Акруга Вільня (Армія Краёва)

Акруга Вільня — тэрытарыяльная адзінка Арміі Краёвай і яе папярэднікаў, кодавыя назвы: «245», «Мёд», «240», «Вяно», «Ягпды».  

Акруга была самастойнай адзінкай, непасрэдна падпарадкоўвалася Галоўнаму штабу ZWZ/AK, ахоплівала тэрыторыю былога Віленскага ваяводства ў межах 1939 года. У яе склад уваходзіла таксама Сярэднелітоўскі (Ковенскі) падраён. Камандзірам раёна быў падпалкоўнік Нікадзім Сулік (псеўд. «Ёдка»), а пасля арышту ў красавіку 1941 г. маёр/падпалкоўнік Аляксандр Кжыжаноўскі (псеўд. «Воўк»). Начальнікам Кедыўскага раёна быў ціхацемны паручнік Адам Борычка (псеўд. «Брона», «Тонько»), які пасля прыбыцця, з сярэдзіны жніўня 1943 г., перайшоў у лясныя падраздзяленні маёра Казіміра Радзікоўскага (псеўд. «Домбек»). У раёне дзейнічала больш за 30 дыверсійна-партызанскіх цэнтраў. З 1 жніўня 1943 года камандаванне акругі мела сувязь са штабам галоўнакамандуючага ў Лондане, дзякуючы працы ўласнай радыёстанцыі пад кодавай назвай «Ванда 19». 

Пасля аперацыі «Востра Брама» 17 ліпеня 1944 г. аддзелы НКУС пачалі раззбройванне жаўнераў Арміі Краёвай на Віленшчыне: Арыштавана 7924 чалавекі, у тым ліку брыг. Аляксандр Кшыжаноўскі («Воўк») і 650 афіцэраў і падафіцэраў, не менш за 60 былі забітыя, каля 6000 зняволеныя ў лагеры «Меднікі». Больш за год у раёне працягваліся баі супраць РСЧА.

Акруга Вільня Арміі Краёвай была ўзнаўлена ў пасляваеннай Польшчы як экстэрытарыяльная адзінка падпаручнікам Антоні Аляхновічам (псеўд.Пагарэцкі), якому падпарадкоўваліся 5-й і 6-й Віленскія брыгады Арміі Краёвай, рэканструяваных на Падляшшы і ў Борах Тухольскіх маёрам Зыгмунта Сендзялажа (псеўд. Лупашка). Абодва яны былі забітыя ў варшаўскай турме на вул. Ракавецкая.Акруга была ліквідавана ў 1948 годзе, але апошнія лясныя групы з 6-й Віленскай брыгады Арміі Краёвай ваявалі да 1952 года.

 Партызанскія фармаванні 
Першае пастаяннае партызанскае фармаванне ў акрузе было створана ў сакавіку 1943 года (камандаваў 2-й лейтэнант Антоні Буржынскі (псеўд. Кмічыч)) якое праз некалькі месяцаў атрымла статус брыгады (300 жаўнераў). 26 жніўня 1943 года брыгада была запрошана савецкім камандзірам брыгады ім. Варашылава на перамовы на базе на Нарачы. Савецкі бок арыштаваў, раззброіў жаўнераў польска брыгады, а затым забілі каля 80 партызан.

У верасні 1943 г. фармаванне было адноўлена капітанам Зыгмунтам Шэндзеларам (псеўд. Лупашка). Былі створаны і іншыя падраздзяленні: Cichociemny (лейт. Адам Борыцкі псеўд. Тонька), Н.Н. (паручнік Грацыян Фруг псеўд. Шчэрбец). У канцы 1943 г. адзінкі пачалі пераўтварацца ў партызанскія брыгады Арміі Краёвай: Падраздзяленне «Szczerbiec» у 3-ю брыгаду, падраздзяленне «Łupaszka» у 5-ю брыгаду, падраздзяленне «Tońka» стала адпраўным пунктам 6-й брыгады, падраздзяленне «Żuk» у 7-ю брыгаду, падраздзяленне «Nietoperz» стала ядром 13- й брыгады Брыгада. У раёне дзейнічала 16 партызанскіх брыгад і 10 меншых злучэнняў з агульнай колькасцю каля 10 тыс.

