Кармавыя расліны паўночнага аленя

Паўночны алень () — парнакапытнае млекакормячае сямейства , якое з’ядае штодзень да 22 кг раслін.

Вядома каля 500 відаў раслін, якімі корміцца паўночны алень у бясснежны перыяд. Сярод іх 70 відаў , 8 відаў , 56 відаў  і , 43 віды хмызнякоў, 12 відаў дрэў і 303 віды з разнатраўя. Агулам спіс раслін, якімі корміцца свойскія паўночныя алені, налічвае каля 600 раслін.

 Асаковыя 
 нароўні з відамі роду  служаць асноўнымі зялёнымі кармамі паўночных аленяў. Найбольш ахвотна іх ядуць алені ўвясну і на пачатку лета. Многія віды захоўваюць зялёную масу пад снегам і служаць добрым кормам для аленяў зімой. Растуць ва ўсіх зонах і падзонах Крайняй Поўначы. Асокі на пераўвільготненых глебах нярэдка складаюць аснову травастою. Найбольшае кармавое значэнне маюць: , , , , , , ,  Ураджайнасць зялёнай масы пры суцэльным вырастанні ў  3,5 т/га,  — 2, а  — да 0,8 т/га. Найбольш каштоўныя віды з роду : , , , .

 Метлюжковыя 
Складаюць адну з асноўных груп кармоў аленяў. У раслінных групоўках на пашах удзельная вага  звычайна невялікая. Пры суцэльным вырастанні ўраджайнасць зялёнай масы можа дасягаць 6 т/га ў паветрана-сухім стане. Найбольшае значэнне маюць вясной і на пачатку лета, да фазы цвіцення. Па пажыўнай каштоўнасці саступаюць лісцю вербаў і бяроз.

Да найбольш значных кармавых відаў належаць: , ), ) Andersson), , ), , .

 Выявы некаторых найбольш значных траў сямейства метлюжковых 

 Разнатраўе 
міні|280x280пкс| пасля высечкі лесу
Дзякуючы высокім пажыўным уласцівасцям служаць выдатнымі нажыровачнымі кармамі. На пашах з разнатраўем алені хутка аднаўляюць сваю масу і запасяць пажыўныя рэчывы на зіму. Асабліва вялікае іх значэнне ў перыяд вегетацыі, калі расліны валодаюць найбольшай кармавой каштоўнасцю. Па складзе пажыўных рэчываў рознатраўныя кармы значна вышэй метлюжковых і асаковых — багатыя на бялкі, мінеральныя рэчывы, вітаміны. На пашах разнатраўе звычайна развіваецца раней метлюжковых і асаковых.

Найбольшае значэнне для харчавання паўночнага аленя з прадстаўнікоў разнатраўя маюць: , , , , , ), , , , , , , , .

 Кусты 
У месцах багатага вырастання выконваюць найважную ролю летняга корму і на пашах могуць складаць да 80 % усёй паяданай зеляніны. Першыя зялёныя лісточкі ахвотна ядуць нованароджаныя аляняты. Кучнае вырастанне кустоў дазваляе аленю насыціцца ў кароткі час на невялікай плошчы. Час паядання кустарнікаў абмежаваны некалькімі месяцамі. Спажыванне лістоты рэзка зніжаецца ў сезон восеньскага лістапада, але і ўвосень у невялікай колькасці алені ядуць апалае лісце.

Сярод кустоў роду  добра паўночныя алені ядуць такія віды: , , . Пры суцэльным вырастанні карлікавай бярозы можна атрымаць да 0,7 т/га зялёнай масы і да 0,2 т/га іншых відаў. Найбольш ахвотна алені ядуць пупышкі, кветкі, парасткі і лісце.

Таксама вельмі важную ролю ў харчаванні аленяў гуляюць многія віды роду . Алені ядуць маладыя парасткі, пупышкі і лісце. Вярбовыя хмызнякі разам з разнатраўем — галоўная крыніца мінеральных рэчываў. Па пажыўнасці вярбы не саступаюць бярозам, а ўвосень пераўзыходзяць. Па ўтрыманні вітамінаў у 5-6 разоў пераўзыходзяць асакі і травы. Лісце лічыцца добрым нажыровачным кормам.

У параўнанні з бярозамі вярбовыя маюць больш доўгі вегетатыўны перыяд і таму хутчэй аднаўляюцца пасля страўлівання. Паглынанне аленем да 30 % лісця і 15 % парасткаў не аказвае негатыўнага ўплыў на рост вегетатыўнай масы ў наступныя гады. Да найбольш ахвотна паяданых відаў ставяцца: , , , , .

На Камчатцы ягады  гуляюць важную ролю ў харчаванні дзікага паўночнага аленя позняй восенню. Алені старанна збіраюць ягады і па чысціні збору пераўзыходзяць мядзведзя, але саступаюць ласю. Пераход аленяў на харчаванне ягадамі залежыць ад спеласці, захаванасці пладоў і ўздзеяння марозу. У рубцы страўніка здабытай важанкі змесціва на палову складалася з ягад гэтай рабіны.

