Прэзідэнцкія выбары ў Казахстане (2019)

Пазачарговыя Прэзідэнцкія выбары ў Казахстане () адбыліся 9 чэрвеня 2019 года згодна з Загадам прэзідэнта № 18 ад 9 красавіка 2019 года «Пра прызначэнне пазачарговых выбараў прэзідэнта Рэспублікі Казахстан»Указ президента Республики Казахстан № 18 от 09.04.2019 г. «О назначении внеочередных выборов Президента Республики Казахстан».

 Прызначэнне пазачарговых выбараў 
На пазачарговых выбарах, што адбыліся 26 красавіка 2015 года, перамогу з вынікам 97,7 % выбаршчыкаў атрымаў Нурсултан Назарбаеў. Ён быў абраны на пяцігадовы тэрмінЗа Назарбаева проголосовало 97,7 процента казахстанцев — предварительные данные ЦИК.

19 сакавіка 2019 года Нурсултан Назарбаеў падпісаў загад пра складанне паўнамоцтваў прэзідэнта з 20 сакавіка 2019 года па ўласным жаданні.

20 сакавіка 2019 года дзеючым Прэзідэнтам Рэспублікі Казахстан, паводле Канстытуцыі, стаў старшыня Сената Касым-Жамарт Такаеў. Паводле Канстытуцыі, ён мусіў быць кіраўніком краіны да канца выбарчага тэрміна першага Прэзідэнта Нурсултана Назарбаева. Чарговыя выбары прэзідэнта Казахстана павінны былі прайсці ў красавіку 2020 года.

9 красавіка 2019 года ў сваім звароце да народа Казахстана Касым-Жамарт Такаеў абвясціў пра правядзенне пазачарговых выбараў, якія павінны адбыцца 9 чэрвеня 2019 года.Выборы в Казахстане: Токаев обратился к казахстанцам. 8 красавіка былі праведзеныя кансультацыі з удзелам старшыні сената парламента Дарыгі Назарбаевай, прэм’ер-міністра Аскара Маміна, старшыні Канстытуцыйнага Савета Кайрата Мамі, намесніка старшыні мажыліса парламента Уладзіміра Бажко; Токаев собрал первых лиц государства. 9 красавіка была таксама праведзена сустрэча з кіраўніцтвам палітычных партый «Нур Атан», Дэмакратычнай партыі Казахстана «Ак жол», КНПК і «Ауыл»; Токаев принял руководителей казахстанских партий.

 Фінансаванне 
На правядзенне выбараў планавалася выдаткаваць 8,8 млрд тэнгэ. Паводле віцэ-міністра фінансаў Берыка Шалпанкулава, ЦВК запрасіў 12 млрд тэнгэ на правядзенне датэрміновых выбараў прэзідэнта, з якіх каля 70 % сродкаў былі выдаткаваны на заробкі супрацоўнікам выбарчых акруг. Павелічэнне выдаткаў на выбары звязана з павелічэннем мінімальных заробкаў12 миллиардов запросили на проведение досрочных выборов.

Кожнаму кандыдату прапанавалася каля 7,5 млн тэнге, для гарантаванага доступу для выступу з перадвыбарнымі праграмамі ў СМІ. Пры гэтым выдаткі маглі быць большымі ад заяўленай сумы, бо змяняліся рынкавыя цэныПо 7,5 млн тенге из бюджета предлагают выдать кандидатам в президенты.

15 красавіка ўрад Казахстана выдзеліў з грашовага рэзерву 9,4 млрд тэнге на правядзенне выбараў, што на 2,6 млрд менш сумы, якую запрошваў ЦВКПравительство планирует выделить на выборы 9,4 миллиарда тенге.

Кошт друку бюлетэняў склаў больш 132 млн тэнге. Усяго было надрукавана 12 мільёнаў бюлетэняў, што на 1 % перавышае колькасць грамадзян, якія валодаюць выбарчым правамСколько миллионов потрачено на изготовление бюллетеней.

 Каляндарны план правядзення выбараў 
10 красавіка 2019 года адбылося пасяджэнне Цэнтральнай выбарчай камісіі Казахстана, на якім быў зацверджаны план-графік асноўных мерапрыемстваў па падрыхтоўцы і правядзенні пазачарговых выбараў Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан, а таксама зацверджаны формы выбарчых дакументаўЦИК РК утвердила Календарный план основных мероприятий по подготовке и проведению внеочередных выборов Президента.

