Парламенцкія выбары ў Фінляндыі (1907)

Парламенцкія выбары прайшлі ў аўтаномным Вялікім Княстве Фінляндскім 15 і 16 сакавіка 1907 года. Гэта былі першыя парламенцкія выбары, на якіх члены новага парламента Фінляндыі былі абраны шляхам , і першыя ў свеце, на якіх былі абраныя жанчыны.

 Гісторыя 

Выбары адбыліся пасля парламенцкай рэформы 1906 года, якая замяніла саслоўны , які сфармаваўся ў перыяд шведскага кіравання, на сучасны аднапалатны парламент з 200 дэпутатаў. Рэформа была ўзгоднена пасля  ў Фінляндыі ў 1905 годзе, у часе якой паўсталі патрабаванні парламенцкай рэформы, асабліва сярод сацыялістаў. Гэта супала з аналагічным развіццём сітуацыі ў Расійскай імперыі, дзе таксама адбылася , а пасля расійска-японскай вайны з’явілася новая ўстанова — .

Усе палітычныя фракцыі Фінляндыі дасягнулі згоды наконт рэформы, і першыя выбары былі прызначаныя на 1907 год. Рэформа 1906 года скончыла першы перыяд спроб русіфікацыі Вялікага Княства Фінляндскага, які пачаўся ў 1899 годзе і меў такія драматычныя эпізоды, як забойства Мікалая Бобрыкава,  Фінляндыі, у 1904 годзе.

Да выбараў 1907 года заканадаўчая ўлада ў Вялікім Княстве належала саслоўнаму сойму, старадаўняй інстытуцыі чатырох саслоўяў (знаць, духавенства, мяшчанства і сялянства), якія паходзілі з перыяду шведскага кіравання і прадстаўлялі толькі малую частку грамадзян. Да пачатку XX стагоддзя такая ўстанова даволі моцна састарэла. Новы аднапалатны парламент павінен быў складацца з 200 дэпутатаў, якія абіраліся ўсеагульным і роўным галасаваннем грамадзян, старэйшых за 24 гады. Жанчынам таксама дазвалялася галасаваць і вылучацца на выбарах; Першымі ў Еўропе гэтыя правы атрымалі фінскія жанчыны. Раней толькі Новая Зеландыя і Паўднёвая Аўстралія ўхвалілі ўсеагульнае выбарчае права для жанчын, а Фінляндыя была другой краінай, якая дала жанчынам права балатавацца ў якасці кандыдатаў.

 Электаральная сістэма 
Сістэма галасавання была распрацавана такім чынам, каб дазволіць выбаршчыкам выбіраць паміж простым галасаваннем па спісе і выказваннем больш канкрэтных пераваг. Выбаршчык мог прагаласаваць за партыйны спіс кандыдатаў, пазначыўшы яго чырвонай лініяй. У якасці альтэрнатывы выбаршчык мог ранжыраваць да трох прозвішчаў сярод кандыдатаў у адным спісе ў парадку перавагі. Акрамя таго, выбаршчык мог прагаласаваць за не больш чым трох асоб, якія не ўваходзілі ў спісы, упісаўшы іх імёны.  быў выкарыстаны для размеркавання месцаў пасля таго, як галасаванне па спісе, галасаванне па перавагах і галасаванне па-за спісам былі аб’яднаны ў адпаведнасці з даволі складанай працэдурай.

 Кампанія 

 быў важнай праблемай у фінскай палітыцы канца XIX і пачатку XX стагоддзя. Такім чынам, першыя палітычныя партыі Фінляндыі, Фінская партыя і Шведская партыя, нарадзіліся адпаведна вакол ідэй  і . Ліберальная партыя была заснавана, але неўзабаве распушчана. Пазней фінская партыя раскалолася на прыхільнікаў «старых фінаў» і «маладых фінаў», якія заснавалі ўласную партыю. Яшчэ больш важнай падзеяй стала заснаванне Сацыялістычнай партыі ў 1899 годзе. Першапачаткова названая Фінскай працоўнай партыяй, яна прыняла назву Сацыял-дэмакратычная партыя Фінляндыі ў 1903 годзе і шукала падтрымкі гарадскога рабочага класа і сельскага беззямельнага насельніцтва. Усеагульнае выбарчае права было, натуральна, вельмі важным для гэтых груп, бо яны не мелі палітычнай улады ў саслоўным сойме. У 1906 годзе быў заснаваны Аграрны саюз, які прадстаўляў інтарэсы сялян, і ў тым жа годзе Шведская партыя прыняла сваю цяперашнюю назву — Шведская народная партыя. Тэмы перадвыбарчай кампаніі закраналі, напрыклад, сацыяльныя тэмы і стаўленне партый да спроб русіфікацыі.

