Віленская аперацыя (1919)

Віленская аперацыя — аперацыя польскай арміі па захопу Вільні падчас польска-савецкай вайны.

Яна была першай наступальнай аперацыяй на літоўска-беларускім аператыўным напрамку, якой кіраваў асабіста галоўнакамандуючы Юзаф Пілсудскі. Асноўным элементам аперацыі быў рэйд 1-й кавалерыйскай брыгады падпалкоўніка Уладзіслава Бяліны-Пражмоўскага і дзеянні 2-й пяхотнай дывізіі легіёнаў генерала Эдварда Рыдз-Сміглага. Адначасовыя атакі на Ліду, Баранавічы і Навагрудак мелі на мэце звязаць значныя сілы праціўніка і адцягнуць яго ўвагу ад галоўнага кірунку. Акрамя таго, польскія часці прыкрывалі ўдарныя групы з боку Гродна ад магчымага варожага процідзеяння нямецкіх войск, яшчэ не выведзеных па Камп’енскаму перамір’юJanusz Cisek, Konrad Paduszek, Tadeusz Rawski: Wojna polsko-sowiecka 1919—1921. Warszawa: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2010..

Між тым, Рэўваенсавет Літоўска-беларускай арміі (камандуючы А. Я. Снесароў) і штаб Літоўскай дывізіі, даведаўшыся пра паразу Заходняй дывізіі пад Лідай, не прынялі тэрміновых мер па абароне Вільні. Патрабаванне камандуючага фронтам аб падрыхтоўцы горада да групавой абароны засталося толькі на паперы. У самой Вільні сур’ёзнай сілай быў толькі адзін 153-і полкВойна и революция. Книга седьмая..

Правёўшы разведку на стыку Літоўскай і Заходняй дывізій палякі засяродзілі тут конны атрад да 2000 шабляў пад камандаваннем падпалкоўніка Бяліны-Пражмоўскага, з задачай набегу на Вільню. 17 красавіка гэты атрад быў ужо пад станцыяй Беняконі, дзе меў сутычку з бронецягніком. Атрад маскіраваўся, і каманда бронецягніка не разгадала сілы і намеры праціўніка, не паведаміўшы пра гэта ў штаб. Віленскія ваенныя ўлады таксама, відаць, не надалі сур’ёзнага значэння нападу на бронецягнік у 50 км ад ВільніВойна и революция. Книга седьмая..

Між тым, атрад Бяліны, маскіруючыся, на працягу 18 красавіка здзейсніў 60-кіламетровы прабег і да 6 гадзін раніцы 19 красавіка падышоў да станцыі Вільні з паўднёва-ўсходняга боку. Налёт на станцыю быў настолькі нечаканым, што эшалон чырвонаармейцаў быў абяззброены без усялякага супраціву. Рушыўшы са станцыі ў горад, польскія кавалерысты за некалькі гадзін занялі палову Вільні, захапіўшы два масты праз Вілію. У гэты ж дзень палякамі быў адноўлены рух цягнікоў па чыгунцы Ліда — Вільня, і першы батальён пяхоты з Ліды да поўдня гэтага дня быў перакінуты ў Вільню. Завязаліся вулічныя баі ў паўднёвай і заходняй частках горада. Акрамя рэгулярных падраздзяленняў з савецкага боку ў іх удзельнічалі камуністычныя групы, з польскага боку — мясцовыя палякіВойна и революция. Книга седьмая..

Пілсудскі здолеў хутка перакінуць моцную групоўку (2-я пяхотная дывізія легіёнаў) генерала Рыдз-Сміглага ў Вільні і дамагчыся перавагі ў сілах. Між тым, штаб савецкай Літоўскай дывізіі, які знаходзіўся ў Вільні, усталяваў сувязь з палкамі і накіраваў на Вільню 6-ы полк з раёна Майшагала, але гэты полк адмовіўся наступаць на горад. Спроба падцягнуць іншыя часці, дзякуючы неарганізаванасці, скончылася таксама няўдалаВойна и революция. Книга седьмая.. Пасля трохдзённых кровапралітных баёў палякам удалося ачысціць Вільню ад савецкіх войскаў. 21 красавіка, у дзень поўнага захопу горада, туды прыбыў сам маршал Пілсудскі, захоплена сустрэты мясцовымі палякаміJanusz Cisek, Konrad Paduszek, Tadeusz Rawski: Wojna polsko-sowiecka 1919—1921. Warszawa: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2010..

Нечаканая Віленская катастрофа ўнесла поўнае засмучэнне ў шэрагі Літоўска-Беларускага войска. Камандаванне фронту і арміі, не маючы рэзерваў, не магло нічога зрабіць, каб адабраць назад горад. Спроба стварыць кулак з 3-й брыгады 17 дывізіі з боку Мінска ні да чаго не прывялаВойна и революция. Книга седьмая..

 Крыніцы 

 Літаратура 
 Война и революция. Книга седьмая. Государственное издательство, 1929. 
 Директивы командования фронтов Красной Армии (1917—1922): Сб. док. в 4 т. Т. II. Март 1919 г.-апрель 1920 г. / Глав. архив. упр. при Совете Министров СССР, Ин-т воен. истории М-ва обороны СССР, Центр. гос. архив Советской Армии; Отв. сост. Т. Ф. Каряева. — М.: Воениздат, 1972. — 804 с.
 А. П. Грицкевич. Западный фронт РСФСР 1918—1920. Борьба между Россией и Польшей за Белоруссию. Минск, Харвест, 2010. 496 с.
 Janusz Cisek, Konrad Paduszek, Tadeusz Rawski: Wojna polsko-sowiecka 1919—1921. Warszawa: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2010.
 Adam Przybylski: Wojna polska 1918—1921. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1930. 
 Norman Davies, White Eagle, Red Star: the Polish-Soviet War, 1919-20, Pimlico, 2003, 

Катэгорыя:Бітвы ў Літве
Катэгорыя:Красавік 1919 года
Катэгорыя:Канфлікты 1919 года
Катэгорыя:Бітвы польска-савецкай вайны
Катэгорыя:Гісторыя Вільні