 10 красавіка — 28 красавіка да 18:00 гадзін: вылучэнне кандыдатаў;
 да 18:00 гадзін 11 мая: рэгістрацыя кандыдатаў;
 з моманту рэгістрацыі кандыдата — да канца 7 чэрвеня: перадвыбарная агітацыя;
 8 чэрвеня: дзень цішыні;
 9 чэрвеня з 7: 00 да 20: 00 гадзін: дзень галасавання;
 з 10 па 11 чэрвеня: падвядзенне папярэдніх вынікаў;
 з 10 па 16 чэрвеня: устанаўленне вынікаў выбараў і рэгістрацыя абранага прэзідэнта.

 Вылучэнне і рэгістрацыя кандыдатаў 
З шасці зарэгістраваных палітычных партый пяць абвясцілі аб правядзенні з’ездаў. 23 красавіка — «Нур Атан», 24 красавіка — «Ак жол», 25 красавіка — «Ауыл» 26 красавіка — КНПКПартии Казахстана определились с датами съездов і АСДППолитсовет ОСДП определился с кандидатом. Партыя «Бірлік» адмовілася ад удзелу ў прэзідэнцкіх выбарах праз брак часу для паўнавартаснага з’езда партыіПартия «Бирлик» отказалась от участия в президентских выборах.

17 красавіка 2019 года Рэспубліканскае грамадскае аб’яднанне «Ұлы Дала Қырандары» вылучыла кандыдатам у прэзідэнты сустаршыню аб’яднання, пісьменніка — Садыбека ТугелаЗачем нужны «однопроцентные кандидаты» .

23 красавіка 2019 года Нурсултан Назарбаеў абвясціў, што партыя «Нур Атан» вылучае дзеючага прэзідэнта Такаева ў якасці кандыдата на выбарах. 25 красавіка Канстытуцыйны савет, адказваючы на запытанне Такаева, пастанавіў, што ў пятнаццацігадовы тэрмін пражывання, які трэба для кандыдатаў, залічваюцца і перыяды пражывання за межамі Казахстана грамадзян, якія адносяцца да персаналу дыпламатычнай службы Рэспублікі Казахстан і прыраўнаваных да іх асоб, накіраваных у міжнародныя арганізацыіКонституционный совет ответил на обращение Токаева о возможности его участия в выборах.

24 красавіка 2019 года Федэрацыя прафсаюзаў Казахстана вылучыла ў кандыдаты ў Прэзідэнты старшыню тэрытарыяльнага аб’яднання прафсаюзаў Заходне-Казахстанскай вобласці Амангельды ТаспіхаваВыдвинут ещё один кандидат на участие в выборах президента РК.

24 красавіка на з’ездзе партыі «Ақ жол» была зацверджана кандыдатура Даніі Еспаевай. Яна стала першай жанчынай вылучанай кандыдатам у прэзідэнты за ўсю гісторыю КазахстанаДания Еспаева пойдет на выборы от «Ак Жол» .

25 красавіка 2019 года партыя «Ауыл» на сваім з’ездзе вылучыла Талеўтая Рахімбекава кандыдатам у прэзідэнты КазахстанаПартия «Ауыл» выдвинула Толеутая Рахимбекова кандидатом в президенты РК.

ОСДП на сваім з’ездзе пастанавіла не вылучаць кандыдата, прапанаванага прэзідыумам партыі і адмовілася прымаць удзел у выбарахОСДП отказалась от участия.

26 красавіка 2019 года на з’ездзе Камуністычнай народнай партыі Казахстана зноў быў вылучаны кандыдатам у прэзідэнты Жамбыл Ахметбекаў, які браў удзел у прэзідэнцкіх выбарах 2011 годаЖамбыл Ахметбеков снова выдвинут от коммунистов на выборы президента РК.

26 красавіка рух «Ұлт тағдыры» прапанаваў кандыдатам у прэзідэнты Аміржана КосанаваАмиржан Косанов выдвинут от "Движения «Ұлт тағдыры».

