Пруская даніна (карціна)

«Пруская даніна» () — карціна польскага мастака Яна Матэйкі.

Карціна скончана ў 1882 годзе і адлюстроўвае падзеі 10 красавіка 1525 года. У гэты дзень герцаг Альбрэхт Гогенцолерн прынёс васальную прысягу польскаму каралю. Матэйка ўвекавечыў гэту значную гістарычную падзею падчас праўлення дынастыі Ягелонаў, якая сведчыла аб трыумфе польска-літоўскай зброі і дзяржаўнасці Вялікага Княства Літоўскага і Польшчы.

 Гістарычныя постаці на карціне 
Па цэнтру карціны размешчана выява вялікага князя літоўскага і караля польскага Жыгімонта Старога і ўкленчыўшага перад ім Альбрэхта Гогенцолерна. Жыгімонт Аўгуст прадстаўлены як пяцігадовы хлопчык, апрануты ў чырвонае, якога прытрымлівае Пётр Апалінскі, охмістр двара. У ролі Апалінскага Матэйка намаляваў прафесара гісторыі Ягелонскага ўніверсітэта Юзафа Шуйскага. Матэйка намаляваў 31 постаць тагачаснага палітычнага жыцця. Вось некаторыя з іх:
 У біскупскай мітры біскуп Кракаўскі Пётр Таміцкі.
 Мужчына, які трымае ўгору меч — Геранім Ласкі, пляменнік архіепіскапа Яна Ласкага, дыпламат.
 Княгіня Ганна, кіраўніца Мазавецкага княства (яна памерла ў 1522 г., адмыслова змешчана на малюнак Матэйкам, каб падкрэсліць сувязь гэтай зямлі з Польшчай).
 Януш — апошні мазавецкі князь роду Пястаў. Ён нечакана памёр у 1526 годзе.
 Ядвіга Ягелонка, дачка Жыгімонта Старога ад яго першай жонкі Барбары Заполья. Яе шлюб з князем Янушам быў запланаваны. Смерць князя разбурыла гэтыя планы.
 Малюнак каралевы Боны Сфорца Матэйка выканаў, намаляваўшы сваю жонку — Тэадору.
 З узнятай правай рукой прадстаўлены Пётр Кміта-Сабенскі, вялікі маршалак каронны і кракаўскі ваявода.
 З каралеўскай дзяржавай стаіць Крыштаф Шыдлавецкі, вялікі каронны канцлер, дарадца караля па знешняй палітыцы.
 Анджэй Тэнчынскі (трымае харугву) — кракаўскі харунжы, пазней кракаўскі кашталян.
 Прэдслаў Ланцкаронскі (на кані), стараста хмяльніцкі.
 Пажылы мужчына, які падкручвае вусы, — князь Канстанцін Астрожскі, вялікі гетман літоўскі, троцкі ваявода, віленскі кашталян.
 Ян Амар Тарноўскі (у шлеме), ваявода кракаўскі, пазней вялікі гетман каронны. Прафесар Ягелонскага ўніверсітэта, гісторык літаратуры Станіслаў Тарноўскі і біёграф Матэйкі пазаваў для гэтага партрэта.
 Мужчына, які бярэ манеты — Анджэй Касцялецкі, маршалак надворны, падскарбі вялікі каронны, умела кіраваў дзяржаўнымі фінансамі.
 Мікалай Фірлей, кракаўскі кашталян (паміж Крыштафам Шыдлавецкім і Анджэем Тэнчынскім).
 Архібіскуп Ян Ласкі (за Пётром Таміцкім).
 Альберт Гаштольд, канцлер Вялікага Княства Літоўскага, ваявода віленскі (пасля Яна Ласкага). Кароль даручыў яму нагляд за падрыхтоўкай Літоўскага статута. Яго прысутнасць на малюнку павінна сімвалізаваць мудрасць караля — заканадаўцы.
 Ніжэй караля ляжыць блазан Станчык. Яго неспакойны твар сумняваецца, што гэта канчатковая перамога (Прусія пазней была адной з удзельніц падзелу Рэчы Паспалітай).
 Спадчыннік трона — Жыгімонт Аўгуст — гуляе з ланцужком, які кароль павінен уручыць вялікаму магістру. Гэта можа азначаць гульню з лёсам Прусіі, які ў будучыні стане трагічным.

Долу, у левым куце выявы з дакументам, на якім каралеўская пячатка, стаіць Барталамей Берэці — архітэктар і стваральнік рэнесансавага каралеўскага замка на Вавелі. Яго твар — адзін з двух на карціне аўтапартрэтаў Яна Матэйкі. Другі — твар каралеўскага блазна Станчыка.

Формы будынкаў на Галоўным рынку, зафіксаваныя на малюнку, супярэчаць фактычным забудовам. Матэйка намаляваў фрагмент Сукенніц у стылі рэнесансу, хаця яны набылі такую ​​форму толькі ў 1555 годзе пасля пажару, які знішчыў будынкі ў яго былым гатычным стылі.

 Літаратура 
 Halina Blak, Stanisław Grodziski: Hołd pruski-obraz Jana Matejki. Wydawnictwo Literackie, Kraków 1990.
 Halina Blak: Hołd pruski Jana Matejki. Warszawa 1977.
 Hołd pruski. Matejko — Wawelowi — Wawel Matejce, Zamek Królewski na Wawelu, Kraków 2009.

Катэгорыя:Карціны Яна Матэйкі
Катэгорыя:Карціны 1882 года
Катэгорыя:Нацыянальны музей у Кракаве
Катэгорыя:Карціны паводле алфавіта