Барыс Генрыхавіч Унбегаўн

Барыс Генрыхавіч Унбегаўн (рус. Бори́с Ге́нрихович Унбега́ун, также Б.-О. Унбегаун, ; 23 жніўня (4 верасня) 1898,  — 4 сакавіка 1973, ) — расійскі, французскі і амерыканскі анаматолаг (анамаст)Анатолий Петрович Афанасьев Региональная ономастика" Полиграф-Сервис, 2001 — стр.10, лінгвіст і філолаг, прафесар, спецыяліст па славянскіх мовах і літаратуры. Удзельнік Белага руху.

Паводле слоў Мікіты Талстога, Барыс Унбегаўн — «вучоны з нярускім прозвішчам, але з рускай самасвядомасцю, рускім сэрцам і рускім нялёгкім лёсам».

 Біяграфія 

Барыс Унбегаўн нарадзіўся ў сям’і нямецкага паходжання ў Маскве. Мачыха — Кацярына Данілаўна Унбегаўн (народжаная Зяленская) — была суседкай пісьменніка  па доме на вуліцы Буало, № 7, сябравала з яго сям’ёй, шматкроць фігуруе ў яго дзённіках.

Юнаком Унбегаўн паступіў у Канстанцінаўскае артылерыйскае вучылішча ў Санкт-Пецярбургу, якое скончыў у 1917 годзе. Паспеў пабываць на франтах Першай сусветнай вайны. Падчас Грамадзянскай вайны ў Расіі служыў у Добраахвотніцкай арміі, быў паранены, пасля паражэння белых эміграваў.

У 1922—1924 гадах быў студэнтам Люблянскага ўніверсітэта ў Славеніі, потым навучаўся ў Сарбоне, абраўшы спецыяльнасць славіста. Яго настаўнікамі і старэйшымі калегамі былі Гойка Ружычыч, Андрэ Ваян, Антуан Мее, Андрэ Мазон і іншыя. Пасля ўніверсітэта яму прапанавалі месца ў бібліятэцы Інстытута славянскіх даследаванняў ў Парыжы, дзе ён, апроч іншага, шмат займаўся рэцэнзаваннем і складаннем аглядаў па рускім мовазнаўстве і літаратуры.

Ў 1935 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Руская мова XVI стагоддзя (1500—1550)» і выпусціў дзве кнігі — пра імянныя флексіі ў рускай мове XVI стагоддзя і пра сербскую літаратурную мову XVIII стагоддзя. Летам таго ж года пазнаёміўся з Марынай Цвятаевай, якая характарызавала яго ў лісце так: «малады рускі немец — у тыпе Даля, вялікі і сціплы філолаг». У 1936 годзе з’явіліся яго першыя нарысы па рускай анамастыцы (аб назвах гарадоў).

Падчас Другой сусветнай вайны, пасля акупацыі Францыі, быў заключаны ў Бухенвальд, дзе прабыў да канца вайны. Ў 1947 годзе апублікаваў артыкул пра славянскія жаргоны у нямецкіх канцлагерах.

Выкладаў у Страсбургскім універсітэце, у Брусельскім свабодным універсітэце, з 1948 года ў Оксфардскім універсітэце. З 1953 па 1965 год пастаянна жыў у Оксфардзе, працуючы прафесарам параўнальнай славянскай філалогіі. З 1965 года — прафесар славянскай лінгвістыкі ў Нью-Ёркскім універсітэце, дзе застаўся да канца жыцця.

 Навуковая дзейнасць 
Барыс Унбегаўн зрабіў уклад у даследаванне гістарычнай марфалогіі рускай мовы («Русский язык XVI века (1500—1550). Словоизменение имён»). Ён выявіў тыпы калькавання ў славянскіх мовах на розных этапах іх развіцця, пераважна на этапе станаўлення літаратурных моў. Унбегаўн упершыню распрацаваў перыядызацыю гісторыі літаратурнай мовы ў сербаў да рэформы Вука Караджыча (якая моцна змяніла сербскую кірыліцу), ахарактарызаваўшы рускі ўплыў на культуру, літаратуру і мову сербаў XVIII стагоддзя.