Талгат Ераліеў быў адным з магчымых кандыдатаў ад партыі «Ақ жол» і на партыйным галасаванні набраў 31 % галасоў, саступіўшы Даніі Еспаевай. Пасля гэтага 26 красавіка ён быў вылучаны кандыдатам у прэзідэнты ад Саюза будаўнікоў КазахстанаВсю ночь советовался с коллегами — Талгат Ергалиев о снятии с выборов.
Кандыдаты, вылучаныя палітычнымі партыямі і грамадскімі аб’яднанняміКандыдатДзейнасць/пасада(на момант вылучэння)Суб’ектвылучэнняСтатусДатападачыДатарэгістрацыіСадыбек ТугелВіцэ-прэзідэнт Федэрацыі нацыянальных відаў коннага спортуРГА «Ұлы Дала Қырандары»ЗарэгістраваныСадыбек Тугел зарегистрирован кандидатом в президенты РК22 красавіка 2019Информационное сообщение ЦИК РК о подаче документов С. Тугела3 мая 2019Касым-Жамарт ТакаеўПрэзідэнт Рэспублікі Казахстан«Нур Атан»ЗарэгістраваныТокаев зарегистрирован кандидатом в президенты на выборы23 красавіка 2019Информационное сообщение ЦИК РК о подаче документов К. К. Токаева3 мая 2019Амангельды ТаспіхаўСтаршыня тэрытарыяльнага аб’яднання прафсаюзаў Заходне-Казахстанскай вобласціФедэрацыя прафсаюзаў КазахстанаЗарэгістраваны25 красавіка 2019Информационное сообщение ЦИК РК о подаче документов А. С. Таспихова4 мая 2019Данія ЕспаеваДэпутат Мажыліса VI склікання«Ақ жол»Зарэгістраваны25 красавіка 2019Информационное сообщение ЦИК РК о подаче документов Д. М. Еспаевой4 мая 2019Талеўтай РахімбекаўСтаршыня праўлення «Нацыянальнага аграрнага навукова-адукацыйны цэнтра»«Ауыл»ЗарэгістраваныТолеутай Рахимбеков зарегистрирован кандидатом в президенты26 красавіка 2019Информационное сообщение ЦИК РК о подаче документов Т. С. Рахимбекова6 мая 2019Жамбыл АхметбекаўДэпутат Мажыліса VI скліканняКНПКЗарэгістраваны26 красавіка 2019Информационное сообщение ЦИК РК о подаче документов Ж. А. Ахметбекова6 мая 2019Аміржан КасанаўПрэзідэнт Цэнтра сацыяльна-эканамічных і грамадска-палітычных ініцыятыў «Рэформа»«Ұлт тағдыры»ЗарэгістраваныАмиржан Косанов зарегистрирован кандидатом в президенты27 красавіка 2019Информационное сообщение ЦИК РК о подаче документов А. С. Косанова6 мая 2019Талгат ЕргаліеўСтаршыня «Саюз будаўнікоў Казахстана»«Саюз будаўнікоў Казахстана»Зняў кандыдатуру з выбараўСоюз строителей отказался выдвигать Ергалиева 27 красавіка 2019Информационное сообщение ЦИК РК о подаче документов Т. Ф. Ералиева—Жуматай АліеўГА «Халық демографиясы»Адмоўлена ў рэгістрацыі ў сувязі з няздачай экзамену на веданне дзяржаўнай мовы28 красавіка 2019Информационное сообщение ЦИК РК о подаче документов Ж. Алиева—

 Перадвыбарная кампанія 
Перадвыбарная агітацыя стартавала 11 мая і доўжылася да паўночы 8 чэрвеня 2019 годаСтартует предвыборная агитация. Агітацыя вялася трыма асноўнымі спосабамі: праз сродкі масавай інфармацыі; шляхам правядзення публічных перадвыбарных мерапрыемстваў, а таксама асабістых сустрэч кандыдатаў і іх давераных асоб з выбаршчыкамі; шляхам выпуску і распаўсюджвання друкаваных, аўдыёвізуальных і іншых агітацыйных матэрыялаў. Усе СМІ краіны павінны былі захоўваць нейтралітэт і не весці агітацыю за ці супраць канкрэтнага кандыдата. Да 5 мая ўсе выданні павінны былі апублікаваць звесткі аб памеры аплаты, даванні эфіру і друкаванай плошчы, а таксама падаць гэтыя звесткі ў ЦВК для размяшчэння на яе афіцыйным сайцеЧто такое предвыборная агитация и как её будут проводить.

 Выбарчыя фонды 
Згодна з пастановай ЦВК Казахстана максімальны памер выбарчага фонду кандыдата ў прэзідэнты Казахстана можа скласці не больш 1 млрд 147 млн тэнгэ. Пры гэтым уласныя сродкі кандыдата і ўзнос грамадскага аб’яднання, якое яго вылучыла, могуць дасягаць не больш 510 млн, а добраахвотныя ахвяраванні не больш 637,5 млн тэнгэБолее 1 млрд тенге может потратить каждый кандидат. Забаронены ананімныя ахвяраванні, яны будуць адабраны ў даход рэспубліканскага бюджэтуЦИК: В избирательные фонды нельзя делать анонимные пожертвования. Выдаткі кандыдатаў на агітацыю ў сродках масавай інфармацыі не могуць перавышаць 7,3 млн тэнгеЦИК определил объём выступлений кандидатов в президенты РК на площадках СМИ.

Па стане на 17 мая найбольш грошай было сабрана на выбарчым рахунку Касым-Жамарта Такаева (1,024 млрд тэнгэ), а самымі малымі сталі фонды Садыбека Тугела (76,1 млн.) і Аміржана Касанава (76,6 млн.). Агульныя выдаткі ўсіх кандыдатаў на агітацыю склалі каля 867 млн тэнгэ з 1 млрд. 838 млн сабраных грошайСколько денег поступило в фонды кандидатов в президенты.

Станам на 29 мая 2019 года агульная сума сабраных грошай склала 2,553 млрд тэнгэ, а выдаткаў — 1,586 млрд.Выборы в Казахстане — кандидаты: кто больше всех потратил на избирательную кампанию

 Дэбаты 
14 мая 2019 года было абвешчана аб правядзенні тэлевізійных дэбатаў паміж кандыдатамі на пасаду прэзідэнтаВ Казахстане пройдут теледебаты кандидатов в президенты в прямом эфире. Яны былі прызначаныя на 29 мая і павінны прайсці ў прамым эфіры тэлеканала «Хабар»Дебаты кандидатов в президенты состоятся 29 мая в Нур-Султане. Выдаткі на іх склалі 41 млн тэнгэ41 млн тенге выделят на проведение теледебатов кандидатов в президенты.

У тэлевізійных дэбатах прынялі ўдзел чатыры кандыдаты ў прэзідэнты (Жамбыл Ахметбекаў, Аміржан Касанаў, Амангельды Таспіхаў і Садыбек Тугел) і тры прадстаўнікі кандыдатаў (Азат Перуашаў за Данію Еспаеву, Алі Бектаеў — Талеўтая Рахімбекава, Маўлен Ашымбаеў — Касым-Жамарта Такаева)ЦИК утвердил список участников теледебатов. Дэбаты прайшлі ў тры раўнды. У рамках першай часткі ўсім ўдзельнікам было зададзена пытанне аб развіцці сістэмы адукацыі ў Казахстане, у другой частцы аб сацыяльнай мадэрнізацыі Казахстана, а ў трэцяй частцы кандыдаты маглі задаць пытанні двум іншым удзельнікам дэбатаўТеледебаты кандидатов в президенты Казахстана. Текстовая трансляция.

На думку Асель Абен, кіраўніка прадстаўніцтва казахстанскага інстытута стратэгічных даследаванняў пры Прэзідэнце Рэспублікі Казахстан (КІСД) у горадзе Алма-Ата, правядзенне падобных дэбатаў — неад’емная частка палітычнай культуры ў развітых краінах. З аднаго боку гэта паказвае адкрытасць і канкурэнтнасць выбарчага працэсу. А з другога яшчэ раз дае магчымасць выбаршчыкам па меркаваць над выбарам. Таксама яна вылучыла тое, што многія кандыдаты ў прэзідэнты вялі дыскусію на казахскай мове. Гэта сведчыць аб грамадска-палітычнай значнасці мовы і актыўным быцці ў палітычным поліЧто показали предвыборные дебаты кандидатов в президенты РК.

