Аляксандр Гейштар

Аляксандр Гейштар (; 17 ліпеня 1916, Масква — 9 лютага 1999, Варшава) — польскі гісторык, медыевіст, прэзідэнт Польскай акадэміі навук.

 Біяграфія 
Нарадзіўся ў шляхецкай сям’і гербу «Гейштар». Бацька -- Аляксандр Гейштар, меў маёнтак у Ізбішчы. Падчас Першай сусветнай вайны сям’я пераехала ў Маскву, з 1921 года жыла ў Варшаве.

Скончыў гістарычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта (1937). Браў удзел у вераснёўскай кампаніі 1939 года як падхарунжы запасу. Падчас нацысцкай акупацыі Польшчы працаваў у Бюро інфармацыі і прапаганды галоўнага камандавання Арміі Краёвай, дзе быў адным з кіраўнікоў аддзела інфармацыі. Удзельнічаў у Варшаўскім паўстанні 1944 года. Адначасова з падпольнай дзейнасцю выкладаў у Тайным універсітэце, у 1942 годзе абараніў доктарскую дысертацыю.

З ліпеня 1945 года — ад’юнкт Дзяржаўнага інстытута гісторыі мастацтваў і інвентарызацыі помнікаў. З верасня 1945 года — ад’юнкт, з 1949 года — экстраардынарны прафесар сярэднявечнай гісторыі Польшчы і дапаможных гістарычных дысцыплін Варшаўскага ўніверсітэта. Да 1975 года быў дырэктарам Інстытута гісторыі Варшаўскага ўніверсітэта. З 1960 года — ардынарны прафесар. Чытаў лекцыі ва ўніверсітэце да канца жыцця.

У 1964 годзе Гейштар падпісаў ліст 34-х інтэлектуалаў да старшыні Савета міністраў Юзафа Цыранкевіча з заклікам да змены польскай культурнай палітыкі ў адпаведнасці з правамі, замацаванымі ў Канстытуцыі. Пасля ганенняў на «падпісантаў» з боку ўладаў ён падпісаў ліст у The Times, што ў Польшчы няма палітычных рэпрэсій і змешчана крытыка Радыё «Свабодная Еўропа» (але не было адмаўлення зместу папярэдняга ліста). У 2-й палове 1970-х гадоў удзельнічаў у дзейнасці арганізацыі апазіцыйнай інтэлектуальнай эліты Польскае незалежнае пагадненне .

Калі ў студзені 1971 года было прынята рашэнне пра аднаўленне Каралеўскага замка ў Варшаве, Гейштар стаў членам Грамадзянскага камітэта рэканструкцыі. З 1971 года — акадэмік Польскай акадэміі навук. З 1975 года — намеснік старшыні камітэта па рэканструкцыі Каралеўскага замка, быў першым дырэктарам музея Каралеўскага замка (да 1991 года). Займаўся навуковымі праблемамі гісторыі замка, першыя яго публікацыі на гэтую тэму былі ў 1950-х гадах.

З 12 снежня 1980 да 1984 і ў 1990—1992 гадах — прэзідэнт Польскай акадэміі навук. З 1986 года член Кансультатыўнай рады пры старшыні Дзяржаўнага савета Войцеху Ярузэльскім. У 1989 годзе — удзельнік Круглага стала («пляцоўкі» для дыялогу ўлады і апазіцыі), афіцыйна ў складзе ўрадавай дэлегацыі, але адначасова меў і давер прадстаўнікоў «Салідарнасці».

У 1986—1992 гадах — старшыня Варшаўскага навуковага таварыства. У 1984 годзе быў членам Грамадзянскага камітэта святкавання 40-годдзя Варшаўскага паўстання. У 1994 годзе быў адным з заснавальнікаў Пултускай акадэміі гуманітарных навук, якая ў 2002 годзе была названа яго імем.

Памёр 9 лютага 1999 года.

 Працы 
Аўтар больш за 500 публікацый, у тым ліку:

 Historia Polski (у суаўтарстве; 1947)
 Ze studiów nad genezą wypraw krzyżowych (1948)
 Zarys nauk pomocniczych historii (1948), кніга, якой карысталіся некалькі пакаленняў студэнтаў.
 Zarys dziejów pisma łacińskiego (1972)
 Zamek Królewski w Warszawie (1973)
 Mitologia Słowian (1982)
 Dzieje Mazowsza do 1526 roku (у суаўтарстве з прафесарам Хенрыкам Самсановічам)
 La Pologne et l’Europe au Moyen Age. Warszawa, P.W.N. Conférence au Centre Scientifique à¨Paris de l’Académie Polonaise des Sciences le 10 décembre 1962.
 Società e cultura nell’alto Medioevo Polacco. Ossolineum 1965. Conférence à l’Académie Polonaise des Sciences à Rome le 5 novembre 1963.

 Узнагароды і прызнанне 

 Камандорскі крыж з зоркай ордэна Адраджэння Польшчы (1993)
 Ордэн Белага Арла (1994)
 Дзяржаўная прэмія I ступені (1986)
 Ганаровы грамадзянін Варшавы (1992) і Пултуска.
 член многіх акадэмій навук і навуковых таварыстваў розных краін свету
 Ганаровы доктар Сарбоны і Ягелонскага ўніверсітэта ў Кракаве, універсітэта Адама Міцкевіча і Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта

 Крыніцы 

 Літаратура 
 Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1997. — Т. 5. — С. 136.
 Гейштар Аляксандр //  — С. 343—344.
 Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. — Мінск, 1994. — Т. 2. — С. 503.

 Спасылкі 

 Асноўныя працы

Катэгорыя:Ганаровыя дактары Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Ягелонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Даследчыкі славянскага паганства
Катэгорыя:Члены Польскага гістарычнага таварыства
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Варшавы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Афіцэры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Камандоры ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай»
Катэгорыя:Камандоры ордэна За заслугі перад ФРГ
Катэгорыя:Узнагароджаныя сярэбраным крыжам Заслугі з мячамі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатым Крыжам Заслугі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Сцяг Працы» I ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Адраджэння Польшчы
Катэгорыя:Камандоры ордэна Адраджэння Польшчы
Катэгорыя:Камандоры з зоркай ордэна Адраджэння Польшчы
Катэгорыя:Кавалеры сярэбранага знака ордэна Virtuti Militari
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Польшча)
Катэгорыя:Гісторыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта
Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу
Катэгорыя:Правадзейныя члены Польскай Акадэміі навук
Катэгорыя:Медыевісты Польшчы