Урбан Баніфацевіч Крупскі

Урбан Баніфацевіч Крупскі (, ; , Навасёлкі, Ігуменскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — , Мінск, Мінская губерня, Расійская імперыя) — беларускі палітычны, культурны і гаспадарчы дзеяч Расійскай імперыі, дваранін-землеўласнік. Удзельнік беларускай народніцкай групы «Гоман» (1884), член (1899—1915) рады Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі, старшыня (1909—1915) Мінскага таварыства ўзаемнага крэдыту, гласны (1912—1914) Мінскага павятовага земскага сходу, віцэ-старшыня мінскага аддзела Усерасійскага саюза вінакурнікаў, скарбнік і член рады Мінскага таварыства «Ognisko», член нагляднай рады Польскага таварыства «Асвета» ў Мінску, член мінскага гімнастычнага таварыства «Sokół». Належаў да ліберальна-кансерватыўнай плыні руху «краёўцаў»Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 345.. Сузаснавальнік Мінскага таварыства аматараў прыродазнаўства, этнаграфіі і археалогіі (1912) і Мінскага гарадскога музея (1912) — асновы сучаснага Нацыянальнага гістарычнага музея БеларусіРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 344..

 Паходжанне і бацькі 
Належаў да сярэднезаможнага каталіцкага шляхецкага (дваранскага) роду Крупскіх гербу «Корчак». Нарадзіўся 15 ліпеня (новага стылю) 1863 г. у фамільным маёнтку НавасёлкіРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 341. (Ігуменскі павет Мінскай губерні) у сям’і сярэднезаможнага беларускага двараніна-католіка Баніфацыя Урбанавіча Крупскага (1822—1903) і яго жонкі Стэфаніі Фларыянаўны Свіды (1841—1896) і пазней быў хрышчаны ў каталіцтваРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 341..

 Маленства і юнацтва 
Урбан Баніфацевіч Крупскі нарадзіўся ў час, калі яго бацька валодаў значнымі маёнткамі Навасёлкі і Мар’іна Горка ў Ігуменскім павеце і маёнткам Мяцявічы ў Слуцкім павеце Мінскай губерні, быў міравым пасрэднікам Ігуменскага павета і ўдзельнікам Студзеньскага паўстання (1863—1864)Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 341.. З пачаткам паўстання Баніфацый Крупскі заняў пасаду паўстанчага камісара Ігуменскага павета, пазней быў арыштаваны расійскімі ўладамі і з 2 мая 1863 г. знаходзіўся пад следствам у мінскай турме. Маці Стэфанія Крупская прынесла немаўля Урбана прама ў вязніцу ў Мінску, каб бацька-арыштант змог пабачыць свайго маленькага сынаРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 341..

Баніфацый Крупскі быў прысуджаны расійскай уладай да пазбаўлення правоў дваранскага саслоўя, канфіскацыі маёнткаў Навасёлкі і Мар’іна Горка і высылкі на катаргу на 8 гадоў у СібірРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 341.. За Баніфацыем Крупскім адправілася ў Сібір па сваёй волі яго жонка Стэфанія, пакінуўшы дома ў Мінскай губерні сваіх дваіх малых дзяцей (у тым ліку Урбана)Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 341.. У сібірскім Усолле ў сям’і Крупскіх нарадзіліся яшчэ дзве дачкіРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 341..

Над дзецьмі Крупскіх у Мінскай губерні апеку ўзяла сястра Баніфацыя — Леакадзія Урбанаўна Арачэўская, у якой у маёнтку Васільчыцы (Слуцкі павет) Урбан Крупскі правёў свае першыя 10 гадоў жыццяРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 341..

У жніўні 1874 г. Баніфацый Крупскі ад расійскай улады атрымаў дазвол вярнуцца дамоў: спачатку з жонкай Стэфаніяй паехаў у Варшаву, а пазней пераехаў у Мінскую губерню, у 1876—1880 гг. жыў у маёнтку Мяцявічы Слуцкага павета, які належаў яго сёстрамРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 341.. Бацькі добра пазналі свайго сына Урбана Крупскага толькі пасля вяртання з сібірскай катаргі і пераезду ў Мяцявічы (Слуцкі павет)Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 341.. Баніфацый Крупскі гаспадараваў у Мяцявічах і ў 1883 г. стаў членам Мінскага таварыства сельскай гаспадаркіРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 341..

