Кшуманцань Піргуж

Кшуманцянь Піргуж (; 19 лістапада 1940 года, вёска Ташто Кшуманця Большаганатаўскага раёна МАССР; сапраўднае імя — Рыгор Дзмітрыевіч Мусалёў) — дзеяч эрзянскага нацыянальнага руху, праваабаронца. Інязор эрзянскага народа (1999—2019).

 Біяграфія 

 Раннія гады 
Самы малады з трох братоў. Бацька — удзельнік Другой сусветнай вайны, ваяваў пад Сталінградам, загінуў у 1943 годзе пад Харкавам. Маці — калгасніца.

У 1958 годзе скончыў Вялікаігнатаўскую сярэднюю школу, затым працаваў у ёй лабарантам. У 1959—1962 гадах праходзіў службу ў войскі СССР.

Скончыў фізіка-матэматычны факультэт Мардоўскага ўніверсітэта, пасля чаго працаваў там матэматыкам-праграмістам.

 Грамадская дзейнасць 
З канца 1980-х гадоў удзельнічае ў нацыянальным руху эрзян. Дваццаць гадоў узначальвае Фонд выратавання эрзянскай мовы, які ахоплівае сваёй працай многіх эрзян па ўсёй Расіі. Адзін са стваральнікаў, арганізатараў нацыянальнага свята «Эрзянь Келенчы» (Дзень эрзянскай мовы; з 1994 года), з’яўляецца яго пастаянным кіраўніком.

Кшуманцянь Піргуж аднавіў правядзенне рытуальна-абрадавага свята «Раськень Озкс» з 1999 года ў сяле Чукалы Вялікаігнатаўскага раёна Рэспублікі Мардовія на тым жа месцы, дзе яно праводзілася ў XVII стагоддзі. За 5 дзён да правядзення першага «Раськень Озкс», як арганізатар малення, быў арыштаваны расейскімі ўладамі. Міліцыя патрабавала ад Кшуманцяня Піргужа адмяніць правядзенне свята, аднак эрзянскі дзеяч адмовіўся ісці на супрацу. 

Піргуж — стваральнік і кіраўнік рэспубліканскага штогадовага свята «Вялень озкс». Праводзіцца яно ў сяле Ташта Кшуманца з 1990 года ў другую суботу ліпеня.

З 1994 года ўдзельнічае ў выданні і распаўсюджванні газеты «Эрзянь Мастор».

Мусалёву належыць ідэя ўсталявання ў Саранску помніка нацыянальнаму герою эрзян князю Пургазу. Аднак будынак помніка да гэтага часу не ажыццёўлена.

Штомесяц ездзіць па раёнах Мардовіі для асветніцкай працы, распаўсюджвання эрзянскай літаратуры. Дэлегат ад эрзянскага народа на 6-м Сусветным кангрэсе фіна-вугорскіх народаў (2012 год).

У 2003 годзе прыняў удзел у святкаванні 60-й гадавіны стварэння Антыбальшавіцкага Блока Народаў у Кіеве і Роўна, дзе разгарнуў выставы мілітарнай эрзянскай літаратуры.

Аўтар шматлікіх рэзанансных артыкулаў і зваротаў да цэнтральных уладаў РФ на тэму прыгнёту карэнных народаў. Крытыкуе палітыку русіфікацыі эрзян.

За сваю праваабарончую дзейнасць неаднаразова падвяргаўся пераследам сілавымі структурамі. У мясцовым друку разгарнулася кампанія па дыскрэдытацыі актывіста.

Летам 2019 года публічна падтрымаў прадстаўніка эрзянскай дыяспары ва Украіне Сырэся Баляеня на пасаду Інязора. З-за сваёй пазіцыі адчуў ціск з боку Міністэрства культуры Рэспублікі Мардовія. Прадстаўнікі рэспубліканскіх уладаў патрабавалі ад Кшуманцяня Піргужа адрачэння падтрымкі Сырэся Баляеня, аднак так і не дабіліся гэтага.http://idel-ural.org/uk/archives/влада-мордовії-втручається-в-роботу-а/ Удзельнічаў у цырымоніі інаўгурацыі новаабранага Інязора Сырэся Баляеня, якая адбылася 12 верасня 2019 года ў кіеўскім Доме прафсаюзаў. Падчас цырымоніі ўрачыста перадаў эрзянскі калар (знак улады інязора) свайму пераемніку.http://idel-ural.org/uk/archives/боляєнь-сиресь-офіційно-очолив-ерзян/

 Узнагароды 
Мусалёву было прысвоена званне Ганаровага грамадзяніна Рэспублікі Мардовія і Расіі.

У лютым 2014 года Піргуж узнагароджаны прэзідэнтам Эстоніі Таомасам Ільвесам Ордэнам Зямлі Марыі 5-й ступені (№ 1108).

 Нататкі