Зачараваны лес (балет)

«Зачараваны лес» (, , Ocharovanyi les) — фантастычны балет у адной дзеі, першапачаткова пастаўленая Львом Іванавым на музыку Рыкарда Дрыга,  упершыню прадстаўленая студэнтамі Імператарскай балетнай школы ў Санкт-Пецярбургу, Расія, пры школьным тэатры 5 красавіка (24 сакавіка па ст. ст.) 1887 года.

 Гісторыя 
«Зачараваны лес» першапачаткова быў пастаўлены для штогадовых выпускных спектакляў Імператарскай балетнай школы. Балет быў першай арыгінальнай працай Льва Іванава пасля таго, як ён нядаўна быў прызначаны другім балетмайстрам у Імператарскіх тэатрах Санкт-Пецярбурга. Балет таксама стаў першай поўнай партытурай для балета кампазітара і дырыжора Рыкарда Дрыга пасля таго, як ён быў прызначаны на падвойную пасаду музычнага кіраўніка і капельмайстра ў Імператарскім балеце, а таксама быў галоўным дырыжорам балетных і італьянскіх оперных спектакляў у Марыінскім тэатры. У першых студэнцкіх спектаклях «Зачараванага лесу» выпускніца  адыграла галоўную ролю Валерыі.

«Зачараваны лес» неўзабаве быў пераведзены ў рэпертуар Імператарскага балета. У балет былі ўнесены змены, у тым ліку змяненне імя персанажа балерыны з Валерыі на Ільку, а персанажа танцора з Петруса на Ёзі. Адбыліся і харэаграфічныя змены, сярод якіх пашырэнне Іванавым кардэбалета дрыяд. Першы спектакль адбыўся 15 мая (3 мая па ст. ст.) 1887 года ў Марыінскім тэатры на афішы з балетам Жуля Перо «». У гэтай пастаноўцы галоўную партыю выконвала балерына .

Пастаноўка і харэаграфія Льва Іванава падвергліся рэзкім нападам з боку сучасных крытыкаў пасля першага выступу на сцэне Марыінскага тэатра. Тэатральны крытык «» канстатаваў у сваёй рэцэнзіі, што «… гэта першая спроба Іванава як самастойнага балетмайстра … акрамя адной варыяцыі з класічнымі адценнямі, у новым балеце няма рашуча нічога, годнага хвалы». Музыка Рыкарда Дрыга была ўспрынятая значна больш станоўча. Крытык газеты «Новы час» адзначаў, што «… музыка гэтага балета выбітная ў сімфанічным сэнсе, выяўляе дасведчанага кампазітара, чалавека з густам і выдатнага аркестроўшчыка. У ім прыгожыя мелодыі, рытмы не перабольшаны, і ўсё слухаецца з задавальненнем ад пачатку да канца.» У канчатковым выніку партытура Дрыга была апублікаваная ў 1909 годзе музычным выдаўцом  у фартэпіяннай рэдукцыі і аркестравай частцы.

«Зачараваны лес» быў абраны дырэктарам Санкт-Пецярбургскіх Імператарскіх тэатраў Іванам Усевалажскім для наведвання Імператарскім рускім дваром у Пецяргофе ў 1889 годзе. Для гэтага спектакля галоўны балетмайстар балета Імператарскага тэатра Марыус Петыпа перапрацаваў балет і замовіў кампазітару Рыкарда Дрыга дапоўніць сваю арыгінальную партытуру музыкай для новых танцаў. Сярод гэтых дапаўненняў быў новы Гранд па дрыяд (), аранжыраваны для кардэбалета дрыяд на чале з новым персанажам па імені Каралева дрыяд, якога Петыпа стварыў для сваёй дачкі Марыі. Таксама былі ўключаны дзве новыя сольныя варыяцыі на галоўную ролю Ілкі і ляснога джына адпаведна. У варыяцыі для Ілкі было аблігата-сола для арфы ў аранжыроўцы Дрыга для арфіста-віртуоза . Прэм’ера адноўленай пастаноўкі адбылася 25 ліпеня (13 ліпеня па ст.ст.) 1889 года, зноў з  у ролі Ілкі. Пасля выканання адноўленай версіі ў Пецяргофе балет рэгулярна ставіўся на сцэне Марыінскага тэатра, стаўшы ўлюбёнцам шматлікіх балерын мяжы ХХ стагоддзя. «Зачараваны лес» у апошні раз быў паказаны падчас летняга сезона Імперскага балета ў Красным Сяле 15 чэрвеня (2 чэрвеня па ст. ст.) 1907 года.

Музычныя творы з партытуры Рыкарда Дрыга да балета «Зачараваны лес» з’явіліся ў некалькіх балетах савецкага перыяду і працягваюць гучаць у розных творах, асабліва ў Расіі. Варыянт Дрыга 1889 года для Ляснога джына выкарыстоўваецца для суправаджэння мужчынскага сола ў так званым па-дэ-дэ Марная засцярога (), якое з’яўляецца асноўным творам на гала-канцэртах і на спаборніцтвах. Пастаноўка Уладзіміра Бурмайстра 1950 года  «» (адноўленага ў 2009 годзе) для  ўключае некалькі фрагментаў з партытуры Дрыга. Харэограф Аляксей Ратманскі выкарыстаў музыку з «Зачараванага леса» для свайго Grand pas des éventails, які з’яўляецца ў фінальным акце пастаноўкі балета Вялікага тэатра 2007 года «».

 Сюжэт 

У старым лесе ў Венгрыі Ілка гуляе са сваімі сябрамі. Раптам іх застае бура. У мітусні Ілка адлучаецца ад сваіх сяброў і не можа знайсці выхад з лесу. Калі бушуе бура, яна палохаецца і страчвае прытомнасць. Затым яе выяўляюць дрыяды і іншыя лясныя істоты, якія захапляюцца яе прыгажосцю, але палохаюць яе пры абуджэнні. Уваходзіць Лясны джын і неўзабаве ўлюбляецца ў Ілку. З дапамогай лясных істот Джын моліць Ілку стаць яго каралевай. Даведаўшыся, што ў яе ёсць жаніх-чалавек, Джын пагражае ёй, і яна зноў страчвае прытомнасць. Смяротныя набліжаюцца, і лясныя істоты выдаляюцца. Сяляне знаходзяць Ілку. Сярод іх Джозі, яе жаніх, якому яна распавядае пра свой досвед зносін з Лясным джынам. Балет заканчваецца весялосцю і танцамі.

 Сцэны і танцы 
Узяты з апублікаванай партытуры для фартэпіяна 1909 года і мемуараў Рыкарда Дрыга.

Фантастычны балет у адной дзеі
 № 01 Introduction et scène
 № 02 Entrée et danse des Dryads
 № 03 L’apparition du Génie de la forêt: Scène dansante et galop
 № 04 Danse des petits Génies
 № 05 Pas d’action
 № 06 Danse des Dryads (coryphées)
 № 07 Variation pour la Première danseuse
 № 08 Coda-valse (Danse générale)
 № 09 Scène du désespoir d’Ilka —
 —a. Allegro vivace
 —b. Andante
 № 10 Csárdás —
 —a. Vivacissimo: Paysans et Paysannes
 —b. Entrée d’Ilka et Josy
 устаўка: Variation of the Genie of the Forest (1889)
 устаўка: Variation for Varvara Nikitina (кадэнцыя для арфы для Альберта Цабеля, 1889)
 устаўка: Grand Pas des dryads (для Марыі Петыпа, 1889)

Катэгорыя:Балеты паводле алфавіта
Катэгорыя:Балеты Рыкарда Дрыга