Аксана Яраславаўна Лыніў

Аксана Яраславаўна Лыніў (, ; нар. 6 студзеня 1978, Броды, Львоўская вобласць, УССР) — украінская дырыжорка. Першая жанчына на пасадзе галоўнага дырыжора Оперы і філарманічнага аркестра Граца. Заснавальніца і мастацкая кіраўніца фестывалю LvivMozArt, заснавальніца і галоўная дырыжорка Маладзёжнага сімфанічнага аркестра Украіны (YsOU). Ганаровая грамадзянка Бродаў.

 Біяграфія 

 Сям’я 
Унучка настаўніка музыкі, рэгента царкоўнага хору Дзмітра Лыніва, дачка Яраслава Лыніва (нар. 25.1.1952) — кіраўніка народнай харавой капэлы «Баян» у БродахОксана Линів — перша жінка-диригент Опери австрійського Ґраца  Радіо Свобода 04.02.2017. Маці таксама музыкантка. Брат — Юрый.

З 2021 года ў шлюбе з Андрэем Мурзам, скрыпачом, музыкантам Дзюсельдорфскага сімфанічнага аркестра.

 Адукацыя 
справа|міні|Нацыянальная музычная акадэмія імя Міколы Лысенкі ў Львове, 2015.
Скончыла музычную школу ў Бродах. Вучылася ў Драгобыцкім музычным вучылішчы імя Васіля Барвінскага, пасля першага курса перавялася ў Львоў і ў 1996 годзе скончыла Львоўскае музычнае вучылішча імя Станіслава Людкевіча, дзе вучылася граць на жалейцы. У 1996—2003 гадах вучылася ў Львоўскай дзяржаўнай музычнай акадэміі імя Мікалая Лысенкі у класе оперна-сімфанічнага дырыжыравання Багдана Дашака, галоўнага дырыжора Львоўскай оперы. Падчас вучобы ў Акадэміі стала асістэнткай ДашакаПеред диригентом і львів’янкою Оксаною Линів зачинила свого часу двері Львівська опера  Вголос 10.02.2017.

У 2004 годзе ўдзельнічала ў першым конкурсе дырыжораў імя Густава Малера у Бамбергскай філармоніі, заняла трэцяе месца. Гэта было першае падарожжа Аксаны Лыніў. У 2005 годзе стала асістэнткай дырыжора Джонатана Нота пры Бамбергскай філармоніі.

У 2005 годзе прыехала ў Дрэздэн, дзе вучылася ў аспірантуры ў Вышэйшай школе музыкі імя Карла Марыі фон Вебера (атрымала паслядыпломную адукацыю) і з 2007 года наведвала майстар-класы ў Экегарда Клема.

Стыпендыятка Нямецкай акадэмічнай службы абмену (DAAD), Гётэ-Інстытута і Фонду Оскара і Веры Рытэр. У 2007—2009 гадах яе падтрымліваў «Форум дырыжораў» асацыяцыі нямецкіх музыкантаў. Наведвала майстар-класы такіх постацей, як Гартмут Генхен (Hartmut Haenchen), Курт Мазур Георг Фрычэ і Роланд Зайфарт.

Для Баварскага радыё кіравала гуказапісамі з Баварскім сімфанічным аркестрам і ў 2007 годзе 97-й фазай мясцовага маладзёжнага аркестра.

 Музычная дзейнасць 
злева|міні|Оперны тэатр Граца, 2022
Працуе з вядучымі аркестрамі і опернымі тэатрамі Аўстрыі, Германіі, Чэхіі, Францыі, Швейцарыі, Іспаніі, Швецыі, Эстоніі, Венгрыі, Румыніі, Японіі і Украіны. Сярод іх Баварскі дзяржаўны аркестр, Берлінская дзяржаўная капэла, Бамбергскі сімфанічны аркестр, Пражскі філарманічны аркестр, Гамбургскі сімфанічны аркестр, Базельскі сімфанічны аркестр, Мюнхенскі сімфанічны аркестр, Фрайбургскі філарманічны аркестр, Гесэнскі дзяржаўны аркестр у Вісбадэне, Ставангерскі сімфанічны аркестр, Дзюсельдорфскі сімфанічны аркестр, Філарманічны аркестр Граца, Тулунскі оперны аркестр, Сімфанічны аркестр Баварскага радыё і іншыя. Працавала опернай дырыжоркай у Баварскай дзяржаўнай оперы, «Гран тэатры Лісеў» у Барселоне,  у Вене, Дзяржаўнай оперы Дрэздэна, Эстонскай нацыянальнай оперы, оперных тэатрах у Боне, Оснабруку, Брэмене, Каралеўскай шведскай оперы, Львоўскай нацыянальнай оперы, Адэскай нацыянальнай оперы і многіх іншых.

