Рэнэ Мартэль

Рэнэ Мартэль (1893—1976) — французскі гісторык, публіцыст, журналіст, сарбонавец і авіятар. Піянер франкамоўнай беларусікі, пачынальнік беларусазнаўчых даследванняў у Францыі ў 1920-я гады. У сваіх працах ён у асноўным канцэнтраваўся на Цэнтральнай і Усходняй Еўропе. Выказваў пранямецкія погляды і пранацысцкія сентыменты, падчас нямецкай акупацыі Францыі супрацоўнічаў з акупацыйнай уладай. У 1945 г. быў асуджаны да прымусовых прац, пазбаўлены грамадзянскіх правоў, і яго імя замоўчвалася доўга пасля яго смерці.

 Жыццё 
Падчас Першай сусветнай вайны Р. Мартэль быў пілотам.Cédric Meletta: Jean Luchaire: L’enfant perdu des années sombres. Perrin, Paris 2013, , S. 247. Падчас падрыхтоўкі доктарскай дысертацыі жыў некаторы час у Савецкім Саюзе. У выніку ў 1933 г. апублікаваў манаграфію  «Le Mouvement antireligieux en U.R.S.S. (1917—1932)» [Антырэлігійны рух у СССР (1917—1932)].Rachel Mazuy: Croire plutôt que voir?: Voyages en Russie soviétique (1919—1939). Odile Jacob, Paris 2002, , S. 314. Р. Мартэль быў суаўтарам біяграфіі Івана Мазепы і ў сваіх іншых працах даследаваў Польшчу, Славенію, Венгрыю і Украіну. Выкладаў у парыжскім Lycée Montaigne і Сарбоне.Cédric Meletta: Jean Luchaire: L’enfant perdu des années sombres. Perrin, Paris 2013, , S. 247 u. Politique étrangère, Ausgabe 1 von 1939, Seite 100.

У 1930 г. апублікаваў «Les frontières orientales de l’Allemagne» (Усходнія межы Германіі), у якой заняў пазіцыю Германіі ў яе памежным канфлікце з Польшчай.Besprechung der englischen Ausgabe durch Arthur I. Andrews im American Journal of International Law, Ausgabe Januar 1932, S. 223-234.

Рэнэ Мартэль супрацоўнічаў з рэдакцыяй часопіса Le Monde Nouveau і з Панеўрапейскім саюзам, і стаў адным з найбольш адметных распаўсюднікаў ідэі панеўрапейства.Cédric Meletta: Jean Luchaire: L’enfant perdu des années sombres. Perrin, Paris 2013, , S. 248.

Падчас нямецкай акупацыі Францыі выказваў пранямецкія сімпатыі, публікаваўся ў Paris-Soir, дзе граміў  амерыканцаў — «янкаў-скатоў» і «янкаў-варвараў» — якіх абвінавачваў у заняпадзе Еўропы.Гарбацкі, У. На золку французскай беларусікі: Рэнэ Мартэль. Новы Час, 27.03.2016. http://novychas.by/kultura/na_zolku_francuzskaj_bielarusi/ Працаваў у секцыі культуры ў La France — газеце, якая сімпатызавала рэжыму Вішы. У 1941 г. апублікаваў кнігу Les principes du national socialisme (Прынцыпы нацыянал-сацыялізму), у якой падтрымаў акупантаў і якая стала асноўным фактам абвінавачання падчас суду ў 1945 г.<ref>Cédric Meletta: Jean Luchaire: L’enfant perdu des années sombres.</ref>

За калабарацыянізм Р. Мартэль быў асуджаны да дзесяці гадоў прымусовай працы і пазбаўлены грамадзянскіх правоўÉtudes de presse, L’Institut français de presse, Paris 1946, Jg. 1, S. 544., пасля чаго яго працы ўжо не публікаваліся.

 Беларусіка 
Рэнэ Мартэля часта блытаюць з Антуанам Мартэлем — абодва займаліся Усходняй Еўропай прыкладна ў той самы час. Рэнэ Мартэль у сваіх эсэ міжваеннага часу апісваў і аналізаваў г.зв. «беларутэнскае» (пазней стаў ужываць «беларускае») пытанне. У працах «Les Blancs-Russes. Etude historique, géographique, politique et économique» [Беларусы. Гістарычны, геаграфічны, палітычны і эканамічны дослед] (1929), La Polgne et nous: la légende et l’histoire chimères et réalités [Польшча і мы: легенда і гісторыя, гімеры і рэальнасць] (1928), «La France et la Pologne; réalités de l’Est européen» [Францыя і Польшча: рэальнасці Усходу Еўропы] (1931) ён знаёміў чытача з малавядомай на Захадзе культурай беларусаў і крытыкаваў палітыку Польшчы ў дачыненні да памежных народаў — беларусаў, украінцаў і літоўцаў, а французскі ўрад — за паланафільства і слепату ў дачыненні да ўсходнееўрапейскіх народаў.Гарбацкі, У. На золку французскай беларусікі: Рэнэ Мартэль. Новы Час, 27.03.2016. http://novychas.by/kultura/na_zolku_francuzskaj_bielarusi/

 Асноўныя працы 
 L’Aviation française de bombardement des origines au 11 novembre 1918, 1939, Paris.
 Les Blancs-Russes. Etude historique, géographique, politique et économique, 1929, Paris.
 Les frontières orientales de l’Allemagne, Paris, 1930.
 La Pologne et nous: la légende et l’histoire chimères et réalités, 1928, Paris.
 La France et la Pologne; réalités de l’Est européen, 1931, Paris.
 Les Principes du national-socialisme, Paris, 1941.

 Цытаты 
 «Па-французску не існуе да сённяшняга дня ніводнага агульнага ці адмысловага даследавання пра Беларусь і беларусаў.» (Les Blancs-Russes. Etude historique, géographique, politique et économique, 1929, с. 5)
 «Хоць новая дзяржава і атрымала назву Вялікае Княства Літоўскае, насамрэч, у ёй дамінаваў беларускі элемент: усе тэксты, усе акты пісаліся па‐беларуску.» (Les Blancs-Russes. Etude historique, géographique, politique et économique, 1929, с. 13)
 «Беларусь ‐ гэта краіна, дзе сустрэліся дзве вялікія адрозныя гістарычныя сілы ‐ Рым і Візантыя, ваяўнічае каталіцтва і захопніцкае праваслаўе.» (Les Blancs-Russes. Etude historique, géographique, politique et économique, 1929, с. 7)
 «Першынство ў спісе прыгнечаных народаў Польшчы варта аддаць беларусам. Менавіта яны пацярпелі больш за ўсіх. Вельмі аддаленыя ад цэнтра, амаль невядомыя на Захадзе, яны маляваліся Варшавай як напаўдзікунская арда.» (La Pologne et nous: la légende et l’histoire chimères et réalités, 1928, с. 216).

 Спасылкі 
 Гарбацкі, У. На золку французскай беларусікі: Рэнэ Мартэль. Новы Час'', 27.03.2016.

Катэгорыя:Гісторыкі Францыі