Акадэмія прыгожых мастацтваў (Францыя)

Акадэмія прыгожых мастацтваў () — мастацкая ўстанова, член Інстытута Францыі, створаная распараджэннем урада ад 21 сакавіка 1816 года. Яна з’яўляецца спадкаемцай Каралеўскай акадэміі жывапісу і скульптуры (створана ў 1648 г.), Каралеўскай акадэміі музыкі (1669 г.) і Каралеўскай акадэміі архітэктуры (заснавана ў 1671 г.).

 Гісторыя 
Пасля скасавання старых акадэмій падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў складзе Інстытута Францыі былі створаны тры класы, адзін з якіх — «Літаратура і прыгожыя мастацтвы» з васьмю секцыямі (граматыка, старажытныя мовы, паэзія, старажытнасці і помнікі, жывапіс, скульптура, архітэктура, а таксама музыка і дэкламацыя). Пастанова консулаў ад 3 плювіёза XI года (23 студзеня 1803 г.) падзяліла гэты клас на тры новыя, у тым ліку клас прыгожых мастацтваў. Менавіта ён стаў асновай новай Акадэміі ў 1816 годзе. Згодна з законам аб праграме даследаванняў 2006 года, Акадэмія прыгожых мастацтваў застаецца юрыдычнай асобай публічнага права з асаблівым статусам.

У 1835 годзе пасяджэнні праводзіліся па суботах. Адзінае публічнае пасяджэнне адбывалася ў першую суботу кастрычніка.

30 лістапада 2016 года, з нагоды 70-годдзя сваёй кар’еры і пасля абрання акадэмікам, П’ер Кардэн зладзіў паказ моды «ад куцюр» у Вялікай зале пасяджэнняў Інстытута Францыі..

 Прызначэнне Акадэміі 
Прызначэнне Акадэміі прыгожых мастацтваў — спрыяць абароне і праслаўленню мастацкай спадчыны Францыі, а таксама яе развіццю, паважаючы плюралізм форм выражэння. Яна сочыць за мастацкай адукацыяй у сістэме агульнай адукацыі і за якасцю выкладання ў спецыялізаваных школах.

Акадэмія садзейнічае развіццю міжнародных мастацкіх сувязей, усталёўваючы адносіны супрацоўніцтва і абмену.

 Арганізацыя 
Арганізацыя вызначаецца статутам Акадэміі, зацверджаным дэкрэтам. Згодна з дэкрэтам ад 9 кастрычніка 2018 года, Акадэмія падзелена на дзевяць секцый. Размеркаванне месцаў (крэслаў) паміж секцыямі рэдка змянялася на працягу XX стагоддзя; створаная ў 1985 годзе секцыя VII атрымала месцы, перанесеныя з іншых секцый (I, II, III, V, VI). У 1998 годзе месца мастака Іў Брае (Yves Brayer), які памёр у 1990 годзе, таксама было перададзена ёй, што было кампенсавана вяртаннем у секцыю V (музычная кампазіцыя) крэсла № 1, якое тады займаў Жан Прадрамідэс. Наадварот, стварэнне секцый VIII і IX прывяло да стварэння новых крэслаў: шэсць для адной і чатыры для другой.

Рэформа кастрычніка 2022 года адкрыла секцыю гравюры для малюнка, дадаўшы два новыя крэслы..

З 2022 года Акадэмія ўключае шэсцьдзесят сем крэслаў, размеркаваных па дзевяці секцыях:
 I: Жывапіс (10 членаў)
 II: Скульптура (8 членаў)
 III: Архітэктура (9 членаў)
 IV: Гравюра і Малюнак (6 членаў) [Секцыя гравюры пашырылася да малюнка і стала «секцыяй гравюры і малюнка», прыняўшы двух новых членаў падчас рэформы кастрычніка 2022 года.]
 V: Музычная кампазіцыя (8 членаў)
 VI: Свабодныя члены (10 членаў)
 VII: Кіно і аўдыёвізуальныя мастацтвы (секцыя створана ў 1985 г.) (6 членаў)
 VIII: Фатаграфія (секцыя створана ў 2005 г.) (6 членаў)
 IX: Харэаграфія (секцыя створана ў 2018 г.) (4 члены)

Прэзідэнт на 2026 год: Жан Гамі (Jean Gaumy), член секцыі фатаграфіі.

