Кашамір

Кашміравая воўна, звычайна вядомая проста як кашамір, — гэта валакно, якое атрымліваюць з ,  і некаторых іншых парод коз. Яна выкарыстоўвалася для вытворчасці пражы, тэкстылю і адзення на працягу сотняў гадоў. Кашамір цесна звязаны з , слова «кашамір» паходзіць ад англізацыі назвы вобласці Кашмір, калі кашмірскі шаль дасягнуў Еўропы ў XIX стагоддзі. Для атрымання кашаміру можна выкарыстоўваць як мяккі , так і ; больш мяккія валасы зарэзерваваны для тэкстылю, у той час як грубыя ахоўныя валасы выкарыстоўваюцца для шчотак і іншых мэтаў, не звязаных з адзеннем.

Шэраг краін, якія вырабляюць кашамір і з гадамі ўдасканалілі тэхналогію апрацоўкі, расце, але па стане на 2019 год Кітай і Манголія з’яўляюцца двума вядучымі вытворцамі. На трэцім месцы знаходзіцца Афганістан.

Было выяўлена, што некаторыя ніткі і адзенне, якія прадаюцца як кашаміравыя, практычна не ўтрымліваюць кашаміравага валакна, таму патрабуецца больш строгае тэставанне, каб пераканацца, што тавары прадстаўлены справядліва. Дрэннае землеўпарадкаванне і празмерны выпас для павелічэння вытворчасці каштоўнага валакна прывялі да знішчэння лугоў і пераўтварэння лугоў у пустыні ў Азіі, павышэння мясцовых тэмператур і выклікаючы забруджванне паветра, якое дайшло да Канады і Злучаных Штатаў.

 Паходжанне 
Гістарычна тонкашэрсных кашміравых коз называлі , як калі б яны былі падвідам свойскіх коз . Тым не менш, цяпер іх часцей лічаць часткай падвіду свойскіх коз . Кашмірскія козы вырабляюць падвойную воўну, якая складаецца з тонкага, мяккага падшэрстка або ніжняга пуху з поўсці, змешанай з больш прамым і значна больш грубым вонкавым покрывам поўсці, званым . Гэты падшэрстак расце зімой, каб сагрэць казу ў халодныя месяцы. Каб тонкі пух быў прададзены і перапрацаваны далей, яго неабходна ачысціць ад валасоў.  — гэта механічны працэс, які аддзяляе жорсткія валасы ад тонкіх. Пасля выдалення валасоў атрыманы кашамір гатовы да фарбавання і пераўтварэння ў тэкстыльную пражу, тканіны і адзенне. Абезвалошванне крыху прасцей, калі выдаляць падшэрстак уручную, а не згольваць усю поўсць. Гэты працэс займае значна больш часу, каб выдаліць кашамір, але атрымліваецца значна больш тонкае і якаснае валакно.

 Збор 
справа|міні|250px|Стрыжка кашмірскай казы. , Аўстралія.
Кашміравую воўну збіраюць у перыяд вясновай , калі козы натуральным чынам скідаюць зімовую поўсць. У паўночным паўшар’і козы ліняюць з пачатку сакавіка да канца мая.

У некаторых рэгіёнах змешаная маса пуху і грубай поўсці выдаляецца ўручную з дапамогай грубай расчоскі, якая выцягвае з жывёлы пучкі валакна, калі расчоска прабіраецца праз поўсць. Сабранае такім чынам валакно мае большы выхад чыстага кашаміру пасля таго, як валакно будзе прамыта і ачышчана ад валасоў, чым валакно, атрыманае шляхам стрыжкі. Затым доўгія жорсткія ахоўныя валасінкі звычайна стрыгуцца з жывёлы і часта выкарыстоўваюцца для шчотак, пракладак і іншых прызначэнняў, не звязаных з адзеннем. У жывёл у Іране, Афганістане, Новай Зеландыі і  звычайна  поўсць, што прыводзіць да большага ўтрымання грубых валасоў і меншага выхаду чыстага кашаміру. У Амерыцы самым папулярным метадам з’яўляецца расчэсваннем. Працэс займае да двух тыдняў, але пры накіданым поглядзе на тое, калі валакна вызваляюцца, іх можна вычасаць прыкладна за тыдзень. Тэрмін «бэбі-кашамір» выкарыстоўваецца для валокнаў, здабытых ад маладых коз, і мае рэпутацыю больш мяккага.

 Вытворчасць 
справа|міні|250px|Карціна  1867 года, на якой намаляваны мужчыны, што вырабляюць  з пашмінавай воўны

 Гісторыя 
справа|міні|250px| для хлопчыка, выраблены каля 1855 года ў Кашміры; твіл з кашаміравай воўны з шаўковай вышыўкай і шаўковымі кутасікамі.
Кашамір вырабляецца ў Манголіі, Непале і Кашміры на працягу тысяч гадоў. Гэта валакно таксама вядома як пашм (па-персідску — воўна) або пашміна (слова на персідскай мове/урду, якое паходзіць ад пашм) для выкарыстання ў кашмірскіх шалях ручной працыEncyclopædia Britannica (2008). cashmere..Згадкі пра ваўняныя хусткі сустракаюцца ў тэкстах, якія захаваліся паміж III стагоддзем да н.э. і XI стагоддзем н.эEncyclopædia Britannica (2008). kashmir shawl.. Аднак у Кашміры распаўсюджана меркаванне, што гэта кіраўнік Кашміра XV стагоддзя  чалавек, які заснаваў мясцовую ваўняную прамысловасць, прывёўшы ткачоў з Туркестана. Іншая мясцовая традыцыя бачыць заснавальніка ўсіх рамёстваў Кашміра ў знакамітым святым XIV стагоддзя , які, паводле традыцыі, прывёз 700 майстроў з Персіі ў КашмірSheraza Number (2004). Kashmir Academy Arts and Culture.(ed.), Jeelani Allaie. Калі Алі Хамадані наведаў Ладакх, ён упершыню ў гісторыі адкрыў для сябе цеплыню і тонкасць воўны ладакскіх коз. Ён начасаў казінай воўны і зрабіў сваімі рукамі пару шкарпэтак. Пасля ён падарыў гэтыя шкарпэткі каралю Кашміра Султану (1374-89 гг. н.э.)Rafiabadi, Hamid Naseem (2005). Saints and Saviours of Islam. Sarup & Sons. .. Султан быў уражаны іх трываласцю і тонкасцю. Алі Хамадані прывёз з Ладакха сырую казіную воўну і прапанаваў каралю пачаць ткаць  ў Кашміры. Гэта стала адпраўной кропкай выкарыстання кашаміравай воўны.

Гандаль камерцыйнай колькасцю неапрацаванага кашаміру паміж Азіяй і Еўропай пачаўся з Valerie Audresset SA, , Францыя, якая заявіла, што з’яўляецца першай еўрапейскай кампаніяй, якая камерцыйна прадзе кашамір. Пух быў завезены з Тыбету праз Казань, сталіцу расійскага Паволжа, і выкарыстоўваўся ў Францыі для стварэння імітацыі тканых шаляў. У адрозненне ад кашмірскіх шаляў, французскія шалі мелі розны ўзор з кожнага боку. Імпартны кашамір рассыпалі на вялікія сіты і збівалі палкамі, каб раскрыць валокны і ачысціць ад бруду. Пасля раскрыцця кашамір мылі, а дзеці выдалялі грубыя валасы. Пух затым вычэсвалі і кардавалі тымі ж метадамі, што і для камвольнага прадзенняNewton, W. (1836). The London Journal of Arts and Sciences and Repertory of Arts And Sciences and Repertory of Patent Inventions. p.423.Gilroy, Clinton G. (1844). The Art of Weaving, by Hand and by Power, With an Introductory Account of Its Rise and Progress in Ancient and Modern Times. New York: George D. Baldwin. pp. 270-71..

