Псеўдакапуляцыя

Псеўдакапуляцыя — імітацыя працэсу спаравання паміж самцом некаторых насякомых, прыцягнутага кветкамі шэрагу раслін (некаторыя архідэі), і структурамі, якія нагадваюць «самку», што ўтвараюцца гэтымі кветкаміАнгло-русский толковый словарь генетических терминов". Арефьев В. А., Лисовенко Л. А., Москва: Изд-во ВНИРО, 1995van der Pijl, L., Dodson, C. H. (1966) Orchid Flowers; Their Pollination and Evolution. Coral Gables, FL: Univ. Miami Press. Дадзенае з’ява часта разглядаюць у якасці прыкладу высокаспецыялізаванай энтамафіліі.

Кветкі архідэй роду Borg-Karlson A.-K. 1990 Chemical and ethological studies of pollination in the genus Ophrys (Orchidaceae). Phytochemistry 29: 1359—1387 (напрыклад, , ) імітуюць знешні выгляд і пах неаплодненых самак адзіночных пчол з роду , прыцягваючы ў якасці апыляльнікаў самцоў гэтых насякомыхStokl, J., P. M. Schluter, T. F. Stuessy, H. F. Paulus, R. Fraberger, D. Erdmann, C. Schulz et al. 2009. Speciation in sexually deceptive orchids: pollinator-driven selection maintains discrete odour phenotypes in hybridizing species. Biological Journal of the Linnean Society 98:439-451. Кветкі валодаюць дэталямі, якія адзначаюць відавую і палавую прыналежнасць — т. зв. візуальныя атрактанты, якія служаць для самцоў сігналам да пачатку заляцання. Таксама, каб самец не распазнаў падман да таго, як паспее апыліць кветку, на пялёстках звычайна маюцца асаблівыя вырасты і варсінкі, якія забяспечваюць імітацыю тактыльнага кантакту з целам самкі. Пах і форма гэтых кветак ўзбуджаюць палавыя інстынкты самцоў. Сядаючы на кветкі, яны вырабляюць на іх тыя ж рухі, як і пры сапраўдным сукуплення. Пакідаючы кветку, самец-апыляльнік нясе на галоўцы палінарый, пакідаючы яго на лычыку песціка іншага кветкі і ажыццяўляючы, такім чынам, . Пасля наведвання некалькіх кветак самцы ў далейшым ігнаруюць офрысы, і толькі 10 % з іх зноў садзяцца на іх кветкіIllustrated Encyclopedia of Orchids. ISBN 0-88192-267-6.. У 2009 годзе было даказана, што офрысы вылучаюць аламоныAyasse, M. 2007. Chemical mimicry in sexually deceptive orchids of the genus Ophrys. Phyton- Annales Rei Botanicae 46:221-223. — асаблівую сумесь арганічных хімічных злучэнняў алкенаў і алканаў, якая імітуе пах ферамонаў самак насякомых, чым непасрэдна прыцягваюць самцоўSchluter, P. M., P. M. Ruas, G. Kohl, C. F. Ruas, T. F. Stuessy, and H. F. Paulus. 2009. Genetic patterns and pollination in Ophrys iricolor and O-mesaritica (Orchidaceae): sympatric evolution by pollinator shift. Botanical Journal of the Linnean Society 159:583-598.. Ферамоны, як правіла, з’яўляюцца відаспецыфічнымі для кожнага віду насякомых. Дзякуючы гэтай спецыфічнасці архідэі, якія пераймаюць паху самак таго ці іншага віду апыляльнікаў, забяспечваюць рэпрадуктыўную ізаляцыю ад блізкіх відаў архідэйShuqing Xu, Philipp M. Schluter, Giovanni Scopece, Hendrik Breitkopf, Karin Gross, Salvatore Cozzolino, Florian P. Schiest. Floral isolation is the main reproductive barrier among closely related sexually deceptive orchids // Evolution. Advance online publication 9 June 2011.Nicolas J. Vereecken, Salvatore Cozzolino, Florian P. Schiestl. Hybrid floral scent novelty drives pollinator shift in sexually deceptive orchids // BMC Evolutionary Biology. 2010. V. 10. P. 103.. У кветках гэтых архідэй адсутнічае нектар, які мог бы быць атрагентам для патэнцыйных апыляльнікаў.

Іншая група архідэй, кветкі якіх апыляюцца шляхам псеўдакапуляцыі самцамі насякомых, распаўсюджаная ў Аўстраліі. Тут растуць прадстаўнікі дзевяці розных родаў, якія маюць падобныя прыстасаванніИ. Г. Мещерский — Причуды паразитизма, «Биология», № 34/1996. Прыкладам служыць ўзаемаадносіны архідэі  і асы Jones, D. (2006). A Complete Guide to Native Orchids of Australia including the Island Territories. New Holland Publishers (Australia), Sydney..

Псеўдакапуляцыя выяўленая ў мурашак роду . Самец  (у якіх адсутнічае характэрная для мурашак антыбіятычная метаплеўральная залоза) такім чынам апыляюць архідэю {{bt-bellat||Leporella fimbriata}}Peakall, R. (1989). The unique pollination of Leporella fimbriata (Orchidaceae) by pseudocopulating winged male ants Myrmecia urens (Formicidae).  — Plant Systematics and Evolution 167, 137—148..

 Літаратура 

 Ayasse, M. 2007. Chemical mimicry in sexually deceptive orchids of the genus Ophrys. Phyton- Annales Rei Botanicae 46:221-223.
 Schiestl, F. P., and S. Cozzolino. 2008. Evolution of sexual mimicry in the orchid subtribe orchidinae: the role of preadaptations in the attraction of male bees as pollinators. Bmc Evolutionary Biology 8.
 Schluter, P. M., P. M. Ruas, G. Kohl, C. F. Ruas, T. F. Stuessy, and H. F. Paulus. 2009. Genetic patterns and pollination in Ophrys iricolor and O-mesaritica (Orchidaceae): sympatric evolution by pollinator shift. Botanical Journal of the Linnean Society 159:583-598.
 Vereecken, N. J., and F. P. Schiestl. 2008. The evolution of imperfect floral mimicry. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 105:7484-7488.

Катэгорыя:Архідныя
Катэгорыя:Апыленне
Катэгорыя:Мімікрыя
Катэгорыя:Экалогія насякомых