У красавіку 1944 г. быў створаны Штаб палявых злучэнняў, утвораны тры партызанскія групы з інспектаратамі: «А» (Вільня-Троцкі), «БК» (Браслаў-Паставы) і «Ф» (Ашмяна-Маладзечна). У першай палове 1944 г. Армія Краёва правяла каля ста некалькіх дзесяткаў значных баявых дзеянняў супраць нямецкага акупанта.

 Дзейнасць у 1939 г. 
Генерал Міхал Такаржэўскі-Карашэвіч, камандуючы Службай перамогі Польшчы, створанай у Варшаве 27 верасня 1939 г., накіраваў у Вільню трох эмісараў. Імі былі: палкоўнік Януш Галадык, падпалкоўнік Нікадэм Сулік «Ёдка» і маёр Аляксандр Кшыжаноўскі «Анджэй». Афіцэры прыбылі ў Вільню 8 снежня 1939 г. без палкоўніка Януша Галадыкі, які быў арыштаваны на літоўска-савецкай мяжы.

Праз кс. Казіміра Кухарскага, яны наладзілі сувязь са стыхійна ўзнікаючымі падпольнымі арганізацыямі. 28 снежня 1939 г. была створана акруга Вільня СЗП, якая ўвабрала ў сябе ўсе падпольныя арганізацыі Віленшчыны.

Ужо ў студзені 1940 г. СЗП была перайменавана ў Саюз узброенай барацьбы. Акруга Вільня ZWZ непасрэдна падпарадкоўвалася галоўнакамандуючаму ZWZ у Парыжы генералу Казіміру Саснкоўскаму. Сувязь падтрымлівалася праз каўнасскую базу, а потым і стакгольмскую базу «Ганна».

 Арганізацыя СЗП-СУБ на пачатку 1940 г. 
Камандуючы ваяводскім камандаваннем (з мая 1940 г.)

 Ваяводскі камандуючы (камандзір акругі) - падпалкоўнік Нікадэм Сулік
 намеснік (начальнік штаба) - падпалкоўнік Адам Абцітовіч
 Намеснік камандзіра па прапагандзе - маёр Уладзіслаў Каменскі
 Інтэндант - маёр Аляксандр Кшыжаноўскі
 Кіраўнік агульнай арганізацыі - кап. Антоні Аляхновіч
 Начальнік разведкі - падпалкоўнік Зыгмунт Цэтнароўскі
 Начальнік сувязі - паручнік Стэфан Чэрнік
 Старшыня фінансавага камітэта - кс. Казімір Кухарскі
 Камендант віленскага гарнізона «Двор».

 Кап. Аляксандр Васілеўскі
 Кап. Караль Зялінскі

 Камендант правінцыі «Поле»

 Маёр Юзэф Рочняк
 Кап. Чэслаў Дэбіцкі
 Ад'ютант - паручнік Баляслаў Васілеўскі

У студзені 1943 г. быў скасаваны падзел акругі на «Двор» і «Поле». З гэтага часу акруга была падзелена на гарнізон горада Вільні і Інспектараты.

 Пад нямецкай акупацыяй 
У адпаведнасці з дэкрэтам Гітлера ад 17 ліпеня 1941 г. «Адміністраванне тэрыторый на Усходзе» Віленшчына і Літва былі вызначаны да Генеральнай акругі Літва. Былі створаны два гебітскамісарыяты: Вільня-Штадт пад кіраўніцтвам Крайсляйтэра НСДАП Ганса Хінгста і Вільня-Ланд пад кіраўніцтвам оберштурмфюрэра СС Хорста ВульфаSnasin W. Inspektorat „F” s. 19.. Побач з нямецкім гестапа, службамі бяспекі і паліцыяй былі створаны літоўскія аналагі, у тым ліку палітычная Саўгума.

Вільня-Штадт атрымала кодавую назву «Сядзіба», а Вільня-Ланд атрымала кодавую назву «Поле». Камендантам «Поля» быў паручнік Чэслаў Дэбіцкі «Чуды», і начальнік штаба Мечыслаў Патоцкі «Камень».14 лютага 1942 г. Саюз узброенай барацьбы быў перайменаваны ў Армію Крайовую. Увесну падпалкоўнік Любаслаў Кшэшоўскі «Людвік» і кап. Тэадор Цэтыс «Слаў», згодна з кіруючымі ўказаннямі Галоўнага штаба была рэарганізавана Віленская акруговая ўправа Арміі Краёвай.