Склаў «Русскую грамматику» (выдадзеную па-французску і ў перакладзе на англійскую і нямецкую мовы), бібліяграфічны даведнік па рускай мове, дапаможнікі па рускім вершаванні і па тэрміналогіі рускага права. Апублікаваў шэраг прац па рускай культуры (па календары, апісанні знешнасці і інш.).

У галіне анамастыкі Барыс Унбегаўн правёў аналіз назваў рускіх гарадоў (паводле грэцкай і паводле ўласна славянскай мадэлі), стварыў шэраг нарысаў па этымалогіі рускіх слоў, а таксама па саманазве карпацкіх усходніх славян — «русіны» (Ruteni / Rutheni).

Найбольш вядомы Унбегаўн насамперш як аўтар фундаментальнай працы па рускіх прозвішчах (уключыўшы ў іх і другія ўсходнеславянскія — беларускія і ўкраінскія), выдадзенай па-англійску і пасля перакладзенай на рускую. Многія яго іншыя навуковыя працы не страцілі значнасці і дацяпер і чакаюць перакладу на славянскія мовы і публікацыі на іх.
Сям’я
 Жонка — Алена Іванаўна Унбегаўн (народжаная Мансурава, 1902—1992).
 Дачка — Таццяна Барысаўна (у шлюбе Ларыман).
 Мачыха — Екацярына Данілаўна Унбегаўн (у дзявоцтве Зяленская).
 Брат мачахі — Канстанцін Данілавіч Зяленскі («Жалезны», 1876—1949), юрыст, у эміграцыі ў Францыі.

 Бібліяграфія 

 La langue russe au XVIe siècle (1500—1550). — : Inst. d'Études Slaves de l’Univ. de Paris, 1935.
 Les débuts de la langue littéraire chez les Serbes. — : Champion, 1935.
 Grammaire russe. — Lyon-Paris, IAC, 1951 (англійскі пераклад: Russian grammar. Oxford: Clarendon Press, 1957; нямецкі пераклад: Russische Grammatik. — Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1969)
 L’Origine du nom des Ruthènes. — Winnipeg: Acad. ukrainienne libre des sciences, 1953.
 A bibliographical guide to the Russian language. — Oxford: Clarendon Press, 1953.
 Russian versification. — Oxford: Clarendon Press, 1956.
 Drei russische Grammatiken des 18. Jahrhunderts. Nachdr. der Ausg. von 1706, 1731 und 1750. — München: Fink, 1969.
 Studies in Slavic Linguistics and Poetics. — New York: New York University Press., 1969.
 Selected papers on Russian and Slavonic philology. — Oxford: Clarendon Press 1969.
 Russian surnames. — Oxford: Clarendon Press, 1972. [Рус. пер.: Унбегаун Б.-О. Русские фамилии. — : Прогресс, 1989 (і перавыданні).

 Літаратура 

 Robert Magidoff, George Y. Shevelov, J. S. G. Simmons, and Kiril Taranovski (eds). Studies in Slavic Linguistics and Poetics in Honour of Boris O. Unbegaun. — New York: New York University Press, 1968.
 Толстой Н. И. Об авторе этой книги // Унбегаун Б.-О. Русские фамилии. — : Прогресс, 1989. — ISBN 5-01-001045-3
 Никитин О. В. Б. Унбегаун: Жизнь вдали от России // Виноград. 2009. № 1(27).

 Спасылкі 

 Якобсон Р. О.. Формальная школа и современное русское литературоведение
 Генцкі ўніверсітэт
 Никитин О. В. «Взыскуя лингвистического хлеба»: Б. О. Унбегаун в переписке с учёными московской лингвистической школы 1940—1970-х гг. 

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Выпускнікі Канстанцінаўскага артылерыйскага вучылішча
Катэгорыя:Вязні канцлагера Бухенвальд
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў ЗША
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Францыі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Францыі
Катэгорыя:Філолагі Францыі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Філолагі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Анамасты
Катэгорыя:Лексікографы
Катэгорыя:Гісторыкі мовы
Катэгорыя:Славісты Францыі
Катэгорыя:Русісты