Яўген Міхайлавіч Сяргееў

Яўген Міхайлавіч Сярге́еў (;  — ) — савецкі геолаг, спецыяліст у галіне грунтазнаўства, інжынернай геалогіі і аховы геалагічнай асяроддзя, доктар геолага-мінералагічных навук (1951), прафесар (1953), акадэмік Акадэміі навук СССР (1979, член-карэспандэнт 1966). Ганаровы доктар Браціслаўскага ўніверсітэта (1972), ганаровы доктар Варшаўскага ўніверсітэта (1974), замежны член-карэспандэнт Бельгійскага Каралеўскага геалагічнага навуковага таварыства (1974), член Адміністрацыйнага савета (1965—1970), адказны сакратар аргкамітэта (1970—1975) Міжнароднай асацыяцыі ўніверсітэтаў (МАУ)Персоналия Е. М. Сергеева // Інстытут геаэкалогіі імя Я. М. Сяргеева РАН. Віцэ-прэзідэнт (1972—1978), прэзідэнт (1978—1982) Міжнароднай асацыяцыі інжынернай геалогіі.

 Біяграфія 
Нарадзіўся ў Маскве. У 1929 годзе скончыў сямігадовую школу і паступіў у Маскоўскі тапаграфічны тэхнікумКалашникова Л. А. Евгений Михайлович Сергеев (1914—1997). Научное наследие учёного // Инженерная геология, выпуск 1(9), 2014.. Тэхнікум скончыў у 1932 годзе і на працягу трох гадоў па размеркаванню працаваў тэхнікам-тапографам, начальнікам тапаграфічнай партыі, старшым тапографам Далёкаўсходняга геолага-гідра-геадэзічнага трэста. У 1935 годзе Я. М. Сяргееў вярнуўся ў Маскву і колькі часу працаваў на Другой картфабрыцы НКУС. У гэтым жа годзе паступіў на геолага-глебавы факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта, які скончыў у 1940 годзе і быў пакінуты ў якасці асістэнта на кафедры грунтазнаўства. Член КПСС з 1939 года.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны (з 30 ліпеня 1941 года) малодшы лейтэнант Я. М. Сяргееў у Чырвоная Армія. Прымаў удзелу баях на Паўднёва-Заходнім, Паўднёва-Усходнім, Паўднёвым, 4-м Украінскім франтах, Сталінградскай бітве. Быў цяжка паранены, перанёс ампутацыю нагі.

Увосень 1943 года ў званні маёра вярнуўся ў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт. Вучыўся ў аспірантуры, у 1944 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Теплота смачивания грунтов», заняў пасаду дацэнта і пачаў чытаць лекцыі на кафедры грунтазнаўства. У 1952 годзе абараніў доктарскую дысертацыю «Генезис и состав грунтов как основа классификации и изучения их свойств» і ў 1953 годзе быў зацверджаны ў званні прафесара. У 1954—1989 гадах Я. М. Сяргееў на пасадзе кафедры грунтазнаўства (пазней перайменавана ў кафедру інжынернай геалогіі і аховы геалагічнага асяроддзя). У 1954—1958, 1963—1964 гадах займаў пасаду дэкана геалагічнага факультэта і старшыні яго навуковага савета. У 1964—1978 гадах прарэктар па навуковай і вучэбнай рабоце прыродазнаўчых факультэтаў, з 1969 года — першы прарэктар Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

У 1966 годзе Я. М. Сяргееў абраны членам-карэспандэнтам Акадэміі навук СССР і да 1990 года быў старшынёй Навуковага савета па інжынернай геалогіі і
гідрагеалогіі. У 1968 годзе абраны членам бюро Аддзялення геалогіі, геафізікі, геахіміі і горных навук, у 1972 годзе зацверджаны старшынёй навукова-метадычнага савета Міністэрства вышэйшай адукацыі СССР па вышэйшай геалагічнай адукацыі. У 1976—1978 гадах галоўны рэдактар выдання «Инженерная геология СССР», у 1979—1987 гадах галоўны рэдактар часопіса «Инженерная геология». У 1981—1986 гадах займаў пасаду рэктара Акадэміі народнай гаспадаркі пры Савеце Міністраў СССР. У 1993—1997 гадах уваходзіў у склад рэдакцыйнай калегіі часопіса «Геоэкология: Инженерная геология. Гидрогеология. Геокриология».

Памёр Яўген Міхайлавіч Сяргееў 27 сакавіка 1997 года. Пахаваны на Траякураўскіх могілках у Маскве.

