Сямейны капітал у Беларусі

Сямейны капітал — форма дзяржаўнай падтрымкі шматдзетных сем’яў у Беларусі. Праграма рэалізуецца з 1 студзеня 2015 года. Дапамога аказваецца пры нараджэнні трэцяга або наступнага дзіцяці ў сям’і, але не больш за адзін раз. Першапачаткова сямейны капітал мог быць выдаткаваны толькі па дасягненні дзіцем паўналецця, але з 2020 года было дазволена карыстацца ім датэрмінова.

 Увядзенне і рэфармаванне 
Згодна з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 9 снежня 2014 года № 572 «Аб дадатковых мерах дзяржаўнай падтрымкі сем’яў, якія выхоўваюць дзяцей» была ўведзена праграма сямейнага капіталу пры нараджэнні ў 2015—2019 гадах трэцяга або наступнага дзіцяці (але не больш за адзін раз) у суме 10 тысяч долараў. Грошы можна было выдаткаваць толькі па дасягненні дзіцем паўналецця. Пасля ўрад і профільныя міністэрствы прымалі нарматыўна-прававыя акты па рэалізацыі ўказа. Магчымасць адкрыцця валютных дэпазітаў для захоўвання сямейнага капіталу была абмежаваная адным банкам (дзяржаўны «Беларусбанк»). Увядзенне сямейнага капіталу часам ацэньваецца як папулісцкае мерапрыемства перад прэзідэнцкімі выбарамі 2015 года.

У 2018 годзе прэм’ер-міністр Сяргей Румас прапанаваў падоўжыць і рэфармаваць сістэму сямейнага капіталу. 18 верасня 2019 года быў прыняты ўказ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 345 «Аб сямейным капітале», якім дзеянне праграмы было распаўсюджана на 2020—2024 гады і ўнесены шэраг удакладненняў у першапачатковы ўказ (у прыватнасці, замест 10 тысяч долараў сем’ям пачалі налічваць па 22,5 тысячы беларускіх рублёў — каля 10 тысяч долараў).

 Практычная рэалізацыя 
Станам на 1 чэрвеня 2021 года агульная колькасць атрымальнікаў сямейнага капіталу склала 99 735 асобных дэпазітаў, пры гэтым штомесяц адкрывалася па 1,3 тысячы дэпазітаў. Агульная сума дэпазітаў на рахунках склала 824 млн долараў (82 399 дэпазітаў) і 393,7 мільёна рублёў (17 336 дэпазітаў). З 2020 года сямейны капітал пачаў разлічвацца ў беларускіх рублях замест долараў, а таксама была ўведзена штогадовая індэксацыя на велічыню індэкса спажывецкіх цэн за папярэдні год: у 2020 годзе яго памер склаў 22,5 тысячы беларускіх рублёў, у 2021 годзе — 23 737,5 рубля. З-за падзення курсу беларускага рубля ў 2020 годзе памер аднаго сямейнага капіталу да 1 ліпеня 2020 года ўпаў да 9300 долараў у эквіваленце (1 студзеня ён складаў 10 670 долараў), да 1 верасня — да 8600 долараў.

Доўгачасовыя дэпазіты сямейнага капіталу, якія захоўваюцца ў дзяржаўным «Беларусбанку» і кіраваныя Банкам развіцця Рэспублікі Беларусь, з’яўляюцца значнай крыніцай сродкаў для інвестыцыйных праектаў: толькі ў 2015—2016 гадах гэтыя сродкі былі выкарыстаныя для куплі трох новых самалётаў дзяржаўнай авіякампаніяй «Белавія», мадэрнізацыі дарожнай інфраструктуры і развіцця Беларускай чыгункі.

 Датэрміновае выкарыстанне 
З 1 студзеня 2020 года атрымальнікам сямейнага капіталу было дазволена траціць яго датэрмінова на асобныя патрэбы (паляпшэнне жыллёвых умоў, атрыманне адукацыі, медыцынскія паслугі ў дзяржаўных медустановах), пры ўхваленні мясцовым выканкамам і ўрачэбна-кансультацыйнай камісіяй (для медыцынскіх патрэб). За першыя шэсць месяцаў дзеяння датэрміновага выкарыстання сямейнага капіталу каля 20% сем’яў пачалі выкарыстоўваць яго датэрмінова (94% — на паляпшэнне жыллёвых умоў, па 3% — на адукацыю і медыцынскія паслугі). Часцей за ўсё магчымасцю датэрміновага выкарыстання сямейнага капіталу карысталіся ў Брэсцкай вобласці (больш чым удвая часцей, чым у Віцебскай або Магілёўскай абласцях), якая з’яўляецца самай шматдзетнай вобласцю краіны (22,5 тыс. з агульнарэспубліканскага паказчыка ў 108 тыс.). Да 1 чэрвеня 2021 года было прынята 34 568 рашэнняў аб датэрміновым выкарыстанні сродкаў сямейнага капіталу, з якіх 89% сем’яў выдаткавалі сродкі на паляпшэнне жыллёвых умоў, 5% — на адукацыйныя паслугі і 6% — на атрыманне медыцынскіх паслуг.

