Камуністычная партыя Літвы

Камуністычная партыя Літвы () — палітычная партыя ў Літве, з 1940 па 1990 — кіруючая ў Літоўскай ССР.

 Гісторыя 

 Утварэнне 
Яшчэ ў 1895 годзе ў Літве ўзнік Цэнтр літоўскіх сацыял-дэмакратаў. У наступным годзе ўтворана Сацыял-дэмакратычнай партыі Літвы. Па ініцыятыве Ф. Дзяржынскага ў 1900 годзе левыя сілы аб’ядналіся ў партыю Сацыял-дэмакратыя Каралеўства Польскага і Літвы (СДКПіЛ). З 1901 года існавала таксама Віленская група РСДРП. У 1906 годзе ўтварыўся Саюз РСДРП Літвы і Беларусі. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года пачалі ўзнікаць літоўскія секцыі РСДРП (б) і РКП (б), узначаленыя часовым Цэнтральным бюро (В. Міцкявічус-Капсукас). У кастрычніку 1918 года іх аб’яднаў I з’езд Камуністычнай партыі Літвы. У сувязі з аб’яднаннем у 1919 годзе савецкіх рэспублік Літвы і Беларусі існавала адзіная КПЛіБ у складзе РКП (б).

 1920—1940 гады 
Пасля падзелу КПЛіБ у 1920 годзе працягнула існаванне асобная КПЛ (член Камінтэрна з 1921). Вяла барацьбу супраць першай Літоўскай Рэспублікі. Падвяргалася рэпрэсіям уладаў.

Пасля перавароту пад кіраўніцтвам А. Смятоны ў снежні 1926 года былі арыштаваныя і расстраляныя чацвёра кіраўнікоў КПЛ, у тым ліку К. Гедрыс. Усяго ў гады аўтарытарнага рэжыму было асуджана каля 3000 камуністаў, да 7000 заключаны ў турмы і канцлагеры. Партыя перайшла на нелегальнае становішча.

 1940—1990 гады 
міні|Будынак ЦК КПЛ у 1948—1982 (у цяперашні час — гандлёвы цэнтр GO9)
справа|міні|Будынак ЦК КПЛ у 1982—1991 (у цяперашні час — палац урада Літвы)
З усталяваннем савецкай улады КПЛ стала кіруючай і накіроўваючай сілай Літоўскай ССР, у гады Вялікай Айчыннай вайны ўзначальвала партызанскі рух на акупаванай тэрыторыі (92 атрады, 10 000 чал.), затым — працу па аднаўленні разбуранай гаспадаркі і правядзенні аграрнай рэформы.

Станам на студзень 1973 года КПЛ налічвала 131 539 членаў, на 1976 — 138 547 членаў.

З пачаткам гарбачоўскай перабудовы ў рэспубліцы абвастрыліся нацыянальныя праблемы. Пад уплыў гэтых тэндэнцый падпала і кіраўніцтва КПЛ, з прычыны чаго ў снежні 1989 адбыўся раскол. Частка партыі на чале з тагачасным першым сакратаром А. Бразаўскасам абвясціла выхад са складу КПСС і стварэнне КПЛ (самастойнай) (каля 86 тыс. чал.). Нязгодныя з гэтым рашэннем камуністы стварылі сваю КПЛ (КПСС) на чале з прафесарам М. Буракявічусам (каля 40 тыс. чал.).

КПЛ (с) даволі хутка эвалюцыянавала ў бок традыцыйнай еўрапейскай сацыял-дэмакратыі і ў снежні 1990 года была перайменавана ў Дэмакратычную партыю працы. КПЛ (КПСС) працягвала выступаць з інтэрнацыяналісцкіх пазіцый, выступаючы супраць выхаду Літвы са складу СССР. Камуністы прынялі актыўны ўдзел у студзеньскіх падзеях 1991 года ў Вільні, ініцыіруючы стварэнне камітэтаў нацыянальнага выратавання, і ўступілі ў жорсткае супрацьстаянне з уладамі другой Літоўскай Рэспублікі.

 Пасля 1991 года
Пасля жнівеньскага путчу 1991 года і распаду СССР структуры КПЛ (КПСС) у рэспубліцы былі фактычна разгромленыя, кіраўніцтва эмігравала. 23 жніўня 1991 года дзейнасць партыі забароненая на тэрыторыі Літвыs:Постановление Конституционного Суда РФ от 30.11.1992 № 9-П/Часть IV. Праз тры тыдні, 16 верасня ў Мінску прайшло выязное пасяджэнне Бюро ЦК, на якім было прынята рашэнне аб працягу дзейнасці Кампартыі Літвы ва ўмовах падполля.

У студзені 1994 года першы сакратар ЦК КПЛ М. Буракявічус быў арыштаваны беларускімі спецслужбамі ў Мінску, а затым перададзены ЛітвеБеларусь и Литва: сквозь дебри истории и политики . Центр европейских исследований (Беларусь), 13 мая, 2012. У жніўні 1999 года ён быў асуджаны на 12 гадоў зняволення.

У перыяд са жніўня 1996 па студзень 1997 КПЛ уваходзіла ў склад СКП—КПСС.

На 2009 год на тэрыторыі Літвы партыя дзейнічала «ў асаблівых умовах», а кіруючыя органы КПЛ знаходзіліся ў падполліЧеслав Высоцкий. Не остановить восход солнца // «Правда» от 03.10.2009.

Пасля смерці М. Буракявічуса VII канферэнцыя Кампартыі Літвы, якая прайшла ў сакавіку 2017 года, абрала новага першага сакратара ЦК, але адмовілася агучваць яго прозвішча да таго часу, пакуль не будзе знятая забарона на дзейнасць партыі.

 Першыя сакратары 
 Пранас Эйдукявічус (кастрычнік 1918 — 1919, старшыня)
 Вінцас Міцкявічус-Капсукас (сакавік 1919 — верасень 1920)
 Караліс Пажэла (1923 — снежань 1926)
 Антанас Снечкус (1936—1939; 15 жніўня 1940 года — 22 студзеня 1974 года)
 Пятрас Грышкявічус (18 лютага 1974 года — 14 лістапада 1987 года)
 Рынгаўдас-Браніславас Сонгайла (1 снежня 1987 года — 20 кастрычніка 1988 года)
 Альгірдас Бразаўскас (20 кастрычніка 1988 года — 20 снежня 1989 года)
 Мікола Буракявічус (3 сакавіка 1990 года — 23 жніўня 1991 года; пасля забароны партыі працаваў ва ўмовах падполля аж да свайго скону 20 студзеня 2016 года)

 Заўвагі 

 Літаратура 
 Большая Советская Энциклопедия/Литовская Советская Социалистическая Республика

 Спасылкі 
 Коммунистическая партия Литвы
 Коммунистическая партия Литвы (КПСС) 1989 - 1991

Катэгорыя:Літоўская ССР
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1918 годзе
Катэгорыя:Палітычныя партыі Літвы
Катэгорыя:Камуністычная партыя Літвы