Правы чалавека ў Казахстане

Правы чалавека ў Казахстане замацаваны Канстытуцыяй, галоўным чынам — у раздзеле II «чалавек і грамадзянін». Рэспубліка Казахстан з’яўляецца членам ААН, АБСЕ і СНД.

У 1995—2022 годзе дзейнічаў Канстытуцыйны савет, які змяніў Канстытуцыйны суд пасля прыняцця канстытуцыі 1995 года. У 2022 годзе ў канстытуцыі Казахстана Канстытуцыйны савет быў заменены на Канстытуцыйны суд з правам звароту кожнага, хто палічыць, што нарматыўныя прававыя акты непасрэдна закранаюць іх канстытуцыйныя правы. Раней права прыватных асоб звяртацца ў Канстытуцыйны савет не было прадугледжана«О Конституционном Совете Республики Казахстан»  — см. ст. 20, у адрозненне ад Канстытуцыйнага суда, які існаваў да 1995 годаПриложение А. Конституционный контроль в странах СНГ и Балтии  // Конституционный Суд России. — Справочник / Составители: М. С. Балутенко, Г. В. Белонучкин, К. А. Катанян. Под общей редакцией К. А. Катаняна — Издание второе. — М.: Информационно-экспертная группа «Панорама», 1997—384 с. — ISBN 5-85895-028-0. З 2002 года існуе пасада Упаўнаважанага па правах чалавека. З 1997 года пры прэзідэнце існуе камісія па правах чалавека.

Тым не менш сітуацыя з правамі чалавека ў Рэспубліцы Казахстан была праблемнай вобласцю для многіх урадавых і няўрадавых назіральнікаў. Паводле справаздач арганізацыі «Freedom House» краіна мае рэйтынг 6 па палітычных правах і 5 па грамадзянскіх свабодах (па шкале 1-7, дзе 1 з’яўляецца самым высокім паказчыкам), такім чынам грамадства Казахстана прызнана «несвабодным». На сайце пасольства ЗША пра Казахстан адзначана, што ў 2004—2005 гадах «урад працягваў здзяйсняць шматлікія і грубыя парушэнні» па правах чалавекаhttp://www.usembassy.kz/documents/support-hrr-kaz-en.html  Retrieved 30 Nov 2006..

Палітычная структура Казахстана мае асаблівасць засяроджвання ўлады ў руках прэзідэнта. Паводле справаздач назіральнікаў, выбары, якія праходзілі, былі далёкія ад міжнародных стандартаўUS State Department 2004 Country Report on Human Rights: Kazakhstan Country Reports on Human Rights Practices for 2011 Kazakhstan . Заканадаўчая і судовая ўлада, а таксама рэгіянальныя і мясцовыя ўлады не з’яўляюцца незалежнымі ад выканаўчай улады, а таксама змены або папраўкі да Канстытуцыі праходзяць толькі са згоды прэзідэнта.

 Удзел у міжнароднай сістэме абароны правоў чалавека 
Асноўныя міжнародныя дакументы (ААН і СНД)Статус договоров о правах человека в базе данных ООН Данные о ратификации правозащитных договоров СНГ  См. также Удзел КазахстанаМіжнародная канвенцыя аб ліквідацыі ўсіх формаў расавай дыскрымінацыіДалучэнне ў 1998 годзе, Заява аб дапушчэнні індывідуальных скаргаў зроблена ў 2008 годзеМіжнародны пакт аб грамадзянскіх і палітычных правахРатыфікацыя ў 2006 годзеФакультатыўны пратакол да Міжнароднага пакту аб грамадзянскіх і палітычных правахРатыфікацыя ў 2009 годзеДругі Факультатыўны пратакол да Міжнароднага пакту аб грамадзянскіх і палітычных правахРатыфікацыя ў 2021 годзеМіжнародны пакт аб эканамічных, сацыяльных і культурных правахРатыфікацыя ў 2006 годзеКанвенцыя аб ліквідацыі ўсіх формаў дыскрымінацыі ў адносінах да жанчынДалучэнне ў 1998 годзеФакультатыўны пратакол да Канвенцыі аб ліквідацыі ўсіх формаў дыскрымінацыі ў адносінах да жанчынРатыфікацыя ў 2001 г.Канвенцыя супраць катаванняў і іншых жорсткіх, бесчалавечных ці прыніжаючых годнасць відаў абыходжання і пакаранняДалучэнне ў 1998 годзе, Заява аб дапушчэнні індывідуальных скаргаў зроблена ў 2008 годзеФакультатыўны пратакол да Канвенцыі супраць катаванняў і іншых жорсткіх, бесчалавечных або прыніжаючых годнасць відаў абыходжання і пакаранняРатыфікацыя ў 2008 годзеКанвенцыя аб правах дзіцяціРатыфікацыя ў 1994 годзеФакультатыўны пратакол да Канвенцыі аб правах дзіцяці, які тычыцца ўдзелу дзяцей ва ўзброеных канфліктахРатыфікацыя ў 2003 годзеФакультатыўны пратакол да Канвенцыі аб правах дзіцяці, які тычыцца гандлю дзецьмі, дзіцячай прастытуцыі і дзіцячай парнаграфііРатыфікацыя ў 2001 годзеМіжнародная канвенцыя аб абароне правоў усіх працоўных-мігрантаў і членаў іх сем’яўНе падпісаная.Канвенцыя аб правах інвалідаўРатыфікавана ў 2015 годзеФакультатыўны пратакол да Канвенцыі аб правах інвалідаўПадпісаны ў 2008 годзеМіжнародная канвенцыя для абароны ўсіх асоб ад гвалтоўных знікненняўДалучэнне ў 2009 годзеКанвенцыя СНД аб правах і асноўных свабодах чалавекаНе падпісаная.Канвенцыя аб стандартах дэмакратычных выбараў, выбарчых правоў і свабодРатыфікавана ў 2007 годзеКазахстан ратифицировал Конвенцию о стандартах демократических выборов в странах СНГ — Gazeta.kzКанвенцыя аб забеспячэнні правоў асоб, якія належаць да нацыянальных меншасцяўПадпісаны.

