Сулейман Стальскі

Сулейма́н Ста́льскі (сапраўднае прозвішча — Гасанбекаў, ;  — ) — лезгінскі савецкі паэт-ашуг, народны паэт Дагестанскай АССР (1934).

 Біяграфія 
Нарадзіўся ў ауле Ашага-Сталь Кюрынскай акругі Дагестанцкай вобласці (Расійская імперыя). Рана асірацеўшы, з трынаццаці гадоў батрачыў, працаваў па найму, рабочым на нафтавых промыслах у Баку, у Самаркандзе на чыгунцы, землякопам на будаўніцтве моста праз Сыр-Дар’ю. Вярнуўся на радзіму ў Дагестан. З пачатку XX стагоддзя жыў сялянскай працай, прымаў удзел у Кастрычніцкай рэвалюцыі і Грамадзянскай вайне. З 1925 года член Цэнтральнага выканаўчага камітэта Дагестана. У 1930 годзе разам з сям’ёй уступіў у калгас. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1934 года. Быў абраны старшынёй праўлення Саюза пісьменнікаў Дагестана, а ў кастрычніку 1937 года вылучаны кандыдатам у дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР.

Памёр Сулейман Стальскі 23 лістапада 1937 года.

 Творчасць 
Першыя вершы Сулейман Стальскі пачаў складаць яшчэ ў маладосціГомер ХХ века. Посвящается 145-летию со дня рождения Сулеймана Стальского // ГУ «Центральный государственный архив Республики Дагестан». Першыя вершы ім былі напісаныя на азербайджанскай мове«Ашуг Сулейман!». К 150-летию Сулеймана Стальского! // ГУ «Центральный государственный архив Республики Дагестан». Пачаткам творчага шляху Сулеймана Стальскага лічыцца песня «Салавей», складзеная ім у 1900 годзе. У сваіх вершах, песнях, сацыяльна-бытавых эпіграмах ён выступаў супраць несправядлівасці, носьбітаў сацыяльнага зла і прыгнёту. Быў актыўным агітатарам і прапагандыстам новага жыцця ў гарах, спеваком савецкай рэчаіснасці, яе героікі і будняў.

У пачатку 1930-х гадоў вершы Сулеймана Стальскага з’яўляюцца на старонках рэспубліканскіх перыядычных выданняў на лезгінскай, пазней на рускай мове і мове народаў Дагестана. У 1934 годзе выйшаў першы зборнік вершаў паэта на роднай мове.

Аўтар паэмы-хронікі «Дагестан» (1935—1936), «Паэмы пра Сярго Арджанікідзэ» (1936), паэм «Дагестан», «Думы пра Радзіму» (1938). 25 красавіка 1936 года ў газеце «Правда» было апублікавана «Апавяданне Сулеймана пра сябе» (у перакладзе на рускую мову Э. Капіева). Вершы Сулеймана Стальскага былі перакладзены на многія мовы, а шэраг з іх перакладзены на музыку.

 Узнагароды 
У 1934 годзе Сулейману Стальскаму прысвоена званне Народнага паэта Дагестанскай АССР.
У лютым 1936 года года ЦВК СССР узнагародзіў народнага паэта Дагестана С. Стальскага ордэнам Леніна.

 Памяць 
160px|thumb|Помнік на магіле ў скверы Сулеймана Стальскага ў Махачкале
 У маі 1944 года ў райцэнтры Касумкент адбылося ўрачыстае адкрыццё помніка народнаму паэту.
 У лістападзе 1956 года ў Махачкале адбыўся мітынг, прысвечаны адкрыццю помніка Сулейману Стальскаму (скульптар Аскар Сарыдж).
 Імем Сулейман Стальскага названыя вуліцы ў гарадах Дагестана, Паўночнага Каўказа і Закаўказзя, Лезгінскі драматычны тэатр у Дэрбенце, рэспубліканская літаратурная прэмія, нафтагазавае радовішча ў Нагайскай раёне, акіянскі цеплаход Далёкаўсходняга марскога параходства, буксірныя цеплаход «Ашуг Сулейман» Каспійскага марскога параходства.
 У 1950 годзе на радзіме Сулеймана Стальскага ў сяле Ашага-Стал адкрыты Мемарыяльны музей (філіял Нацыянальнага музея Рэспублікі Дагестан імя А. Таха-Годзі).
 У 1959 годзе ў Баку на экран выйшаў мастацкі фільм « Так нараджаецца песня», зняты на Бакінскай кінастудыі і прысвечаны Сулейману Стальскаму.
 Да 100-годдзя з дня нараджэння Сулеймана Стальскага Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР ад 12 мая 1969 года Касумкецкі раён Дагестанскай АССР быў перайменаваны ў Сулейман-Стальскі.
 У 1969 годзе Пошта СССР выпусціла паштовую марку ў гонар паэта.

 Крыніцы 

 Літаратура 

 Фатуев Р. Сулейман Стальский // Литературная энциклопедия: В 11 т. — М., 1929—1939. — Т. 11. / редкол. : П. И. Лебедев-Полянский, И. М. Нусинов; гл. ред. А. В. Луначарский; ученый секретарь Е. Н. Михайлова— М.: Художественная литература, 1939. — 412 с.: ил. — Стб. 105—107. — 21 000 экз.
 Агаев А. Сулейман Стальский : Жизнь и творчество. — Махачкала : Дагкнигоиздат, 1963. — 228 с.; 21 см.


 Спасылкі 
 Патимат Раджабова Гомер ХХ века. Посвящается 145-летию со дня рождения Сулеймана Стальского // ГУ «Центральный государственный архив Республики Дагестан»
 «Ашуг Сулейман!». К 150-летию Сулеймана Стальского! // ГУ «Центральный государственный архив Республики Дагестан»
 Арбен Кардаш Сулейману Стальскому — 150. Неповторимость Сулеймана // Литературная газета
 Сулейман Стальский. Сборник материалов и документов / Сост. и комм. В. Кащеев — Махачкала: ДАГГИЗ, 1939.
 Сулейман Стальский. Народный ашуг Дагестана // Социально-культурный проект «Декораторы Жизни»
 Мемориальный музей С. Стальского // Национальный музей Республики Дагестан им. А. Тахо-Годи

Катэгорыя:Культура Дагестана
Катэгорыя:Паэты Расіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Паэты Расіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Удзельнікі Кастрычніцкай рэвалюцыі
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі