Зіяш Бектэнавіч Бектэнаў

Зіяш Бектэнавіч Бектэнаў (; , Кен-Суу (сёння  Ісык-Кульскай вобласці Кыргызстан) — , Бішкек) — кіргізскі савецкі навуковец-філолаг, манасазнавец, лінгвіст, фалькларыст, , . Член Саюза пісьменнікаў СССР. Выдатнік народнай асветы Кіргізскай ССР. Выдатнік вышэйшай школы СССР.

 Біяграфія 
Сын сельскага фельчара. Рана застаўся сіратой, выхаваны братам. Пасля заканчэння пачатковай школы ў роднай вёсцы, паступіў у Кіргізскі педагагічны тэхнікум у г. Фрунзэ, які скончыў у 1930 годзе і ўзначаліў аддзел народнай адукацыі ў . З 1931 па 1932 год быў намеснікам загадчыка кіргізскага аддзела Цэнтральнага выдавецтва народаў СССР пры Прэзідыуме ЦВК СССР. У 1932 годзе кіраваў вучэбна-метадычным аддзелам Кіргізскага дзяржаўнага выдавецтва.

У 1940 годзе скончыў . Вучыўся з будучымі класікамі кіргізскай літаратуры — , , , .

Удзельнічаў у першым літаратурным гуртку — «Кызыл учкун» («Чырвоная іскра»), які стаў ядром Кіргізскай пісьменніцкай арганізацыі.

Займаўся арганізацыяй першых школ на поўдні Кыргызстана, стварыў (у суаўтарстве з ) першыя падручнікі па кіргізскай літаратуры і мове.

У 1933 годзе падвяргаўся рэпрэсіям. Пасля арышту ў 1937 годзе падручнікі канфіскавалі са школьных праграм, аўтараў выключылі з інстытута. Пазней, у 1940 годзе З. Бектэнаву даручылі адкрыццё настаўніцкага інстытута ў горадзе Пржэвальску.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны служыў на ірана-афганскай мяжы. Пасля службы ў шэрагах савецкай арміі да 1950 года працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам Інстытута мовы, літаратуры і гісторыі Кіргізскага аддзялення Акадэміі Навук СССР.

Пасля дакладу Жданава аб часопісах «Звязда» і «Ленінград» і адпаведнай пастановы ЦК ВКП (б) быў абвінавачаны ў закліку да  і панцюркскага яднання.

У 1949 годзе скончыў аспірантуру Кіргізскага аддзялення Акадэміі Навук СССР, але абараніць кандыдацкую дысертацыю не паспеў.

Быў загадчыкам сектара кіргізскага фальклору і манасазнаўства. У 1950 годзе сектар манасазнаўства і фальклору быў зачынены, а яго супрацоўнікі ,  і З. Бектэнаў былі арыштаваныя. З. Бектэнаў быў асуджаны на дзесяць гадоў. Вярнуўшыся з-за кратаў, сем гадоў быў беспрацоўным. Цалкам рэабілітаваны толькі 6 кастрычніка 1955 года.

Толькі ў 1964 годзе яму дазволілі выкладаць у Кіргізскім універсітэце, хоць па яго кнігах навучалася ўжо не адно пакаленне. У 1970-х гадах, калі выходзіла , артыкул пра Бектэнава выключылі ў сігнальным экзэмпляры.

Бацька  (1934—1999), дзяржаўнага дзеяча, міністра сувязі Рэспублікі Кыргызстан (1991—1994). Лаўрэата Дзяржаўнай прэміі СССР.

Пахаваны на  у Бішкеку.

 Навуковая і творчая дзейнасць 
Аўтар некалькіх падручнікаў па кіргізскай мове і літаратуры, некалькіх навукова-педагагічных прац, шэрагу метадычных дапаможнікаў, навуковых распрацовак у галіне выкладання кіргізскай мовы. Вядомы знаўца «Манаса», а таксама арабскай графікі, якой ён навучаў юнакоў і дзяўчат.

Перакладчык, які зрабіў даступнымі кіргізскаму чытачу творы Д. І. Фанвізіна, М. В. Гогаля, А. М. Астроўскага, А. С. Макаранкі, А. А. Фадзеева, Л. С. Собалева, К. Гальдоні, Б. Шоў, Ж. Ануя,  і інш. Творы З. Бектэнава, заснаваныя на эпасе «Манас», былі пераведзены на рускую мову.

 Выбраныя публікацыі 

 Эне тили: Башталгыч мектептердин 4-жылы үчүн эне тили сабактары. (в соавт.). Ф.: Кыргызмамбас, 1933.
 Кыргыз тили: Грамматика жана жазуу эрежелери. 3-класс үчүн. (в соавт.).Ф.: Кыргызмамбас, 1935
 Биздин адабият: Хрестоматия. (в соавт.). Ф.: Кыргызмамбас, 1947.
 Кыргыз тили: Окуу китеби. (в соавт.). Ф.: Кыргызмамбас, 1947.
 Биздин адабият: Хрестоматия. Байжиев менен бирге. Ф.: Кыргызмамбас, 1949.
 Кыргыз адабияты: Фольклор. 8-класс үчүн. Ф.: Кыргызмамбас, 1949.
 Кыргыз адабияты: 5-класс үчүн. Ф.: Мектеп, 1963.
 Кыргыз адабияты: 4-класс үчүн. Ф.: Мектеп, 1969.
 Эне тилден гүлдесте: Ырлар, макалалар, табышмактар. Б.: Адабият, 1990.
 Замандаштарым жөнүндө эскерүү: Адабий эскерүүлөр. Б.: Адабият, 1992.
 Замандаштарым жөнүндө эскерүү: Адабий эскерүүлөр. 2-бас. Б.: Б-сыз, 1996.

 Узнагароды і адрозненні 

 Узнагароджаны Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Кіргізскай ССР (1983)
 Выдатнік народнай асветы Кіргізскай ССР (1966)
 Выдатнік вышэйшай школы СССР.
 Удастоены звання «Ганаровы прафесар» Кіргізскага нацыянальнага універсітэта

 Памяць 

 Адна з вуліц у Бішкеку была названая імем З. Бектэнава.

 Спасылкі 

 Зияш Бектенов-выдающийся ученый, манасовед, писатель
 Бектенов, Зияш 

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў