і сацыялістычнага адзінства border|25px  Чэхаславацкая Сацыялістычная Рэспубліка (ЧССР)  1945-1948 гг.  Нацыянальны фронт Чэхаславакііborder|25px  Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія (СФРЮ)   1945 г.   Адзіны народна-вызваленчы фронт Югаславіі  Сацыялістычны саюз працоўнага народа Югаславіі

 Крыніцы 

Катэгорыя:Сацыялізм
Катэгорыя:Дэмакратыя
Катэгорыя:Сацыялістычныя краіны