 Камандаванне акругі Вільня Арміі Краёвай 

 Камендант - падпалкоўнік Аляксандр Кшыжаноўскі "Воўк"
 Начальнік штаба - падпалкоўнік Любаслаў Кшэшоўскі «Людвік»

 I аддзел агульнай арганізацыі — падпалкоўнік Юльян Кулікоўскі «Рынграф», «Вітольд», «Драгамірскі»
 Аддзел II
 Аперацыйны аддзел - Стэфан Ставей "Ота"
 Контрвыведка - суддзя Міраслаў Глэмбоцкі «Цэцылія»
 Аддзел III аператыўна-навучальна - Cichociemny маёр Тэадор Цэтыс "Sław"
 Інтэндант IV аддзела - маёр Казімір Гейльман «Томаш»
 V аддзел сувязі - капітан Стэфан Чэрнік «Орват»
 Філіял VI - Антоні Какацінскі "Юліян", "Тюліпан"
 Кедыва ячэйка - маёр Казімер Радзікоўскі «Домбек»
 Асаблівы ваенны суд - падпаручнік Станіслаў Ахоцкі «Аргус»
 Душпастырская служба – кс. падпалкоўнік Пётр Рынкевіч «Пётр», «Алекс»

 Інспектаратуры рэгіянальныя 
справа|282x282пкс
У чэрвені 1942 г. замест ранейшага падзелу на «Двор» і «Поле» былі ўведзены Інспектаратуры. Акруговыя інспектаратуры падзяляліся на акругі, якія па даваенным польскім адміністрацыйным падзеле супадалі з паветамі.

 Інспектарат A — маёр Антоні Аляхновіч
 Паўночная падінспекцыя - кап. Эмануіл Пратэш «Эмка»
 Паўднёвая субінспекцыя - кап. Ежы Бранікоўскі «Кабан»
 Віленскі гарнізон
 Інспектарат B — маёр Мечыслаў Патоцкі
 Свянцянскі раён
 Браслаўскі раён
 Інспектарат C — маёр Стэфан Свяхоўскі
 Пастаўскі раён
 Дзісненскі раён
 Інспекцыя «БК» Powstał w 1943 z połączenia Inspektoratu „C” i Inspektoratu „B” (wiosną 1943 komendant Inspektoratu C mjr Stefan Świechowski „Sulima” został ciężko ranny). . - маёр Мечыслаў Патоцкі
 Інспектарат E - Станіслаў Май
 Ковенскі раён - Мечыслаў Туркевіч «Шафёр»
 Кейданскі раён -хар. Францішак Мадонскі «Воблачна»
 Шаўлянская вобласць - Тэадор Нагурскі «Міхаіл»
 Інспектарат F — маёр Чэслаў Дэбіцкі
 Ашмянская раён "Асець" - 2-й лейтэнант. Тадэвуш Чэрнік "Cis"
 Маладзечанскі раён "Малако" - паруч. Уладзіслаў Бурак «Гаеўскі»
 Вілейскі раён

 Падрыхтоўка да навальніцы 
У красавіку 1944 г. на аснове арганізацыйнага распараджэння Акруговага штаба на базе інспектаратур былі створаны штабы партызанскіх атрадаў. 6 чэрвеня было створана Камандаванне партызанскімі злучэннямі акругі.

Кіраўніцтва

 Камандзір - падпалкоўнік Аляксандр Кшыжаноўскі "Воўк"
 Начальнік штаба - Cichociemny маёр Тэадор Цэтыс "Слаў"
 Начальнік аддзела I - кап. Збігнеў Бродзікоўскі «Раранча»
 Загадчык аддзялення II - пар. Юзэф Цецерскі "Рокіта"
 Начальнік III дывізіі - падпалкоўнік Зыгмунт Блюмскі «Стрычанскі»
 Начальнік IV аддзела - маёр Казімір Радзікоўскі "Робур"
 Начальнік аддзялення V - кап. Стэфан Чэмік "Орват"
 Загадчык аддзела VI - пар. Антоні Снарскі "Сольны"
 Начальнік інжынераў - кап. Міхал Краявежыц "Kowal"
 Начальнік санітарнай службы — лейтэнант Міхал Райхер «Сосна» Skład podano za Z dziejów Armii Krajowej na... s. 51–52.

