Забойства на вяселлі ў Сараеве

Забойства на вяселлі ў Сараеве (серб. Убиство старог свата испред Старе цркве на Башчаршији) была здзейснена 1 сакавіка 1992 года у горадзе Сараеве баснійскімі мусульманамі на чале з Рамізам «Чэла» Дэлалічам. Гэта падзея стала пачаткам міжэтнічнай вайны ў Босніі і Герцагавіне.

У нядзелю, 1 сакавіка, каля 14:30, на вясельную працэсію баснійскіх сербаў у старым мусульманскім квартале Башчаршыя ў Сараеве быў здзейснены напад, у выніку якога загінуў бацька жаніха, Нікола Гардовіч, і быў паранены сербскі праваслаўны святар. Напад адбыўся ў апошні дзень спрэчнага рэферэндуму аб незалежнасці Босніі і Герцагавіны ад Югаславіі, на ранніх этапах распаду Югаславіі і югаслаўскіх войнаў.

У адказ на страляніну нерэгулярныя баявікі Сербскай дэмакратычнай партыі (СДС) усталявалі барыкады і блокпасты па ўсім Сараеве, абвінаваціўшы Партыю дэмакратычнага дзеяння (SDA) баснійскіх мусульман у арганізацыі нападу. СДС запатрабавала, каб населеныя сербамі раёны Босніі і Герцагавіны патруляваліся сербамі, а не паліцыянтамі іншых этнічных груп, а таксама заклікала да размяшчэння ў краіне міратворцаў ААН. 3 сакавіка СДС пагадзілася разабраць узведзеныя ім барыкады. У той жа дзень Народны сход Босніі і Герцагавіны, дзе дамінуюць мусульмане, абвяшчае незалежнасць краіны.

Гардовіча часта разглядаюць як першую ахвяру баснійскай вайны. Раміз Дэлаліч, кар’ерны злачынец, які нібыта знаходзіўся пад абаронай SDA, быў хутка ідэнтыфікаваны ў якасці падазраванага, але баснійскія мусульманскія ўлады прыклалі мала намаганняў, каб знайсці яго месцазнаходжанне адразу пасля стральбы. Падчас вайны Дэлаліч кіраваў апалчэннем, якое пераследавала сербскае насельніцтва Сараева. Пазней ён прызнаўся ў здзяйсненні нападу ў тэлеінтэрв’ю. У 2004 годзе Дэлаліч быў абвінавачаны па адным пункце забойства першай ступені ў сувязі са смерцю Гардовіча, але быў застрэлены ў 2007 годзе, да таго, як суд над ім мог быць завершаны. У Федэрацыі Босніі і Герцагавіны, паўаўтаномнай баснійска-харвацкай тэрытарыяльнай адзінцы краіны, 1 сакавіка адзначаецца як Дзень незалежнасці. Свята не адзначаецца ў паўаўтаномнай баснійска-сербскай адзінцы Рэспубліка Сербская, і большасць баснійскіх сербаў звязваюць дату з тэрактам на вяселле, а не з рэферэндумам аб незалежнасці. Здымкі былі тэатралізаваныя ў брытанскім ваенным фільме 1998 года «Сардэчна запрашаем у Сараева».
справа|міні|200x200пкс| Праваслаўная царква Святых Арханёлаў Міхаіла і Гаўрыіла ў Сараеве, побач з якой адбылося забойства

 Кантэкст 

 Атака 

 Наступствы 

 Спадчына 
Ніколу Гардавіча часта лічаць першай ахвярай баснійскай вайны. Сярод баснійскіх сербаў гэты напад звычайна называюць «Крывавым вяселлем». Палітолаг Кіт Кроўфард апісвае напад і масавыя забойствы баснійскіх сербаў у Басанскім Бродзе 27 сакавіка як два інцыдэнты, якія павялічылі канфлікт. Індыйскі акадэмік Радха Кумар параўнаў напад на вяселлі з гвалтоўнымі інцыдэнтамі, якія папярэднічалі міжабшчыннаму гвалту ў Індыі. 6 красавіка ЕЭС і ЗША прызналі Боснію і Герцагавіну незалежнай дзяржавай. У той жа дзень кіраўніцтва баснійскіх сербаў абвясціла незалежнасць Сербскай Рэспублікі Босніі і Герцагавіны, пазней перайменаванай у Рэспубліку Сербскую. Боснія і Герцагавіна была прынятая ў ААН 22 мая. У наступнай баснійскай вайне загінула каля 100 000 чалавек; дадатковыя два мільёны былі перамешчаныя. Вайна скончылася падпісаннем Дэйтанскага пагаднення ў снежні 1995 года, у якім ваяўнічыя бакі пагадзіліся падзяліць краіну на два паўаўтаномныя ўтварэнні: Федэрацыю Босніі і Герцагавіны і Рэспубліку Сербскую. Пасля вайны большасць ваеннага кіраўніцтва Рэспублікі Сербскай былі абвінавачаны Міжнародным трыбуналам па былой Югаславіі. Сярод іх быў Караджыч, які быў прызнаны вінаватым у ваенных злачынствах і злачынствах супраць чалавечнасці, а таксама ў генацыдзе за сваю ролю ў масавых забойствах у Срэбраніцы ў 1995 годзе і асуджаны да пажыццёвага зняволення ў сакавіку 2019 года.

Ратуючыся ад вайны, Мілан і Дзіяна Гардовіч эмігравалі ў Швецыю, дзе Мілан стаў служыць сербскім праваслаўным святарам. У Федэрацыі Босніі і Герцагавіны 1 сакавіка адзначаецца як Дзень незалежнасці, непрацоўнае свята. Дзень незалежнасці не адзначаецца ў Рэспубліцы Сербскай, і большасць баснійскіх сербаў звязваюць гэтую дату хутчэй з нападам на вяселлі, чым з рэферэндумам аб незалежнасці. Тэракт быў драматызаваны ў брытанскім ваенным фільме 1997 года «Сардэчна запрашаем у Сараева» з ваенізаванымі фарміраваннямі баснійскіх сербаў у якасці выканаўцаў і цывільных баснійскіх харватаў у якасці ахвяр. «Гэтыя змены былі ўведзены, відавочна, па палітычных прычынах», — лічыць кіназнаўца Горан Гоцыч. Антраполаг Стывен Харпер згодны. Ён піша: «Змена этнічнай ідэнтычнасці ў пастаноўцы вясельнай разні ў „Сардэчна запрашаем у Сараева“… паказвае яшчэ адзін прыклад таго, як кінематаграфічныя вобразы могуць выкарыстоўвацца для ідэалагічнага перапісвання гісторыі».

 Літаратура 















Катэгорыя:Баснійская вайна
Катэгорыя:Падзеі 1 сакавіка
Катэгорыя:Сакавік 1992 года