На думку палітолага Аскара Нурша адсутнасць фаварытаў знізіла каштоўнасць дэбатаў, хоць для астатніх кандыдатаў была большая магчымасць даць выбаршчыку пазнаць сябеПлюсы и минусы теледебатов кандидатов в президенты РК.

 Вынікі 
міні|Выбарчы бюлетэнь на Прэзідэнцкіх выбарах у Казахстане (2019).
Па звестках ЦВК, перамогу атрымаў дзеючы Прэзідэнт Рэспублікі Казахстан Касым-Жамарт Такаеў, ён атрымаў 6 539 715 галасоў выбаршчыкаў, што складае 70,96 % ад выбаршчыкаў, якія прынялі ўдзел у галасаванні. Прагаласавала 9 274 110 чалавек (77,5 % ад агульнай колькасці выбаршчыкаў, уключаных у спісы).
+Канцавыя вынікі:МесцаКандыдатГолас %1.Касым-Жамарт Кемелевіч Такаеў70,962.Аміржан Сагідрахманавіч Касанаў16,233.Данія Мадзіеўна Еспаева5,054.Талеўтай Рахімбекаў3,045.Амангельды Сатыбалдзіевіч Таспіхаў1,986.Жамбыл Аужанавіч Ахметбекаў1,827.Садыбек Тугел0,92

 Колькасць выбаршчыкаў 
На выбарах Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан 9 чэрвеня 2019 года прагаласавала 77,4 % казахстанцаў ад агульнай колькасці выбаршчыкаў, уключаных у спісы. Найменшая выбаршчыкаў прыйшлі ў найбуйнейшым горадзе Казахстана — Алматы, дзе прагаласавла ўсяго 52,2 % выбаршчыкаў. Тут жыхары па невядомых прычынах не атрымалі персанальных папяровых запрашэнняў на «Прэзідэнцкія выбары-2019» з указаннем прозвішча, імя выбаршчыка, адраса і нумара выбарчага ўчастка. Найбольш выбаршчыкаў прыйшлі ў Алмацінскай вобласці, склаўшы 89,0 %.
Вобласці і гарады рэспубліканскага значэнняВыбаршчыкіКолькасць %Акмолінская вобласць83,4 %Акцюбінская вобласць84,9 %Алмацінская вобласць89,0 %Атыраўская вобласць71,2 %Усходне-Казахстанская вобласць84,9 %Жамбылская вобласць81,3 %Заходне-Казахстанская вобласць66,3 %Карагандзінскай вобласць77,3 %Кастанайская вобласць84,1 %Кызылардзінская вобласць81,6 %Мангістаўская вобласць68,9 %Паўладарская вобласць81,2 %Паўночна-Казахстанская вобласць79,8 %Туркестанская вобласць84,8 %горад Алматы52,2 %горад Шымкент67,6 %горад Нур-Султан68,9 %

 Экзітполы 
Па выніках экзіт-пола, галасы выбаршчыкаў размеркаваліся наступным чынам: Касым-Жамарт Такаеў — 70,13 %, Аміржан Касанаў — 15,39 %, Данія Еспаева — 5,32 %, Жамбыл Ахметбекаў — 3,86 %, Талеўтай Рахімбекаў — 3,03 %, Амангельды Таспіхаў — 1,41 %, Садыбек Тугел — 0,86 %

 Інаўгурацыя 
12 чэрвеня 2019 года ў Палацы Незалежнасці адбылася цырымонія інаўгурацыі (уступлення на пасаду прэзідэнта) Такаева. Старшыня ЦВК РК Берык Імашаў уручыў Касым-Жамарту Такаеву пасведчанне абранага прэзідэнта.

 Парушэнні 

 Падрыхтоўка да выбараў 
У рамках збору подпісаў кандыдатамі назіраліся парушэнні. Так, у адной з вышэйшых навучальных устаноў было прапанавана падпісваць лісты, на якіх не было даных кандыдатаНарушения, вскрывшиеся благодаря активности студентов.

