Поліэтылентэрэфталат

Поліэтылентэрэфталат (ПЭТФ, ПЭТ, , таксама поліэстэр, дакрон, майлар, лаўсан) — , самы распаўсюджаны прадстаўнік класа , вядомы пад рознымі фірмовымі назвамі. ПЭТФ [- (OC) — C6H4-(CO)OCH2CH2O-]n — гетэраланцуговы поліэстэр  (OH)-(CO)-C6H4- (CO) — (OH) і этыленгліколь (OH)-C2H4-(OH).

 Гісторыя даследаванняў 
Даследаванні былі пачаты ў 1935 годзе ў Вялікабрытаніі Джонам Уінфілдам і Джэймсам Дыксанам у Calico Printers Association Ltd. Патэнтныя заяўкі былі пададзеныя і зарэгістраваныя 29 ліпеня 1941 года і 23 жніўня 1943. Апублікаваныя ў 1946.

У СССР матэрыял быў упершыню атрыманы ў лабараторыях Інстытута высокамалекулярных злучэнняў АН СССР у 1949 годзе. Па назве лабараторыі ў СССР злучэнне было вядома як «лаўсан» — што з’яўляецца абрэвіятурай ад  — Лабараторыя Інстытута высокамалекулярных злучэнняў АН СССР.

ПЭТ-бутэлька была запатэнтавана ў 1973 годзе Nathaniel C. Wyeth «Biaxially Oriented Poly(ethylene terephthalate) Bottle» US patent 3733309 , Issued May 1973 .

 Уласцівасці 
Цвёрдае бясколернае празрыстае рэчыва ў аморфным стане і белае непразрыстае ў крышталічным. Ён пераходзіць у празрысты стан пры награванні да тэмпературы шклавання і захоўваецца ў такім стане пры рэзкім астуджэнні і хуткім праходжанні праз так званую «зону крышталізацыі». Адным з важных параметраў ПЭТ з’яўляецца характарыстычная глейкасць, якая вызначаецца даўжынёй малекулы палімера. Па меры павелічэння ўласнай глейкасці хуткасць крышталізацыі зніжаецца. Трывалы, зносаўстойлівы, добры дыэлектрык . Устойлівы да дзеяння большасці арганічных растваральнікаў, але руйнуецца ў шчолачных і аміячных растворах, раствараецца ў фенолах і хлорфенолах. Ён устойлівы да дзеяння мікраарганізмаў, таму яго натуральны распад адбываецца вельмі павольна. Выкінутая бутэлька з гэтага матэрыялу можа не раскладацца ў прыродзе 450 гадоў.

 Вытворчасць 
Прадукт утвараецца ў выніку  (метад  высокамалекулярных злучэнняў, заснаваны на  паміж функцыянальнымі групамі зыходных рэчываў, якая суправаджаецца расшчапленнем нізкамалекулярных злучэнняў (вады, аміяку), спірту, хлорысты вадарод і інш.) этыленгліколю з   (або яе дыметылавым эстэрам).

Па стане на 2007 год вытворчасць ПЭТФ дасягае каля 2 мільёнаў тон у годВ. П. Кухар Біоресурси — потенціальна сировина для промислового органічного синтезу  / Катализ и нефтехимия. Сборник научных трудов. — 2007, № 15.. У 2012 годзе сусветная вытворчасць поліэтылентэрэфталату (ПЭТ) дасягнула 10 мільёнаў тон у годАндрушків Б., Вовк І., Погайдак О. Удосконалення економічного інструментарію пошуку нових ресурсів в умовах пострадянського суспільства  // Галицький економічний вісник. Науковий журнал . — 2012. № 3 (36)  .

 Ужыванне 
ПЭТФ з’яўляецца асноўным кампанентам кіна-, фота-, аэра- і рэнтгенаўскіх плёнак. Гэтыя плёнкавыя прадукты надзвычай таксічныя пры пажарыАндрушків Б., Вовк І., Погайдак О. Удосконалення економічного інструментарію пошуку нових ресурсів в умовах пострадянського суспільства  // Галицький економічний вісник. Науковий журнал . — 2012. № 3 (36) . У СССР іх адзіная вытворчасць была сканцэнтравана на прадпрыемстве «» (Шостка).

 Утылізацыя 
міні|120пкс|матэрыялаў на аснове ПЭТ
Спальваць ПЭТФ недапушчальна, бо пры гэтым вылучаюцца атрутныя газы.

Біялагічная ўтылізацыя ПЭТ адбываецца ў рэдкіх выпадках. Вядомы некалькі аскамікотавых грыбоў  і , якія могуць расці на  з даданнем ПЭТ.

У 2016 годзе была адкрыта бактэрыя , якая здольная ферментатыўна гідралізаваць ПЭТ з дапамогай фермента ПЭТ-гідралазы ПЕТФазs (, PETase), якая ператварае ПЭТФ у мона(2-гідраксіэтыл)-тэрэфталевую кіслату (), якая далей ператвараецца ў тэрэфталевую кіслату (TPA) і этыленгліколь пры дапамозе фермента MGETase. Абодва ферменты закадаваныя ў геноме гэтай бактэрыі.

Катэгорыя:Эстэры