Бірманскі бурштын

міні|250пкс|Геалагічная карта Паўночнай М’янмы
міні|250пкс|Мурашка  у бурштыне
міні|250пкс|Вухавёртка  у бурштыне
міні|250пкс|Вухавёртка 
міні|250пкс|Мурашка 
Бірманскі бурштын (, ) — від бурштыну, які здабываецца ў паўночна-ўсходняй частцы М’янмы (ранейшая назва Бірма, Паўднёва-Усходняя Азія), галоўным чынам у штаце , які мяжуе з Кітаем і Індыяй. Выкапнёвая смала, міжнародная геалагічная назва «бірміт», асноўны від азіяцкага бурштыну, які мае камерцыйнае значэнне.

Бурштын датуецца узростам каля 99 мільёнаў гадоў, у самым пачатку  . Бурштын прадстаўляе значную палеанталагічную цікавасць з-за , якая змяшчаецца ў выглядзе уключэнняў, асабліва членістаногіх, шматлікіх насякомых і павукападобных, а таксама птушак, яшчарак, змей, жаб і фрагментарных астанкаў дыназаўраў. Бурштын вядомы і камерцыйна эксплуатуецца з першага стагоддзя нашай эры, а навуцы вядомы з сярэдзіны XIX стагоддзя. Даследаванні на радовішчы выклікалі дыскусіі з-за яго ролі ў фінансаванні ўнутранага канфлікту ў М’янме і небяспечных умоў працы на шахтах, дзе ён збіраецца.

 Апісанне 
Афарбоўка ад жоўтай да карычневай. Бірманскі бурштын трохі цвярдзей балтыйскага бурштыну (цвёрдасць 2,5-3). Хімічны склад: 80,05 % вугляроду, 11,5 % вадароду, 8,43 % кіслароду і 0,02 % серы.

З дапамогай сканіруючай электроннай мікраскапіі, раманаўскай спектраскапіі і рэнтгенаўскай мікратамаграфіі выяўлена, што насякомыя ў бірманскім бурштыне захоўваюцца ў мінералізаваным выглядзе. Насякомыя з бірманскага бурштыну складаюцца ў асноўным з кальцыту, кварцу і халцэдону. Таксама сустракаюцца і іншыя мінералы — напрыклад, агат і пірыт.

 Гісторыя вывучэння 
Бірманскі бурштын вядомы больш за дзве тысячы гадоў, і яшчэ падчас дынастыі Хань выкапні смалы апрацоўвалі кітайскія рамеснікі. У Еўропе аб бірманскім бурштыне ўпершыню даведаліся ў XVII—XVIII стагоддзях ад падарожнікаў і дыпламатаў. Прамысловая распрацоўка бурштыну ў Бірме пачалася ў XIX стагоддзі.

Назва «бурміт» (Burmite) упершыню згадваецца нямецкім даследчыкам  у 1893 годзеHelm O. (1893): Further note on Burmite, a new amber-like fossil resin from Upper Burma. Records of the Geological Survey ofbuf.ia, 26 (2): 61-64., які атрымаў бурштын ад нямецкага геолага , які адным з першых еўрапейцаў у 1891—1892 гадах пабываў на бурштынавых шахтах БірмыNoetling F.: On the occurrence of Burmite, a new fossil resin from Upper Burma. Records of the Geological Survey of India 26 (1), 1893, S. 31-40.. Ота Хельм таксама выкарыстоўваў у 1894 годзе і другую назву «бірміт» (Birmit)Helm O. (1894): Mittheilungen über Bernstein. XVI. Ueber Birmit, ein in Oberbirma vorkommendes fossiles Harz. In: Schriften der Naturforschenden Gesellschaft in Danzig, Neue Folge, 8. Band, 3. und 4. Heft, Danzig 1894, S. 63-66..

У пачатку XX стагоддзя некалькі сотняў невялікіх шахт знаходзіліся ў эксплуатацыі, і ў 1897—1930 гадах агульная здабыча бірманскага бурштыну перавысіла 40 тонB. Kosmowska-Ceranowicz: Amber deposits: geology, resources, modern extraction methods. In: Amber — Views — Opinions.Warschau 2006, S. 9-13.. Затым шахты былі зачыненыя больш, чым 60 гадоў, у 1936—1999 гадах. Пазней здабыча аднавілася і вар’іруе ў межах ад 10 кг да 500 кг у годPoinar, Buckley & Brown (2005): The secrets of Burmese amber . In: Mid-America Paleontology Society (MAPS) 20, Cedar Rapids (Iowa) 2005; S. 20-29.. Бірманскі бурштын прадстаўлены галоўным чынам дробнымі кавалкамі, буйныя сустракаюцца рэдка. У Лонданскім музеі натуральнай гісторыі самы буйны асобнік важыў 15 кг.