Па законах Казахстана забаронена праводзіць апытанні, якія не задавальняюць патрабаванням. Да такіх парушэнняў адносіцца правядзенне апытанняў у сацыяльных сетках, за што былі аштрафаваныя двое грамадзянДвух казахстанцев оштрафовали за опросы по выборам в соцсетях.

 Запрашэнні на выбары 
За некалькі дзён да выбараў усе жыхары Рэспублікі Казахстан згодна з правіламі павінны былі атрымаць ад гарадскіх і абласных выбарчых камісій персанальнае папяровае запрашэнне на «прэзідэнцкія выбары-2019» з указаннем прозвішча, імя выбаршчыка, адрасам і нумарам выбарчага ўчастка. Аднак па невядомых прычынах шмат жыхароў найбуйнейшага горада Алматы не атрымалі сваіх запрашэнняў на выбары ўпершыню за ўсю гісторыю выбараў у краіне. Старшынёй выбарчай камісіі па горадзе Алматы была намесніца старшыні праўлення АТ «Цэнтр развіцця Алматы» Жанна Асанава.

 Падчас выбараў 
Генеральная пракуратура падчас правядзення выбараў выявіла 19 парушэнняў, заведзеныя справы аб адміністрацыйным правапарушэнні. З іх 12 разоў члены участковай выбарчай камісіі выдалі бюлетэні грамадзянам для галасавання за іншых асоб, 6 разоў асобныя выбаршчыкі хацелі прагаласаваць замест іншага выбаршчыка. Незалежнымі назіральнікамі і журналістамі зафіксаваны на відэа шматлікія парушэнні выбараў такія як «укіданне», выкарыстанне часовага чарніла, галасаванне за іншых людзейМассовые задержания и сообщения о нарушениях в день голосования

 Назіранне за выбарамі 
міні|400x400пкс|Пратакол участковай выбарчай камісіі № 32 горада Актау (абласны цэнтр Мангістаўскай вобласці). Пратакол сфатаграфаваны міжнародным назіральнікам з Расіі, дэпутатам Дзяржсавета Татарстана, Арцёмам Пракоф’евым. Вынік на гэтым участку: з’явіліся 32 % (692 чалавекі з 2135 зарэгістраваных выбаршчыкаў); у лідара апазіцыі Аміржана Косанава:  (414 галасоў), у прэзідэнта Казахстана Касым-Жамарта Такаева:  (245 галасоў). (Для параўнання па афіцыйных даных з’явіліся ў Мангістаўскай вобласці 69 %, вынік Касанава , Такаева . Даныя па горадзе або па асобным участкам не апублікаваныя).
Па стане на 6 мая 2019 года некалькі місій па назіранні за выбарамі заявілі аб сваёй цікавасці. Сярод іх СНД, Міжпарламенцкая асамблея дзяржаў-удзельніц СНД, Бюро па дэмакратычных інстытутах і правах чалавека Арганізацыі бяспекі і супрацоўніцтва ў Еўропе (БДІПЧ/АБСЕ) па назіранні за выбарамі, Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва і Арганізацыя ісламскага супрацоўніцтваВыборы в Казахстане: кто будет за ними наблюдать.

15 мая НДА Алма-Аты і 12 этнакультурных цэнтраў Асамблеі народа Казахстана, падрыхтавалі студэнтаў гарадскіх ВНУ на базе Грамадзянскай платформы «Аманат». Усяго планавалася навучыць па гэтай праграме не менш за 10 тысяч незалежных назіральнікаўГражданская платформа «Аманат» проводит тренинги для наблюдателей на выборах.

На 31 мая колькасць назіральнікаў ад міжнародных арганізацый і замежных дзяржаў склала 967 чалавекПочти тысячу наблюдателей зарегистрировал ЦИК на президентские выборы, а Міністэрства замежных спраў акрэдытавала 227 замежных карэспандэнтаў з больш 40 краін светуРекордное количество иностранных журналистов будут освещать выборы.

Падчас прэзідэнцкіх выбараў выяўлена 19 парушэнняў.

