Ян Карлавіч Берзін

Ян Карлавіч Берзін, сапраўднае імя Петэрсіс Янавіч Кюзіс (; ) — адзін са стваральнікаў і кіраўнікоў савецкай ваеннай разведкі, армейскі камісар 2-га рангу (1937). 

 Біяграфія 
З 1905 года быў членам латышскай сацыял-дэмакратычнай партыі. Падчас першай расійскай рэвалюцыі знаходзіўся ў атрадах рабочай міліцыі ў Ліфляндскай губерні. У маі 1906 года паранены і арыштаваны. У 1907 годзе прысуджаны да 8 гадоў пазбаўлення волі, але з прычыны непаўналецця тэрмін скарочаны да 2 гадоў.

Пасля вёў рэвалюцыйную сацыялістычную прапаганду ў Рызе. У 1911 годзе зноў арыштаваны і асуджаны да высылкі на пасяленне ў Іркуцкую губерню, адкуль збег у 1914, здабыўшы фальшывыя дакументы на імя Берзіна. 

У часы Першай сусветнай вайны ўхіліўся ад прызыву, вёў падрыўную агітацыю сярод салдат Паўночна-Заходняга фронту. У 1916 годзе прыбыў у Петраград, стаў члам Выбаргскага і Петраградскага раённых камітэтаў бальшавікоў. У снежні 1917—сакавіку 1919 працаваў у НКУС РСФСР, займаў пасаду намесніка загадчыка аддзелам мясцовага кіравання, удзельнічаў у падаўленні Яраслаўскага паўстання 1918 года. У сакавіку—маі 1919 быў намеснікам наркама ўнутраных спраў Савецкай Латвіі. З мая 1919 года служыў у РСЧА. Кіраваў Асобым аддзелам 15-й арміі да лістапада 1920 года. Са снежня 1920 года быў у рэгістрацыйным упраўленні (папярэднік ГРУ СССР) Палявога штаба РВСР, з 1921 года намеснік яго начальніка. 

У 1922 годзе з разведвальнай мэтай наведаў Чэхаславакію, Германію і Францыю. З сакавіка 1924 па красавік 1935 займаў пасаду начальніка Разведупраўлення Штаба РСЧА. Актыўна супрацоўнічаў з Камінтэрнам. Стварыў шырокую агентурную сетку за мяжой, займаўся падрыхтоўкай да разгортвання партызанскай барацьбы на выпадак вайны.

У 1935—1936 гадах быў намеснікам камандуючага Асаблівай Чырванасцяжнай Далёкаўсходняй арміяй па палітчастцы. Далей, з верасня 1936 па май 1937, з’яўляўся галоўным ваенным саветнікам у Іспаніі. Пасля вяртання ў СССР займаў пасаду кіраўніка разведвальнага ўпраўлення Генштаба РСЧА (чэрвень—лістапад 1937). 

Арыштаваны ў 1937 годзе. Прысуджаны Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда да вышэйшай меры пакарання па абвінавачванні ва ўдзеле ў тэрарыстычнай дзейнасці. Рэабілітаваны ў 1956 годзе.

 Літаратура 
 М. Ю. Моруков. Берзин Ян Карлович // Большая российская энциклопедия.

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя военачальнікіКатэгорыя:Савецкія ваенныя спецыялісты ў ІспанііКатэгорыя:БальшавікіКатэгорыя:Разведчыкі СССРКатэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў РасііКатэгорыя:Рэвалюцыянеры Латвіі