Кацярына Васільеўна Білакур

Кацярына Васільеўна Білакур (; , Багданіўка, Палтаўская губерня, Расійская імперыя — , Багданіўка, Ягатынскі раён, Кіеўская вобласць, УССР) — украінская мастачка жанру наіўнага мастацтва, майстар народнага дэкаратыўнага жывапісу. Народны мастак Украінскай ССР (1956).

 Біяграфія 
Нарадзілася 24 лістапада (7 снежня) 1900 года ў в. Багданіўка Палтаўскай губерні Расійскай імперыі. Бацька, Васіль Іосіфавіч Білакур, быў даволі заможным чалавекам, меў 2,5 дзесяціны ворнай зямлі, трымаў жывёлу. Мела братоў Рыгора і Паўла. У 6—7 гадоў Кацярына Білакур навучылася чытаць, аднак на сямейным савеце вырашылі не аддаваць дачку ў школу, каб зэканоміць на вопратцы і абутку.

Маляваць пачала з ранніх гадоў, аднак бацькі не ўхвалялі гэты занятак і забаранялі ім займацца, бо ён адцягваў ад працы па гаспадарцы і мог пашкодзіць замужжу. Кацярына працягвала маляваць цішком ад родных, выкарыстоўваючы палатно і вугаль. Малявала дэкарацыі для драмгуртка, створанага суседам і сваяком Білакураў — Мікітай Танканогам. Пазней Білакур таксама іграла на сцэне гэтага тэатра.

У 1922—1923 гадах даведалася пра Міргародскі тэхнікум мастацкай керамікі. Адправілася ў Міргарад, маючы пры сабе два малюнкі: «копія з нейкай карцінкі» і малюнак дзедаўскай хаты з натуры, выкананыя ўжо не на палатне, а на спецыяльна для гэтага прыдбанай паперы. У тэхнікум Білакур не прынялі з-за адсутнасці дакумента аб заканчэнні сямігодкі. Уражаная адмовай, яна вярнулася дадому пешшу.

Маляваць не пакідала і пасля пачала наведваць драматычны гурток, арганізаваны сужэнцамі настаўнікамі Калітамі. Бацькі пагадзіліся на ўдзел дачкі ў спектаклях, але пры ўмове, што драмгурток не будзе перашкаджаць рабоце па гаспадарцы.

У гуртку ставілі «Наталку Палтаўку» І. Катлярэўскага, «Сватаўства на Ганчароўцы» Р. Квіткі-Аснаўяненкі, «Наймічку» і «Безталанна» І. Карпенкі-Карага, «Маці-наймічку» І. Тагабочнага (інсцэнізацыю «Наймічкі» Т. Шаўчэнкі) і г.д. У свае 24-26 гадоў Білакур пераважна гуляла «маладзіц».

У 1928 годзе, даведаўшыся аб наборы студэнтаў у Кіеўскі тэатральны тэхнікум, вырашыла паспрабаваць свае сілы. Але сітуацыя паўтарылася: ёй зноў адмовілі з той жа прычыны.

Восенню 1934 года спрабавала ўтапіцца ў рацэ Чумгак, у выніку чаго затудзіла ногі. Пасля спробы самагубства бацька з праклёнамі пагадзіўся на занятак дачкі маляваннем.

Пасля заканчэння Вялікай Айчыннай вайны сям’я Білакур стала калгаснікамі. У 1948 годзе памёр бацька мастачкі. Кацярына некаторы час жыла з хворай маці, а пазней да яе пераехаў яе брат Рыгор з жонкай і пяццю дзецьмі. У сям’і пачаліся шматлікія зваркі.

Вясной 1961 года да боляў у нагах дадаліся моцныя болі ў страўніку. Хатнія сродкі не дапамагалі, а ў аптэцы Багданіўкі не было неабходных лекаў.

У пачатку чэрвеня 1961 года памерла маці мастчкі. Праз некалькі дзён Кацярыну Білакур даставілі ў Ягоцінскую раённую бальніцу, дзе 10 чэрвеня ёй зрабілі аперацыю, якая не дапамагла. У гэты ж дзень мастачка памерла. Пахавана ў в. Багданіўка, аўтар надмагільнага помніка — скульптар Іван Ганчар.