У XVIII і пачатку XIX стагоддзяў у Кашміры была квітнеючая прамысловасць па вытворчасці шаляў з казінага пуху, імпартаванага з Тыбету і  праз Ладакх. Зніжэнне гандлю кантралявалася дагаворамі, падпісанымі ў выніку папярэдніх войнаўBell, James (1829). A System of Geography Popular and Scientific or a Physical, Political and Statistical Account of the World and Its Various Divisions. London.. Шалі з’явіліся ў Заходняй Еўропе, калі генерал Напалеон Банапарт адправіў адзін у Парыж са сваёй кампаніі ў . Кажуць, што з’яўленне шалю выклікала неадкладную сенсацыю, і былі ўведзены планы пачаць вытворчасць прадукту ў Францыі«Cashmere», The New American Cyclopedia, IV (1861), p.514..

У 1799 годзе на сваёй фабрыцы ў Рэймсе , вядучы вытворца ваўняных вырабаў у Францыі пры Напалеоне, пачаў вырабляць імітацыю індыйскіх шаляў (cachemires), выкарыстоўваючы воўну іспанскіх . У 1811 годзе пры дапамозе ўрада Тэрно таксама пачаў эксперыментаваць з вытворчасцю сапраўдных індыйскіх шаляў, выкарыстоўваючы тое, што ён называў laine de Perse, г. зн. пух (duvet) тыбецкіх кашміравых козTernaux, William (1819). «Notice sur l’importation en France des chèvres à laine de cachemire, originaires du Thibet», Bulletin de la société pour l’industrie, XVIII.. У 1818 годзе Тэрно вырашыў дапамагчы ў стварэнні статка кашміравых коз у Францыі. Была арганізавана знакамітая экспедыцыя ў Персію пад кіраўніцтвам усходазнаўца і дыпламата , якая часткова фінансавалася французскім урадам. З набытага статка ў 1500 жывёл толькі 256 шчасна прыбылі вясной 1819 года ў Марсель і Тулон праз Крым. Каля 100 кашміравых коз былі набыты французскім урадам (па 2000 франкаў кожная) і адпраўлены на каралеўскую ферму авечкагадоўлі ў Перпіньяне. Астатнія, каля 180 у тым ліку нованароджаных, адправіліся ва ўласнасць Тэрно ў  за ПарыжамTernaux, William (1822). Recueil des pièces sur l’importation et naturalisation en France par MM. Ternaux et Jaubert des chèvres de race thibetaine, ou chèvres à duvet de Cachemire. Paris.. Нягледзячы на тое, што Тэрно не меў поспеху ў тым, каб прымусіць дробных фермераў дадаць кашмірскіх коз у свае статкі авечак, некалькі заможных землеўладальнікаў былі гатовыя паэксперыментаваць з козамі. Напрыклад, статак Тэрно быў заўважаны ў 1823 годзе ўладальнікам маёнтка  К. Т. Таўэрам у Эсексе, Англія. Таўэр набыў двух коз і двух казлоў і адвёз іх у Англію, дзе ў 1828 годзе  ўзнагародзіла яго залатым медалём за вырошчванне статка кашаміравых коз. Акрамя таго, некалькі коз Тэрно былі набыты для ўзорнай фермы ў Грыньёне, недалёка ад Версаля, якой кіраваў М. Палансо. Палансо скрыжаваў кашмірскіх коз з , каб палепшыць пух для прадзення і ткацтва. Гэты кашмірава-ангорскі статак бачыў Уільям Райлі з Новага Паўднёвага Уэльса ў 1828 годзе, а таксама ў 1831 годзе, калі Райлі набыў трынаццаць коз для перапраўкі ў Аўстралію. У той час сярэдняя вытворчасць статка Палансо складала 16 унцый (500 грам) пуху. Статак Тэрно ў Сэнт-Уэне ўсё яшчэ налічваў 150 галоў, калі знакаміты прамысловец памёр у 1833 годзе. Статак у Перпіньяне вымер да 1829 годаSouthey, Thomas (1851). The Rise, Progress and Present State of Colonial Sheep & Wools. London: Effingham Wilson.«On the Cashmere-Angora Shawl Goat», in American Journal of Science and Art, vol 25 (January 1834)«Cashmere Shawls, Part II», Saturday Magazine, Vol 19 (London 1841), 13-14..