Пастаянны сакратар: Ларан Пеціжыр (Laurent Petitgirard) (абраны 1 лютага 2017 г. і пераабраны 11 студзеня 2023 г.).

 Спіс прэзідэнтаў 
 …
 1983: Гіём Жыле (Guillaume Gillet)
 …
 1987: Арно д’Атрыў (Arnaud d'Hauterives)
 …
 1990: Рэнэ Клеман (René Clément)
 1991: Арно д’Атрыў
 1992: Жан Кардо (Jean Cardot)
 1993: Марк Сальтэ (Marc Saltet)
 1994: Жан-Мары Гранье (Jean-Marie Granier)
 1995: Серж Ніг (Serge Nigg)
 1996: Арно д’Атрыў
 1997: Жан Кардо
 1998: Крысціян Ланглуа (Christian Langlois)
 1999: Жан-Мары Гранье
 2000: Марыус Канстан (Marius Constant)
 2001: П’ер Шэндэрфер (Pierre Schoendoerffer)
 2002: П’ер Карон (Pierre Carron)
 2003: Жэрар Ланвен (Gérard Lanvin)
 2004: Ражэ Талібер (Roger Taillibert)
 2005: Жан Прадрамідэс (Jean Prodromidès)
 2006: Франсуа-Бернар Мішэль (François-Bernard Michel)
 2007: П’ер Шэндэрфер
 2008: Іў Мількам (Yves Millecamps)
 2009: Антуан Пансэ (Antoine Poncet)
 2010: Ражэ Талібер
 2011: Ларан Пеціжыр (Laurent Petitgirard)
 2012: Франсуа-Бернар Мішэль
 2013: Люсьен Клерг (Lucien Clergue)
 2014: Клод Абей (Claude Abeille)
 2015: Эмерык Зублена (Aymeric Zublena)
 2016: Эрык Дэмазьер (Érik Desmazières)
 2017: Эдзіт Кана дэ Шызі (Édith Canat de Chizy)
 2018: Патрык дэ Караліс (Patrick de Carolis)
 2019: П’ер Карон
 2020: Жан Ангэра (Jean Anguera)
 2021: Ален-Шарль Перо (Alain-Charles Perrot)
 2022: Астрыд дэ Ла Фарэ (Astrid de La Forest)
 2023: Мікаэль Левінас (Michaël Levinas)
 2024: Адрыен Гёц (Adrien Goetz)
 2025: Калін Серо (Coline Serreau)

 Спіс пастаянных сакратароў 
 …
 1838—1854: Дэзірэ Рауль Рашэт (Désiré Raoul Rochette)
 1854—1862: Жак Фраманталь Галеві (Jacques Fromental Halévy)
 1862—1874: Эрнэст Бёле (Ernest Beulé)
 1874—1898: Анры Дэлаборд (Henri Delaborde)
 1898—1903: Гюстаў Ларумэ (Gustave Larroumet)
 1903—1914: Анры Ружон (Henry Roujon)
 1914—1937: Шарль-Мары Відор (Charles-Marie Widor)
 1937—1955: Адольф Бошо (Adolphe Boschot)
 1955—1964: Луі Аткёр (Louis Hautecœur)
 1964—1986: Эмануэль Бандэвіль (Emmanuel Bondeville)
 1986—1994: Марсель Ландоўскі (Marcel Landowski)
 1994—1996: Бернар Зерфюс (Bernard Zehrfuss)
 1996—2016: Арно д’Атрыў (Arnaud d'Hauterives)
 з 2017: Ларан Пеціжыр (Laurent Petitgirard)

 Цяперашнія члены 
Пасля абрання Франсуазы Пятровіч 26 лістапада 2025 года 5 крэслаў з 67 застаюцца вакантнымі. Найбольш даўняя вакансія тычыцца крэсла № 2 у секцыі жывапісу, якое застаецца без уладальніка пасля смерці П’ера Карона ў 2022 годзе.

