Субдамінанта

Субдаміна́нта (, ад  — «пад» + dominans — «які пануе») у тэорыі музыкі — чацвёртая ступень мажорнага і мінорнага ладавых гукарадаў. Субдамінантай таксама называюць трохгучанне, пабудаванае на чацвёртай ступені. Субдамінанта — адна з трох асноўных (побач з тонікай і дамінантай) танальных функцый. У аналітычнай разметцы пазначаецца рымскай лічбай IV або лацінскай літарай S.

 Кароткая характарыстыка 
Тэрмін «субдамінанта» як парны да тэрміна «дамінанта» прапанаваў Ж. Ф. Рамо, у трактаце «Новая сістэма тэарэтычнай музыкі» (Nouveau système de musique théorique, 1726). Пад гэтымі словамі ён разумеў не танальныя функцыі, а гукі ад любой ступені гукараду, размешчаныя на квінту ўверх ад бягучага (дамінанта) або на квінту ўніз ад бягучага (субдамінанта)Дамінанту і субдамінанту ў класічным разуменні Рамо называў, адпаведна, «танічнай дамінантай» і «танічнай субдамінантай».; тэрмін «субдамінанта» Рамо таксама распаўсюдзіў на трохгучанне, пабудаванае на «субдамінантавай» ступені. Таксама Рамо апісаў субдамінантавы плагальны зварот (пад назвай «недасканалай кадэнцыі») і дамінантавы аўтэнтычны зварот (пад назвай «дасканалай кадэнцыі») як найбольш тыповыя акордавыя звароты танальнае музыкі.

Паняцце субдамінанты як танальнай функцыі, а таксама пазначэнне S для яе, увёў Г. Рыман. У найпозняй тэорыі музыкі трохгучанні і сэптакорды II і VI ступеней і іх звароты былі ўключаны ў так званую «субдамінантавую групу». Тыповыя субдамінанты — секстакорд II ступені (субдамінанта з секстай замест квінты), квінтсекстакорд II ступені (субдамінанта з дададзенай секстай — гэты акорд Рамо назваў , гэта значыць дададзеная секста), неапалітанскі секстакорд (мінорная субдамінанта з паніжанай секстай замест квінты) і інш. Прычына гэтага складаецца ў тым, што найбольш характэрнай прыкметай субдамінантавай функцыі з’яўляецца наяўнасць у акордзе, які рэпрэзентуе субдамінанту, шостай ступені ладу, якая мае тэндэнцыю да сыходнага прыцягнення ў квінту танічнага трохгучанняУ супрацьлегласць найбольш характэрнаму гуку дамінанты — сёмай ступені натуральнага мажору і гарманічнага мінору, уступнаму тону, які мае тэндэнцыю да ўзыходнага прыцягнення ў прыму танічнага трохгучання..

 Рэцэпцыя 
Паводле Р. Рэці, субдамінантавая функцыя ў танальнай музыцы і ёсць уласна творчая частка кампазіцыі: Для таго, каб паслядоўнасць I-V-I зацвердзілася, трэба была проста адкрыць гэтую з’яву прыроды. Творчы фактар выступае толькі ў той момант, калі I пераходзіць не ў V, а ў якое-небудзь іншае мелодыка-гарманічнае ўтварэнне (назавём яго x)…

Ю. Цюлін тлумачыць больш слабое прыцягненне субдамінанты ў тоніку параўнальна з прыцягненнем дамінанты музычна-акустычнымі крытэрамі, вынікаючы падыходу Рамо і Рымана. Паводле яго тэорыі, тоніка з’яўляецца вытворнай ад субдамінанты падобна таму як дамінанта з’яўляецца вытворнай ад тонікі (квінтавы тон з’яўляецца другім абертонам у натуральным гукарадзе). Прыцягненнем вытворнага тону ў асноўны тлумачыцца мацнейшае прыцягненне дамінанты ў тоніку і амбівалентнасць субдамінанты. Паводле Ю. М. Халопава, «прыцягненне субдамінанты ў тоніку носіць спецыфічны змякчэлы характар (асноўны тон Т утрымоўваецца ў кансанантным ядры S)»Гл. яго артыкул «Субдамінанта» ў Вялікай расійскай энцыклапедыі .. Гэтаму разуменню пра характар прыцягнення субдамінанты ў тоніку пярэчыць Л. А. Мазель. Паводле яго тэорыі, меладычныя прыцягненні з’яўляюцца кіроўнымі і толькі падмацоўваюцца акустычнымі заканамернасцямі. Субдамінанце адводзіцца роля «цэнтрабежнага» (накіраванага ад тонікі) гарманічнага элемента ў адрозненне ад «даасяродкавай» дамінантыМузычная энцыклапедыя. Т.5. C. 235—250.

 Літаратура 

 Субдомина́нта // Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / гл. ред. Ю. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия: Советский композитор, 1973—1982. — (Энциклопедии. Словари. Справочники. Изд-во «Советская Энциклопедия», Изд-во «Советский композитор»). — Т. 5: Симон — Хейлер. — 1981. — Стб. 343. — 1056 стб., илл. — 102 200 экз.

Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Катэгорыя:Элементарная тэорыя музыкі