 АБСЕ 
8 мая 2019 года была адкрыта місія БДІПЧ/АБСЕ па назіранні за выбарамі прэзідэнта Казахстана. У складзе каманды назіральнікаў, па словах кіраўніка місіі — Уршулі Гацэк, былі эксперты з Беларусі, Польшчы, Вялікабрытаніі, Іспаніі, Германіі, якія працавалі не толькі да выбараў, але і пасляМиссия наблюдателей БДИПЧ/ОБСЕ начала свою работу в Казахстане. Усяго ў складзе місіі былі зарэгістраваны 22 доўгатэрміновыя назіральнікіЦИК аккредитовал 22 долгосрочных наблюдателя за выборами президента РК.

Паводле прамежкавай справаздачы місіі ад 24 мая, выбарчая кампанія малапрыкметная і абмяжоўваецца агітацыйнымі плакатамі і рэкламнымі шчытамі. Правядзенне выбарчай кампаніі строга рэгулюецца, і кандыдаты могуць праводзіць публічныя сходы або мерапрыемствы толькі з дазволу мясцовых органаў улады, заявіўшы за 10 дзён да планаванага мерапрыемстваБюро ОБСЕ по демократическим институтам и правам человека. Миссия по наблюдению за выборами. Промежуточный отчёт. 8-21 мая.

 Акцыі пратэсту 
У дзень выбараў 9 і 10 чэрвеня ў гарадах Нур-Султан і Алматы прайшлі несанкцыянаваныя пратэсты. Пратэсныя акцыі ў Алмаце былі на плошчы «Астана» і на праспекце Абылай хана, і на вуліцы Панфілава, якія разам з плошчай у 2017—2018 гадах па рэкамендацыі Фонду Сораса на Казахстан былі ператвораныя ў грамадскія прасторы для рэалізацыі свабоды выказвання і калектыўнага вырашэння лакальных праблем. У Нур-Султане пратэсты прайшлі на праспекце Рэспублікі ля Палаца «Жастар». МУС РК паведаміла, што ў Нур-Султане пратэстоўцы нібыта кідалі камяні і выкарыстоўвалі пярцовыя балончыкі з-за чаго трое паліцэйскіх атрымалі траўмы. Па афіцыйных паведамленнях падраздзяленнямі МУС, паліцыі і Нацыянальнай гвардыі былі прынятыя меры, пратэстоўцаў разагналі і пазатрымваліТрое полицейских пострадали на митинге в Нур-Султане. Па заяве першага намесніка МУС РК Марата Кажаева 9 чэрвеня ў час пратэстаў былі затрыманыя каля 500 чалавекВ Казахстане большинство голосов набирает Токаев. На улицах беспорядки, задержаны более 500 человекОколо 500 человек доставили в полицию с митингов в Алматы и Нур-Султа. Сярод затрыманых ёсць і мясцовыя журналісты. 18 чэрвеня з’явіліся паведамленні аб затрыманні каля 4 тысяч чалавек ва ўсіх гарадах Казахстана. Затрыманыя аператар інтэрнэт-выдання «Vlast.kz» Кацярына Суворава, журналіст «Азаттык» Пётр Трацэнка і палітолаг Дзімаш Альжанаў, які працуе ў НКА «Цэнтр даследавання прававой палітыкі». Брытанскі журналіст Крыс Рыклтан, які працуе ў агенцтве Франс Прэс, паведаміў у «Твітэры», што таксама затрыманы. Крыс Рыклтан і ягоны калега правялі дзве гадзіны ў мясцовай РУУС, пакуль у справу не ўмяшаўся намеснік міністра замежных спраў Раман Васіленка. Ён пазваніў журналістам і прынёс свае прабачэнні, пасля чаго іх адпусцілі. 10 чэрвеня на пратэсце быў затрыманы акын Рынат Заітаў, дзе яго выступленне здымаў 31 канал, які зафіксаваў на відэа таксама і яго затрыманнеЗадержание Рината Заитова попало на видеоВидео задержания Рината Заитова появилось в Instagram. Неўзабаве пасля правядзення праватлумачальнай гутаркі, Заітаў быў адпушчаны дадому. Аднак познім вечарам перад будынкам Дэпартамента паліцыі сабраліся грамадзяне ў пошуках Заітава і патрабавалі яго вызваліць. Па патрабаванні праваахоўных органаў Заітава даставілі з дому да месца збору грамадзян, дзе ён выступіў, заклікаўшы разысціся па дамах і не паддавацца на правакацыі Около сотни людей требовали освобождения поэта Рината Заитова. У другі дзень пратэстаў, па заяве саветніка МУС РК Нурдзільды Араза, былі затрыманыя каля 200 чалавек, 150 з іх асуджаны957 человек задержаны за два дня в двух городах Казахстана. У цэлым за два дні ў гарадах Алматы і Нур-Султан былі затрыманыя 957 чалавекВ Казахстане задержали 957 противников нового президента — МКОколо 700 человек задержаны за два дня в двух городах Казахстана. Прэзідэнт Казахстана Касым-Жамарт Такаеў заклікаў мітынгоўцаў да дыялогуВласти Казахстана призвали митингующих к диалогу.