Размеркаванне вакантных месцаў па секцыях:
 1 у секцыі жывапісу.
 1 у секцыі скульптуры.
 1 сярод свабодных членаў.
 1 у секцыі кіно і аўдыёвізуальных мастацтваў.
 1 у секцыі фатаграфіі.

Па стане на 5 лістапада 2025 года 6 членаў з 62 дзейных яшчэ не прайшлі цырымонію ўвядзення (інсталяцыі). У парадку абрання: Дамінік Ісерман (23 чэрвеня 2021 г.), Валеры Белен (24 студзеня 2024 г.), Маржан Сатрапі (28 лютага 2024 г.), Гі Савой (13 лістапада 2024 г.), Ева Жаспэн (18 снежня 2024 г.), Франсуаза Пятровіч (26 лістапада 2025 г.).

З 2000 года (абранне Жанны Маро) Акадэмія абрала 18 жанчын. На дадзены момант членамі з’яўляюцца 17 жанчын.

Шаснаццаць крэслаў зарэзервавана для замежных асацыяваных членаў, чатыры з якіх застаюцца вакантнымі пасля абрання брытанскага кампазітара Джорджа Бенджаміна 17 верасня 2025 года. Найбольш даўняя вакансія — месца скульптара Уільяма Чатэўэя, які памёр 25 ліпеня 2019 года. Акрамя таго, існуе пяцьдзесят дзевяць месцаў для карэспандэнтаў, французскіх ці замежных.

