Дунганская мова

Дунганская мова ( або ) — адна з сініцкіх моваў, на якой размаўляюць галоўным чынам дунганцы ў Казахстане і Кыргызстане, этнічная група, звязаная з Народам Хуэй Кітая. Нягледзячы на тое, што яна паходзіць ад паўночнакітайскай мовы цэнтральных раўнін Ганьсу і Шэньсі, яна запісваецца кірыліцай (або на сяаэрцзын) і змяшчае запазычаныя словы і архаізмы, якіх няма ў іншых сучасных разнавіднасцях паўночнакітайскай.

 Дэмаграфія 
На дунганскай мове размаўляюць пераважна ў Кыргызстане, а таксама ў Расіі, Казахстане і Узбекістане. Дунганская этнічная група — гэта нашчадкі бежанцаў з Кітая, якія мігравалі на захад у Цэнтральную Азію.

Паводле савецкай статыстыкі перапісу насельніцтва з 1970 па 1989 год, дунганцы захавалі выкарыстанне сваёй этнічнай мовы значна больш паспяхова, чым іншыя этнічныя меншасці ў Цэнтральнай Азіі; аднак у постсавецкі перыяд доля дунганцаў, якія размаўляюць на дунганскай мове ў якасці роднай, здаецца, рэзка скарацілася.
+Носьбіты дунганскай мовы паводле колькасці насельніцтва Год Дунганская L1 Руская L2 Агульная колькасць дунганскага насельніцтва Крыніца 1970 год 36 445 (94,3 %) 18 566 (48,0 %) 38 644 Савецкі перапіс 1979 год 49 020 (94,8 %) 32 429 (62,7 %) 51 694 Савецкі перапіс 1989 год 65 698 (94,8 %) 49 075 (70,8 %) 69323 Савецкі перапіс 2001 год 41 400 (41,4 %) Н/Д 100 000 Ethnologue

 Сістэма пісьма 
Сучасная дунганская мова — адзіная гутарковая кітайская мова, напісаная кірыліцай, бо яны жылі пры савецкай уладзе. Гэта алфавіт, заснаваны на рускай, з пяццю адмысловымі літарамі: Ә, Җ, Ң, Ү і Ў. Такім чынам, яна некалькі адрозніваецца ад сістэмы Паладыя, якая звычайна выкарыстоўваецца ў Расіі для напісання кітайскай мовы кірыліцай.
справа|міні| Кнігі на дунганскай або пра дунганцаў (на рускай або англійскай мовах). Большасць з іх выдадзена ў 1970-80-х гадах у Фрунзэ Кіргізскай ССР.
справа|міні| Двухмоўная шыльда на дунганскай і рускай адпаведна на доме савецкага героя вайны Мансузы Ванахуна.
+Сучасны дунганскі алфавіт і вымаўленне літарКірыліцаА/аБ/бВ/вГ/гД/дЕ/еЁ/ёӘ/әЖ/жҖ/җЗ/зИ/иЙ/йК/кНазваабэвэгэдэеёәжэҗезэийикаМФАЛацініцаabevegedeyeyoêrejiezeiyikaКірыліцаЛ/лМ/мН/нҢ/ңО/оП/пР/рС/сТ/тУ/уЎ/ўҮ/үФ/фХ/хНазваэльэмэныңопээрэстэуўүэфxaМФАЛацініцаelemenîngopeeresteuûüefhaКірыліцаЦ/цЧ/чШ/шЩ/щЪ/ъЫ/ыЬ/ьЭ/эЮ/юЯ/яНазвацэчэшащанин xoыван xoэюйаМФАЛацініцаcecheshash(i)anin hoîvan hoeyuya

 Заўвага

 Літары ъ і ь выкарыстоўваюцца толькі для запісу рускіх запазычанняў і тонавых знакаў у дзіцячых букварных слоўніках.

 Літаратура 

 Svetlana Rimsky-Korsakoff Dyer, Iasyr Shivaza: The Life and Works of a Soviet Dungan Poet. 1991. . (Contains a detailed bibliography and ample samples of Shivaza works', some in the original Cyrillic Dungan, although most in a specialized transcription, with English and sometimes standard Chinese translations).
 Olga I. Zavjalova. «Some Phonological Aspects of the Dungan Dialects.» Computational Analyses of Asian and African Languages. Tokyo, 1978. No. 9. Pp. 1-24. (Contains an experimental analysis of Dungan tones).
 Olga Zavyalova. «Dungan Language.» Encyclopedia of Chinese Language and Linguistics. General Editor Rint Sybesma. Vol. 2. Leiden-Boston: Brill, 2017. pp. 141-148.
 Hai Feng (海峰). 《中亚东干语言研究》 (Zhongya Donggan yuyan yanjiu—A Study of the Dungan Language of Central Asia.) Urumchi, 2003. . (Description of the Dungan language by a professor of Xinjiang University).


 Спасылкі 
 «Ужыванне савецкай дунганскай пісьменнасці для рэформы кітайскай мовы» : вялікі нарыс пра дунганскую мову з узорамі тэкстаў
 Дунганская сістэма пісьма ў Omniglot
 Вёска Шэньсі ў Казахстане
 Даныя савецкіх перапісаў па роднай і другой мове на англійскай мове
 Сярэднеазіяцкі дунганскі як кітайскі дыялект

Катэгорыя:Мовы Узбекістана
Катэгорыя:Мовы Казахстана
Катэгорыя:Мовы Кыргызстана
Катэгорыя:Кітайская мова