Вядомыя выпадкі адмоваў мясцовых выканкамаў і медычных камісій у датэрміновай выплаце сямейнага капіталу і судовых разглядаў у сувязі з адмовамі.

 Уплыў на нараджальнасць 
+Нараджальнасць у Рэспубліцы Беларусь у 2010—2020 гадах(зялёным колерам вылучаныя гады дзеяння Праграмы сямейнага капіталу)Год20102011201220132014201520162017201820192020Нарадзілася за год108 050109 147115 893117 997118 534119 028117 779102 55694 04287 60282 124Δ −1213 +1097 +6746 +2004 +537 +494 −1249 −15 223 −8514 −6440 −5478НараджальнасцьУ пераліку на 1000 чалавек.11,411,5312,2512,512,512,512,410,89,99,3Сумарны каэфіцыент нараджальнасці1,4941,5151,621,6681,6961,7241,7331,5451,4481,388
У 2016 годзе міністр працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь Марыяна Шчоткіна заявіла, што ўвядзенне сямейнага капіталу стымулявала нараджальнасць. Аднак незалежныя эксперты ацанілі яе заяву як залішне паспешлівую. У 2019 годзе падобную заяву зрабіў прэм’ер-міністр Сяргей Румас. Пры гэтым статыстыка, наадварот, фіксавала спад нараджальнасці пачынаючы з 2016 года, а па выніках 2019 года сумарны каэфіцыент нараджальнасці знізіўся да 1,388 — самага нізкага паказчыка з 1995 года, а колькасць нованароджаных стала самай нізкай з часоў заканчэння Вялікай Айчыннай вайны.

У артыкуле незалежнага даследчага цэнтра ІПМ (2019 год) адзначана, што ўвесь комплекс дзяржаўных мер па падтрымцы нараджальнасці 2000—2010-х гадоў меў абмежаваны эфект. Пры гэтым у гарадах рост колькасці народжаных другіх, трэціх і наступных дзяцей звязваецца ў першую чаргу з праграмамі актыўнага жыллёвага будаўніцтва канца 2000-х гадоў, а ў сельскай мясцовасці аналагічны прырост быў выкліканы ў першую чаргу грашовымі дапаможнікамі, якія апынуліся. «альтэрнатывай нізкааплатнай занятасці жанчын у сельскай мясцовасці і малых гарадах».

Па даных Белстата, у першыя два гады пасля ўвядзення сямейнага капіталу працягнуўся рост колькасці дзяцей, якія нарадзіліся трэцімі, чацвёртымі і далей, пасля чаго пачаўся спад іх колькасці. Пры гэтым колькасць трэціх і наступных дзяцей засталася невялікай у параўнанні з агульнай колькасцю народжаных дзяцей:
+Нарадзіліся па чарговасці нараджэння ў 2010—2019 гадах(зялёным колерам вылучаныя гады дзеяння Праграмы сямейнага капіталу і дзеці, якія падпадаюць пад праграму)Год2010201120122013201420152016201720182019першынцы56 521↘ 55 577↗ 58 661↘ 55 954↘ 54 366↘ 50 923↘ 48 529↘ 41 244↘ 36 818↘ 33 920другія39 038↗ 40 281↗ 42 979↗ 45 817↗ 46 877↗ 48 151↘ 47 027↘ 40 521↘ 37 078↘ 33 558трэція9 230↗ 9 995↗ 10 644↗ 12 331↗ 12 931↗ 14 977↗ 16 647↘ 15 114↘ 14 492↘ 14 240чацвёртыя2 034↗ 2 096↗ 2 366↗ 2 593↗ 2 970↗ 3 336↗ 3 773↗ 3 880↘ 3 749↗ 3 843пятыя768↘ 761↘ 755↗ 799↗ 841↗ 1 054↗ 1 129↗ 1 159↘ 1 156↗ 1 287шостыя і далей452↘ 437↗ 488↗ 503↗ 549↗ 587↗ 674↘ 638↗ 749↗ 754

 Крыніцы 

 Літаратура 






 Спасылкі 
 Новая схема выплат и право использовать досрочно: что нужно знать о семейном капитале , Федерация профсоюзов Беларуси
 Информация  на сайте Министерства труда и социальной защиты Республики Беларусь

Катэгорыя:Насельніцтва Беларусі
Катэгорыя:Сацыяльная палітыка
Катэгорыя:З’явіліся ў 2015 годзе