Вольга Васільеўна Лепяшынская

Вольга Васільеўна Лепешынская (;  28 верасня 1916, Кіеў, Расійская імперыя — 20 снежня 2008, Масква, Расія) — савецкая артыстка балета, балетны педагог, грамадскі дзеяч. Прыма-балерына Вялікага тэатра; народная артыстка СССР (1951), лаўрэат чатырох Сталінскіх прэмій (1941, 1946, 1947, 1950). Кавалер ордэна Леніна (1971).

 Біяграфія 
Нарадзілася 28 верасня 1916 года ў Кіеве ў шляхецкай сям’і з польскімі каранямі.

Пачынала займацца харэаграфіяй сама. Увесь вольны час вучылася танцаваць, некалькі разоў на тыдзень брала ўрокі ў А. В. Някрасавай. У 1933 годзе скончыла дзяржаўны Маскоўскі балетны тэхнікум пры ДАВТ (сёння Маскоўская акадэмія харэаграфіі) (педагог А. І. Чэкрыгін, Е. А. Шарпанцье, Е. М. Адамовіч, В. А. Сямёнаў).

У 1933 годзе дэбютавала ў Вялікім тэатры, у партыі Лізы ў балеце «Марная засцярога» Ж. Даберваля. Валодаючы бліскучай тэхнікай, філіграннай дакладнасцю рухаў, жывым тэмпераментам, з поспехам танчыла як класічныя, так і сучасныя партыі.

У гады вайны выступала на фронце са спецыяльна падрыхтаванымі праграмамі. 30 снежня 1942 года ў эвакуацыі ў Куйбышаве Вялікім тэатры адбылася прэм’ера балета «Пунсовыя ветразі» В. М. Юроўскага, пастаўленага па аднайменнай аповесці А. С. Грына. З гэтым балетам трупа гастралявала па вызваленых гарадах.

Пасля вайны шмат гастралявала па гарадах СССР і за мяжой.

Сярод яе партнёраў былі А. Н. Ермалаеў, А. М. Месерэр, П. А. Гусеў і іншыя танцоўшчыкі.

Завяршыўшы кар’еру балярыны ў 1963 годзе, займалася выкладаннем як у СССР, так і за мяжой: у Рыме, Будапешце, Мюнхене, Берліне, Дрэздэне, Штутгарце, Вене, Бялградзе, Стакгольме, Нью-Йорку, Токіа, Лондане, Осла і іншых гарадах. У 1997 годзе стала прафесарам Дзяржаўнага інстытута тэатральнага мастацтва. Больш за 50 гадоў узначальвала дзяржаўную экзаменацыйную камісію на кафедры харэаграфіі ДІТМа.

З 1973 года ўзначальвала аргкамітэт міжнародных конкурсаў артыстаў балета ў Маскве. Старшыня журы першага Маскоўскага міжнароднага незалежнага конкурсу маладых артыстаў балета імя С. П. Дзягілева (1992). Таксама была аглядальнікам Цэнтральнага тэлебачання і членам рэдкалегіі «Энцыклапедыі балета». З 1992 года — прэзідэнт Расійскай харэаграфічнай асацыяцыі, а з 1996 узначальвала праўленне Цэнтральнага дома работнікаў мастацтваў. Уваходзіла ў кіраванне таварыстваў «СССР — Японія» і «СССР — ЗША».

Член ВКП (б) з 1943 года.

Памерла 20 снежня 2008 года на 93-м годзе жыцця ва ўласнай кватэры ў Маскве. «Яна заснула і не прачнулася», — распавёў сваяк балерыны. Пахавана 23 снежня 2008 года на Увядзенскіх могілках.

 Сям’я 
Першы муж — Ілля Трауберг (1905—1948), кінарэжысёр (развяліся незадоўга да пачатку Вялікай Айчыннай вайны).

Другі муж — Леанід Райхман (1908—1990), супрацоўнік МДБ СССР, генерал-лейтэнант (арыштаваны ў 1951 годзе, пасля вызвалення да жонкі не вярнуўся).

Трэці муж — Аляксей Антонаў (1896—1962), военачальнік, генерал арміі, член Стаўкі ВГК, начальнік Генеральнага штаба ВС СССР у 1945—1946 гадах, першы (з 1955 года) начальнік Штаба Аб’яднаных узброеных сіл краін АВД.

Дзяцей Вольга Лепяшынская не мела.

 Спадчына 
Пасля смерці балерыны група супрацоўнікаў Цэнтральнага дома работнікаў мастацтваў звярнулася ў Генеральную пракуратуру Расійскай Федэрацыі з просьбай праверыць абставіны, звязаныя з перадачай грамадзянам у спадчыну маёмасці балерыны. Пракуратуры Масквы даручылі правесці праверку ў адпаведнасці з законам.

Рэчы з гардэроба балерыны пасля яе смерці былі перададзеныя спадкаемцамі гісторыку моды А. Васільеву. У 2012 годзе некалькі нарадаў і сцэнічных касцюмаў (да нумара «Дзяўчына і гусар» і да балета «Дон Кіхот») былі прадстаўлены на выставе «Мода за жалезнай заслонай. З гардэроба зорак савецкай эпохі», якая прайшла ў Хлебным доме музея-запаведніка Царыцына.

