Балтыйскі бурштын

міні|250px|Выкапнёвая мурашка () у Балтыйскім бурштыне.
справа|міні|250px|Пясчаны бераг Балтыйскага мора, дзе выяўляецца бурштын.
Балтыйскі бурштын (міжнародная геалагічная назва «сукцыніт») — выкапнёвая смала, сыравіна для вырабу ювелірных упрыгожванняў 

 Узрост 
Узрост балтыйскага бурштыну ацэньваецца ў 44 млн гадоў (эацэнавая эпоха палеагенавага перыяду)Ritzkowski, S. 1997. K-Ar-Altersbestimmungen der bernsteinführenden Sedimente des Samlandes (Paläogen, Bezirk Kaliningrad). Metalla, Bochum, 66: 19-23..

 У выніку параўнальнага аналізу ўзросту розных відаў бурштыну былі атрыманы наступныя дадзеныя (у млн гадоў):
 Дамініканскі (Дамініканская Рэспубліка) — 15—40
  (Ч’япас) — 22—26
 Балтыйскі — каля 40
 Hat Creek (Брытанская Калумбія, Канада) — 50—55
 Камбейскі (Гуджарат, Індыя) — 52—55
 Канадскі (Альберта, Манітоба) — 70—80
  (ЗША) — 65—95
 Бірманскі (М’янма) — 97—105
 Таймырскі (Сібір, Расія) — 78—115
 Іспанскі (Алава, San Just) — 100—115
  (Францыя) — 100—105
 Іспанскі (Іспанія) — 100—125
 Ліванскі (Ліван) — 130—135Poinar, G.O.Jr. & Milki, R. (2001). Lebanese amber. The oldest ecosystem in fossilized resin. — Oregon State University Press, Corvallis, 96 pp.

 Гісторыя вывучэння 
З моманту яго адкрыцця чалавекам, бурштын служыў у якасці ўпрыгажэння і лекавага сродку.

З бурштыну ў XVII стагоддзі з дапамогай перагонкі была ўпершыню атрымана бурштынавая кіслата. Солі і эфіры бурштынавай кіслаты называюцца сукцынатамі ( — бурштын). Паколькі балтыйскі бурштын на 3-8 % складаецца з бурштынавай кіслаты, то яго таксама называюць сукцыніт.

Да сярэдзіны XIX стагоддзя ўвесь балтыйскі бурштын лічыўся марскім бурштынам або марскім каменем, таму што яго збіралі непасрэдна ў моры або на ўзбярэжжы. У пясчаных дзюнах праходзілі неглыбокія кар’еры, але арганізаваная сістэматычная распрацоўка не праводзілася. Адрозніваць берагавы бурштын (выкінуты на бераг разам з багавіннем) і вылаўлены.

З 1850-х гадоў навукоўцы лічылі, што крыніцай бурштыну з’яўлялася смала адзінага віду дрэў, хвоі , вымерлай яшчэ ў дагістарычныя часы. Гэта дрэва было апісана па кавалачках кары, выяўленых у бурштыне. Аднак праведзеныя ў 1980-х гадах даследаванні даказалі, што крыніцай бурштыну былі некалькі відаў раслін. Было падлічана, што старажытныя лясы вырабілі больш за 100 000 тон балтыйскага бурштыну. Нядаўнія даследаванні на падставе  (FTIR) і аналізу бурштыну і смалы сучасных жывых дрэў дазволілі зрабіць выснову, што яны паходзяць ад іглічных раслін сямейства . Адзіным сучасным прадстаўніком гэтага сямейства з’яўляецца , які расце толькі ў Японіі, аднак вядомы ў выкапнёвым стане з тэрыторыі ўсёй Еўразіі, і нават з Грэнландыі.

 Структура 
злева|міні|250px|Агульная мадэль структуры балтыйскага бурштыну.Дробныя рыскі, дадаткова выдзеленыя на малюнку, якія злучаюць макра- і малекулярныя фазы, пазначаюць магчымыя сувязі паміж фазамі (фізічныя або хімічныя).
Балтыйскі бурштын (сукцыніт) не з’яўляецца поўным палімераў, бо не складаецца з мноства «манамерных звёнаў». Макрамалекулярная структура — макрамалекулярная сетка з папярочнымі сувязямі, поры якой (свабодныя прасторы) запоўненыя кампанентамі малекулярнай структуры (напрыклад, мона — і сесквітэрпенамі). Складаная хімічная структура балтыйскага бурштыну можа быць названая супрамалекулярнайMatuszewska A. Bursztyn (sukcynit), inne żywice kopalne, subfosylne I współczesne. Katowice, 2010.. Такая структура робіць будову бурштыну больш кампактнай, жорсткай і больш устойлівай да знешніх фактараў. Яна таксама спрыяе добрай захаванасці раслінных і жывёльных інклюзаў у бурштыне.