Партызанскія атрады:

 Злучэнне 1 Віленскай акругі Арміі Краёвай
 2-я Віленская брыгада Арміі Краёвай
 3-я Віленская брыгада Арміі Краёвай
 5-я Віленская брыгада Арміі Краёвай
 7-я Віленская брыгада Арміі Краёвай
 Злучэнне 2 Віленскай акругі Арміі Краёвай
 1 Віленская брыгада Арміі Краёвай
 4-я Віленская брыгада Арміі Краёвай «Нароч»
 23-я Браслаўская брыгада Арміі Краёвай
 24-я брыгада Арміі Краёвай «Дрысьвяты»
 36-я брыгада Арміі Краёвай «Жэймяна»
 Віленская брыгада Арміі Краёвай «Газдава»
 Аддзел разведкі - пар. Барыс Штарк "Пташнік"
 Злучэнне 3 Віленскай акругі Арміі Краёвай
 8-я Ашмянская брыгада Арміі Краёвай
 9-я Ашмянская брыгада Арміі Краёвай
 10-я Ашмянская брыгада Арміі Краёвай
 12-я Ашмянская брыгада Арміі Краёвай
 13-я Маладзекаўская брыгада Арміі Краёвай

 Асноўныя баявыя дзеянні партызанскіх атрадаў 
Дата і месцаАпісаннеГеладня (польск. Gieladnia)
15 красавіка 1943Баявое хрышчэнне атрад «Кміцыца». Атрад зладзіў рэйд на вакзал і склады. Былі знішчаны станцыйныя прылады, набыта зброя і боепрыпасы.Дунілавічы
1/2 жніўня 1943Атрад «Кміцыца» ліквідавала нямецкую пошту. Страты праціўніка: некалькі забітых. Зброя, боепрыпасы і харчаванне.Мале (польск. Male)
7 жніўня 1943Першае сутыкненне партызанскага атрада ў Інспектаратуры F. Атрад «Світа» вяла бой з немцамі і літоўскай паліцыяй. Загінуў камандзір атрада Тадэвуш Баравінскі Світ»
.Жодзішкі
14/15 жніўня 1943Атрад «Кміцыца» ліквідавала гарнізон мястэчка. У яе склад гарнізона уваходзіла каля 50 нямецкіх жандараў і 80 літоўскіх паліцаяў. Атрымалі зброю, боепрыпасы, абмундзіраванне, прадукты харчавання.Занарач-Гатавічы
26 жніўня 1943Савецкія партызаны з маркаўскага злучэння падманам захапілі базу атрада «Кміціца» ў Занарачы і раззброілі польскіх партызан. Расстраляна 56 польскіх партызан і 20 удзельнікаў мясцовага падполля АК.Мадзіны (польск. Madziuny)
28 жніўня 1943Атрад «Жука» знішчыў мост праз Мерачанку, сарваўшы рух на дарозе Вільня-Гродна.Хаецкаўшчына
12 верасня 1943Дружына «Макса» абстраляла банду. З-за недахопу боепрыпасаў партызаны адышлі. Супернік панёс вялікія страты.Сорак Татар
19–24 верасня 1943Было ліквідавана некалькі дробных рабаўніцкіх груповак і калабарантаў.Папішкі
17 кастрычніка 1943Атрад «Шчэпча» трапіла ў падрыхтаваную латышамі засаду. Загінулі «Ліпняк» і «Харды». Латышы страцілі 4 забітымі і некалькі чалавек параненымі. Польскі аддзел адступіў на базу.Варняны
5 лістапада 1943ОП «Гураль» зладзіў рэйд на турму, вызваліў яўрэяў і мясцовых фермераў. Знішчыў дакументацыю ў гміннай канторы.Тургялей i Taбарышкі
28/29 снежня 19433-я і 6-я брыгады занялі абодва мястэчкі, паліцэйскія ўчасткі былі раззброеныя, дакументы кантынгентаў і асабовага складу знішчаны, літоўскім паліцыянтам і чыноўнікам было загадана пакінуць вёску на працягу 24 гадзін, што і было зроблена. Атрымана: 30 адзінак зброі, 2 пулемета, пісталеты, патроны і гранаты.Лясы Стоіцкія
31 снежня 19436-я брыгада прачэсвала лясы. Яна ліквідавала два разбойніцкія бункеры. У бункерах былі знойдзеныя рэчы, скрадзеныя ў мясцовага насельніцтва. Страты: 2 забітыя.Забжэзне
сакавік 1944Атрад «Малы» здзейсніў няўдалы замах на інфарматара гестапа. Падчас перастрэлкі быў забіты «Малы» (Анджэй Куцнер, ён жа Куцнер).Мікулішкі
