Каралі Рохана

Каралі Рохана () — правіцелі аднаго з каралеўстваў людзей у легендарыуме Толкіна.

Усе каралі Рохана належалі да адной дынастыі — Дома Эарла, але падзяляліся на розныя лініі ў тым выпадку, калі кароль не меў прамога нашчадка мужчынскага полу (у абодвух такіх выпадках на трон узыходзіў пляменнік караля). Усе даты, прыведзеныя ў артыкуле, адносяцца да Трэцяй Эпохі, акрамя асобна пазначаных выпадкаў.

Літаратуразнаўцы адзначаюць, што імёны Тэадэна і папярэдніх яму каралёў Рохана за некалькімі выключэннямі ўяўляюць сабой старажытнаанглійскія словы са значэннем «кароль», «кіраўнік», «гаспадар» і інш.

 Даты кіравання 

 Першая лінія 
№КарольДаты жыццяДаты кіравання1.Эарл Юны, сын Леада2485 — 25452510 — 25452.Брэга2512 — 25702545 — 25703.Алдар Стары2544 — 26452570 — 26454.Фрэа2570 — 26592645 — 26595.Фрэавін2594 — 26802659 — 26806.Голдвін2619 — 26992680 — 26997.Дэар2644 — 27182699 — 27188.Грам2668 — 27412718 — 27419.Хельм Малатарукі2691 — 27592741 — 2759Два сыны Хельма былі забітыя дунландцамі падчас Доўгай Зімы, калі і сам кароль замёрз да смерці. Сын яго сястры, Фрэалаф Хільдэсан, стаў першым каралём другой лініі.

 Другая лінія 
№КарольДаты жыццяДаты кіравання10.Фрэалаф Хільдэсан2726 — 27982759 — 279811.Брыта Леофа2752 — 28422798 — 284212.Вальда2780 — 28512842 — 285113.Фолка Паляўнічы2804 — 28642851 — 286414.Фолквін2830 — 29032864 — 290315.Фенгель2870 — 29532903 — 295316.Тэнгель2905 — 29802953 — 298017.Тэадэн Абноўлены2948 — 30192980 — 3019Адзіны сын Тэадэна, Тэадрэд, быў забіты ў Першай Бітве ля Ізенскіх Бродаў. Сын ягонае сястры, Эамер, стаў першым каралём трэцяй лініі.

 Трэцяя лінія 
№КарольДаты жыццяДаты кіравання18.Эамер Эадыг2991 — IV 633019 — IV 6319.Эльфвін? — ?IV 63 — ?

 Каралі Рохана 

 Эарл 
 (; 2485—2545) па мянушцы Юны () — уладар Эатэаду (2501—2510) і першы кароль Рохана (2510—2545). Быў заснавальнікам Дома Эарла. Быў празваны Юным за тое, што стаў правадыром ва ўзросце ўсяго шаснаццаці гадоў і захаваў маладжавы выгляд на ўсё астатняе жыццё. У ягоны гонар рахірым называлі сябе «эарлінгі» — «паслядоўнікі або сыны Эарла». Канём Эарла быў Фелараф — родапачынальнік вялікіх роханскіх коней меарас.

Эарл, сын Леада, быў правадыром паўночнага племя Эатэад, якія жылі паміж рэкамі Лангвэл і Грэйлін. Адной з самых выбітных падзей у ягоным кіраванні было нечаканае прыбыццё войска Эатэада на дапамогу Гондару ў небяспечнай Бітве на полі Келебранта. Ацаніўшы па заслугах гераічны ўчынак Эарла, намеснік Гондара Кірыян дараваў яму ў леннае валоданне землі ў вобласці Каленардан. Эарл узначаліў міграцыю свайго народа на гэтыя вялікія пашы і ў выніку стаў першым каралём Рохана. Эарл заснаваў сваю новую сталіцу ў Алдбургу, што месціўся на Фолдзе.

Затым ён пакляўся Кірыяну Клятвай Эарла. Гэтая клятва была вымаўлена Эарлам ад імя яго народу і яго нашчадкаў і заключалася ў абяцанні прыйсці на дапамогу Гондару ў выпадку нападу на яго. У праціўным выпадку рахірым мусілі пасці ў цень і стаць праклятым народам. У адказ намеснік Кірыян дараваў правінцыю Каленардан Эатэаду, каб стварыць там каралеўства Рохан, тады ж былі ўсталяваны яго мяжы. Пагадненне, аднак, уключала ў сябе і абавязак Гондара прыйсці на дапамогу Рохану ў час патрэбы, хоць гэта і не ўваходзіла ў клятву намесніка.

Калі Гондару патрабавалася дапамога Рохана, з Мінас Тырыта дасылалася Чырвоная Страла (што значыла небяспеку найвышэйшай ступені). Паводле кнігі «Вяртанне караля», такую стралу прынёс каралю Тэадэну пасыльны з Гондара, калі Саўран аблажыў Мінас Тырыт. Для паскарэння камунікацыі двух саюзнікаў таксама ўжываліся сігнальныя агні Гондара. Гэтыя агні былі размешчаны на сямі пагорках уздоўж паўночнае грады Белых гор. Эарл загінуў у 2545 годзе ў бітве пры Уолдзе, змагаючыся супраць істэрлінгаў.

Імя паходзіць ад старажытнаанглійскага слова «eorl» — «ваяр, вяльможа».

 Брэга 
 (; 2512—2570) — другі кароль Рохана. Брэга стаў каралём пасля смерці свайго бацькі Эарла Юнага ў 2545 годзе. У час яго кіравання працягнулася міграцыя Эатэаду ў Каленардан, і Брэга абараняў мяжу Рохана ад ворагаў (дунландцаў і істэрлінгаў). Брэга збудаваў вядомы Залаты палац Медусельд і зрабіў Эдарас сталіцай Рохана. Яго старэйшы сын Балдар, узганарыўшыся, узяўся прайсці Шляхамі Мёртвых і знік там без вестак, а сам Брэга неўзабаве пасля гэтага памёр ад гора. Пасля Брэга на трон узышоў другі яго сын, Алдар. У Брэга быў таксама і трэці сын, Эафар, які стаў продкам Эамунда з Істфалду, бацькі Эамера.

Старажытнаанглійскае слова «brego» перакладаецца як «кіраўнік», «прынц» або «кароль».

 Алдар 
Алдар (; 2544—2645) — трэці кароль Рохана, што кіраваў дзяржавай даўжэй за ўсіх вядомых яе каралёў. Алдар быў другім сынам караля Брэга. Яго старэйшы брат Балдар знік без вестак, спрабуючы прайсці Шляхамі Мёртвых, і Алдар стаў каралём, калі памёр ягоны бацька — у 2570 годзе, ва ўзросце 26 гадоў. Яго доўгае кіраванне стала залатым векам Рохана: колькасць рахірым павялічвалася, а дунландцаў адціснулі праз Брамы Рохана за берагі Адарна і Ізена. Алдар таксама заснаваў крэпасць Дунхараў як прытулак на выпадак вайны.

У Алдара было шмат дзяцей, але трое старэйшых былі дочкамі. Ён кіраваў 75 гадоў і стаў вядомы як Алдар Стары. Памёр ён у 2645 годзе ва ўзросце 102 гадоў, праз год пасля нараджэння свайго першага прапраўнука. Пасля яго на трон уступіў ягоны сын Фрэа, якому давялося чакаць усшэсця на трон да ўласнага 75-гадовага ўзросту.

Імя Алдар на старажытнаанглійскай мове значыць «правадыр, прынц» і «старэйшы, бацька».

 Фрэа 
Фрэа (; 2570—2659) — чацвёрты кароль Рохана. Стаў каралём пасля смерці свайго бацькі Алдара Старога ва ўзросце 75 гадоў. Быў чацвёртым дзіцём Алдара (меў трох старэйшых сясцёр). Кіраваў усяго 14 гадоў, пасля чаго памёр, і на трон узышоў ягоны сын Фрэавін.

З англасаксонскай мовы яго імя перакладаецца як «гаспадар».

 Фрэавін 
Фрэавін (; 2594—2680) — пяты кароль Рохана. Стаў каралём пасля смерці свайго бацькі Фрэа ва ўзросце 65 гадоў. Нарадзіўся пад час кіравання свайго дзеда, Алдара Старога, і ўжо сам стаў дзедам, калі Алдар памёр і карона перайшла да яго бацькі (на той момант яму споўніўся 51 год). Фрэавін кіраваў 21 год і памёр ва ўзросце 86 гадоў. Пасля яго каралём стаў ягоны сын Голдвін.

Старажытнаанглійскае слова «fréawine» азначае «дарагі або ўлюбёны гаспадар».

 Голдвін 
Голдвін (; 2619—2699) — шосты кароль Рохана. Голдвін стаў каралём пасля смерці свайго бацькі Фрэавіна ў 2680 годзе, ва ўзросце 61 года. Нарадзіўся ён у гады кіравання свайго прадзеда Алдара Старога і быў ужо ва ўзросце 26 гадоў, калі Алдар нарэшце сканаў і карона перайшла да дзеда Голдвіна. Кіраваў Голдвін пад час «залатога веку» Рохана і быў дужа багатым. Аднак пры ягоным кіраванні ахова межаў скарацілася і дунландцы, якіх з Рохана выцесніў Алдар, пачалі павольна вяртацца ў паўночную частку каралеўства. Голдвін памёр у 2699 годзе пасля дзевятнаццаці гадоў кіравання.

Імя мае англасаксонскае паходжанне і значыць «шчодры і добры прынц». Складзена са старажытнаанглійскіх слоў «gold» («золата») і «wine» («сябар», у значэньні «той, хто можа дапамагчы або абараніць»).

 Дэар 
Дэар (; 2644—2718) — сёмы кароль Рохана. Нарадзіўся пад час кіравання свайго прапрадзеда Алдара Старога, што прывяло да незвычайнай сітуацыі, калі ў адной сям’і жылі адначасова пяць пакаленняў. Стаў каралём пасля смерці свайго бацькі Голдвіна ў 2699 годзе. У час кіравання Дэара дунландцы зноў пачалі турбаваць Рохан, паколькі іх павольнае вяртанне пачалося яшчэ ў кіраванне Голдвіна, пасля таго, як іх за шмат гадоў да таго прагнаў Алдар. Дэар падаўся на поўнач, каб змагацца з імі, аднак даведаўся, што гондарская крэпасць Ізенгард трапіла пад уладу дунландцаў. Ізенгард быў непрыступнай вежай, таму Дэару прыйшлося на некаторы час змірыцца з пагрозаю, што сыходзіла з поўначы. Дэар памёр у 2718 годзе пасля неспакойнага кіравання цягам дзевятнаццаці гадоў.

Імя паходзіць ад старажытнаанглійскага слова «deor» — «адважны».

 Грам 
Грам (; 2668—2741) — восьмы кароль Рохана. Стаў каралём пасля смерці свайго бацькі Дэара ў 2718 годзе. Пад час яго кіравання ішла вайна з дунландцамі, якія працягвалі нападаць на Рохан з крэпасці Ізенгард, што была пад іх уладай. Грам памёр у 2741 годзе пасля 23 гадоў адкрытай вайны, услед за ім на трон узышоў ягоны сын Хельм Малатарукі.

Англасаксонскае слова «gram» мае значэнне «люты».

 Хельм Малатарукі 
Хельм Малатарукі (; 2691—2759) — дзявяты кароль Рохана і апошні кароль з Першай лініі. Стаў каралём пасля смерці свайго бацькі Грама, у перыяд крызісу. Працягнуў распачатую бацькам адкрытую вайну з дунландцамі, чыёй базай была захопленая імі крэпасць Ізенгард.

Хельм замёрз да смерці ў час начнога рэйду ў перыяд Доўгай Зімы. Услед за ім на трон узышоў яго пляменнік Фрэалаф Хільдэсан, які стаў першым каралём Другой лініі.

 Фрэалаф Хільдэсан 
Фрэалаф Хільдэсан (; 2726—2798) — дзясяты кароль Рохана і першы кароль з Другой лініі. Фрэалаф быў пляменнікам Хельма Малатарукага і стаў каралём пасля таго, як Хельм загінуў пры аблозе Хорнбурга ў 2759 годзе. Фрэалаф узначаліў небяспечную аперацыю, у ходзе якой яму ўдалося адваяваць Эдарас і зноў зрабіць яго сталіцай Рохана. У выніку паспяховых ваенных дзеянняў ён адкінуў дунландцаў назад за рэкі Адарн і Ізен, вызваліўшы ўвесь Рохан. На ягонай каранацыі раптоўна з’явіўся чараўнік Саруман з дарункамі і праслаўленнямі. Саруман прапанаваў Фрэалафу сяброўства і падтрымку і, па радзе караля Рохана, Берэн, намеснік Гондара, аддаў Саруману ключы ад Артханку, дазволіўшы яму жыць у Ізенгардзе пры ўмове, што ён будзе абараняць яго ад нападаў дунландцаў. Фрэалаф кіраваў 39 гадоў, пасля яго смерці ў 2798 годзе ўзышоў на трон ягоны сын Брыта Леофа.

На старажытнаанглійскай мове яго імя азначае «выжылы гаспадар».

 Брыта 
Брыта (; 2752—2842) — адзінаццаты кароль Рохана. Брыта быў сынам Фрэалафа Хільдэсана і стаў каралём пасля яго смерці ў 2798 годзе. У час яго кіравання Рохан працягваў аднаўляцца пасля вайны з дунландцамі, а на яго заходняй мяжы працягваліся сутыкненні. Брыта працягнуў традыцыі свайго бацькі, які заўсёды дапамагаў тым, што жывуць у нястачы, і гэтым заслужыў сабе мянушку Леофа (), «улюбёны» на мове рахірым.

Акрамя праблемаў, звязаных з дунландцамі, у час яго кіравання ўзнікла новая бяда: вайна гномаў з оркамі вымусіла вялікую колькасць апошніх уцякаць з Туманных гор, спрабуючы асесці ў Белых гарах на поўдзень ад Рохана. Брыта адбіў напад гэтых оркаў, і калі ён памёр, верылася, што оркаў у Рохане больш няма. Брыта кіраваў 44 гады, услед за ім у 2842 годзе на трон узышоў ягоны сын Вальда.

У англасаксонскай мове яго імя значыць «падавец, размеркавальнік, прынц, гаспадар». Мянушка Леофа паходзіць ад слова «leof» — «улюбёны, дарагі».

 Вальда 
Вальда (; 2780—2851) — дванаццаты кароль Рохана. Быў сынам Брыты Леофы і стаў каралём пасля смерці свайго бацькі ў 2842 годзе. Вальда служыў у бацькавым войску, змагаючыся з оркамі, што спрабавалі ўварвацца ў Рохан падчас кіравання Брыты. У час каранацыі Вальды здавалася, што ў Рохане оркаў больш няма, аднак некаторая іх колькасць усё ж засталася ў краіне, і ў 2851 годзе, пракіраваўшы ўсяго дзевяць гадоў, кароль быў забіты оркам у Дунхаргу. Сын Вальды, Фолка, узышоў на трон пасля смерці бацькі і адпомсціў за яго.

Імя паходзіць ад англасаксонскага «wealda» — «кіраўнік».

 Фолка 
Фолка (; 2804—2864) — трынаццаты кароль Рохана. Быў сынам Вальды і стаў каралём пасля смерці бацькі ад рукі орка ў 2851 годзе. Заслужыў мянушку «Паляўнічы» за свае здольнасці ў гэтай справе. У гэтай сувязі характэрна, што пры ўсшэсці на трон Фолка пакляўся адпомсціць за гібель свайго бацькі і ў знак гэтага не забіваць ніводнага звера да таго часу, пакуль на зямлі Рохана будзе хаця б адзін орк.

Пасля трынаццаці гадоў кіравання Фолка знішчыў адзін за адным усе орачыя банды ў Рохане, стрымаўшы такім чынам сваю клятву. Калі апошняя банда оркаў была знішчаная, ён падаўся на паляванне, дзе быў смяротна паранены кабаном з Эверхолта. За ім на трон узышоў у 2864 годзе ягоны сын Фолквін.

Імя паходзіць ад англасаксонскага «folc» — «народ, людзі».

 Фолквін 
Фолквін (; 2830—2903) — чатырнаццаты кароль Рохана. Фолквін быў сынам Фолкі Паляўнічага і стаў каралём пасля смерці бацькі на паляванні ў 2864 годзе. Цягам свайго кіравання ён цалкам вызваліў ад дунландцаў Заходнюю мяжу між Ізенам і Адарнам.

У Фолквіна было чацвёра дзяцей: тры сыны і дачка. Яго сыны-двайняты Фолкрэд і Фастрэд змагаліся ў Гондары супраць харадрым, але абодва былі забітыя. Пасля 39 гадоў кіравання Фолквін памёр, і ў 2903 годзе на трон узышоў ягоны малодшы сын Фенгель.

Імя значыць «сябар народу».

 Фенгель 
Фенгель (; 2870—2953) — пятнаццаты кароль Рохана. Фенгель быў трэцім і адзіным выжылым сынам Фолквіна і атрымаў у спадчыну трон пасля смерці бацькі ў 2903 годзе. Два старэйшыя браты Фенгеля, Фолкрэд і Фастрэд, былі забіты ў час вайны ў Гондары, і ў выніку Фенгель вырас любімцам свайго бацькі і дужа распешчаным. У сталым узросце ён праславіўся сваёй прагнасцю і любоўю да золата. Ягоны сын Тэнгель пакінуў Рохан з-за супярэчнасцяў з бацькам і да самай яго смерці жыў у сям’і сваёй жонкі ў Гондары. Пасля больш чым пяцідзесяцігадовага кіравання Фенгель памёр у 2953 годзе, і Тэнгель неахвотна вярнуўся ў Рохан.

Яго імя на старажытнаанглійскай мове значыць «прынц» і звязанае са словам «feng» — «здабыча, трафеі».

 Тэнгель 
Тэнгель (; 2905—2980) — шаснаццаты кароль Рохана. Тэнгель быў адзіным сынам Фенгеля і стаў каралём пасля смерці бацькі ў 2953 годзе. Фенгель быў прагным чалавекам, і Тэнгель яшчэ ў юнацтве пакінуў Рохан і жыў у сям’і сваёй маці ў Гондары. Там ён сустрэў Морвен Сталёвы Бляск з Лосарнаха, ён ажаніўся з ёй і некаторы час жыў з ёй і яе сямействам.

Пасля смерці Фенгеля Тэнгеля заклікалі вярнуцца ў Рохан, што ён з неахвотай і зрабіў. Морвен нарадзіла яму пяцярых дзяцей, у тым ліку адзінага сына (які быў другім з дзяцей) Тэадэна і дачку Тэадвін, якая стала маці Эамера і Эавін. Жывучы ў Гондары, Тэнгель вывучыў сіндарын, і ў яго доме на ім гутарылі штодня, роўна як і на вестране, усеагульнай мове. На мове рахірым не гаварылі ні ён, ні ягоныя нашчадкі.

Імя Тэнгель на старажытнаанглійскай мове значыць «прынц».

 Тэадэн 
Тэадэн (; 2948—3019) — сямнаццаты кароль Рохана. Тэадэн быў адзіным сынам караля Тэнгеля. Ён нарадзіўся ў 2948 годзе ў Гондары, дзе жыла сям’я яго бацькі, пакуль ён не стаў каралём Рохана. Тэадэн быў выхаваны ў асяроддзі, дзе гутарылі на сіндарыне і вестране, а не на мове рахірым, аднак ён вывучыў яе пазней.

Тэадэн стаў каралём пасля смерці бацькі ў 2980 годзе. Загінуў ён ад рукі Караля-чарадзея пад час Вайны Пярсцёнка, змагаючыся ў Бітве на Пеленарскіх Палях. За ягоную смерць адпомсціла яго пляменніца Эавін.

Імя Тэадэн паходзіць ад старажытнаанглійскага слова «þēoden», што перакладаецца як «кіраўнік народу», «князь» або «кароль».

 Эамер 
Эамер (; 2991—IV 63) — васямнаццаты кароль Рохана. Эамер быў сынам Тэадвін і Эамунда, Галоўнага Маршала Рохана. Сястрой Эамера была Эавін. Пасля смерці бацькоў Эамера і Эавін Тэадэн узяў іх у свой дом і выхоўваў як уласных дзяцей. Эамер быў трэцім маршалам Рохана, пад час Вайны Пярсцёнка ён стаў каралём замест загінулага Тэадэна, заснаваўшы тым самым Трэцюю лінію Дома Эарла.

 Эльфвін 
Эльфвін (), названы Прыгожым (), — дзевятнаццаты кароль Рохана. Быў першым сынам Эамера Эадыга, караля Рохана, і Латырыэль, дачкі князя Дол Амрата Імрахіля. Па маці Эльфвін быў стрыечным братам князя Ітыліена Фараміра, намесніка Гондара, адначасова будучы ягоным пляменнікам праз сваю цётку Эавін. Эльфвін узышоў на трон пасля смерці бацькі ў 63 годзе Ч. Э. і кіраваў доўга пасля гэтага. Паколькі Эльфвін кіраваў у Чацвёртую Эпоху, калі Пунсовая Кніга была ўжо напісана, то пра яго вядома мала.

Напісанне імя Эльфвіна — сучасная форма англасаксонскага імя «Ælfwine» (Эльфвінэ), якая на старажытнаанглійскай мове значыць «сябар эльфаў».

 Дом Эарла 

 Зноскі 

 Літаратура 





Катэгорыя:Каралі Серадзем’я
Катэгорыя:Людзі Серадзем’я
Катэгорыя:Спісы Серадзем’я