 Пазіцыя афіцыйных уладаў 
На думку афіцыйных уладаў пратэсты выкліканыя спробамі дэстабілізаваць грамадскую абстаноўку з боку радыкальна настроеных элементаў шляхам арганізацыі і правядзення несанкцыянаваных акцый. Улады лічаць пратэсныя дзеянні агітаванымі з боку замежных «кіраўнікоў экстрэмісцкіх арганізацый», маючы на ўвазе ў асноўным былога казахстанскага палітыка і апазіцыянера Мухтара Аблязава і яго рух «Дэмакратычны выбар Казахстана», прызнаны ў рэспубліцы экстрэмісцкай арганізацыяй. Аблязаў першым выступіў з ідэяй байкоту выбараў і правядзення пратэстаў. Казахстанская ўлада ў 2009 годзе абвінаваціла ў злоўжываннях і махінацыях Аблязава і адхіліла яго ад пасады кіраўніка БТА Банка, таму неўзабаве Аблязаў выехаў за мяжу і быў завочна асуджаны ў Казахстане.

 Пазіцыя пратэстоўцаў 
Пратэстоўцы лічаць выбары несправядлівымі і недэмакратычнымі, а іх вынік — прадвызначаным і, заклікаюць байкатаваць датэрміновыя выбары прэзідэнта. Таксама яны выказвалі пратэст супраць змены назвы сталіцы і сучаснай улады, якая на іх думку, усё яшчэ ў руках экс-прэзідэнта Назарбаева, а Касым-Жамарт Такаеў толькі яго «палітычная марыянетка». Прыхільнікі Аблязава лічаць, што «назарбаеўская ўлада» прад’явіла яму лжывыя абвінавачванні ў махлярстве, каб яго арыштаваць, сапраўдныя прычыны — нязручныя для дзеючай улады яго апазіцыйныя погляды, розныя выступленні і выказванні, таму ён вымушаны хавацца за мяжой, а яго рух «Дэмакратычны выбар Казахстана» абвясцілі экстрэмісцкім на тэрыторый Рэспублікі.

 Міжнародныя назіральнікі 
Назіральнікі з СНД не ўбачылі парушэння парадку правядзення выбараў. Яны мяркуюць, што выбары прайшлі спакойна, арганізавана і свабодна. Назіральнікі з СНД далі высокую ацэнку выбарам. Процілеглы бок занялі міжнародныя назіральнікі з АБСЕ, на іх думку выбары не дэмакратычныя і Казахстану ўсё яшчэ трэба значныя палітычныя, сацыяльныя і прававыя рэформы для ўзмацнення дэмакратыі, правоў і свабод чалавека, яны заявілі, што заўсёды гатовыя да супрацоўніцтва з Казахстанам для правядзення рэформаў. Таксама назіральнікі з СНД заявілі, што не бачылі ніякіх пратэсных акцыі і затрыманняў, а людзі АБСЕ наадварот назіралі за пратэстамі і палічылі дзеянні казахстанскіх уладаў відавочным парушэнням асноў свабоды і дэмакратыі і непавагай да ўласнага народа. Назіральнікі АБСЕ рашылі застацца ў Казахстане на 1 тыдзень з-за занепакоенасці лёсамі пратэстоўцаў.

Катэгорыя:Чэрвень 2019 года
Катэгорыя:Падзеі 9 чэрвеня
Катэгорыя:2019 год у Казахстане
Катэгорыя:Выбары 2019 года