 Адукацыя і ўдзел у беларускай народніцкай групе «Гоман» 
Урбан Крупскі скончыў гімназію у СлуцкуРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 341..

150px|міні|Часопіс «Гоман» (1884)
У 1882 годзеАлександровіч, С. Яны выдавалі «Гоман» / С. Александровіч // Літаратура і мастацтва. — 1970. — № 46. — С. 11. паступіў у Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт на фізіка-матэматычны факультэтРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 341., дзе ўключыўся ў беларускую студэнцкую народніцкую групу, якая спачатку называлася «Беларуская грамада» (1881), а пазней «Сацыяльна-рэвалюцыйная беларуская народная партыя» (1882), «Беларуская арганізацыя» (1883—1884) і «Гоман» (1884), якая выдавала часопіс «Гомон» (1884)Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342.. Сходы народніцкай групы «Гоман» у Санкт-Пецярбургу адбываліся ў тым ліку на кватэры Урбана Крупскага і Марціна СтацкевічаРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342.. У ліку іншых членаў групы Урбан Крупскі быў затрыманы, дапрошаны расійскімі ўладамі і трапіў пад следстваРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342. .

У 1886 годзе напісаў студэнцкую дысертацыю «Анатомія сцябла»Урбан Крупский. Диссертация «Анатомия стебля». Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт скончыў толькі ў 1887 г.Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342.

 Гаспадарчая, культурная і палітычная дзейнасць у Мінскай губерні 
Пасля вяртання дамоў з Санкт-Пецярбургу, у 1889 годзе ажаніўся з дваранкай Мінскай губерні Геленай СвідайРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342., якая памерла ў 1901 г., але паспела нарадзіць Урбану чатырох сыноў — Чэслава (1889—1939/1940), Конрада, Януша (1898—1939) і СтэфанаРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342..

Пасля шлюбу Урбан Крупскі гаспадараваў у сваім маёнтку Засулле Мінскага павета (каля Стоўбцаў) і, як і бацька Баніфацый Крупскі, стаў у 1889 годзе членам Мінскага таварыства сельскай гаспадаркіРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342., дзе пачалі згрупоўвацца мясцовыя ўплывовыя і заможныя ліберальна-кансерватыўныя маянткоўцы. З таго часу, Урбан Крупскі, пазбягаючы ідэй сацыяльнага радыкалізму, якія прапагандаваліся ў беларускіх народніцкіх студэнцкіх групах у Санкт-Пецярбургу (група «Гоман» (1884) і інш.), актыўна ўключыўся ў дзейнасць многіх афіліятыўных арганізацый Мінскага таварыства сельскай гаспадаркіРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342.. Напрыклад, з 1889 г. Урбан Крупскі працаваў адным з дырэктараў Мінскага таварыства вінакурнікаўРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342..

У Мінскім таварыстве сельскай гаспадаркі Урбан Крупскі сышоўся з яго кіраўніком — Эдвардам Вайніловічам (выпускніком слуцкай гімназіі) і іншымі аўтарытэтнымі дваранамі-землеўласнікамі як Мінскай губерні, так і суседніхРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342.. У 1899 г. Урбан Крупскі быў выбраны ў члены Рады Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі і пастаянна перавыбіраўся на гэтую пасаду да самай сваёй смерці ў 1915 г.Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342., дзе засядаў побач з такімі ўплывовымі асобамі як Эдвард Адамавіч Вайніловіч, граф Караль Эмерыкавіч Чапскі, князь Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі, граф Ежы Эмерыкавіч Чапскі, Міхал Генрыкавіч Валовіч, Яўстах Янавіч Любанскі, Раман Аляксандравіч СкірмунтРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342..

10 снежня 1899 года ў Мінску на пасяджэнні Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі Урбан Крупскі быў выбраны ў члены распарадчага камітэта па ўладкаванні Юбілейнай сельскагаспадарчай і саматужна-прамысловай выстаўкі Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі у МінскуРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 345., якая адбылася ў 1901 г., што засведчыла аб хутка атрыманым аўтарытэце Урбана Крупскага сярод карэнных дваран-землеўласнікаў Мінскай губерніРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342.. 4(16) чэрвеня 1900 г. Урбан Крупскі разам з Аляксандрам Янавічам Любанскім, Эмануэлем Людвікавічам Абрампальскім, Марыянам Геркуланавічам Хелхоўскім і Эдмундам Янавічам Барткевічам стаў членам рэвізійнай камісіі новастворанага Мінскага таварыства ўзамнага сельскагаспадарчага страхавання (ад агню)Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342.Раюк, А. Р. Род Любанскіх у этнагістарычных працэсах у Беларусі ў канцы XVIII — пачатку XX ст. — Мінск, 2023. — С. 119..