 Узнагароды і званні 
міні|300x300пкс|Вольга Лепяшынская і Уладзімір Пуцін на цырымоніі ўручэння дзяржаўных узнагарод у Крамлі, 6 кастрычніка 2006.
 Заслужаная артыстка РСФСР (1942)
 Народная артыстка РСФСР (1947)
 Народная артыстка СССР (1951)
 Сталінская прэмія першай ступені (1941) — за выдатныя заслугі ў галіне балетнага мастацтва
 Сталінская прэмія першай ступені (1946) — за выкананне загалоўнай партыі ў балеце «Папялушка» С. С. Пракоф’ева
 Сталінская прэмія першай ступені (1947) — за выкананне партыі Жанны у балеце «Полымя Парыжа» Б. В. Асаф’ева
 Сталінская прэмія другой ступені (1950) — за выкананне партыі Тао Хоа у балеце «Чырвоны мак» Р. М. Глиэра
 Ордэн «За заслугі перад Айчынай» II ступені (2006) — за выдатны ўклад у развіццё айчыннага харэаграфічнага мастацтва і шматгадовую плённую працуУказ Президента РФ от 28 сентября 2006 г. № 1052
 Ордэн «За заслугі перад Айчынай» III ступені (1996) — за выдатны ўклад у развіццё айчыннай культурыУказ Президента РФ от 12 сентября 1996 г. № 1352
 Два ордэна Леніна (1971, 1976)
 Ордэн Кастрычніцкай рэвалюцыі (1986)
 Два ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга (1951, 1966)
 Ордэн «Знак Пашаны» (1937)
 Ордэн Сцяга (ВНР)
 Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
 Медаль «За абарону Масквы»
 Медаль «За доблесную працу. У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»
 Медаль «Ветэран працы»
 Медаль «У памяць 800-годдзя Масквы»
 Медаль «У памяць 850-годдзя Масквы»
 Медаль «За ратную доблесць»
 Падзяка Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі (2005) — за шматгадовую плённую культурна-асветніцкую дзейнасцьРаспоряжение Президента РФ от 08.03.2005 г. № 85-рп «О поощрении Лепешинской О. В.»
 Вышэйшы ордэн Філіпін
 Ордэны і медалі Албаніі, Германіі, Венгрыі, Румыніі, Швецыі, Югаславіі і Егіпта
 Першая прэмія I Сусветнага фестывалю моладзі і студэнтаў ў Празе (1947)
 Прыз «Душа танца» часопіса «Балет» у намінацыі «Мэтр танца» (2000)
 Вялікі Бурштынавы крыж рускай акадэміі мастацтвазнаўства і музычнага выканальніцтва — за талент, працу, гонар і сталасць
 Медаль шведскай балерыны Карыны арыі
 Ганаровы грамадзянін Заходняга і ўсходняга Берліна, Бялград і Стакгольм
 Акадэмік Міжнароднай Акадэміі Творчасці
 Сапраўдны член чатырох замежных акадэмій
 Член-карэспандэнт Акадэміі мастацтваў ГДР (1970)
 Доктар гуманітарных навук Філіпін (1974).

 Партыі 
міні|220x220пкс|А. Лепешынская (Кітры) у балеце «Дон Кіхот», 1940 год.
 1933 — Амур («Полымя Парыжа» Б. В. Асаф’ева)
 1933 — Фея Дражэ («Шчаўкунок» П. І. Чайкоўскага)
 1933 — Ліза («Марная засцярога» Ж. Даберваля)
 1934 — Салістка («Шапэніяна» на музыку Ф. Шапэна)
 1934 — Сванільда («Коппелія» Л. Дэліба)
 1935 — Суок («Тры таўстуна» В. А. Аранскага) (першае выкананне)
 1935 — Зіна («Светлы ручай» Д. Д. Шастаковіча)
 1936 — Аўрора («Спячая прыгажуня» П. І. Чайкоўскага)
 1938 — Паліна («Каўказскі палонны» Б. В. Асаф’ева)
 1939 — Святлана («Святлана» Д. Л. Клябанава) (першае выкананне)
 1939 — Маша («Шчаўкунок» П. І. Чайкоўскага)
 1940 — Кітры («Дон Кіхот» Л. Ф. Мінкуса)
 1941 — Аксана («Тарас Бульба» В. П. Салаўёва-Сівога) (першае выкананне)
 1941 — Адэта і Адылія («Лебядзінае возера» П. І. Чайкоўскага)
 1943 — Асоль («Пунсовыя ветразі» В. М. Юроўскага)Алые паруса // Балет. Энциклопедия, 1981.
 1945 — Папялушка («Папялушка» С. С. Пракоф’ева) (першае выкананне)
 1946 — Ліза («Паненка-сялянка»  Б. В. Асаф’ева)
 1947 — Жанна («Полымя Парыжа» Б. В. Асаф’ева)
 1947 — Таццяна «Таццяна» («Дачка народа») на музыку А. А. Крэйна
 1949 — Сванільда («Капелія» Л. Дэліба)
 1949 — Тао Хоа («Чырвоны мак» Р. М. Гліэра)
 1949 — Мірандаліна («Мірандаліна» С. Н. Васіленка)
 1949 — Параша («Медны вершнік» Р. М. Гліэра) (першае выкананне)
 1952 — Ранішняя зара («Спячая прыгажуня» П. І. Чайкоўскага)
 1952 — Фадэта («Фадэта» Л. Дэліба) (першае выкананне)
 1956 — Лаўрэнсія («Лаўрэнсія» А. А. Крэйна)
 1959 — Сары («Сцежкаю грому» К. А. Караева) (першае выкананне)