 Вынікі 
Вынікі першых у гісторыі Фінляндыі парламенцкіх выбараў сталі для традыцыйных партый пэўным сюрпрызам; сацыял-дэмакраты аказаліся бясспрэчнымі пераможцамі, атрымаўшы 80 з 200 месцаў, што зрабіла іх самай вялікай фракцыяй у парламенце. З правых або правацэнтрысцкіх партый найбольшую колькасць месцаў атрымала Фінская партыя — 59, за ёй ідуць Маладыя фіны — 26 і Шведская народная партыя — 24. Аграрны саюз атрымаў толькі дзевяць месцаў, але ў наступныя гады яго падтрымка хутка расла.

У выніку выбараў прадстаўнікі працоўных і беззямельных сялян (сацыял-дэмакраты) сталі самай вялікай групай у парламенце, у той час як раней яны наогул не мелі палітычнага прадстаўніцтва ў заканадаўчых органах.

Жанчыны таксама атрымалі прадстаўніцтва; Абраныя 19 жанчын-дэпутатак. Яны сталі першымі жанчынамі-дэпутаткамі ў свеце. Сярод іх , , , , , , , , , , , , , , , ,  і . Многія чакалі большага. Мала жанчын разумелі, што жанчыны Фінляндыі павінны скарыстацца гэтай магчымасцю, таму патрабаваліся арганізацыя і адукацыя. Новаабраныя дэпутаткі парламента Люцына Хагман і  разам з , Альдыт Хулцін, , Элінор Інгман-Івала,  і Вольгай Эстэрберг заснавалі першае аддзяленне  ў Хельсінкі.

 Наступствы 
Радасць сацыял-дэмакратаў ад перамогі аказалася нядоўгай. Другі перыяд русіфікацыі ў Вялікім Княстве Фінляндскім пачаўся ў наступным годзе, і расійскі імператар неаднаразова распускаў парламент Фінляндыі ў 1908—1917 гадах. Падчас Першай сусветнай вайны парламент доўга не збіраўся. Такім чынам, сацыял-дэмакраты не змаглі правесці большасць жаданых рэформаў у апошнія гады перыяду аўтаноміі Фінляндыі, нягледзячы на тое, што змаглі захаваць сваю пазіцыю найбуйнейшай партыі на ўсіх выбарах гэтага перыяду. У выніку многія прыхільнікі сацыялістаў страцілі свае першапачаткова вялікія надзеі на парламент, абраны ўсеагульным галасаваннем. Гэта, у сваю чаргу, быў адзін з фактараў, які прывёў да грамадзянскай вайны ў Фінляндыі ў 1918 годзе.

Стагоддзе першага парламента Фінляндыі было выбрана ў якасці асноўнага матыву для памятнай манеты высокага кошту, адчаканенай у 2006 годзе, наміналам 2 еўра «100-годдзе парламента Фінляндыі». На аверсе намаляваны сілуэт рук жанчыны і мужчыны, і пад рукамі бюлетэні ўкідваюцца ў скрыню для галасавання. На адваротным баку ў цэнтральнай частцы адлюстраваны два стылізаваныя твары — мужчынскі і жаночы, падзеленыя тонкай выгнутай лініяй. Яны сімвалізуюць гендэрную роўнасць.

Катэгорыя:Выбары ў Фінляндыі
Катэгорыя:Выбары 1907 года
Катэгорыя:Сакавік 1907 года