У 2008—2013 гадах працавала дырыжоркай у Адэскім нацыянальным тэатры оперы і балета. Дырыжыравала ў операх «Багема», «Сельскі гонар», «Рыгалета» і «Мадам Батэрфляй». Ажыццявіла пастаноўкі опер Руджэра Леанкавала «Паяцы», Дзмітрыя Бартнянскага «Алкід», балетаў на музыку Густава Малера, Іагана Штраўса «Таямніца Венскага лесу» і Людвіг Мінкус «Дон Кіхот». З сезона 2013/2014 года працавала музычным асістэнткай генеральнага музычнага дырэктара і дырыжора Баварскай дзяржаўнай оперы — Кірыла Пятрэнкі, дзе дырыжыравала ў операх «Граф Ары», «Міласэрнасць Ціта» і падчас прэм’еры оперы Оксана Линів: На Заході немає упереджень стосовно диригентів-жінок  Дзеркало тижня. Україна
24.07.2015. У 2015 годзе Аксану Лыніў прызналі лепшым дырыжорам Баварскай дзяржаўнай оперы ў намінацыі «Класічная музыка».

У лютым 2017 года абрана пераемніцай , з сезона 2017/2018 стала галоўнай дырыжоркай Оперы Граца і філарманічнага аркестра ГрацаУкраїнка стала головним диригентом австрійської опери  Gazeta.ua 03.02.2017Oper Graz: Oksana Lyniv wird neue Chefdirigentin  02.02.2017 . Сезон 2019/2020 адзначаны важнымі дэбютамі з Берлінскай дзяржаўнай капэлай, Мюнхенскай філармоніяй, Даніэлем Барэнбоймам у Берліне. Сярод значных падзей — абнаўленні опер «Медэя» Керубіні і «Чароўная флейта» Моцарта ў Берлінскай дзяржаўнай оперы, пастаноўка «Аіды» Джузэпэ Вердзі у гістарычным комплексе Храма Хатшэпсут ў Луксоры (Егіпет) з аркестрам INSO-Lviv; пастаноўкі опер «Дон Карлас» Дж. Вердзі, «Пасажырка» М. Вайнберга і балета С. Пракоф’ева «Папялушка» у оперы Граца (Аўстрыя); пастаноўка оперы «Юдзіта» у Баварскай дзяржаўнай оперы.

6 лістапада 2020 года ў залатой зале Венскай філармоніі адбылася прэм’ера аднайменнага твора Сафіі Губайдулінай «Гнеў Божы» пад дырыжыраваннем Аксаны Лыніў. Праз пандэмію каранавіруса канцэрт пераносілі чатыры разы. «Канцэрт для альта з аркестрам» сыграў Антуан Тамесціт — адзін з лепшых альтыстаў сучаснасці. 8 лістапада 2020 года ў Львоўскай нацыянальнай філармоніі імя М. Скорыка адбылася яшчэ адна прэм’ера з удзелам Аксаны Лыніў — пастаноўка оперы «Сэрца Аксаны» Стэфаніі Туркевіч-Лукіяновіч, напісанай ў 1960 годзе і ўпершыню пастаўленай ва Украіне. 20 лістапада 2020 года дэбютавала з Сімфанічным аркестрам Баварскага радыё з творамі Фелікса Мендэльсона і Вольфганга Амадэя Моцарта.