 У операх, на канцэртнай эстрадзе 
 Мініяцюра «Дзяўчына і гусар» — Дзяўчына
 Канцэртны нумар «Вальс» на музыку І. Штраўса
 1939 — Балетная сцэна з оперы «Іван Сусанін» М. І. Глінка (харэаграфія Р. В. Захарава) — Німфа
 1940 — харэаграфічная мініяцюра Л. В. Якабсона «Паляўнічы і птушка» на музыку Э. Грыга
 1941 — харэаграфічная мініяцюра Л. В. Якабсона «Сляпая» на музыку М. Понсэ
 1944 — Балетная карціна «Палавецкія скокі» з оперы «Князь Ігар» А. П. Барадзіна (харэаграфія К. Я. Галчйзоўскага) — Чага
 1949 — Балетная карціна «Вальпургіева ноч» з оперы «Фаўст» Ш. Гуно (харэаграфія Л. М. Лаўроўскага) — Вахканка
 1950 — у оперы «Хаваншчына» М. П. Мусаргскага (харэаграфія С. Г. Корань) — Персідка

 Фільмаграфія 
 1942 — Канцэрт фронту (музычны фільм) — салістка балета, танец з А. Рудэнка
 1951 — Вялікі канцэрт (музычны фільм) — Вольга Аляксандраўна
 1959 — Граф Нулін (фільм-балет) — Наталля Паўлаўна

 Удзел у фільмах 
 1969 — Малады балет свету (Дакументальны)
 2004 — Дыялог з легендай  (Дакументальны), рэжысёр Мікіта Ціханаў

 Памяць 
7 кастрычніка 2022 года на доме, дзе жыла Лепяшынская з 1944 па 2008 год (1-я Цвярская-Ямская вуліца, д. 36, будынак 1), была адкрыта мемарыяльная дошкаАгентство городских новостей «Москва» — Мемориальную доску балерине Ольге Лепешинской открыли в Москве работы скульптара і графіка Алега Закаморнага.

 Факты 
На пытанне эстонскага выдання Postimees, чаму балет карыстаўся такой вялікай увагай ва ўладзе, Лепяшынская заявіла: «Таму што ў Вялікі тэатр прыходзіў Сталін. Калі ў яго быў вольны час, ён заўсёды прыязджаў, садзіўся ў сваю ложу, і мы ведалі, што Сталін у тэатры. За кулісамі з’яўлялася шмат маладых, добра апранутых мужчын. Сталін вельмі любіў балет „Полымя Парыжа“, які і для нас быў святым. Ён часта прыходзіў толькі на адзін акт, у якім адбывалася ўзяцце Цюільры. Сталін зрабіў вельмі шмат для Вялікага тэатра, пры ім тэатр ператварыўся ў адзінае цэлае. З’явіліся першакласныя музыканты, а сам аркестр стаў такім жа цэхам, як балет і опера»Танькова Я. и др. Умерла любимая женщина Сталина, балерина Ольга Лепешинская. https://www.kp.ru/online/news/180837/ .

 Літаратура 

 Солодовников А. Ольга Лепешинская. — М.: Искусство, 1983. — 240 с. — (Солисты балета). — 25 000 экз.
 Замостьянов А. Мирандолина для фронтовиков // Национальная безопасность : журнал. — М., 2011. — № 7 октября. Архивировано 19 января 2012 года.
 Три дня из жизни балерины. 

 Лепеши́нская Ольга Васильевна // Театральная энциклопедия. В 5 томах. / Под редакцией С. С. Мокульского (том 1), П. А. Маркова (тома 2—5). — М., Советская энциклопедия, 1961—1967. — Т. 3: Кетчер — Нежданова. — М., 1964. — Стб. 504—505. — 1086 стб. с илл., 7 л. илл. — 41 300 экз.

 Спасылкі 
 Біяграфія на сайце Вялікага тэатра
 Вольга Лепяшынская  на бібліяграфічным рэсурсе «Чтобы помнили»
 Фотагалерэя Вольгі Лепяшынскай на сайце «Мастера музыкального театра»
 Вольга Лепяшынская. Дыялог з легендай, рэжысёр Мікіта Ціханаў

Катэгорыя:Пахаваныя на Увядзенскіх могілках
Катэгорыя:Артысты балета Вялікага тэатра
Катэгорыя:Балетныя педагогі XX стагоддзя
Катэгорыя:Балетныя педагогі паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Катэгорыя:Артысты балета Расіі
Катэгорыя:Артысты балета СССР
Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі