Сонечнае зацьменне на Месяцы

справа|міні|350x350пкс| Мадэляванне пачатку і канца месяцовага зацьмення 28 жніўня 2007 г., назіранне з цэнтра Месяца.Earth would be at new phase completely dark, except for sunlight refracted through Earth’s atmosphere, visible as a reddish ring of light.
Сонечныя зацьменні на Месяцы ўзнікаюць, калі планета Зямля праходзіць перад Сонцам і блакуе яго святло. Назіральнікі на Зямлі адчуваюць месяцовае зацьменне падчас сонечнага зацьмення на Месяцы.

Гэтыя сонечныя зацьменні бачныя толькі ў блізкім баку і меншых частках далёкага боку, дзе Зямля бачная падчас лібрацый, гэтыя вобласці Месяца складаюць бачную частку Месяца. Зацьменні назіраюцца падчас усходу і заходу Месяца і распаўсюджваюцца на самыя аддаленыя вобласці блізкага боку, але ў асноўным не ў палярных раёнах Месяца. Пакуль Месяц круціцца вакол Зямлі, Зямля круціцца адзін раз амаль за 24 гадзіны, але яе становішча на небе знаходзіцца толькі ў адным становішчы, бо яно ніколі не мяняецца. Гэта адрозніваецца ад некаторых іншых спадарожнікаў або спадарожнікаў, якія круцяцца вакол іншых планет або карлікавых планет і некалькіх астэроідаў, нават у Сонечнай сістэме . Яны, аднак, вельмі рэдкія ў знешняй частцы Сонечнай сістэмы.

Апошнім сонечным зацьменнем на Месяцы было поўнае зацьменне 8 лістапада 2022 г., калі ўвесь блізкі бок і малюсенькае атачэнне далёкага боку бачылі цалкам. Наступнае поўнае зацьменне адбудзецца толькі ў сакавіку 2025 года.

 Даўжыня 
справа|міні|350x350пкс|Мадэляванне Месяца ўвайшоў у цень Зямлі, стварыўшы поўнае месяцовае зацьменне 27 верасня 2015 г.
У адрозненне ад Зямлі, якая бачыць сваё зацьменне да дзвюх з паловай гадзін, самае доўгае зацьменне, якое можна назіраць у адной вобласці на Месяцы, доўжыцца да пяці з паловай гадзін. Некаторыя працяглыя зацьменні на Месяцы, аднак, звычайна доўжацца каля пяці гадзін у адной вобласці, пры гэтым цень Зямлі датыкаецца з Месяцам на працягу максімум шасці гадзін.

Некаторыя зацьменні працягваюцца, калі Зямля знаходзіцца крыху бліжэй да Месяца. Падчас такіх зацьменняў Месяц бачны на Зямлі з бачным дыяметрам, большым, чым дыяметр Сонца. Між тым, некаторыя зацьменні карацейшыя, калі Зямля знаходзіцца крыху далей ад Месяца. На Зямлі бачны Месяц з бачным дыяметрам, меншым, чым у Сонца.

У адрозненне ад Зямлі, дзе яе зацьменні пачынаюцца і заканчваюцца ў іншым месцы, усе сонечныя зацьменні Месяца пачынаюцца ў самых заходніх частках блізкага боку і заканчваюцца ў самых усходніх частках блізкага боку.

Сонечныя зацьменні, якія пачынаюцца паблізу і ўнутры палярных абласцей, заўсёды з’яўляюцца частковымі, у той час як сонечныя зацьменні, якія пачынаюцца на экватары або ў межах экватара, заўсёды поўныя.

 Паўценевая цень 
У яго зацьменні паўцень не з’яўляецца, пакуль ён не зацямніцца прыкладна на 25-30 %. Становіцца крыху цямней, калі Зямля закрывае сонечнае святло, пакуль яно не дасягне поўнага зацьмення.

У некаторых зацьменнях яго паўценевы цень пакрывае ўсю паверхню, у той час як цэнтр зямнога ценю прапускае частку Месяца, у той час як кожная частка блізкага боку бачыць частковае зацьменне. Гэтыя зацьменні вельмі рэдкія  . Апошнім стагоддзем, якое не ўсе часткі блізкага боку і прылеглыя часткі далёкага боку бачылі толькі часткова, было 18 стагоддзе. На Зямлі яны бачныя як поўныя паўценевыя зацьменні .

Месяц праходзіць вузкі шлях у паўцені і за яе межамі. Гэта можа адбывацца на паўночнай або паўднёвай ускраінах Зямлі.