Да 1830 года ткацтва кашаміровых шаляў з французскай пражы стала важнай галіной шатландскай вытворчасці. Шатландскі апякунскі савет па заахвочванні мастацтваў і мануфактур прапанаваў узнагароду ў 300 фунтаў стэрлінгаў таму, хто першым у Шатландыі зможа прасці кашамір па французскай сістэме. Капітан Чарльз Сцюарт Кахрэйн сабраў неабходную інфармацыю ў Парыжы і атрымаў шатландскі патэнт на гэты працэс у 1831 годзе. Увосень 1831 года ён прадаў патэнт Генры Хоўлдсварту і сынам у Глазга. У 1832 годзе Генры Холдсварт і яго сыны пачалі вытворчасць пражы, а ў 1833 годзе атрымалі ўзнагароду.

Кампанія Dawson International сцвярджае, што ў 1890 годзе вынайшла першую камерцыйную машыну для , з 1906 года яны закуплялі кашамір у Кітаі, але да 1978 года ім было дазволена купляць валакно толькі з Пекіна і Цяньцзіня. У 1978 годзе гандаль быў лібералізаваны, і Dawson International пачала закупляць кашамір з многіх правінцый.

Многія раннія тэкстыльныя цэнтры развіліся ў рамках амерыканскай прамысловай рэвалюцыі. Сярод іх  стала галоўным удзельнікам амерыканскай прамысловай рэвалюцыі. Горад  у Масачусетсе стаў раннім тэкстыльным цэнтрам у даліне Блэкстоўн, ён быў вядомы вытворчасцю кашаміравай воўны і сацінетаў.

Аўстрыйскаму тэкстыльнаму вытворцу  прыпісваюць масавую дастаўку кашаміру ў Злучаныя Штаты Амерыкі, пачынальна з 1947 года.

 Сучаснасць 
Кітай стаў найбуйнейшым вытворцам неапрацаванага кашаміру, які ацэньваецца ў 19 200 метрычных тон (у поўсці) у год (2016). Далей ідзе Манголія з 8900 тонамі (у поўсці) па стане на 2016 годNational Statistical Office of Mongolia, 2015., у той час як Афганістан, Іран, Турцыя, Кыргызстан і іншыя рэспублікі Цэнтральнай Азіі вырабляюць меншыя аб’ёмы. Штогадовая сусветная вытворчасць сыравіны, паводле ацэнак, складае ад 15 000 да 20 000 тон (13 605 і 18 140 тон) (у поўсці). Чысты кашамір, атрыманы ў выніку  жывёльнага тлушчу, бруду і грубых валасінак, ацэньваецца ў 6500 тон (5895 тон). Ультратонкі кашамір або  па-ранейшаму вырабляецца суполкамі ў Кашміры, але яго рэдкасць і высокі кошт разам з палітычнай нестабільнасцю ў рэгіёне вельмі ўскладняюць пошук і рэгуляванне якасці. Падлічана, што сярэднегадавая вытворчасць адной казы складае 150 гр.

Чысты кашамір можа быць афарбаваны, спрадзены і  ў джэмперы (світары), капелюшы, , шкарпэткі і іншую вопратку, або сатканы ў тканіны, затым разрэзаны і сабраны ў вопратку, напрыклад, паліто, , нагавіцы, , шалікі,  і іншыя рэчы. Вытворцы тканін і адзення ў Шатландыі, Італіі і Японіі даўно вядомыя як лідары рынку. Кашамір таксама можа быць змешаны з іншымі валокнамі, каб знізіць кошт адзення або атрымаць дадатковыя ўласцівасці, такія як эластычнасць воўны або бляск шоўку.

Горад  у Масачусетсе ў Злучаных Штатах быў інкубатарам прамысловай перапрацоўкі кашаміровай воўны. Тут у 1820 годзе на прадпрыемстве «» былі ўсталяваныя першыя ткацкія станкі для воўны і першая вытворчасць «сацінетаў». Яны згарэлі 21 ліпеня 2007 года.

 Сусветная індустрыя кашаміру 
Манголія пастаўляе ў свет 9600 тон неапрацаванага кашаміру ў год. 15 % ад агульнага аб’ёму неапрацаванага кашаміру, які вырабляецца ў Манголіі, выкарыстоўваецца для вытворчасці гатовых вырабаў, а астатнія 85 % экспартуюцца ў паўапрацаваным выглядзе. 70 % сыравіны, якая выкарыстоўваецца для вытворчасці гатовага адзення ў Манголіі, закупляецца Gobi Corporation, а астатнія 30 % выкарыстоўваюцца іншымі вытворцамі ў Манголіі.

Чакаецца, што ў 2025 годзе сусветны рынак раскошнага моднага адзення з кашаміру дасягне 4,2 мільярда долараў ЗША са штогадовым ростам на 3,86 % у год у перыяд з 2018 па 2025 год.

Спробы палепшыць кашаміравую прамысловасць Афганістана за кошт імпарту італьянскіх коз у 2010-я гады крытыкаваліся як марнатраўныя.

 Крытыка прамысловасці 
Вытворчасць кашаміравай воўны падвяргаецца крытыцы за шкоднае ўздзеянне на навакольнае асяроддзе, якое непасрэдна ўзнікае ў выніку вырошчвання статкаў. З-за таго, як козы знішчаюць расліны, якія яны ядуць, вырываючы іх з каранямі, а не аб’ядаючы верхавіны, а таксама з-за таго, што козы маюць вострыя капыты і пратыкаюць зямлю, па якой яны ступаюць, высокі попыт на кашамір выклікае знікненне пашы ў Кітаі і Манголіі, ад чаго забруджванне паветра павялічваецца, а статкі пачынаюць галадаць. Заводы ў  вымушаныя зачыняцца некалькі дзён на тыдзень з-за нармавання вады, паколькі пустыні там павялічваюцца на 400 квадратных міль у год. Па стане на 2016 год дэградацыя 65 % лугоў у гэтым раёне была звязана з павышэннем тэмпературы ў Манголіі на чатыры градусы па Фарэнгейту, што на тры градусы вышэй, чым тэмпература ў іншых раёнах свету. Пры належным кіраванні лугі могуць аднавіцца за дзесяць гадоў. Намаганні па змякчэнні наступстваў ўключаюць у сябе змяненне прафесій, забарону на выпас, кармленне коз з рук і спробы пераканаць мангольскіх пастухоў разводзіць якаў або вярблюдаў замест або ў дадатак да меншай колькасці коз, паколькі поўсць гэтых жывёл таксама каштоўная, а іх уплыў на лугі значна меншы.

Забруджванне паветра, выкліканае камбінацыяй прамысловага інтэнсіўнага спальвання вугалю, які стварае атмасферныя часціцы, і пылавыя буры ў пустыні ў выніку знікнення лугоў у Кітаі і Манголіі, перасякае Ціхі акіян і ўплывае на Амерыку. Прадстаўнікі аховы здароўя ў Канадзе, Кітаі, Манголіі і ЗША былі вымушаныя выдаваць насельніцтву папярэджанні аб якасці паветра.

Попыт на валакно прымусіў некаторых прадаўцоў, як свядома, так і не, прадаваць пражу або тэкстыль, якая практычна не змяшчае кашамір, выдаючы яе за вырабы, што складаюцца з кашаміру. Нядобрасумленныя вытворцы змешваюць воўну і іншыя валокна, пасля чаго наўмысна прадаюць тавары з няправільнай маркіроўкай у вядомыя ўнівермагі. Інстытут вытворцаў кашаміру і вярблюджай поўсці паведаміў у  аб скаргах на памылковую маркіроўку пасля тэставання на ўтрыманне кашаміру, што прывяло да больш строгай праверкі вырабаў з кашаміру.

У рамках атрымання «залатой» сертыфікацыі  для свайго адзення ў студзені 2023 года модны брэнд Ralph Lauren абвясціў, што будзе прадастаўляць транспартныя этыкеткі для вяртання кашаміровага адзення любой маркі, якое будзе перапрацавана Re-Verso ў ТасканеWho Will Take Your Old Cashmere?.

 Спасылкі 

 Cashmere is Scottish (1973) , an archive film featuring Joanna Lumley. From the Scottish Screen Archive at National Library of Scotland

Катэгорыя:Казлы
Катэгорыя:Воўна