Вялікдзень ва Украіне

Вялікдзень ва Украіне — дзяржаўнае свята, прысвечаны падзеі Уваскрасенне Хрыста, афіцыйна святкуецца ва Украіне па юліянскім календары..'''
 Дата 
Дата святкавання Вялікадня на УкраінеГодЗаходні абрадУсходні абрад199131 сакавіка7 красавіка199219 красавіка26 красавіка199311 красавіка18 красавіка19943 красавіка1 мая199516 красавіка23 красавіка19967 красавіка14 красавіка199730 сакавіка27 красавіка199812 красавіка19 красавіка19994 красавіка11 красавіка200023 красавіка30 красавіка200115 красавіка200231 сакавіка5 мая200320 красавіка27 красавіка200411 красавіка200527 сакавіка1 мая200616 красавіка23 красавіка20078 красавіка200823 сакавіка27 красавіка200912 красавіка19 красавіка20104 красавіка201124 красавіка20128 красавіка15 красавіка201331 сакавіка5 мая201420 красавіка20155 красавіка12 красавіка201627 сакавіка1 мая201716 красавіка20181 красавіка8 красавіка201921 красавіка28 красавіка202012 красавіка19 красавіка20214 красавіка2 мая202217 красавіка24 красавіка20239 красавіка16 красавіка202431 сакавіка5 мая202520 красавіка
Ва Украіне ўсталяваны выходны на Вялікдзень па юліянскім календары, як у Балгарыі, Грэцыі, Грузіі, Кіпры, Расіі, Румыніі, Сербіі, Паўночнай Македоніі і Чарнагорыі. Ў Беларусь да 1997 года. Вялікдзень у Босніі і Герцагавіны і Косава з'яўляецца выходны, як па новаюліянскім, так і па грыгарыянскім календары. Вялікдзень па юліянскім календары адзначае Праваслаўная царква Украіны, Украінская Грэка-Каталіцкая Царква, Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхату і некаторыя пратэстанцкія цэрквы.

Лацінская царква, Мукачоўская грэка-каталіцкая епархія і пратэстанцкія цэрквы святкуюць Вялікдзень ва Украіне паводле грыгарыянскай Вялікдзень. Згодна з Кодэксам законаў аб працы Украіны, Вялікдзень і Тройца па грыгарыянскім календары не з'яўляюцца выходнымі днямі. Велікодныя святы па грыгарыянскім календары найбольш шырока святкуюць у Закарпацкай вобласці.

Украінская грэкакаталіцкая царква плануе правесці другі этап каляндарнай рэформы, якая будзе складацца ў святкаванні Пасхаліі па грыгарыянскім календары. Цяпер працуе сумесная камісія Усяленскага Патрыярхату Канстанцінопаля і Лацінскай Царквы, каб прыйсці да агульнай згоды ў святкаванні Вялікадня, пасля чаго якое рашэнне зможа прыняць Праваслаўная царква Украіны. Настойванне некаторых праваслаўных на тым, што Вялікдзень нельга святкаваць адначасова ці перад яўрэйскім Песахам, з'явілася ўжо ў XI–XII стагоддзях. На гэтым настойвалі візантыйскія кананісты.

 Народныя традыцыі 
злева|міні|М. К. Піманенка. Велікодная ютрань. 1891
Па словах В. К. Сапігі, Вялікдзень на Украіне. — гэта, акрамя ўсяго іншага, свята вясновай нядзелі, абнаўленне прыроды, якое адзначалася з надыходам дня вясновага раўнадзенства яшчэ ў дахрысціянскія часы.

На Гуцульшчыне кожны, убачыўшы світанак, набожна здымаў галаўны ўбор і, павярнуўшыся тварам на ўсход, нізка кланяўся, хрысціўся і прамаўляў: «Слава табе, Госпадзе, за тварык твой Гасподні, што я паказала, праведнае; слава Табе, сьвяшчэннае!». На Валынь лічылі, што сонца з'яўляецца каралём неба, якое свяціла і грэе днём, а ноччу хаваецца за зямлю, абыходзіць яе і раніцай зноў з'яўляецца на ўсходзе. На Падолле лічылі, што сонца - гэта адлюстраванне аблічча Божага, і таму яно так ярка свеціць. Даўней ва Украіне дзяўчыны маліліся сонцу. На Прыдняпроўі дзяўчаты ўставалі з раніцы раней на Вялікдзень, і ішлі ў сад, уставалі пад яблыняй тварам на ўсход і чакалі ўзыходу сонца. Як толькі сонца з'яўлялася, дзяўчаты складалі рукі, як перад абразом, і маліліся. Пасля малітвы, на дрэве, пад якім стаялі, рабілі адзнаку крыжыкам на кары і калі яблыня заквітнее, з яе квітнеючых галінак плялі вянок і апраналі на галаву, затым гэты вянок захоўвалі і выкарыстоўвалі падчас варажбы на каханне.

Як і на Дабравешчанне, калі на Вялікдзень і на наступныя дні былі цёплыя і сонечныя, дзяўчаты хадзілі вакол вёскі (а ўслед за імі і маленькія дзеці) і спявалі вяснушкі. Ва Украіне, сабраўшыся на выгане (на вуліцы) або каля царквы, выводзілі «крывога танца» «Каструба», які сімвалізаваў зіму.

Валачэнне праводзілася з нядзелі на панядзелак, двары абыходзілі ў большасці сваёй хлопчык 8-12 гадоў, у абрадзе часам прысутнічалі элементы забаў. Ва ўкраінцаў дагэтуль існуе «Валачыльны панядзелак».

Спадар абыходзіў вакол стала з міскай асвечаных яек і кулічоў. Пасля гэтага, стаўшы тварам да ікон, разрэзаў на талерцы некалькі ачышчаных асвячоных яек і падносіў да рота кожнаму члену сям'і, прыгаворваючы: «Дай, Божа, каб і ў тым годзе дачакацца святога свята Уваскрэсення Хрыстовага ў шчасці і здароўі!».

Ў Херсонская вобласць для тых, хто быў у дарозе і не сядзеў за святочным сталом разам з сям'ёй, гаспадыня адрэзала кавалак паясы і, загарнуўшы яго ў ручнік разам з трыма фарбамі, клала ў чырвоны кут.

У некаторых рэгіёнах Украіны існаваў звычай ставіць на святочны стол талерку з зямлёй, дзе зелянела прарослая лесвіца аўса. На зеляніну клалі столькі фарбаваных яек, колькі продкаў хацелі ўспомніць. Гэты абрад здзяйснялі, перш за ўсё, тыя сяляне, якія не маглі ў гэты дзень пабываць на магіле сваіх бацькоў. Сімвалічная магіла магла стаяць да правадоў. Тады яйкі скормлівалі быдлу ці птушкам, шкарлупіну спальвалі, а зеляніна высаджвалі.

На поўначы Украіны рэшткі велікоднай трапезы звычайна захоўвалі да Юрыя дня, калі іх неслі ў поле і закопвалі на мяжы, па кутах поля або раскідвалі па полі, лічачы, што гэта засцерагае поле ад граду, навальніцы, буры.

У многіх рэгіёнах Украіны пасля велікоднага абеду ідуць на могілкі «пахрыставацца з памерлымі сваякамі».

 Гл. таксама 

 Нараджэнне Хрыстова ва Украіне
 Яблычны Спас

 Заўвага 

 Зноскі 

 Літаратура 



 Обливаний понеділок // Українська мала енциклопедія : 16 кн : у 8 т. / проф. Є. Онацький. — Буенос-Айрес, 1962. — Т. 5, кн. IX : Літери На — Ол. — С. 1164—1165. — 1000 екз.

 Спасылка 

 Вялікдзень ва Украіне: вытокі і сучаснасць
 У Львове па пл. Рынак працягваецца»аблівалі панядзелак"
Катэгорыя:Хрысціянства ва Украіне
У
Катэгорыя:Святы Украіны
Катэгорыя:Традыцыі Украіны