 Выявы некаторых найбольш паяданых кустоў роду Вярба 

 Лішайнікі 
міні|250x250пкс|Падкормка аленяў ягелем на тэрыторыі 
Лішайнікі не крытычная група корму, паўночныя алені могуць добра абыходзіцца без іх. Лішайнікі не забяспечваюць паўнавартаснага харчавання жывёл, бо бедныя на бялковыя рэчывы, блага пераварваюцца, змяшчаюць мала вітамінаў. Пры кармленні лішайнікамі паўночныя алені расходуюць назапашаныя жыццёва важныя пажыўныя рэчывы: пратэін, кальцый і фосфар. У выніку ўзнікае фізіялагічнае галаданне, якое ліквідуецца пры паглынанні зялёных раслін. Аднак, лішайнікі багатыя на вугляводы і вельмі каларыйныя, што прыцягвае аленяў. Галоўная каштоўнасць лішайнікаў у падтрыманні жыцця жывёл на працягу самых неспрыяльных часоў года-восенню, зімой і вясной. У некаторых раёнах лішайнікі адзіны даступны корм паўночных аленяў у зімовы перыяд.

Зафіксавана 65 відаў едаемых паўночным аленем лішайнікаў. Найбольшую кармавую каштоўнасць маюць: , , , , , .
міні|250x250пкс|Эпіфітны лішайнік на іглічным дрэве
Эпіфітныя лішайнікі, якія растуць на ствалах і галінах дрэў, адыгрываюць важную ролю ў харчаванні аленя. Іх роля асабліва вялікая падчас галалёдзіцы і ўтварэнні шарпаку. Ядучы лішайнікі, што растуць на дрэвах алені марнуюць менш энергіі, чым пры раскопванні наземных лішайнікаў з-пад снегу. Найбольш значныя эпіфітныя лішайнікі: , , , , , .

 Хімічны склад 
Вугляводы, якія змяшчаюцца ў лішайніках складаюцца з простых цукроў, ,  і цэлюлозы. Высокім утрыманнем ліхеніну валодаюць  і ў прыватнасці . Таксама высокае ўтрыманне ліхеніна ўстаноўлена ў . Найбольш каштоўныя як корм  змяшчаюць невялікую колькасць ліхеніну.

 Выявы некаторых найбольш паяданых лішайнікаў 

 Бабовыя 
Добрыя летнія кармы для аленяў, але ў натуральных раслінных групоўках маюць нязначнае распаўсюджванне. Тым не менш на поўначы пра суцэльным вырастанні або пасеве можна атрымаць ураджай зялёнай масы да 6,2 т/га. У параўнанні з іншымі відамі раслін змяшчаюць шмат пратэіну. Напрыклад, у віду  у перыяд цвіцення змяшчаюць да 30 % пратэіну і 22 % клятчаткі. Некаторыя прадстаўнікі роду багатыя на акскарбінавую кіслату і карацін. Найбольшае кармавое значэнне маюць: , , ), ), , , .

 Хвашчы 
міні|250x250пкс| у пачатковай фазе вегетацыі
Прадстаўнікі роду  гуляюць значную ролю ў сілкаванні аленяў. Паядаюцца ва ўсе часы года, у тым ліку і зімой з-пад снегу. Змяшчаюць значную колькасць зольных элементаў і цукроў. На пашах паядаюцца ў вялікіх колькасцях. У спалучэнні з іншымі кармамі бясшкодныя для арганізма. Аднак, зафіксаваныя выпадкі калі алені прывязаныя на ўчастку з перавагай хвашчоў, гінулі. Да добра паяданых ставяцца: , , , ), .  лічыцца атрутнай раслінай для аленяў.

 Атрутныя расліны 
міні|250пкс| змяшчае {{нп3|цыкутаксін||ru|Цикутоксин}}
У рацыён дзікага паўночнага аленя ўваходзяць многія , якія атрутныя для буйной рагатай жывёлы. Яд расліннага паходжання нейтралізуецца дубільнымі рэчывамі, якія алені атрымліваюць пры паглынанні парасткаў вярбы, вольхі, рабіны. У асобныя перыяды вегетацыі , ,  і  служаць асноўнымі кармавымі раслінамі. Таксама дзікім аленем адзначана паглынанне , , парасткаў , лісця і ягад .

 Кармавыя канкурэнты 
Дзікі паўночны алень уступае ў канкурэнтныя адносіны з некаторымі жывёламі. У тундры да іх у першую чаргу ставяцца лемінгі, якія пры высокай колькасці здольныя на некаторых участках знішчыць расліннасць наколькі, што амаль не застаецца рыззя. Таксама ў тундры агульнымі з аленем раслінамі кормяцца курапатка, , вадаплаўныя птушкі. Аднак пры сучаснай колькасці дзікага аленя нельга казаць пра недахоп кармоў выкліканы дзейнасцю канкурэнтаў.

 Гл. таксама 

 Кармавыя расліны Еўрапейскага лася (Alces alces)

 Літаратура 















Катэгорыя:Корм
Катэгорыя:Паўночны алень