 Спіс членаў Акадэміі прыгожых мастацтваў 

 Секцыя  Крэсла  Член  Дата абранняабо вакансіі I: ЖывапісКрэсла 1 было перададзена секцыі VII у 1998 г. Крэсла 3 было перададзена секцыі III у 1967 г. Крэсла 12 было перададзена секцыі VII у 1987 г. Крэсла 14 было перададзена секцыі V у 1967 г.  2  Крэсла вакантнае (П’ер Карон) 2022 4  Эрвэ Дзі Роза (Hervé Di Rosa)  2022 5  Філіп Гарэль (Philippe Garel)  2015 6  Жэрар Гаруст (Gérard Garouste)  2017 7  Эрнэст Піньён-Эрнэст (Ernest Pignon-Ernest)  2021 8  Таня Муро (Tania Mouraud)  2024 9  Фабрыс Ібер (Fabrice Hybert)  2018 10  Жан-Марк Бустамант (Jean-Marc Bustamante)  2016 11  Ніна Чайлдрэс (Nina Childress)  2024 13  Іў Мількам (Yves Millecamps)  2001 II: СкульптураКрэсла 4 было перададзена секцыі VII у 1985 г.  1  Ева Жаспэн (Eva Jospin) (не інсталявана)  2024 2  Клод Абей (Claude Abeille)  1992 3  Жан Ангэра (Jean Anguera)  2013 5  Жан-Мішэль Атаніэль (Jean-Michel Othoniel)  2018 6  Ан Пуар’е (Anne Poirier)  2021 7  П’ер Эдуар (Pierre Édouard)  2008 8  Крэсла вакантнае (Антуан Пансэ)  2022 9  Брыжыт Тэрзіеў (Brigitte Terziev)  2007 III: АрхітэктураКрэсла 8 было перададзена секцыі VII у 1985 г.  1  Жак Ружэры (Jacques Rougerie)  2008 2  Жан-Мішэль Вільмот (Jean-Michel Wilmotte)  2015 3  Эмерык Зублена (Aymeric Zublena)  2008 4  Ан Дзем’ян (Anne Démians)  2021 5  Марк Барані (Marc Barani)  2018 6  Дамінік Перо (Dominique Perrault)  2015 7  Ален-Шарль Перо (Alain-Charles Perrot)  2013 9  П’ер-Антуан Гацье (Pierre-Antoine Gatier)  2019 10  Бернард Дэмулен (Bernard Desmoulin)  2018 IV: Гравюра і малюнак  1  Эрык Дэмазьер (Érik Desmazières)  2008 2  Эмануэль Гібер (Emmanuel Guibert)  2023 3  Астрыд дэ Ла Фарэ (Astrid de La Forest)  2016 4  П’ер Кален (Pierre Collin)  2018 5  Катрын Мёрыс (Catherine Meurisse)  2020 6  Франсуаза Пятровіч (Françoise Pétrovitch) (не інсталявана)  2025 V: Музычная кампазіцыя  1  Ларан Пеціжыр (Laurent Petitgirard)  2000 2  Бруна Мантавані (Bruno Mantovani)  2017 3  Мікаэль Левінас (Michaël Levinas)  2009 4  Жыльбер Амі (Gilbert Amy)  2013 5  Франсуа-Бернар Маш (François-Bernard Mâche)  2002 6  Эдзіт Кана дэ Шызі (Édith Canat de Chizy)  2005 7  Рэжыс Кампа (Régis Campo)  2017 8  Цьеры Эскеш (Thierry Escaich)  2013 VI: Свабодныя членыКрэсла 9 было перададзена секцыі VII у 1985 г.Крэслы 2 і 12 былі скасаваныя.  1  Уільям Крысці (William Christie)  2008 3  Крэсла вакантнае (Юг Галь)  2024 4  Мюрыэль Мает-Хольц (Muriel Mayette-Holtz)  2017 5  Гі Савой (Guy Savoy) (не інсталяваны)  2024 6  Марк Ладрэ дэ Лашар’ер (Marc Ladreit de Lacharrière)  2005 7  Адрыен Гёц (Adrien Goetz)  2017 8  Крыстоф Лерыбо (Christophe Leribault)  2023 10  Анры Луарэт (Henri Loyrette)  1997 11  Патрык дэ Караліс (Patrick de Carolis)  2010 13  Франсуа-Бернар Мішэль (François-Bernard Michel)  2000 VII: Кіно і аўдыёвізуальныя мастацтвы  2  Раман Паланскі (Roman Polanski)  1998 3  Жан-Жак Ано (Jean-Jacques Annaud)  2007 4  Калін Серо (Coline Serreau)  2018 5  Маржан Сатрапі (Marjane Satrapi) (не інсталявана)  2024 6  Рэжыс Варнье (Régis Wargnier)  2007 7  Крэсла вакантнае (Фрэдэрык Мітэран)  2024 VIII: Фатаграфія  1  Крэсла вакантнае (Себасцьян Салгаду)  2025 2  Ян Арцюс-Бертран (Yann Arthus-Bertrand)  2006 3  Дамінік Ісерман (Dominique Issermann) (не інсталявана)  2021 4  Жан Гамі (Jean Gaumy)  2016 5  Франсуаза Юг’е (Françoise Huguier)  2023 6  Валеры Белен (Valérie Belin) (не інсталявана)  2024 IX: Харэаграфія  1  Цьеры Маландэн (Thierry Malandain)  2019 2  Бланка Лі (Blanca Li)  2019 3  Анжэлен Прэльжакаж (Angelin Preljocaj)  2019 4  Каралін Карлсан (Carolyn Carlson)  2020 Замежныя асацыяваныя члены  1  Антоніа Лопес Гарсія (Antonio López García)  2012 2  Джордж Бенджамін (George Benjamin)  2025 3  Прынцэса Моза бінт Насер аль-Міснед (Moza bint Nasser Al Missned)  2007 4  Крэсла вакантнае (Я. В. Прынц Карым Ага-хан IV)  2025 5  Эні Лейбавіц (Annie Leibovitz)  2022 6  Джузэпэ Пенонэ (Giuseppe Penone)  2022 7  Крэсла вакантнае (Леанард Джанада)  2023 8  Георг Базеліц (Georg Baselitz)  2019 9  Крэсла вакантнае (Уільям Чатэўэй)  2019 10  Вудзі Ален (Woody Allen)  2004 11  Норман Фостэр (Norman Foster)  2007 12  Іржы Кіліян (Jiří Kylián)  2018 13  Уільям Кентрыдж (William Kentridge)  2021 14  Крэсла вакантнае (Сэйдзі Одзава)  2024 15  Фарах Пехлеві (Farah Pahlavi)  1973 16  Філіп дэ Мантэбела (Philippe de Montebello)  2012