 Фаўна балтыйскага бурштыну 
справа|міні|250px|Балтыйскі бурштын.
справа|міні|250px|Пошук бурштыну на марскім узбярэжжы ў Польшчы (, каля Гданьска).
справа|міні|250px|Балтыйскі бурштын з уключаным у яго жуком сямейства 
Шматлікія вымерлыя роды і віды раслін і жывёл знаходзілі і знаходзяць у Балтыйскім бурштыне. Ён уключае самую вялікую па відавай разнастайнасці выкапнёвую фаўну насякомыхWeitschat, W. & Wichard, W. 2002. Atlas of Plants and Animals in Baltic Amber. Pfeil, 256 pp.. У прыватнасці, з балтыйскага бурштыну вядома 434 віды жукоў (па стане на 2013 год). Раслінныя рэшткі нешматлікія і складаюць усяго 0,4 % ад агульнай колькасці уключэнняў. Часцей за ўсё прадстаўлены часцінкі драўнянай тканіны і кары. Часам у бурштыне можна ўбачыць засохлыя кветкі, рэшткі лісця, ігліцу, галінкі і плады. Каля 90 % жывёльных інклюзаў складаюць насякомыя, сярод іх больш за палову — гэта двухкрылыя (, , )Янтарь в природе и искусстве : альбом / сост. Каджоян Ю. С., Костяшова З. В.; Калининградский областной музей янтаря / Калининградская книга, 2017. — 196 с., ил. ISBN 978-5-903920-42-6. Сярод вельмі нешматлікіх пазваночных, знойдзеных у Балтыйскім бурштыне, былі  і .

Некаторыя таксоны, апісаныя з балтыйскага бурштыну:

  Gibson, 2009
  Skalski, 1995
  Gibson, 2009
  Sosiak, Borowiec & Barden, 2022
  (Carpenter) Engel, 1995

  Engel, 1995
  Kozlov, 1987

  Kuznezov, 1941
  Gibson, 2009
  Kurz & Kurz, 2010
  Gibson, 2009
  Cockerell, 1909
  Pionar, 2005
  Kusnetzov, 1941
  Stworzewicz & Pokryszko, 2006
  (Kozlov, 1988)
  Poinar, 2000

 Галерэя насякомых ў бурштыне 

 Прыкметы сапраўднасці 
Прыклад індыкатарных прыкмет сапраўднасці балтыйскага бурштыну:

 дробныя ўключэнні памерам ад 0,5 да 1 мм — валасінкі дуба або валокны драўніны ;
 дэтрыт і мікрадэтрыт з часціцамі прамежкавага распаду, размеркаваны нераўнамерна і заўсёды ўздоўж ліній смолацячэнняў;
 мінеральныя ўключэнні з фрагментаванай структурай і аб’ёмам паміж пластамі бурштыну ў выглядзе тонкай чорнай плёнкі;
 уключэнне пылку і інш.

У імітацыях мікрадэтрыт, дробныя ўключэнні валокнаў драўніны дуба, пылку, мінералаў, а таксама «паветранага планктону» і інш. арганізмаў з фрагментаванай структурай адсутнічаюць.

Балтыйскі бурштын: распаленая іголка пранікае з цяжкасцю; адшліфаваны бурштын дэманструе флуарэсцэнцыю; нізкая ўдзельная вага (1,050-1,096 г/см³). Імітацыі: распаленая іголка пранікае з лёгкасцю; няма флуарэсцэнцыі; высокая ўдзельная вага.

 Літаратура 

 Костяшова З. Балтийский самоцвет // Наука и жизнь : журнал. — 1999. — № 5. Архивировано 14 декабря 2016 года.


 Савкевич С. С. Янтарь. — Л.: Недра, Ленинградское отделение, 1970. — 191 с. — 1700 экз.
 Фащук Д. Я. Морской ладан // «Химия и жизнь», 2005 : Журнал. — № 3. — С. 54—59. (недоступная ссылка)

 Яблоков-Хнзорян С. М. Насекомые в янтаре // «Природа» : Журнал. — 1961. — № 3. — С. 57—60.
 Grimaldi D. A. Amber. Window to the Past. — Harry N. Abrams, Inc. Publ. A.M.N.H., 1996.
 Larsson S.G. Baltic Amber — a Palaeobiological Study (англ.) // Entomonograph : Журнал. — 1978. — Vol. 1. — P. 1—192.
 Poinar G. O., Jr. Life in amber. — Stanford, CA: Stanford Univ. Press, 1992. — 350 p.
 Weitschat W., Wichard. Atlas der Pflanzen und Tiere im Baltischen Bernstein. — Munich: Verlag F. Pfeil, 1998. — 256 p.

 Спасылкі 

 Рожков Владимир. Фотографии жуков из балтийского янтаря
 Кирейчук А. Г. Жуки в янтаре
 Кирейчук А. Г. & В. Вайтшат (W. Weitschat) Жуки рода Cupes Fabricius, 1801 в балтийском янтаре

Катэгорыя:Вырабныя камяні
Катэгорыя:Біямінералы
Катэгорыя:Балтыйскае мора
Катэгорыя:Эацэн
Катэгорыя:Бурштын