Гэтыя зацьменні могуць доўжыцца да чатырох з паловай гадзін без таго, каб якая-небудзь частка Месяца, у прыватнасці, на яго полюсах, дасягнула поўнасці.

 Цэнтр цені Зямлі 
У адрозненне ад Зямлі, якая атрымлівае найменшую частку, знаходзячыся ў цэнтры месяцовага ценю падчас поўнага сонечнага зацьмення, падчас поўнага зацьмення на Месяцы цэнтр зямной цені ахоплівае ўвесь блізкі бок Месяца і захоўваецца значна даўжэй, чым на Зямлі., да 1,8 гадзін. У некаторых поўных частковых зацьменняў не больш за палову або частку Месяца знаходзіцца ў цэнтры цені Зямлі.

У адрозненне ад Зямлі, цень якой здаецца чорным, паколькі Месяц не мае атмасферы, паверхня выглядае не проста чорнай, але чырвона-карычневай, паводле шкалы Данжона . Гэта таму, што адзінае даступнае сонечнае святло праламляецца праз зямную атмасферу на краях Зямлі, утвараючы атмасфернае кольца .

 Тэмпературы на працягу доўгага тотал 
міні|375x375пкс| Выява Месяца ў сярэднім інфрачырвоным дыяпазоне была зроблена падчас месяцовага зацьмення ў верасні 1996 года прыборам SPIRIT-III на борце арбітальнага спадарожніка Midcourse Space Experiment (MSX). На Месяцы яны бачныя як сонечныя зацьменні. На гэтых даўжынях хваль MSX змагла ахарактарызаваць цеплавое (цеплавое) размеркаванне паверхні Месяца падчас зацьмення. Самыя светлыя вобласці — самыя цёплыя, а самыя цёмныя — самыя прахалодныя. Вядомы кратэр Тыха — яркі аб’ект на поўдзень ад цэнтра. Шматлікія іншыя кратэры таксама бачныя як яркія плямы, што паказвае на тое, што іх тэмпература вышэй, чым у навакольнай цёмнай кабыле.
Падчас доўгіх поўных зацьменняў тэмпература паніжаецца на Месяцы, але не ў многіх яго морах. Аднак у некаторых раёнах тэмпература захоўваецца высокай. Асабліва гэта тычыцца Oceanus Procellarum і Mare Tranquillitatis, а таксама сярэдніх і буйных кратэраў, асабліва з базальтавым падлогай і ў асноўным у сярэдняй частцы Месяца, некаторых маладых кратэраў і некалькіх далёкіх буйных кратэраў, асабліва Tycho (размешчаны на 43,31° пд. ш.) . Некаторыя кратэры крыху халаднейшыя, але такія ж цёплыя, як і паверхня, і цяплейшыя, чым вобласці па-за басейнамі, такія як Капернік і Лангрэн .

 Частковыя зацьменні 
На Месяцы, калі ёсць частковае зацьменне, частка Месяца мае частковае зацьменне, альбо паўночнае, альбо паўднёвае. Адным з прыкладаў гэтага з’яўляецца калі палова Сонца зачынена, поўнач або поўдзень. У некаторых частковых зацьменнях, калі цэнтр цені Зямлі не трапляе ў Месяц, адно паўшар’е можа мець частковае зацьменне, а другое — не. У некаторых зацьменнях, калі цэнтр цені Зямлі закрывае частку або большую частку, адна частка мае поўнае зацьменне, а другая частка мае частковае зацьменне. Частковыя і поўныя зацьменні разам з простымі частковымі доўжацца каля шасці гадзін без поўнага зацьмення ва ўсіх частках блізкага боку і ў вельмі невялікай частцы далёкага боку побач з блізкім бокам. Асобныя частковыя і поўныя зацьменні паміж частковымі зацьменнямі могуць доўжыцца да 3,5 гадзін.

 Па яго краях блізкага борта і яго невялікіх ваколіц 
На краях блізкага боку і невялікай навакольнай частцы цвёрдага боку, дзе Зямля ў асноўным бачная напалову або часткова, на захадзе, некаторыя сонечныя зацьменні пачынаюцца з усходам сонца, а Сонца відаць пасля ўзыходу сонца. У адных зацьменнях Сонца бачна часткова, у іншых — часткова. На ўсходзе некаторыя сонечныя зацьменні заканчваюцца на заходзе, і Сонца бачна перад заходам. У іншыя зацьменні Сонца бачна часткова.

Ён таксама сустракаецца ў некалькіх палярных раёнах. У гэтай частцы Месяца Зямля бачная ў вышынных раёнах кратэраў, пагоркаў і гор, а таксама ў некаторых раёнах, такіх як месяцовыя мора (таксама вядомыя як раўніны). У некаторых раёнах ён бачны ў глыбокіх кратэрах і большасці навакольных ніжніх раёнаў. У сярэдніх частках Зямля ніколі не бачная, і яе зацьменні ніколі не бачныя, бо кратэр і яго горы, у тым ліку кратэрныя, закрываюць агляд. У раёнах каля сямі-васьмі градусаў каля далёкага боку частка зямнога агляду зачынена. У некаторых зацьменнях гэта з’ява пачынаецца неўзабаве пасля ўзыходу сонца на захадзе і заканчваецца незадоўга да заходу сонца на ўсходзе. У гэтым месцы яны бачныя на вялікіх і на сярэдніх вышынях.

На самых аддаленых участках далёкага боку ў межах блізкага боку бачная частка Зямлі, але толькі ў самых высокіх частках.

 Выключэнне на адной частцы Месяца 
Прыблізна дзевяноста адзін працэнт далёкага боку ніколі не адчувае сонечных зацьменняў, паколькі Зямля там ніколі не бачная, таму што мяжа агляду планеты падчас лібрацый складае каля васьмі градусаў у блізкім баку. 

Зацьменні звычайна не бачныя на ўскраінах блізкага боку, у далёкім баку або ў ніжняй і большай частцы сярэдняй частак. Вакол яго, у ніжніх частках яго не відаць. У гэтым месцы і вакол яго зацьменні ніколі не відаць у большасці лагчын кратэраў або ў некаторых з самых нізкіх частак некаторых лагчын кратэраў. Зацьменні ніколі не назіраюцца ў паглыбленнях кратэраў у палярных рэгіёнах, дзе ніколі не свеціць сонца. Паміж 75-й і 80-й паралелямі на поўнач ці поўдзень зацьменні ніколі не назіраюцца ў большасці паглыбленняў кратэраў, такіх як сярэдзіна і, асабліва, самая ніжняя частка.

 Гісторыя 
У ранняй гісторыі месяца, прыкладна праз 4,3 мільярда гадоў, калі ўтварыўся Месяц, ён набліжаўся да Зямлі. Сукупнасць яго зацьменняў працягвалася даўжэй цяперашніх. Мільёны гадоў праз поўнае зацьменне скарацілася, а частковая частка зацьмення расла. Прыкладна ў гэты час зацьменні былі больш частымі. Праз дзесяткі мільёнаў гадоў колькасць зацьменняў стала меншай, бо месяцовая арбіта павольна аддалялася ад Зямлі. Погляд на Сонца, нават на яго храмасферу, быў закрыты Зямлёй. Каля сотняў мільёнаў гадоў таму Зямля заблакіравала ўсю храмасферу Сонца; цалкам быў крыху даўжэй, чым частковая частка. У той жа час частковых зацьменняў на Месяцы стала больш. Калі Месяц штогод аддаляецца прыблізна на 3,8 сантыметра  , поўная даўжыня зацьмення павольна скарачаецца, а частковая частка павольна даўжэе.

 Серыял сарос 
Серыя сонечных саросаў Месяца эквівалентная серыі месяцовых саросаў Зямлі.

 У масавай культуры 
На ўпакоўцы цыгарэт Wills адна з тытунёвых картак, упершыню выпушчаных у 1928 годзе на працягу некалькіх гадоў, паказвае сонечнае зацьменне на Месяцы і паказвае атмасфернае кольца. Гэта лічыцца першым адлюстраваннем сонечнага зацьмення на Месяцы.

 Гл. таксама 
 Месяцовае зацьменне
 Луска Данжона
 Сонечныя зацьменні на Марсе
 Сонечныя зацьменні на Юпітэры
 Сонечныя зацьменні на Нептуне
 Сонечныя зацьменні на Сатурне
 Сонечныя зацьменні на Уране

 Крыніцы 

 Спасылкі 
 KAGUYA (SELENE) паспяхова здымае рухомыя выявы Зямлі падчас паўценявага месяцовага зацьмення з дапамогай HDTV.  СЕЛЕНА

 Звязаныя артыкулы 
  — the first card displaying the solar eclipse on the Moon
  — on the Moon’s hotspots in the Earth-facing hemisphere during solar eclipses (lunar eclipses on Earth)

 NASA Astronomy Picture of the Day: A Solar Eclipse from the Moon (7 April 2014)

Катэгорыя:Месяц
Месяц