 Творчасць 
Увесну 1940 года Білакур пачула па радыё песню «Чи я в лузі не калина була» ў выкананні Аксаны Петрусенка і звярнулася да спявачкі з лістом, дадаўшы да яго малюнак каліны на шматочку палатна. Малюнак уразіў Петрусенка. Параіўшыся з сябрамі Васілём Касіянам і Паўлам Тычынай, яна звярнулася ў Цэнтр народнай творчасці, пасля чаго ў абласны цэнтр паступіла распараджэнне знайсці Кацярыну Білакур і пацікавіцца яе працамі.

Багданаўку наведаў Уладзімір Хіцько, які ўзначальваў тады мастацка-метадычны савет абласнога Дома народнай творчасці. Некалькі карцін ён паказаў у Палтаве мастаку Мацвею Данцову. У 1940 годзе ў Палтаўскім доме народнай творчасці была адкрыта персанальная выстава мастачкі-самавучкі з Багданаўкі, якая ў той час складалася з 11 карцін. Выстава мела вялікі поспех. Мастачку прэміравалі паездкай да Масквы. У суправаджэнні Уладзіміра Хіцько яна наведала Траццякоўскую галерэю, Пушкінскі музей.

У 1944 годзе Багданаўку наведаў дырэктар Дзяржаўнага музея ўкраінскага народнага дэкаратыўнага мастацтва Васіль Нагай. Ён прапанаваў Білакур зладзіць выставу і набыць яе карціны. Дзякуючы яму Музей украінскага народнага дэкаратыўнага мастацтва мае найлепшую калекцыю твораў Білакур.

У 1949 годзе стала членам Саюза мастакоў Украіны.

Работы Кацярыны Білакур рэгулярна экспанаваліся на выставах у Палтаве, Кіеве, Маскве і іншых гарадах.

Тры карціны Білакур — «Цар-Колас», «Бярозка» і «Калгаснае поле» былі ўведзены ў склад экспазіцыі савецкага мастацтва на Міжнароднай выставе ў Парыжы (1954). Білакур параўноўвалі з іншай прадстаўніцай «наіўнага мастацтва» — Серафінай Луі.

У мастачцы з’явіліся шматлікія сябры, перш за ўсё мастакі і мастацтвазнаўцы, сярод якіх яна знайшла разуменне і павагу. Акрамя сустрэч, яна вяла з імі працяглую перапіску з Багданаўкі. Сярод яе адрасатаў — паэт Павел Тычына і яго жонка Лідзія Пятроўна Папарук, мастацтвазнаўца Стэфан Таранушэнка, дырэктар Музея ўкраінскага народнага дэкаратыўнага мастацтва Васіль Нагай, мастакі і мастачкі Алена Кульчыцкая, Мацвей Данцоў, Эма Гуровіч. У Багданаўцы ў Белакур з’яаілія вучаніцы: Вольга Бінчук, Тамара Ганжа, Ганна Самарская.

У асноўным Кацярына Білакур малявала кветкі. Нярэдка ў адной карціне спалучала вясновыя і восеньскія — такая карціна малявалася з вясны да восені. 6 вяргінь на карціне «Калгаснае поле» малявала тры тыдні. Акрамя кветак Кацярына Белакур малявала краявіды і партрэты. Некалькі разоў звярталася да сюжэту бусла, які прыносіць дзіця, але адмовілася ад гэтай ідэі са здзіўлення і неразумення навакольных.

Акварэллю і алоўкам працавала мала, мастачку больш прыцягвалі алейныя фарбы. Сама рабіла пэндзлі — выбірала з кацінага хваста валасінкі аднолькавай даўжыні. Для кожнай фарбы — свой пэндзаль. Самастойна авалодала тэхнікай грунтоўкі палатна.

 Спіс карцін 
 Жінка в зеленому корсеті (1920-я гады)
 У Богданівці, за греблею (сярэдзіна 1920-х гадоў)
 Квіти (канец 1920-х гадоў)
 Натюрморт (канец 1920-х гадоў)
 Портрет Олі Білокур (1928)
 Портрет Надії Кононєнко (1929)
 Пейзаж з вітряком (пачатак 1930-х гадоў)
 Дорога в'ється в даль (пачатак 1930-х гадоў)
 Портрет колгоспниці Тетяни Бахмач (1932—1933-я гады)
 Берізка (1934), страчана
 Квіти за тином (1935)
 Портрет племінниць художниці (1937—1939-я гады)
 Квіти у тумані (1940)
 Сон (1940)
 Жоржини (Квіти і калина) (1940)
 Дерева в лісі (1940-я гады)
 Селянське подвір’я (1940-я гады)
 На околиці (1940-я гады)
 Портрет Софії Журби (1940-я гады)
 Портрет Надії Білокур (1941)
 Польові квіти (1941)
 Квіти (1942)
 Квіти увечері (1942)
 Квіти на блакитному тлі (1942—1943-я гады)
 Буйна (1944—1947-я гады)
 Декоративне панно (1945)
 Привіт урожаю (1946)
 Півонії (1946)
 ХХХ-ліття СРСР (1947)
 Квіти та горіхи (1948)
 Півонії (1948)
 Колгоспне поле (1948—1949-я гады)
 Букет квітів (канец 1940-х — початок 1950-х гадоў)
 Горобчики (канец 1940-х гадоў)
 Тихесенький вечір на землю спадає (канец 1940-х гадоў)
 Колгоспниця (1949)
 Цар Колос (1949)
 Ескіз «Жінка з палицею» (1950-я гады)
 Цар Колос (варіант) (1950-я гады)
 Рожі (Мальви) (1950)
 Квіти, яблука і помідори (1950)
 Автопортрет (1950)
 За рідною Богданівкою (1950)
 Ваза з квітів (1950-я гады)
 Щастя (Чорногузи дитину принесли) (1950)
 Ескіз до картини «Щастя» (1950)
 Щасливе дитинство (1950-я гады)
 Квітоньки та берізоньки вечором (1950)
 Сердитий хлопець (1950)
 Снідання (1950)
 Пшениця, квіти, виноград (1950—1952-я гады)
 Кавун, морква, квіти (1951)
 Щастя (не скінчений варіант) (1951)
 Портрет дівчини (пачатак 1950-х гадоў)
 Ескіз «Калина. Мак» (пачатак 1950-х гадоў)
 Квіти (1952—1953-я гады)
 Квіти і виноград (1953—1958-я гады)
 Квіти на синьому фоні (1954)
 Будьте здорові, з урожаєм (1954)
 Мальви та троянди (1954—1958-я гады)
 Богданівські яблука (сярэдзіна 1950-х гадоў)
 У старому селі. Зима (1950-я гады)
 Гарбузи цвітіть (1950-я гады)
 Ескіз «Будинок» (1950-я гады)
 Гілка полині (сярэдзіна 1950-х гадоў)
 На кручі (1950-я гады)
 Хата діда Савки (1950-я гады)
 Сосна (1950-я гады)
 Дерево Середина (1950-я гады)
 Дерева за парканом (1950-я гады)
 Гультяї (гумористична сценка) (1950-я гады)
 Автопортрет (1955)
 Хата в Богданівці (1955)
 Гай (1955)
 Автопортрет (1957)
 Георгіни (1957)
 Півонії (1958)
 Цветы и калина (1958)
 Натюрморт із колосками і глечиком (1958—1959)
 Натюрморт «Квіти та овочі» (1959)
 Букет квітів (1959)
 Натюрморт (1960)

 Галерэя 

 Узнагароды 
 Ордэн «Знак Пашаны» (1951);
 Заслужаны дзеяч мастацтваў Украінскай ССР (1951);
 Народны мастак Украінскай ССР (1956).

 Ушанаванне памяці 
міні|Мемарыяльны музей-сядзіба Кацярыны Білакур
 У 1977 годзе ў доме Білакураў у Багданіўцы быў створаны музей-сядзіба Кацярыны Білакур.
 У Кіеве, Бучы, Ірпені, Краматорску, Чарнігаве ёсць вуліцы Кацярыны Белакур, у Броварах і Чарнігаве ёсць завулкі Кацярыны Білакур.
 Помнік у горадзе Ягатын (скульптар Уладзімір Ганзенка, 1981).
 У чэрвені 1989 года пастановай Савета Міністраў УССР заснавана прэмія імя Кацярыны Білакур за выдатныя творы традыцыйнага народнага мастацтва з мэтай стымулявання развіцця ўкраінскага народнага мастацтва.
 У гонар Кацярыны Білакур у 2000 годзе адчаканена памятная манета і выдадзена марка Украіны.
 З 2012 года штогод 9 чэрвеня, ці ў бліжэйшыя выходныя дні, у сяле Багданіўка праводзіцца міжрэгіянальны фестываль народнай творчасці «Кацярыніна песня», прысвечаны памяці мастачкі.

Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Асобы на манетах