30 лістапада 2020 года ў Берліне атрымала прэстыжную ўзнагароду «Oper!Awards» у катэгорыі «Найлепшая дырыжорка 2020 года», заснаваную оперным часопісам «Oper!Das Magazin». Прэмія прысуджаецца мастакам у галіне опернага мастацтва.

19 лістапада 2020 года ў жывым эфіры дырыжыравала афіцыйным Адвэнт-канцэртам канала WDR зямлі Паўночная Рэйн-Вестфалія, які трансляваўся з базілікі Святой Марыі ў Кевелары. Дырыжорка супрацоўнічала з радыё-аркестрам WDR і такімі салістамі як сапрана Гольда Шульц, вядомым вагнерыянскім тэнарам Клаўсам Фларыянам Фогтам і кларнетысткай Шаран Кам. На канцэрце прадстаўлена новая аркестравая версія «Шчэдрыка» ў апрацоўцы Івана Нябеснага. Сярод ганаровых гасцей канцэрта быў старшыня ўрада федэратыўнай зямлі Паўночная Рэйн-Вестфалія — Армін Лашэт.

У 2021 годзе стала першай жанчынай-дырыжоркай за ўсе 145 гадоў гісторыі Байрайтскага фестывалю, найпрэстыжнейшага опернага фестывалю свету. У Байрайце выступала з прэм’ерай оперы «Лятучы галандзец», на пастаноўцы якой супрацоўнічала з Дзмітрыем Чарняковым.

З 1 студзеня 2022 года першая жанчына на пасадзе музычнага дырэктара муніцыпальнага тэатра «Камунале» у Балонні ().

 Культурная дыпламатыя 
Займаецца развіццём класічнай музыкі ва Украіне і вядома як пасол культуры Украіны ў свеце. За міжнародныя поспехі і адданасць развіццю ўкраінскай культуры адзначана званнем ганаровага пасла Львова. У 2016 годзе ініцыявала заснаванне Міжнароднага фестывалю класічнай музыкі LvivMozArt у Львове, з тага часу ўзначальвае яго як арт-дырэктарка. У 2016 годзе па ініцыятыве Аксаны Лыніў заснаваны Маладзёжны сімфанічны аркестр Украіны (YsOU), першы і адзіны моладзевы аркестр, які аб’ядноўвае таленавітую моладзь з усёй Украіны. Аркестр стаў магутнай платформай для развіцця маладых музыкантаў ва ўзросце ад 12 да 22 гадоў, а таксама ўжо заваяваў міжнароднае прызнанне бліскучымі выступамі ў Боне (фестываль Beehovenfest Bonn), Берліне (фестываль моладзевых аркестраў Young Euro Classic), Байрайце (фестываль маладых артыстаў Байрайта), Грацы (Musikverein Graz), Львове (фестываль LvivMozArt) і Кіеве.Далучылася да некалькіх музычных ініцыятыў ва Украіне пры падтрымцы Украінскага культурнага фонду. У супрацоўніцтве з культурнай мэнэджаркай Ярынай Вініцкай, удзельнічала ў маштабным мастацкім праекце «Каўчэг Украіна: музыка», які ўпершыню трансляваўся онлайн 24 кастрычніка 2020 года. Праект спалучае ўкраінскую архаіку, а таксама сучасныя класічныя творы. Акрамя таго, ён сімвалізуе музычны каўчэг, мэта якога захаванне ўкраінскай спадчына і данясенне гэтага скарбу да наступных пакаленняў. У гэтым праекце Ліней супрацоўнічала з амаль 200 удзельнікамі з усёй Украіны: «ДахаБраха», «Курбаси», мужчынскім хорам «Дударик», Кіеўскім дзявочым хорам імя Мікалая Лысенкі, Сяргеем Жаданам, палескай спявачкай Дамінікай Чакун. Моладзевы сімфанічны аркестр Украіны пад кіраўніцтвам дырыжоркі таксама ўдзельнічаў у праекце.

 Вяртанне памяці пра Моцарта ў Львове 
Змайецца актыўным прасоўваннем вяртанне памяці пра сям’ю Моцартаў у Львове і іншых месцах Галічыны, дзе жыў і працаваў Франц Ксавер Моцарт, малодшы сын Вольфганга Моцарта. Падчас стварэння фестывалю LvivMozArt была наладжана добрая сувязь з сям’ёй Моцартаў. Лыніў наладзіла важныя сувязі паміж Львовам, Зальцбургам і Венай. У прыватнасці, ад першага фестывалю наладжана супрацоўніцтва з Міжнародным фондам Мацартэум. У 2019 годзе Львоў прыняты ў Міжнародную асацыяцыю «Шляхі Моцарта», міжнародную арганізацыю, куды могуць уваходзіць гарады, гістарычна звязаныя з дзейнасцю Моцарта або яго сям’і. На другі фестываль LvivMozArt фонд Мацартэум даў арыгінальную скрыпку Вольфганга Амадэя Моцарта.

Сярод запланаваных падзей у сувязі з уключэннем Галічыны да «Шляхоў Моцарта» — адкрыццё ў Львове помніка Францу Ксаверу Моцарту, распрацоўка брэнда Львова як горада Моцарта, стварэнне экскурсійнай праграмы па месцах Моцарта, даследаванні гісторыі Франца Ксавера. Лыніў назвала гэта даследаванне Mozertiana Galicia — даследаванне архіваў і ўсіх дакументаў, у тым ліку яго лістоў і падарожнага дзённіка, якія засведчаць дзейнасць Моцарта ў Львове. Усе гэтыя дакументы будуць выдадзены ва ўкраінскім перакладзе «Выдавецтвам Старога Льва» з арыгінальнымі ілюстрацыямі і кароткім уступленнем Аксаны Лыній да кожнага радзелу кнігі.

«Гэтая праца стане асновай для многіх нашых падпраектаў. Напрыклад, для экскурсій па месцах Моцарта, стварэння віртуальнага музея. Прыязджаючы ў Вену, яшчэ ў аэрапорце прыкметны культ Моцарта. Нешта падобнае я хачу, каб было ў нас. Гэта будзе ўключаць і сувенірную прадукцыю, і спецыяльныя цукеркі — я ўжо прыдумала, якімі яны будуць», — кажа Лыніў.

 Цытаты 

 Узнагароды і адзнакі 

 2015 — «Зорка года» у намінацыі «Класіка» і прыз Мюнхенскага опернага фестывалю
 2017 — Ордэн «За інтэлектуальную адвагу»
 2017 — «Людзі Львова»
 2017 — «Чалавек новага часу»
 2018 — «BOOM Awards»
 2018 — «100 найуплывовейшых жанчын Украіны»
 2019 — «100 найуплывовейшых украінцаў» ад часопіса «Фокус» і «Топ-100» ад часопіса «NV»
 2019 — Міжнародная прэмія TREBBIA у намінацыі «за мастацкую дзейнасць»
 2018—2019 — «Штырыйка года» ў катэгорыі «Мастацтва» (Грац, Аўстрыя)
 2020 — «Найлепшая дырыжорка 2020 года» («Oper! Awards», Германія)
 2021 — Women in Arts 2021 (у намінацыі «Жанчыны ў музыцы»)
 2021 — Ордэн княгіні Вольгі III ступені — за значны асабісты ўклад у дзяржаўнае будаўніцтва, умацаванне абараназдольнасці, сацыяльна-эканамічнае, навукова-тэхнічнае, культурна-адукацыйную развіццё Украінскай дзяржавы, важкія працоўныя дасягненні, шматгадовую добрасумленную працу і з нагоды 30-й гадавіны незалежнасці Украіны
 2022 — Прэмія Хелены Ваз да Сілва.

 Спасылкі 


 Оксана Линів: «Музика — це те, що стоїть поза нотами»
 Biografie auf der Seite der Bayerischen Staatsoper 
 Porträt «Die Dirigentin» (SZ vom 17. Juni 2015)
 Українка розповіла, як стала сенсанцією в світі класичної музики
 Романюк Р. Українська мрія. Як диригент Оксана Линів підкорила Європу // Pravda.com.ua
 «Аїда» в храмі цариці Хатшепсут 
 «Музикою можна змінювати історію»
 «Хто така Оксана Линів?» 

Катэгорыя:Дырыжоры Украіны