Кармазінавы колер

Кармазі́н, кармазі́навы колер ( kirmizi ад  kirmiz — кермес, кашаніль) — цёмна-чырвоны колер, барвовы.
міні|злева|Станіслаў Антоні Шчука ў кармазінавым кунтушы. Невядомы мастак, каля 1735—1740. Зборы музея-палаца ў Вілянаве
Слова паходзіць ад санскрыцкага kr̥mi-jā — «з чарвяца здабытая» фарба, (параўн.  «чарвяк»); арабскае qirmizī пазычылі цюркскія мовы (напр.  «чырвоны») і раманскія: у сярэднявечнай лаціне cremesinus, у італьянскай carmisino, cremisi. Адтуль яно прыйшло ў іншыя еўрапейскія мовы, у тым ліку ў англійскую (crimson). У Вялікае Княства Літоўскае слова «кармазін» («тонкае сукно цёмна-чырвонага колеру») прыйшло разам з італьянскімі тканінамі. Францускае «carmin» мае тое ж паходжанне, што і «carmesin».

У бальшыні кантэкстаў кармазінавы і кармінавы выступаюць як сінонімыБел-кармазынава-белы, або Якая чырвань на сьцягу?.

Чырвоная фарба адпаведнага адцення выраблялася з дубовага чарвяца з Міжземнамор’я, Паўднёвага Каўказа і Персіі.

міні|Харугва паспалітага рушэння Слонімскага павета XVII ст., рэмантаваная ў 1747 годзе.
На пісьме слова фіксуюцца з XVI стагоддзя: «Жупан чырвоны адамашкавы, кармазыноваю бурнатнаю кітайкаю падшыты» (1582). Але, відавочна, яго ўжывалі і раней. Ён быў сінонімам статусу і заможнасці — старую багатую арыстакратыю называлі кармазінавай шляхтай. Гэтае ж адценне чырвані выкарыстоўвалася і на зямельных харугвах.

У праграмным артыкуле «Пра нашу літаратурную мову» (Узвышша, № 2, 1927) Уладзімір Дубоўка, заклікаючы ўзбагачаць яе словамі з гаворак, старабеларускай мовы і прафесійных арго, як прыклад прыводзіць акурат каляронімы:

У Насовіча, у С. Некрашэвіча і М. Байкова яшчэ «кармазыно́вы». Але літаратурная практыка, пачынаючы з 1920-х гадоў, аддала перавагу варыянту «кармазы́навы». Цяпер выкарыстоўваецца пераважна варыянт «кармазі́навы», хоць сустракаюцца і іншыя.

Кармазінавы колер выкарыстаны на стужцы Медаля за баявыя заслугі, заснаванага ў 2023 годзе Радай БНРМедаль БНР за баявыя заслугі. 13.3.2023.

 Крыніцы 

 Спасылкі