У 1902—1903 гадах выбраныя дэлегаты ад Мінскай губерні (сярод якіх былі члены Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі, у тым ліку яго лідар Эдвард Вайніловіч) удзельнічалі ў працы Мінскага губернскага камітэта ўсерасійскай Асобнай нарады аб патрэбах сельскагаспадарчай прамысловасці, дзе разгорнута абяркоўвалі як гаспадарчае, так і палітычнае і культурнае становішча беларуска-літоўскіх губерняў у Расійскай імперыі і выпрацоўвалі свае прапановы для расійскага ўрадуРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342.. У мінскі павятовы камітэт (у складзе Мінскага губернскага камітэта Асобнай нарады аб патрэбах сельскагаспадарчай прамысловасці) былі выбраны такія члены Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі як браты граф Караль Эмерыкавіч Чапскі і граф Ежы Эмерыкавіч Чапскі, князь Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі, Урбан Баніфацевіч Крупскі, Вільгельм Уладзіміравіч Ельскі, Міхал Ленскі, Рамуальд Геркуланавіч Хелхоўскі, Альгерд Юліянавіч Свіда, Францішак Пятровіч ЛянтоўскіРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342—343.. 20 ліпеня 1902 г. Урбан Крупскі на пасяджэнні мінскага павятовага камітэта зрабіў прапанову запрасіць сялян або ўпаўнаважаных ад сельскіх таварыстваў на пасяджэнні камітэта, бо большасць пытанняў праграмы Асобнай нарады датычацца сялянскіх гаспадаракРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 343.. На думку Крупскага, сяляне персанальна маглі лепей патлумачыць камітэту аб сваіх патрэбах. Крупскі таксама выказаўся, што селянін знаходзіцца адасобленым ад астатняга насельніцтва і з той прычыны пазбаўлены магчымасці ў пастаянных зносінах з больш адукаванымі і развітымі людзьмі атрымаць палепшанае выхаванне і пашырыць свой разумовы кругагляд, таму запрашэнне сялян да ўдзелу ў камітэце было б першым пачынаннем да ліквідацыі гэтай адасобленасціРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 343.. Такімі прапановамі Урбан Крупскі арыентаваў дваран-землеўласнікаў на кансалідацыю з простым беларускім сялянствамРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 343..

Урбан Крупскі далучыўся да палітычнага руху «краёўцаў»-кансерватараў і актыўна ўдзельнічаў з 1906 года ў выбарчым камітэце Мінскага павета да выбараў у Дзяржаўную Думу, Дзяржаўны Савет Расійскай Імперыі і мінскае земства, хоць католікам з 1907 г. заўсёды ставіліся вялікія перашкоды з боку расійскіх уладРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 345.. Менавіта Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі у пачатку ХХ ст. з’яўлялася галоўным цэнтрам распрацоўкі ліберальна-кансерватыўнага кірунку т.зв. «краёвай ідэі» («краёвай канцэпцыі», «краёвасці»), якая сумяшчала ў сваёй праграме аўтанамісцкія («краёвыя»), ліберальныя і інтэрнацыянальныя лозунгі (у тым ліку заяўленне пра беларусаў як пра асобны славянскі народ), а яе цэнтральнай ідэяй было ўвядзенне ў Расійскай Імперыі адміністрацыйна-тэрытарыяльнай аўтаноміі кіравання сваім беларуска-літоўскім «Краем» (з мясцовым парламентам у Вільні)Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 344..

