Лідзія Іванаўна Цяюціна

Лідзія Іванаўна Цяюціна (1 кастрычніка 1945, Уэлен, Магаданская вобласць, Чукоцкая аўтаномная акруга — 2012, Уэлен) — мастак-гравёр, прадстаўнік чукоцкай мастацкай дынастыі ( — В. Эмкуль — Л.Цяюціна). Заслужаны мастак РСФСР (1989).

 Біяграфія 
Нарадзіліся ў 1945 годзе ў пасёлку Уэлен у сям’і паляўнічага на марскога звера і разьбяра Івана Цяюціна і гравёра Веры Эмкуль. Унучка кастарэза . Скончыла 8 класаў уэленскай пасялковай школы.

Першыя ўрокі кастарэзнага мастацтва атрымала ад маці. З пятага класа наведвала кастарэзны гурток, вучылася ў . У 1964 годзе прыйшла ва , вучылася ў майстра-гравёра .

У 1964—2002 гадах працавала ва Уэленскай кастарэзнай майстэрні, затым выкладала ва уэленскай школе.

Прымала ўдзел у акруговых, абласных і рэспубліканскіх выстаўках: «Савецкая Расія» (Масква, 1975), "Па роднай краіне "(Масква, 1976), «Чукоцка-эскімоская разьба і гравюра па косці» (Масква, 1977), «Савецкі Далёкі Усход» (Уладзівасток, 1974; Чыта, 1980) і выстаўках твораў народнага мастацтва за мяжой.

Член Саюза мастакоў СССР. Заслужаны мастак РСФСР.

Памерла ў 2012 годзе ва Уэлене.

 Творчасць 

 Раннія гады і сталасць 
Займалася разьбой па косці з малалецтва, рана вызначыўшыся з выбарам прафесіі. Лідзія Цяюціна месяц была ва  ў якасці вучаніцы, затым стала прафесійным гравёрам. У сярэдзіне 1970-х гадоў гісторык мастацтва Чукоткі Т. Б. Мітлянская кажа пра яе як пра «Цікавага майстра, які ўжо склаўся».

Раннія і сталыя працы Цяюцінай уяўляюць сюжэтныя кампазіцыі на маржовых іклах, выкананыя метадам каляровай гравіроўкі. Сюжэтамі гравюр служылі чукоцкія народныя казкі і жыццё сучаснай мастачцы Чукоткі, персанажамі былі героі чукоцкага і эскімоскага фальклору, паляўнічыя і аленяводы, дзеці, палярныя жывёлы.

Як прызнавала сама мастачка " «вялікую і складаную кампазіцыю» яна ўяўляла сабе «адразу, цалкам», малюнак пачынаў наносіцца ёю з шырокай часткі ікла, паступова запаўняючы ўсю паверхню.

Паводле ацэнкі Т. Б. Мітлянскай, Цяюціна «атрымала ў спадчыну ад маці энергічны, буйны малюнак, майстэрства кампазіцыі, уменне рытмічна і прыгожа размясціць малюнак па ўсёй працягласці маржовага ікла».

Характэрнымі асаблівасцямі работ гравёра мастацтвазнаўцы называюць «арыгінальнасць кампазіцыі», «цвёрда акрэслены контур», «буйны, экспрэсіўны малюнак», адзначаецца таксама важная роля колеру ў гравюрах.

 Пазнейшыя гады 
У апошнія гады жыцця мастачка звярнулася да вобразаў антрапаморфных «мухаморападобных» істот, звязаных з культам галюцынагенных грыбоў («У стойбішчы мухамора», «У стойбішча мухамораў»). Гэтыя гравюры Цяюцінай паслужылі падставай для ўзнікнення ў гісторыкаў мастацтва Чукоткі «рабочай гіпотэзы пра існаванне ў духоўнай культуры чукчаў і, верагодна, эскімосаў нейкіх устойлівых „архетыпаў“, звязаных з уяўленнямі аб „ людзях-мухаморах“».

Адзначаючы адсутнасць стылістычнай агульнасці створаных Л. Цяюцінай «„мухаморных“ вобразаў» са старажытнымі , даследчыкі А. П. Бацьянава і М. М. Бранштэйн паказваюць на супадзенне «шэрагу ключавых кампанентаў у абедзвюх групах малюнкаў». Пры гэтым даследчыкамі не выключаецца магчымасць уплыву на мастачку публікацый, прысвечаных  і ўзнікненне «„мухаморных“ вобразаў» як даніны модзе на «мастацтва для турыстаў».

 Спадчына 
Працы Лідзіі Цяюцінай знаходзяцца ў Дзяржаўным музеі Усходу,  (Масква), , музейным цэнтры «Спадчына Чукоткі» (Анадыр), Дырэкцыі выставак мастацкага фонду Расійскай Федэрацыі, Галерэі арктычнага мастацтва (, Берн), музей  і іншых.

 Літаратура 







 Спасылкі 

Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Расіі
Катэгорыя:Мастакі Расіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Расіі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Гравёры Расіі