8 студзень 19443-я і 6-я брыгады эфектыўна змагаліся супраць фармаванняў літоўскай паліцыі і нямецкай жандармерыі, якія напалі на іх. 3-ю брыгаду падтрымлівала 6-я брыгада, якая знаходзілася паблізу ў Лапейках. Страты праціўніка: 25 забітых. Уласныя страты: 5 забітых, у тым ліку лейтэнант Пётр Матылевіч «Шчэпчо».Бадзішкі
16 студзень 19445-я брыгада разграміла нямецкае злучэнне, якое наступала на партызан. Страты праціўніка: 7 забітых. Захоплена: 27-мм гармата, 2 аўтамабілі з боепрыпасамі.Rudomino
17/18 I 1944Brygady 6. i 3. pod dowództwem por. Adama Boryczki „Tońki” zaatakowały Rudomino. Rozbito posterunek policji litewskiej, pocztę i urząd gminy. Do niewoli wzięto 15 policjantów. Zdobyto 14 kb, 2 lkm i amunicję. Policjantom i urzędnikom polecono opuścić miasteczko.Polany
21 I 19443 i 6 Brygada bez walki zajęły miejscowość. Litewscy policjanci i urzędnicy uciekli. Zniszczono dokumenty kontyngentowe i osobowe.Worziany
31 I 19445 Brygada stoczyła zwycięską walkę z ekspedycyjnym oddziałem niemieckim w sile ok. 200 ludzi. Po całodziennej walce atak odparto. Straty własne: 20 poległych.Radziusze-Lozowe
2 II 1944Stacjonująca tu po krwawym boju z Niemcami 5 Brygada została podstępnie zaatakowana przez oddział partyzantki sowieckiej. Odpierając skutecznie ataki, wycofano się za rz. Streczankę. Rosjanie ponieśli duże straty. Straty własne: 1 partyzant utonął podczas przeprawy przez rzekę.Bołtupie
9/10 II 1944Oddział partyzancki „Tura” uderzył na 20-osobowy posterunek policji litewskiej. Litwini nie wytrzymali uderzenia i wycofali się do Oszmiany.Majralice
4 III 1944Plutony „Rakoczego” z 5 Brygady i pluton „Mścisława” z „Błyskawicy” oraz drużyna doraźnie zmobilizowana z placówki AK w Podbrzeziu wspólnie zaatakowały kwatery bandy rabunkowej „Borodacza”. Po krótkiej walce bandę zlikwidowano. Zdobycz: 15 kb, 2 rkm, 10 pm, 5 pistoletów, zapas amunicji.Bękarty(Jaszuny)
2 III 19446 Brygada zdobyła magazyn Luftwaffe. Zdobyto ok. 50 tys. sztuk amunicji karabinowej – zapalającej, przeciwpancernej oraz rakiety i materiały wybuchowe.Kiejdzie
3/4 IIIWydzielony oddział 6 Brygady zaatakował posterunek niemiecki ochraniający magazyny zboża. W krótkiej walce Niemców pokonano. Zdobycz: 2 rkm, 1 pm, dużo amunicji, granaty oraz koce, buty itp. Zboże z magazynu rozdano rolnikom. Wziętych do niewoli Niemców zwolniono. Straty własne: 1 zabity (d-ca drużyny „Polza”), 5 rannych.Dubinki
4 IIIOP „Błyskawica” rozbił posterunek policji litewskiej. Straty przeciwnika: 1 zabity, 1 ranny, 2 jeńców. Zdobycz: 30 kb, 2 rkm, 5 pm, amunicja. Budynek posterunku spalono.Szumsk
12 III6 Brygada rozbroiła posterunek złożony z policjantów litewskich i żołnierzy organizacji Todt. Zdobycz: 1 ckm, 2 rkm, karabiny, amunicja.Miedniki Królewskie
8/9 IIIWydzielony oddział 6 Brygady pod dowództwem „Zygmunta” zaatakował i zdobył niemiecki posterunek (ok 30 żołnierzy). Niemców rozbrojono i zwolniono. Zdobycz: 30 kb, 1 ckm, 1 rkm, 4 pm, 6 pistoletów, amunicja, granaty.Graużyszki
12/13 III3 Brygada zaatakowała i po krótkiej walce z załogą litewską zajęła Graużyszki. 28 Litwinów rozbrojono, 1 Litwin zabity. Zdobycz: 27 kb, 2 lkm, 1 pm, 3 pistolety, 85 granatów, 1300 naboi.Krewo