Верагодна, самая вялікая і самая важная ў свеце калекцыя артэфактаў бірманскага бурштыну размешчана ў  ў Нью-Ёрку. Яна ўключае ў сябе больш за 3000 членістаногіхDavid A. Grimaldi: Amber — Window to the Past. New York 1996, ISBN 0-8109-1966-4.. Другой па велічыні калекцыяй з 1200 членістаногімі валодае  ў ЛонданеRasnitsyn, A. P. 1996. Burmese amber at the Natural History Museum. Inclusion Wrostek, No. 23, 19—21..

 Узрост 
Узрост бурштыну з М’янмы першапачаткова быў вызначаны ў ≈ 50 млн гадоў (эацэн), але пасля такая датыроўка была аспрэчана і паказаны ўзрост 97-105 млн гадоў (мелавы перыяд). Праведзеная ў 2012 годзе радыёметрычная датыроўка бірманскага бурштыну  паказала яго ўзрост роўным  (ранні ), што блізка да мяжы з .

У выніку параўнальнага аналізу ўзросту розных відаў бурштыну былі атрыманы наступныя дадзеныя (у млн гадоў):

 Дамініканскі (Дамініканская Рэспубліка) — 15—40
  (Ч’япас) — 22—26
 Балтыйскі — каля 40
 Hat Creek (Брытанская Калумбія, Канада) — 50—55
 Камбейскі (Гуджарат, Індыя) — 52—55
 Канадскі (Альберта, Манітоба) — 70—80
  (ЗША) — 65—95
 Бірманскі (М’янма) — 97—105
 Таймырскі (Сібір, Расія) — 78—115
 Іспанскі (Алава, San Just) — 100—115
  (Францыя) — 100—105
 Іспанскі (Іспанія) — 100—125
 Ліванскі (Ліван) — 130—135Poinar, G.O.Jr. & Milki, R. (2001). Lebanese amber. The oldest ecosystem in fossilized resin. — Oregon State University Press, Corvallis, 96 pp.

 Фаўна і флора бірманскага бурштыну 
Да канца 2019 года апісана больш за 42 класы, 108 атрадаў, 569 сямействаў, 1017 родаў і 1379 відаў арганізмаў, у тым ліку больш за 300 відаў за адзін 2019 год, большасць (94 %) з якіх гэта членістаногіяRoss, A.J. 2018. Burmese (Myanmar) amber taxa, on-line checklist v.2018.2  104ppRoss, A.J. 2019b. Burmese (Myanmar) amber taxa, on-line supplement v.2019.2 . 33pp.Guo, M., Xing, L., Wang, B., Zhang, W., Wang, Sh., Shi, A., Bai, M., 2017. A catalogue of Burmite inclusions . Zoological Systematics 42(3), 249—379.Ross, A.J., 2017. Burmese (Myanmar) amber taxa, on-line checklist v.2017.1. https://www.nms.ac.uk/explore-our-collections/stories/natural-world/burmese-amber/ .

Першыя інклюзы насякомых у бірманскім бурштыне былі апісаны ў 1916 годзе амерыканскім энтамолагам Тэадорам Кокерэлам, які першым выказаў здагадку пра мелавы ўзрост гэтых знаходакCockerell, T.D.A. 1916. Insects in Burmese amber. — American Journal of Science, Ser. 4, 42: 135—138.Cockerell, T.D.A. 1917. Arthropods in Burmese amber. — Psyche, 24 (2): 40—45..

У бірманскім бурштыне выяўлена найбольшая сярод усіх мелавых дэпазітаў разнастайнасць сямействаў членістаногіх (да 2013 года 252 сямействы Arthropoda). Да 2017 года з бірманскага бурштыну (Ross, 2017) апісаны 481 від насякомых, уключаючы 73 перапончатакрылых. Hymenoptera прадстаўлены 30 сямействамі, што складае 12 % ад агульнай разнастайнасці членістаногіх у бірманскім бурштыне. Сярод Hymenoptera шмат эндэмічных груп: Rasnitsyn, A.P., Poinar, G.Jr., Brown, A.E., 2017. Bizzare wingless parasitic wasp from mid-Cretaceous Burmese amber (Hymenoptera, Ceraphronoidea, Aptenoperissidae fam. nov.). Cretaceous Research 69, 113—118., Rodriguez, J., Waichert, C., Dohlen C.D.von., Poinar, G.Jr., Pitts, J.P., 2016. Eocene and not Cretaceous origin of spider wasps: Fossil evidence from amber. Acta Palaeontologica Polonica 61(1), 89—96., Poinar, G.O.Jr., Danforth, B.N., 2006. A fossil bee from Early Cretaceous Burmese amber. Science, 314, p. 614., Engel, M.S., Huang, D.Y., Alqarni, A.S., Cai, C.Y., 2016. A remarkable evanioid wasp in mid-Cretaceous amber from northern Myanmar (Hymenoptera: Evanioidea). Cretaceous Research 60, 121—127. і іншыя, яшчэ неапісаныя сямействы. Гэтакі высокі працэнт эндэмікаў у гэтым бурштыне, як мяркуецца, можа казаць пра тое, што месца, дзе ён фармаваўся, было ізалявана ад астатняй Паўднёвай Азіі і ўяўляў сабой востраў або групу астравоў.

