Manduca sexta

Manduca sexta — від матылёў род  з сямейства . Шырока распаўсюджаны ад трапічных рэгіёнаў Паўднёвая Амерыка да паўночных раёнаў ЗША (Масачусетс), лічыцца шкоднікам тытунёвых плантацый, лёгка размнажаецца ў няволі і выкарыстоўваецца ў даследаваннях як мадэльны арганізм.

 Сінонімы 

 Sphinx sexta Linnaeus, 1763
 Protoparce sexta
 Phlegethontius sexta
 Sphinx carolina Linnaeus, 1764
 Manduca carolina
 Phlegethontius carolina
 Protoparce carolina
 Macrosila carolina
 Protoparce jamaicensis Butler, 1876
 Sphinx lycopersici Boisduval, [1875]
 Sphinx nicotianae Boisduval, [1875]
 Sphinx paphus Cramer, 1779
 Protoparce griseata Butler, 1875
 Protoparce leucoptera Rothschild and Jordan, 1903
 Protoparce sexta luciae Gehlen, 1928
 Protoparce sexta peruviana Bryk, 1953
 Sphinx caestri Blanchard, 1854
 Sphinx eurylochus Philippi, 1860
 Sphinx tabaci Boisduval, [1875]
 Protoparce sexta saliensis Kernbach, 1964

 Падвіды і арэал 

 Manduca sexta sexta (ад Масачусетса на поўначы праз ЗША, Мексіка і Цэнтральную Амерыку да Аргенціна на поўдні.)
 Manduca sexta caestri (Blanchard, 1854) (Чылі)
 Manduca sexta jamaicensis (Butler, 1875) (Ямайка, Дамініканская Рэспубліка, Сэнт-Люсія, Гвадэлупа, Антыльскія астравы)
 Manduca sexta leucoptera (Rothschild & Jordan, 1903) (Галапагоскія астравы)
 Manduca sexta paphus (Cramer, 1779) (Сурынам, Венесуэла, Бразілія, Аргенціна, Балівія)
 Manduca sexta saliensis (Kernbach, 1964) (Аргенціна)


 Біялогія 
міні|250px|Вусень
Жыццёвы цыкл доўжыцца ад 30 да 50 дзён. Такі кароткі перыяд дазваляе ў большасці раёнаў развіцца двум пакаленням, а ва Фларыдзе нават тром і чатыром пакаленням за год.

 Яйцы 
Яйцы маюць сферычную форму, дасягаюць 1 мм у дыяметры, празрыстыя, зелянявага колеру. Як правіла, яйцы адкладаюцца самкай на ніжні бок лісця кармавых раслін вусеня, рэдка могуць адкладаць на верхні бок. Вусені вылупляюцца на 2-4 дзень пасля кладкі.

 Вусень 
Вусені апошняга ўзросту дасягаюць да 70 мм у даўжыню. Харчуюцца на раслінах сямейства Паслёнавыя, як правіла, на тытуні, тамаце, бульбе і відах роду дурнап’яну. Звычайна вусень праходзіць 5 узростаў, але пры бедным харчаванні колькасць узростаў можа павялічвацца. Акукляецца ў глебе.

Натуральным біялагічным кантролем размнажэння матыля з’яўляюцца паразітычная аса сямейства  , якая адкладае яйцы ў цела вусеня, дзе развіваюцца лічынкі асы. Заражаныя вусени могуць быць пакрытыя множнымі шаўковымі коканамі гэтай паразітычнай асы, якія часта памылкова прымаюць за буйныя яйцы.

 Кукалка 
Стадыя кукалкі доўжыцца каля 18 дзён (пры 17-гадзінным светлавым дне і 27 °C). Пры скарочаным светлавым дне куколка ўпадае ў дыяпаўзу, якая можа працягвацца некалькі месяцаў.

 Імага 
Імага мае спецыфічны ўзор на брушку, які складаецца з шасці пар жаўтлява-чырвоных квадратаў.

 Мадэльны арганізм 
Бражнік выкарыстоўваецца падобна  у якасці мадэльнага арганізма дзякуючы свайму адносна вялікаму памеру і прастаце ўтрымання. Асабліва шырока выкарыстоўваецца ў нейрабіялогіі, паколькі нервовую сістэму гэтага віду лёгка вывучаць і ён мае кароткі жыццёвы цыкл. Вусені гэтага віду лёгка паддаюцца ўскрыццю, а таксама ў іх хірургічна лёгка адлучаюцца асобныя органы.

Матылі разводзяцца альбо на раслінах тытуню і роднасных яму таматах, альбо на штучнай ежы, заснаванай на пшаніцы. Развядзенне простае, неабходны 14-гадзінны светлавы дзень для прадухілення дыяпаўзы.

Яйцы прамываюцца 1-5 мін у дэзінфекцыйных растворы і размяшчаюцца на раслінах ці харчовых кубіках. Вылупленне і хуткасць развіцця залежыць ад тэмпературы. Калі надыходзіць момант акуклення, вусені змяняюць паводзіны і пачынаюць шукаць падыходнае сховішча. Для гэтага выкарыстоўваюцца дошкі з просверленными адтулінамі. Вусені змяшчаюцца ў адтуліны і зачыняюцца коркамі. Пасля акуклення кукалкі змяшчаюць у спецыяльныя камеры. Туды ж змяшчаюць падсалоджаную ваду і лісце тытуню (або роднаснай расліны) для адкладвання самкай яец пасля апладнення.

Пры вырошчванні на штучнай ежы, у якой адсутнічае жоўты пігмент ксантафіл, неабходны для зялёнай афарбоўкі матыля, бражнікі выводзяцца з блакітнаватым адценнем. На некаторых відах штучнага харчавання могуць быць яшчэ бялейшымі, да бледна-блакітнага. Калі ў ежы адсутнічаюць  і караціноіды, неабходныя для зрокавага пігмента, матылі могуць мець слабы зрок.

 Спасылкі 

 Manduca sexta: апісанне на сайце Універсітэта штата Каларада
 Nuisance Parasitic Wasps at Ohio State University Extension
 Manduca sexta на сайце Butterflies and Moths of North America
 Manduca sexta на сайце Універсітэта Фларыды

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1763 годзе
Катэгорыя:Бражнікі