15 III 1944OP III „Tura” i OP VI „Nietoperza” zdobył miasteczko, rozbił posterunek policji litewskiej. Straty nieprzyjaciela: 2 zabitych, kilku rannych. Jeńców zwolniono. Zdobycz: 25 kb, 3 rkm, 1 pm, 30 granatów, 6 tys. sztuk amunicji.Dziewieniszki
16 III 19446 batalion „Pala” (16 kompania) pod dowództwem „Zbroi” zdobyła miasteczko, likwidując administrację litewską.Nowe Troki
29/30 III 19443 Brygada czasowo opanowała miasto. Zdobyto broń, żywność, pieniądze. Zniszczono dokumentację Arbeitsamtu. Straty własne: l partyzant poległ. Akcję ubezpieczała 7 Brygada.Ostrowiec
30/31/1 IV 1944Wydzielony oddział 6 Brygady pod dowództwem „Tońki” zaatakował miasteczko, którego broniła załoga złożona z 80 żołnierzy Wehrmachtu, 150 ludzi z OT, 20 strażników holenderskich z ochrony majątku, 15 policjantów litewskich. Po dwugodzinnej walce główne siły przeciwnika wycofały się w kierunku Gudogaj. Straty nieprzyjaciela: 2 zabitych, 6 rannych. Zdobycz: 100 kb, 5 rkm, 1 ckm, 1 granatnik, granaty, amunicja, 1 motocykl, 10 rowerów, umundurowanie, wyposażenie, dokumentacja. Straty własne: 1 zabity, 9 rannych, wśród nich ciężko ranny „Tońko”.Pohulanka
24 IV5 i 4 Brygada opanowała pociąg służbowy po krótkiej wymianie strzałów. Straty nieprzyjaciela: kilku zabitych i rannych. Straty własne: 1 partyzant ranny. Niemcom zabrano broń i inne materiały wojskowe.Worniany
21 IVPlan dowódcy 6 Brygady opanowania miasteczka nie powiódł się, nie zdołano rozbić posterunku policji litewskiej. W urzędzie gminnym i na poczcie zniszczono dokumenty. Zdobyto żywność.Osienniki
25 IVWzmocniony pluton „Kruka” z 6 Brygady rozbroił oddział Holzkomando złożony z 11 Niemców, 22 własowców, 32 radzieckich jeńców wojennych. Straty przeciwnika: zabitych 3 Niemców, rannych 3 Niemców, 4 własowców i 2 jeńców. Zdobyto: 14 kb, 3 km, amunicję, 2 wozy, 6 koni. Straty własne: 6 rannych.Bołosza
28 IV5 Brygada zaatakowała niemiecki oddział rekwirujący bydło i trzodę chlewną. Straty nieprzyjaciela: kilkunastu zabitych i rannych. Zdobyto: 20 kb, 1 ckm, 3 rkm, amunicję, granaty, 2 samochody ciężarowe. Straty własne: 1 zabity, 3 rannych. Dowodził „Węgielny”(„Łupaszko” w tym czasie więziony był przez Niemców).Opsa
3 V23 Brygada zorganizowała ucieczkę załogi posterunku białoruskiej policji pomocniczej. Zabrali ze sobą: 100 kb, 1 ckm, 5 lkm i wstąpili do 23 Brygady. Organizator ucieczki plut. Pupkiewicz.Sieńkowszczyzna
7 V8, 13 i 9 Brygada rozbiły litewski oddział Plechaviciusa. Straty nieprzyjaciela: 30 zabitych, 11 zaginionych, kilkunastu rannych. Zdobyto znaczną ilość broni i wyposażenia.Koniawa
8 VBatalion litewskiej formacji Plechaviciusa zaatakował w nocy z 12 na 13 maja 6 Brygadę. Bój trwał cały dzień bez rozstrzygnięcia. Straty nieprzyjaciela: 12 zabitych, 8 zaginionych. Straty własne: 9 zabitych, kilkunastu rannych. Dwaj partyzanci dostali się do niewoli, zostali przez mieszkańców litewskiej wsi wrzuceni do studni i ukamienowani.Murowana Oszmianka i Tołminowo
12/13 V 1944Brygady 3, 8, 9, 12 uderzyły na Murowaną Oszmiankę bronioną przez dwie kompanie wojska Plechaviciusa. W tym samym czasie wieś Tołminowo bronioną przez jedną kompanię Litwinów zdobyła 13 Brygada przy współdziałaniu z 9 Brygadą. Straty nieprzyjaciela: Murowana Oszmianka 23 zabitych, Tołminowo 2 zabitych, 3 rannych. Straty własne; poległo 11 partyzantów.Koleśniki