У 1906 годзе быў кандыдатам (намеснікам) земскага гласнага ад Мінскага павета ў Мінскім губернскім камітэце па справах земскай гаспадаркі, а ў 1912—1914 гадах — гласным у мінскім павятовым земскім сходзеРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 343.. З 1908 г. быў членам, а ў 1913—1914 гг. ужо быў сярод старшынь Мінскага грамадскага сходу (разам з Ігнатам Віткевічам, скарбнікам Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі; Эмануэлем Абрампальскім; Міхалам Валовічам і інш.)Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 343.. У 1908 г. па ініцыятыве слуцкага аддзела Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі, дзе з 1905 г. віцэ-старшынёй быў брат Урбана Крупскага — Станіслаў Баніфацевіч Крупскі, у Мінскім таварыстве сельскай гаспадаркі была створана камісія (Урбан Крупскі, граф Уладзіслаў Стэфанавіч Замойскі (1873—1944), Францішак Лянтоўскі, Зыгмунт Станіслававіч Трускаляскі, К. Загорскі, Уладзіслаў Лопат, Канстанцін Міхалавіч Дземідэцкі-Дземідовіч) для заснавання ў Слуцкім павеце дапаможна-пазыковай касы для афіцыялістаў і сельскіх работнікаўРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 343.. У 1910 г. Урбан Баніфацевіч Крупскі і Міхал Уладзіміравіч Ястржэмбскі ўпаміналіся як віцэ-старшыні (пры старшыні Яўстаху Любанскім) мінскага аддзела Усерасійскага саюза вінакурнікаўРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 343—344.. У 1907 г. у Мінску было створана таварыства «Ognisko» (на чале з Яўстахам Любанскім), дзе скарбнікам стаў Урбан Крупскі, а ў 1909 г. апошні ўпамінаўся як член рады «Ognisko», у 1910 г. — як член нагляднай рады Польскага таварыства «Асвета» ў Мінску, а ў 1912 г. як член гімнастычнага таварыства «Sokół»Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 344..

Даволі значная падзея адбылася з Урбанам Крупскім у 1907 г. З 1888 па 1907 г. віцэ-старшынёй Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі быў католік Эдвард Вайніловіч, аднак фактычна ён з’яўляўся кіраўніком Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі ў тыя часы, бо пасада старшыні была да 1907 г. па сутнасці ганаровай — яе займаў прадстаўнік з рускага, праслаўнага начальства губерні: губернскі прадвадзіцель дваранства ці губернатар. Пасля падпісання расійскім царом у 1905 г. указа аб верацярпімасці ў Расійскай губерні, на чарговых выбарах старшыні Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі ў 1907 г. віцэ-старшыня Эдвард Вайніловіч вырашыў абірацца на пасаду старшыні, што яму і ўдалося. У выніку вакантнай стала пасада віцэ-старшыні Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі. У тыя часы Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі з’яўлялася самай уплывовай грамадскай арганізацыяй Мінскай губерні (і нават шырэй), якая аб’ядноўвала сярэднезаможных і заможных дваран-землеўласнікаў. У маі 1907 г. у Мінску адбыліся выбары віцэ-старшыні Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі, каб быць намеснікам пры старшыні — Эдварду Вайніловічу. За кандыдатуру Урбана Крупскага аддалі свае галасы 33 чалавекі (з 70 галасуючых асоб), а за Рамана Скірмунта — 32Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 344.. Эдвард Вайніловіч прапанаваў Урбану Крупскаму прыступаць да абавязкаў віцэ-старшыні Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі, аднак пазней усё ж палічылі, што выраз «простая большасць» у статуце Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі трэба разумець як «абсалютная большасць»Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 344.. Таму ў кастрычніку 1907 г. адбыліся паўторныя выбары, калі віцэ-старшынёй Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі стаў Раман Скірмунт. Адносіны паміж Урбанам Крупскім і Раманам Скірмунтам былі добрыяРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 344..

Урбан Крупскі ў 1905—1909 гг. займаў пасаду аднаго з дырэктараў праўлення Мінскага таварыства ўзаемнага крэдыту, дзе Крупскі выдатна сябе паказваў і за што шанаваўся членамі Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі. Мінскае таварыства ўзаемнага крэдыту было афіліятыўнай арганізацыяй Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі. У 1909 г. Урбан Крупскі ўжо быў абраны на пасаду старшыні Мінскага таварыства ўзаемнага крэдыту, якую займаў да сваёй смерці ў 1915 г.Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 344. У тыя часы сябры характарызавалі Урбана Крупскага як сур’ёзнага, заўсёды спакойнага, жорсткага на першы погляд, маламоўнага, шчырага, спагадлівага, адважнага і справядлівага чалавекаРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 344..

