Інгрыд Дабешы

Інгрыд Дабешы (;Ingrid Daubechies — 2016 — ICTP Math нар. ) — бельгійскі фізік і матэматык. Найбольш вядомая сваёй працай з вейвлетамі ў сціску выяваў.

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1998),Інгрыд Дабешы на сайце Нацыянальнай акадэміі навук ЗША Амерыканскага філасофскага таварыства (2003), замежны член Французскай акадэміі навук (2009).Ingrid Daubechies  Баранэса Бельгіі (2014).Ingrid Daubechies, la baronne des maths  

 Біяграфія 
Нарадзілася 17 жніўня 1954 года ў бельгійскім горадзе .Diamant voor Simonne en Marcel in nieuwsblad.be Атрымала ступені бакалаўра і доктара філасофіі па фізіцы ў Брусельскім вольным універсітэце, дзе затым выкладала больш за дзесяць гадоў.

З 1987 года працавала ў , дзе спецыялізавалася па вейвлетах.I. Daubechies, Orthonormal bases of compactly supported wavelets, Comm. Pure & Appl. Math., 41 (7), pp. 909—996, 1988. Адначасова выкладала ў Ратгерскім універсітэце.

У 1994 годзе стала першай жанчынай-прафесарам матэматыкі ў Прынстанскім універсітэце. З 2011 года імянны прафесар матэматыкі ў Дзюкскім універсітэце. У 2010 годзе была абрана першай жанчынай-прэзідэнтам Міжнароднага матэматычнага саюза на тэрмін з 2011 па 2014 год. Член Лонданскага (ганаровы, 2007) і Амерыканскага (2012) матэматычных таварыстваў. Экс-член Савета НАН ЗША (па 2020 г.).

У 1987 годзе выйшла замуж за вучонага . У іх двое дзяцей: Майкл і Кэралін.

 Навуковая дзейнасць 
Аўтар прац у вобласці вейвлет-аналізу і сціску выяў. Найбольшы ўклад у навуку ўнесла стварэннем, развіццём і папулярызацыяй тэорыі вейвлетаў з кампактным носьбітам, у прыватнасці  — далейшага развіцця найпростага , а таксама біартаганальнага .

 Узнагароды 
Дабешы атрымала прэмію Луі Эмпена па фізіцы ў 1984 годзе. Яна прысуджаецца адзін раз у пяць гадоў бельгійскаму навукоўцу за працу, выкананую ва ўзросце да 29 гадоў.

У 1992—1997 гады Інгрыд Дабешы была стыпендыятам Фонду Мак-Артура, з 1993 года — член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук. У 1994 годзе атрымала  за сваю кнігу «Дзесяць лекцый пра вейвлеты» і была запрошана выступіць з пленарнай лекцыяй на Міжнародным кангрэсе матэматыкаў у Цюрыху. У 1997 годзе атрымала . У 1998 годзе атрымала прэмію залатога юбілею за тэхналагічныя інавацыі ад . У 1999 годзе стала замежным членам Нідэрландскай каралеўскай акадэміі мастацтваў і навук.

У 2000 годзе Дабешы стала першай жанчынай, якая атрымала , якая ўручаецца кожныя чатыры гады за выдатныя дасягненні ў апублікаваных матэматычных даследаваннях. Прэмія была ўручана «за яе фундаментальныя адкрыцці ў галіне вейвлетаў і расшырэнняў вейвлетаў і за яе ролю ў ператварэнні метадаў вейвлетаў у практычны базавы інструмент прыкладной матэматыкі». Таксама атрымала прэмію за фундаментальныя даследаванні ад .

У студзені 2005 года Дабешы стала трэцяй жанчынай з 1924 года, адзначанай . Яе даклад быў на тэму «Узаемадзеянне паміж аналізам і алгарытмам» (). У 2006 годзе стала  на сумесных сустрэчах па матэматыцы ў Сан-Антоніа. У верасні 2006 года Pioneer Prize ад  была прысуджана Дабешы і .

У 2010 годзе Нарвежскі ўніверсітэт тэхнічных і прыродазнаўчых навук прысвоіў Інгрыд Дабешы званне ганаровага доктара. У 2011 годзе Дабешы стала , была ўзнагароджана медалём IEEE Джэка С. Кілбі, атрымала прэмію Лероя П. Стыла за выбітны ўклад у даследаванні, а таксама  ў галіне электратэхнікі ад . У 2012 годзе выйграла , прысуджаную Паўночна-Заходнім універсітэтам, і прэмію  у катэгорыі фундаментальных навук (разам з Дэвідам Мамфардам).

У 2015 годзе Дабешы прачытала  Нямецкага матэматычнага таварыства. , прыватны фонд у Нью-Ёрку, які фінансуе даследаванні ў галіне матэматыкі і фундаментальных навук, уручыў Дабешы ўзнагароду Math + X Investigator, якая дае грошы прафесарам амерыканскіх і канадскіх універсітэтаў для заахвочвання новых партнёрскіх адносін паміж матэматыкамі і даследчыкамі ў іншых галінах навукі. Менавіта Дабешы прапанавала фонду Сайманса, каб ён лепей фінансаваў механізмы для інтэрпрэтацыі наяўных дадзеных, а не новыя даследаванні. Таксама ў 2015 годзе Дабешы была абрана членам Нацыянальнай інжынернай акадэміі за «ўклад у матэматыку і прымяненне вейвлетаў».

У 2018 годзе Дабешы атрымала прэмію Уільяма Бентэра ў галіне прыкладной матэматыкі Гарадскога ўніверсітэта Ганконга (CityU). Яна стала першай жанчынай, удастоенай гэтай прэміі. Прадстаўнікі прэміі адзначылі наватарскую працу Дабешы ў галіне тэорыі вейвлетаў і яе «выключны ўклад у шырокі спектр навуковых і матэматычных прадметаў» і адзначылі, што «яе праца па стварэнні рэвалюцыі мабільных смартфонаў сапраўды сімвалічная для эпохі». Таксама ў 2018 годзе Дабешы была ўзнагароджана навуковай прэміяй імя Фудань-Чжунчжы (440 000 долараў) за працу над вейвлетамі.

Інгрыд Дабешы з’яўляецца членам класа стыпендыятаў  2019 года. Дабешы стала паўночнаамерыканскім лаўрэатам  2019 года.

З 2019 годзе Дабешы — член Нямецкай акадэміі навук Леапальдзіна.

У 2020 годзе атрымала  за тэхнічныя і навуковыя даследаванні.

У 2023 годзе стала першай жанчынай, якая атрымала прэмію Вольфа па матэматыцы.Wolf Prize in Mathematics 2023

У 2024 годзе атрымала ганаровую ступень доктара навук ад Пенсільванскага ўніверсітэта і ганаровую ступень ад Амхерст-каледжа.

Дабешы была адзначана Бэйкераўскай лекцыяй 2025 года за працу па вейвлетах і сціску выяў, а таксама за яе выключны ўклад у шырокі спектр фізічных, тэхналагічных і матэматычных прыкладанняў.

У студзені 2025 года ўзнагароджана Нацыянальным навуковым медалём.

 Публікацыі 

 Orthonormal bases of compactly supported wavelets 1988, Wiley Periodicals, Inc. Journal: Communications on Pure and Applied Mathematics, Volume41, Issue 7.
 D. Aerts and I. Daubechies, A connection between propositional systems in Hilbert spaces and von Neumann algebras, Helv. Phys. Acta, 52, pp. 184–199, 1979.
 D. Aerts and I. Daubechies, A characterization of subsystems in physics, Lett. Math. Phys., 3 (1), pp. 11–17, 1979.
 Iteratively reweighted least squares minimization for sparse recovery 2009, Periodicals, Inc. Journal: Communications on Pure and Applied Mathematics, Volume 63, Issue1.
 Cohen, I. Daubechies, and A. Ron, How smooth is the smoothest function in a given refinable space?, Appl. Comp. Harm. Anal., 3 (1), pp. 87–89, 1996.
 I. Daubechies, S. Jaffard, and J.L. Journe, A simple Wilson orthonormal basis with exponential decay, SIAM J. Math. Anal., 22 (2), pp. 554–572, 1991.

 Зноскі 

 Спасылкі 


 Інтэрв’ю з Інгрыд Дабешы ў Girls' Angle Bulletin, volume 1, number 6 and volume 2, numbers 1 through 4.
 «Інгрыд Дабешы», біяграфіі жанчын-матэматыкаў, Agnes Scott College

 Старонка Інгрыд Дабешы на сайце Дзюкскага ўніверсітэта