21 VSiłami plutonu 6 Brygady zaatakowano jeden samochód osobowy i dwa ciężarowe przewożące niemiecką żandarmerię i litewską policję. Straty nieprzyjaciela: 6 Niemców i 15 Litwinów zabitych, 11 Niemców i 8 Litwinów rannych oraz 4 Litwinów zaginionych. Zdobyto: kilkadziesiąt kb, 2 rkm, 2 pm, kilkanaście pistoletów, granaty, amunicję. Straty własne: 2 zabitych, 8 rannych.Nowe Daugieliszki
21 V23 Brygada Brasławska i 24 Brygada „Dryświaty” po krótkiej nocnej walce opanowały miasteczko. Straty nieprzyjaciela: 2 zabitych, 3 rannych. Zdobyto: 16 kb, 2 rkm, 6 pistoletów, kilka min ppanc, granaty, amunicję, materiały sanitarne, papierosy, żywność. W urzędzie gminnym zniszczono dokumenty kontyngentowe. Jeńców po pouczeniu zwolniono.Wielkopole
30 VNa stacji Czarny Bór 7 Brygada opanowała pociąg towarowo-osobowy z Wilna, którym następnie 30 partyzantów przejechało przez most na rzece Rudomince i zaatakowało bunkier strzegący mostu. Nie udało się zaskoczyć przeciwnika. Straty nieprzyjaciela: 4 zabitych, 5 rannych, reszta załogi wycofała się. Straty własne: 2 zabitych, 1 ranny. Zdobyto 1 ckm. Wobec zbliżania się pociągu pancernego z odsieczą, partyzanci wycofali się.Janiszki
po 15 V 19445 i 4 Brygada zaatakowała i zdobyła miejscowość. Akcję rozpoczęto szarżą kawalerii na bunkry, do których wrzucono granaty. W ślad za kawalerią uderzyła kompania szturmowa 5 Brygady. Załoga litewska poddała się.Łokciany
21 VI4 i 23 Brygada wykoleiła i zaatakowała pociąg towarowy transportujący zarekwirowane bydło i inne mienie. Straty nieprzyjaciela: kilku zabitych i rannych. Straty własne: poległ dowódca 23 Brygady por. „Ostroga” (Marian Kisielewicz). Zdobyto: 20 kb, 2 rkm, granaty, amunicję, kilka pistoletów, rakietnicę, dużo sprzętu łączności i saperskiego, ponadto 40 szt. bydła rogatego.Postawy
27 VI 19444 Brygada na linii kolejowej Nowe Święciany – Postawy zniszczyła 4 mosty.Rudomino
29 VI3 Brygada toczyła bój spotkaniowy z oddziałem Luftwaffe w okolicach Rudomina. Straty nieprzyjaciela: 3 rannych. Zdobyto: samochód ciężarowy, działko p.panc., 3 ckm, 9 pm.Szakieny
2 VII23 i 4 Brygada na szosie Święciany – Podbrodzie urządziły zasadzkę na kolumnę 15 samochodów, którymi ewakuowała się z Głębokiego niemiecka administracja wojskowa i cywilna. Straty nieprzyjaciela: 5 zabitych, 2 rannych. Straty własne: 2 rannych. Zdobyto: 12 samochodów, 1 motocykl, 2 km, kilkanaście kb, 10 pistoletów, amunicję, sprzęt kancelaryjny i inne.Soły-Kiena
3 VII4 i 23 Brygada na linii kolejowej Soły – Kiena wysadziły pociąg zaporowy i zniszczyły drezynę. Straty nieprzyjaciela: 3 zabitych, 12 rannych.Szwajcary
7 VI1 19446 i 12 Brygada rozbroiła eskortę złożoną ze 120 żołnierzy niemieckich konwojującą ok. 3 tys. jeńców sowieckich, włoskich i jugosłowiańskich ze Stalagu 352 w Mińsku. Uwolniono jeńców, zdobyto dużo broni.Wilno
7–13 VII 1944I i III Zgrupowanie oraz Garnizon Wilno walczy o miasto w ramach operacji „Ostra Brama”IX 1944- VIII 1945Młodzież z rozwiązanych oddziałów Armii Krajowej Ziemi Wileńskiej (Okręgów Wileńskiego i Nowogródzkiego), zagrożona aresztowaniami, zsyłką do ZSRR, deportacją lub poborem do Armii Czerwonej, organizuje się w partyzanckie oddziały samoobrony.