21 мая 1912 г. Урбан Крупскі стаў сузаснавальнікам Мінскага таварыства аматараў прыродазнаўства, этнаграфіі і археалогіі, якое ставіла за мэту вывучэнне прыроды, культуры і гісторыі Мінскай губерні і геаграфічна шырэйРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 344.. Таварыства заснавала ў 1912 г. Мінскі гарадскі музей, фонды якога пазней сталі асновай сучаснага Нацыянальнага гістарычнага музея БеларусіРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 344.. 20 кастрычніка 1912 г. Раман Аляксандравіч Скірмунт адзінагалосна быў выбраны пажыццёвым членам Мінскага таварыства аматараў прыродазнаўства, этнаграфіі і археалогііРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 344..

Паміж іншага Урбан Крупскі любіў паляванне, таму ездзіў з вялікай кампаніяй пастраляць звяроў у прыватныя лясы сваіх сяброў — нясвіжскіх князёў Радзівілаў і графаў ЧапскіхРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 344.. Як напісала ў сваіх мемуарах графіня Марыя Чапская, у маёнтак Прылукі да графа Ежы Эмерыкавіча Чапскага заязджалі такія блізкія сябры як маянткоўцы-суседзі Міхал Антонавіч Ленскі (з маёнтка Хатава), Ядвіга Любанская (з роду Кеневічаў) з маёнтка Лошыца, Пётр Зыгмунтавіч Ваньковіч з жонкай Габрыэлай (з роду Горватаў) з маёнтка Вялікая Сляпянка, Зянон Аляксандравіч Ленскі з жонкай Анетай; а ў маёнтак Станькава да графа Караля Эмерыкавіча Чапскага (бо было больш лясоў для палявання) з’язджаліся маянткоўцы Урбан Крупскі, Альгерд Юліянавіч Свіда, Зянон Аляксандравіч Ленскі, а з Варшавы — пан Пульяноўскі і пралат Зыгмунт Хелміцкі (заўзяты паляўнічы)Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 344..

 Маёнткі і месцы жыхарства ў Мінску 
Станам на 1914 год Урбан Крупскі меў ва ўласнасці даволі значны маёнтак Засулле (Засулле, Геленаў, Коласава, Алешкава) у Мінскім павеце (3091 дзесяціна зямлі)Nad Świsłoczą — kalendarz miński informacyjny na 1914 rok, стр.77. і маёнтак Суха-МіляБылая вёска Сухая Міля ў Новацярушскаўскім раёне, Старобінскім раёне Беларусі. ў Пагосцкай воласці Слуцкага павета (903 дзесяціны)Nad Świsłoczą — kalendarz miński informacyjny na 1914 rok, стр.90.. Пасля смерці Урбана Крупскага яго зямельныя валоданні былі падзелены паміж дзецьмі.

Пасля смерці жонкі, Урбан Крупскі з 1901 года звычайна жыў у Мінску, дзе ў 1910—1911 гг. жыхарстваваў у доме Ленскага (завулак Захараўскі, дом № 8 — цяпер вуліца Карла Маркса, дом № 17)Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342., а ў 1913 г. у доме Поляка (на вуглу Петрапаўлаўскай і Захар’еўскай вуліц)Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342..

 Смерць 
Памёр ад працяглай хваробы 17(30) мая 1915 года ў МінскуРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 345.. 22 мая (4 чэрвеня) 1915 года быў пахаваны сваякамі ў маёнтку Засулле ў прысутнасці сяброў і калег, а галоўным прамоўцам над труной нябошчыка быў князь Геранім Эдвінавіч Друцкі-ЛюбецкіРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 345..

 Сям’я 
Урбан Крупскі ад сваёй жонкі Гелены Свіды (?—1901) меў чатырох дзяцейРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342.:

 Чэслаў Урбанавіч Крупскі (1889—1939/1940), атрымаў у спадчыну маёнтак Геленаў, паплечнік Эдварда ВайніловічаРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 342., рэдактар (1917—1918) газеты «Dziennik Miński», член (1917—1918) Польскай рады Мінскай зямлі, член (1918) Рады БНР, член Камітэта абароны Крэсаў (1918), выконваў абавязкі навагрудскага ваяводы (1921) Польшчы, «віленскі кансерватар», польскі соймавы пасол V кадэнцыі (1938—1939). Жонка: Аляксандра Браніславаўна-Юзафатаўна Шалевіч (1892—1978).
 Конрад Урбанавіч Крупскі (?-1901—1919-?), атрымаў у спадчыну маёнтак Коласава ў Мінскім павеце.
 Януш Урбанавіч Крупскі (1898—1939), атрымаў у спадчыну маёнтак Засулле ў Мінскім павеце. Жонка: Гражына-Марыя Мечыславаўна-Аўгустаўна Шыстоўская (28.01.1901—1978).
 Стэфан Урбанавіч Крупскі (?-1901—1939-?), атрымаў у спадчыну маёнтак Алешкава ў Мінскім павеце.