 Вялікія прэміі Акадэміі 
Падтрымка творчасці з’яўляецца адной з галоўных місій Акадэміі прыгожых мастацтваў. Гэтая падтрымка выяўляецца праз стварэнне рэзідэнцый для мастакоў, а таксама праз прысуджэнне прэмій, якія ілюструюць разнастайнасць мастацкай творчасці ў розных секцыях установы..

У 2023 годзе былі створаны Вялікія прэміі Акадэміі прыгожых мастацтваў. Кожная Вялікая прэмія ў памеры 30 000 еўра ўручаецца лаўрэату, які павінен падзяліць суму паміж некалькімі мастакамі, выбранымі ім самім.. Такім чынам, гэтая прэмія, якая прысуджаецца кожныя тры гады для кожнай з дзевяці секцый Акадэміі, узнагароджвае творчасць мастака і адначасова заклікана прыцягнуць увагу да працы менш вядомых творцаў.

Лаўрэаты па секцыях:
 Жывапіс
 2024: Жэрар Тракандзі (Gérard Traquandi) (нар. 1952)
 Скульптура
 2025: Паскаль Марцін Таю (Pascale Marthine Tayou) (нар. 1966)
 Архітэктура
 2025: Жак Герцаг (Jacques Herzog) (нар. 1950) і П’ер дэ Мёрон (Pierre de Meuron) (нар. 1950), бюро Herzog & de Meuron
 Гравюра і малюнак
 2024: Вілем (Willem) (нар. 1941)
 Музычная кампазіцыя
 2024: Жорж Апергіс (Georges Aperghis) (нар. 1945)
 Свабодныя члены
 2023: Роберт Карсен (Robert Carsen) (нар. 1954)
 Кіно і аўдыёвізуальныя мастацтвы
 2023: Аньес Жаўі (Agnès Jaoui) (нар. 1964)
 Фатаграфія
 2025: Сара Мун (Sarah Moon) (нар. 1941)
 Харэаграфія
 2023: Жэрмен Аканьі (Germaine Acogny) (нар. 1944)

 Пратаколы пасяджэнняў 
Перапыненая ў 1943 годзе публікацыя пратаколаў Акадэміі прыгожых мастацтваў была адноўлена ў 2001 годзе з публікацыяй дысертацыі Аньес Гудай з Нацыянальнай школы хартый у рамках выдавецкага праекта, запушчанага ў гэтай школе Жан-Мішэлем Ленё.
Таварыства гісторыі французскага мастацтва апублікавала тры тамы, якія ахопліваюць перыяд з IV года (1796) па 1810 год. З 2001 па 2008 год да іх дадаліся дзевяць тамоў:
 Т. I: 1811–1815, аўтары Аньес Гудай і Катрын Жырадон (2001);
 Т. II: 1816–1820, аўтар Катрын Жырадон (2002);
 Т. III: 1821–1825, аўтары Беатрыс Буўе і Франсуа Фасье (2003);
 Т. IV: 1826–1829, аўтары Беатрыс Буўе і Франсуа Фасье (перапрацаваная версія, 2006);
 Т. V: 1830–1834, аўтар Франсуа Но (2004);
 Т. VI: 1835–1839, аўтары Беатрыс Буўе і Дамінік Масуні (2003);
 Т. VII: 1840–1844, аўтар Дамінік Масуні (2007);
 Т. VIII: 1845–1849, аўтар Сібіла Беламі-Браўн (2008).
 Т. XII: 1865–1869, аўтар Лора Далон (2009).

 Крыніцы 

 Спасылкі 



*
Катэгорыя:Члены Інстытута Францыі