Акрамя сухапутных арганізмаў, у бірманскім бурштыне трапляюцца таксама марскія жывёлы, уключаючы аманітаў, астракод і бруханогіх і двухстворкавых малюскаў. Гэта сведчыць, што дрэвы, чыя смала дала пачатак бірманскаму бурштыну, раслі недалёка ад марскога ўзбярэжжа.

У 2005 годзе апісаны мікраарганізм  у рэштках крывасмактальнага насякомага — выкапнёвага макраца роду Poinar G. Jr., Telford S. R. Jr. (2005). Paleohaemoproteus burmacis gen. n., sp. n. (Haemospororida: Plasmodiidae) from an Early Cretaceous biting midge (Diptera: Ceratopogonidae) Parasitol. 131(1): 79—84.

 Беспазваночныя 
Беспазваночныя пераважаюць у выкапнёвай фауне бірманскага бурштыну (больш за 1000 відаў), уключаючы самых старажытных прадстаўнікоў  () і  ().

 Павукападобныя 
міні|250px|Павук  і наезнік  ()

 . 44 сямействы павукоў.
 . 20 сямействаў.
 . 5 сямействаў.
 . 12 сямействаў.
 . 7 сямействаў.
 . 5 сямействаў.
 . Адзін род .
 . Адзін род .
 . Адзін род.
 . Адзін род.
 . 2 роды.
 . 3 роды.

 Мнаганожкі 

 . 15 сямействаў, у тым ліку 

 Скрытнасківічныя 
. 8 сямействаў.

 Насякомыя 
міні|250px| ()
міні|250px|Наезнік  ()

 . 2 сямействы.
 . Адно сямейства.
 . 7 сямействаў.
 . 19 сямействаў.
 . Больш за 50 сямействаў.
 . 47 сямействаў.
 . 88 сямействаў.
 . 21 сямейства.
 . 65 сямействаў.
 . 20 сямействаў, уключаючы тараканаў, тэрмітаў (†, ,  і ) і багамолаў .
 . 5 сямействаў.
 . 9 сямействаў.
 . 6 сямействаў.
 . 8 сямействаў.
 . 5 сямействаў.
 . 4 сямействы.
 . Адно сямейства.
 . 4 сям’і.
 . 4 сямействы.
 . Адно сямейства.
 . 4 сямействы.
 . 3 сямействы.
 . 2 сямействы.
 . Адно сямейства.
 . Некалькі відаў роду  і манатыпны род .
 . Cretophengodidae, a new Cretaceous beetle family, sheds light on the evolution of bioluminescence , 20 January 2021.

 Чэрві 

 . 5 сямействаў.
 . Адзін род:  (, )

 Малюскі 

 Аманіты, марскія гастраподы і 7 сямействаў наземных бруханогіх малюскаў

 Ракападобныя 

 Ракападобныя прадстаўлены  Broly, Maillet & Ross, 2015 (Isopoda)

 Пазваночныя 
Бірманскі бурштын змяшчае ў выглядзе уключэнняў таксама птушак, яшчарак, змей, жаб і фрагментарныя рэшткі дыназаўраў.

 Яшчарка  Arnold & Poinar, 2008
 У 2016 годзе ў  бірманскага бурштыну быў знойдзены пакрыты пер’ем хвост дыназаўра
 У 2017 годзе група палеантолагаў з Канады, КНР і ЗША ўпершыню прадставіла ў Пекіне выкапнёвае птушаня з клады , застылага ў бурштынавай масе (памер 86 × 30 × 57 мм, вага 78,16 г) прыкладна 99 млн гадоў таму.
 Змяя  Xing et al. 2018
 птушаня віду 
 У 2020 годзе быў апісаны  — самы маленькі вядомы мезазойскі дыназаўр

 Amoebozoa 

 Пладовае цела прадстаўніка сучаснага роду міксаміцэта .
 Адзін від, які прадстаўляе  (): .

 Флора бірманскага бурштыну 

 . 11 відаў з 9 родаў.
 . 2 роды.
 . 3 сямействы.
 . 2 сямействы.
 . 4 сямействы.

 Спасылкі 

 Troubled treasure. Fossils in Burmese amber offer an exquisite view of dinosaur times—and an ethical minefield Архіўная копія ад 9 чэрвеня 2019 на Wayback Machine. By Joshua SokolMay. 23, 2019

Катэгорыя:Мелавы перыяд
Катэгорыя:Бурштын
Катэгорыя:М’янма