 Адбор быў зроблены на падставе: Я. Адамска, Л. Свярда, С. Матушэвіч Месцы баёў і магілы жаўнераў у Віленскай акрузе Арміі Краёвай.

 Ушанаванне памяці 
1 жніўня 1980 года на Кафедральным саборы ў Вроцлаве была адкрыта дошка ў памяць жаўнераў Львоўскай вобласці і акругі Вільня АК.

 Галерэя 

 Заўвагі 

 Зноскі 

 Бібліяграфія 

 Віктар Снасцін: Інспекцыя "Ф" : (матэрыялы гісторыі) Віленскай акругі Краёвай Арміі . Быдгашч : Таварыства аматараў Вільні і Віленскага краю, 1997. ISBN 83-905279-8-7 .
 Арганізацыйная структура Арміі Краёвай, Марэк Ней-Крвавіч у: Гаворачы ўзрост No 9/1986.
 Павел Ракіцкі: Армія Краёвая на Віленшчыне 1943–1945 гг . Варшава : Калярнасць і зброя; Expadon Publishing SP. z o. o., 2007. ISBN 978-83-60786-01-7 .
 Лангін Тамашэўскі: Віленская хроніка 1939-1941 гг : з гісторыі Польскай падпольнай дзяржавы . Варшава : мост, 1990 год.
 Лангін Тамашэўскі: Віленская хроніка 1941–1945 гг : з гісторыі Польскай падпольнай дзяржавы . Варшава : мост, 1992. ISBN 83-85521-09-7 .
 Раман Кораб-Жэбрык : Армія Краёвай Віленская аперацыя . Варшава : Дзяржаўныя навуковыя выдавецтвы, 1985. ISBN 83-01-04946-4 .
 Зыгмунт Грунт-Меер: Партызанская брыгада «Кміціч». : Віленская вобласць 1943 . Быдгашч : Таварыства закаханых Вільні і Віленшчыны. Аддзяленне, 1997. ISBN 83-905279-9-5 .
 Яраслаў Ваўканоўскі, Рыгор Лукомскі: Віленская акруга Саюза ўзброенай барацьбы Арміі Краёвай у 1939–1945 гг . Варшава : Ад'ютар, 1996. ISBN 83-86100-18-4 .

 Спасылкі 

 Лагры для Арміі Краёвай у Вільні і Навагрудку (копія з Інтэрнэт-архіва) - кніга
 Акруговае прадстаўніцтва ўрада Рэспублікі Польшча ў Вільні (копія з Інтэрнэт-архіва) - артыкул
 Вільня і Навагрудскі акругі Арміі Краёвай 1944–48 (копія з Інтэрнэт-архіва) - артыкул

Катэгорыя:Армія Краёва
Катэгорыя:Віленскае ваяводства (1926—1939)
Катэгорыя:Віцебская вобласць