Пасля заняцця савецкімі войскамі тэрыторыі Заходняй Беларусі ў 1939 г., маёнткі ў сыноў Урбана Баніфацевіча Крупскага былі забраны і нацыяналізаваны савецкай уладай. Чэслаў Урбанавіч Крупскі (1889—1939/1940) і Януш Урбанавіч Крупскі (1898—1939) былі арыштаваны савецкай уладай, вязнены ў Стоўбцах і пераведзены ў Мінск, дзе, верагодна, і загінулі.

 Ацэнкі 
Паводле даследаванняў беларускага гісторыка Андрэя Раюка, «дзейнасць і сетка кантактаў Урбана Крупскага сведчаць не проста аб „эстафетнай“ пераемнасці, а непасрэдным уплыве многіх ідэй „гоманаўцаў“ (у першую чаргу, аб асобнасці і самабытнасці беларускага народа, палітычнай суб’ектнасці Беларусі ў форме аўтаноміі ў складзе Расіі, абуджэнні беларускай самасвядомасці і прагрэсіўнага развіцця грамадства) на погляды ліберальна-кансерватыўнага каталіцкага маянтковага дваранства Беларусі (галоўным чынам, членаў Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі), якія распрацавалі кансерватыўны варыянт „краёвай канцэпцыі“ ў пачатку ХХ ст. і не саромеліся адкрыта называць сябе беларусамі»Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 345.. Нашчадкі разгромленых паўстанцаў 1863—1864 гг., калі ішла гаворка пра поўную дзяржаўную незалежнасць беларуска-літоўскага «Края» ад Расійскай Імперыі, разумелі, што ў пачатку ХХ ст. аўтаномія свайго «Края» ў складзе Расійскай імперыі — гэта максімум, чаго можна патрабаваць ад расійскага імператараРаюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 344—345.. Прааналізаваўшы беларускія палітычныя рухі канца XIX — пачатку XX ст., Андрэй Раюк прыйшоў да высноў, што «ідэю палітычнай суб’ектнасці Беларусі і асобнасці беларускага этнасу выказвалі не толькі беларускія сацыялістычныя групы, але і, у першую чаргу, беларускія ліберал-кансерватары з ліку маянтковых дваран»Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара. — Минск, 2023. — С. 345..

 Літаратура 
 Раюк, А. Р. Род Любанскіх у этнагістарычных працэсах у Беларусі ў канцы XVIII — пачатку XX ст. / А. Р. Раюк // Беларуская этнаграфія, этналогія і антрапалогія : зб. навук. арт. / уклад. і навук. рэд. А. У. Гурко; рэдкал.: А. У. Гурко (гал. рэд.) [і інш.] ; Нац. акад. навук Беларусі, Цэнтр даслед. беларус. культуры, мовы і літ. — Мінск : Беларус. навука, 2023. — Вып. 2. — С. 113—123.
 Раюк, А. Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара / А. Р. Раюк // Научные труды Респ. ин-та высш. школы. Истор. и псих.-пед. науки : сб. науч. ст.: в 3 ч. / РИВШ ; редкол. : В. А. Гайсёнок [и др.]. — Минск : РИВШ, 2023. — Вып. 23. — Ч. 1. — С. 339—346.
 «Nad Świsłoczą»: kalendarz miński informacyjny na rok 1914 / pod redakcją W. Dworzaczka. — Wilno : Znicz, 1914. — 130 s.

 Спасылкі 

Урбан Баніфацевіч
Катэгорыя:Народнікі
Катэгорыя:Члены Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Краёўцы
Катэгорыя:Выпускнікі Слуцкай гімназіі
Катэгорыя:Выпускнікі фізіка-матэматычнага факультэта Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Банкіры Расійскай імперыі