 Крытыка становішча з правамі чалавека 
Спецдакладчык ААН Майна Кіаі рэкамендаваў ураду перагледзець закон аб правядзенні мірных сходаў і шэсцяў. З ягоных слоў, «у Казахстане ўсё так перавярнулася, што трэба выпрошваць гэтае права ва ўладаў». Таксама ён параўнаў Казахстан з Руандай, дзе кіраўнік Рэспублікі атрымлівае 95 % галасоў.

На думку казахстанскай апазіцыі, забойствы апазіцыйных палітыкаў Алтынбека Сарсенбаева і Заманбека Нуркадзілава былі выкананыя «эскадронам смерці» з былых супрацоўнікаў спецслужбаўhttp://lenta.ru/news/2006/02/14/sersanbaev/  Оппозиция обнаружила в Казахстане «эскадрон смерти». У ліку асуджаных па справе аб забойстве Сарсенбайлы апынуліся афіцэры спецпадраздзялення «Арыстан» КНБ РК.

Аляксандр Бажэнка, грамадзянскі актывіст, сведка на працэсе па справе аб беспарадках у Жанаазене, які адмовіўся на судзе ад сваіх паказанняў, заявіўшы пра катаванні падчас следства, быў забіты 11 кастрычніка 2012 года. Афіцыйная колькасць загінуўшых у Жанаазене склала 15 чалавек.

На думку Даніяра Наўрыза ў інфармацыйных адносінах фактычна накладзеная забарона на тэму атэізму. Таксама за распальванне міжрэлігійнай варожасці быў арыштаваны Аляксандр Харламаў. Яго абвінавачваюць у тым, што ён у сваіх публікацыях аб хрысціянстве і аб розных рэлігійных плынях займаўся прапагандай атэізму, чым абразіў пачуцці вернікаў.

 Спасылкі 
 Упаўнаважаны па правах чалавека ў РК
 Правы чалавека на сайце Мінюста РК
 Канстытуцыйны савет РК
 Даклад Спецыяльнага дакладчыка па пытанні аб правах на свабоду мірных сходаў і свабоду асацыяцыі Майны Кіаі. Савет па правах чалавека ад 16 чэрвеня 2015 года
 Правы чалавека ў Казахстане на партале УВКПЧ ААН
 Дакумент БДІПЧ АБСЕ і СНД аб выбарах у Казахстане
 Даклады ўрада ЗША па Казахстану
 Казахстанскае Міжнароднае бюро па правах чалавека і захаванню законнасці
 Казахстан на партале «Правы чалавека ў Цэнтральнай Азіі»
 Раздзел аб Казахстане дакладу-2011 «Міжнароднай амністыі»
 Казахстан на партале «Х’юман Райц Вотч»
 Раздзел пра Казахстан-2010 «Freedom House»
 Камітэт па маніторынгу крымінальнай рэформы і правах чалавека
 Казахстанскі форум «Абарона правоў чалавека»

Катэгорыя:Права Казахстана
Катэгорыя:Грамадства Казахстана
Катэгорыя:Палітыка Казахстана
Казахстан