 Навуковая і грамадская дзейнасць 
Асноўнымі напрамкамі навуковай дзейнасці Я. М. Сяргеева былі: грунтазнаўства, рэгіянальная інжынерная геалогія, ахова геалагічнай асяроддзя, тэорыя і метадалогія інжынернай геалогіі, гідрагеалогія. Распрацаваў вучэнне аб фарміраванні фізічных, фізіка-хімічных і фізіка-механічных уласцівасцяў горных парод у працэсе літагенезу, аб грунтах як шматкампанентныхь дынамічных сістэмах. Стварыў агульную інжынерна-геалагічную класіфікацыю горных парод, правёў фундаментальныя даследаванні гліністых грунтоў пры ўзаемадзеянні з інжынернымі збудаваннямі ў залежнасці ад прысутнасці ў глінах розных відаў вады. Пад яго кіраўніцтвам праведзены даследаванні па трасе Галоўнага туркменскага канала (1951—1953), у далінах рэк Об, Іртыш, Енісей, Амур (1954—1961), ва Усходняй Сібіры (1960—1963), Заходняй Сібіры (1961—1975), Нечарназёмнай зоне еўрапейскай часткі РСФСР (1976—1981). Займаўся пытаннямі гісторыі і метадалогіі інжынернай геалогіі.

Я. М. Сяргееў — стваральнік і старшыня Навуковага савета Акадэміі навук СССР па інжынернай геалогіі і грунтазнаўству пры Аддзяленні навук аб Зямлі (1966—1990), ініцыятар стварэння (сумесна з акадэмікам А. В. Сідарэнкам) Інстытута літасферы ў складзе Акадэміі навук і стварэння ў ім сектара геалогіі навакольнага асяроддзя. Па яго ініцыятыве быў створаны Інжынерна-геалагічны і геаэкалагічны навуковы цэнтр РАН, у 1996 годзе рэарганізаваны ў Інстытут геаэкалогіі РАН.

Акрамя навукова-педагагічнай дзейнасці Я. М. Сяргеейў вёў значную грамадскую і арганізатарскую працу. Быў членам Пленума Вышэйшай атэстацыйнай камісіі пры Савеце Міністраў СССР, членам і старшынёй геалагічнай секцыі Вышэйшай атэстацыйнай камісіі пры Міністэрстве вышэйшай адукацыі СССР, старшынёй і намеснікам старшыні геолага-геафізічнай секцыі Камітэта па Ленінскім і дзяржаўным прэміях СССР, старшынёй Таварыства культурных сувязяў «СССР — Іран» (1973) дэпутатам Маскоўскага гарадскога Савета народных дэпутатаў (1982—1984), членам Пленума і бюро Краснапрэсненскага (1944—1949), Ленінскага (1965—1981) і Гагарынскага (1982—1985) раённых камітэтаў КПСС горада Масквы, старшынёй камісіі па інжынернай геалогіі Масквы (1979), старшынёй камісіі па праблемах рацыянальнага выкарыстання і аховы геалагічнай асяроддзя на тэрыторыі Масквы і лесапаркавага ахоўнага пояса (1985), віцэ-прэзідэнтам (1980) Маскоўскага таварыства выпрабавальнікаў прыроды, членам бюро Міжведамаснага савета Акадэміі навук СССР па сейсмалогіі і сейсмаўстойліваму будаўніцтву (1985), членам камісіі Акадэміі навук па праграме «Международное десятилетие по уменьшению опасности стихийных бедствий» (1990—1997) і інш.

У 1941 і 1945—1948 гадах выбіраўся сакратаром партыйнага камітэта Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

 Памяць 
 Пастановай Прэзідыума Расійскай акадэміі навук № 331 ад 21 лістапада 2006 года імя Я. М. Сяргеева прысвоена Інстытуту геаэкалогіі РАН
 Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт сумесна з Інстытутам геаэкалогіі РАН праводзяць штогадовыя «Сяргееўскія чытанні».
 У гонар Я. М. Сяргеева названы мінерал сяргеевітНовые минералы. Сергеевит // Кафедра мінералогіі МДУСергеевит // Минералы и месторождения России и стран ближнего зарубежья.

 Зноскі 

 Літаратура 


 Королёв В. А., Герасимова А. С., Кривошеева З. А. Инженер-геологи Московского университета. Биографо-библиографический справочник / Под ред. В. Т. Трофимова. — М., Изд-во МГУ, 1998. — С. 138—141.



 Спасылкі 

 Летопись Московского университета
 Е. М. Сергеев Взгляд сквозь годы. Воспоминания // Инженерная геология, 2016, № 1, с. 54—63. 
 Калашникова Л. А. Евгений Михайлович Сергеев (1914—1997). Научное наследие учёного // Инженерная геология, выпуск 1(9), 2014.
 Евгений Михайлович Сергеев (1914—1997) // Федеральный Справочник
 Круподёров В. С. К 100-летию со дня рождения Е. М. Сергеева (1914—1997) // Разведка и охрана недр
 Персоналия Е. М. Сергеева // Інстытут геаэкалогіі імя Я. М. Сяргеева РАН

Катэгорыя:Геолагі СССР
Катэгорыя:Геолагі Расіі
Катэгорыя:Геолагі XX стагоддзя
Катэгорыя:Разведчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Інжынерная геалогія
Катэгорыя:Эколагі СССР
Катэгорыя:Выпускнікі МДУ
Катэгорыя:Маёры СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы