122-мм гаўбіца Д-30

122-мм гаўбіца Д-30 (Індэкс ГРАУ— 2А18) — савецкая буксіруемая 122-мм гаўбіца, прынятая на ўзбраенне УС СССР 12 мая 1960 года.

У 1978 годзе была мадыфікавана і складаецца на бягучы момант на ўзбраенні многіх дзяржаў пад назвай Д-30А (Індэкс ГРАУ — 2А18М).

 Гісторыя стварэння  
Гаўбіца Д-30 з’явілася як замена дывізіённай 122 мм гаўбіцы М-30, распрацаванай АКБ Мотавіліхінскага завода пад кіраўніцтвам Фёдара Фёдаравіча Пятрова ў 1938 годзе. Практыка выкарыстання М-30 у гады Вялікай Айчыннай вайны выявіла як станоўчыя бакі гарматы, так і недахопы. Да недахопаў М-30 ставіліся нізкая кучнасць стральбы і канструкцыя лафета, якая не дазваляла весці кругавы абстрэл.

Як і распрацоўка М-30, праектаванне яе замены ў канцы 1950-х гадоў было даверана Фёдару Пятрову, які ўзначальваў АКБ завода № 9. Першапачатковая распрацоўка атрымала назву Д-30 (2А18). Галоўным адрозненнем ад гармат, якія складаліся раней на ўзбраенні Савецкай Арміі, стала ўстаноўка гарматы на лафет з трох станін, якія расстаўляліся на кут 120°, што падвышала ўстойлівасць зброі пры кругавым абстрэле. Таксама дададзена буксіраванне наперад ствалом. Зачэп фаркопа цягача вырабляўся за шкворневую бэльку, прымацаваную да дульнага тормаза на шарніры. Пры прывядзенні гарматы ў баявое становішча (да адкрыцця агню), корпус прыўздымаўся дамкратам з упорам на грунт апорнай плітой. Колы на паваротных восях адкідваліся ўверх.

Наступная мадыфікацыя Д-30, якая з’явілася ў 1978 годзе, атрымала абазначэнне Д-30А і адрознівалася жорсткай канструкцыяй шкворневай бэлькі, якая з’яўлялася адзіным цэлым з дульным тормазам. У дульным тормазе замест 5 пар вялікіх шчылін і 1 малой былі выкарыстаныя 2 камеры. На бронешчытку было ўстаноўлена электраабсталяванне для зручнасці транспарціроўкі гарматы ў калоне (паказальнікі павароту і габарытныя агні)122-мм гаубица Д-30 / 2А18.

 Прызначэнне 
Гаўбіца калібрам 122-мм Д-30А (2А18М) прызначана для:
 знішчэння і падаўлення жывой сілы праціўніка, адкрытай і той, якая знаходзіцца ў хованках палявога тыпу (у акопах, бліндажах, зямлянках)
 знішчэння і падаўлення агнявых сродкаў пяхоты
 разбурэння дрэваземляных агнявых кропак і іншых збудаванняў палявога тыпу
 прароблівання праходаў у мінных палях і драцяных загародах
 барацьбы з артылерыяй, мотамеханізаванымі сродкамі і танкамі праціўніка.

На ўзбраенні 35 краін, без уліку краін СНДАртиллерийский завод № 9 :: Продукция :: Военная :: Буксируемые орудия :: 122 мм , знаходзіцца каля 3600 гармат.

У гаўбіцы ўжыта паасобнае гільзавое зараджанне.

Канструкцыя лафета гаўбіцы забяспечвае кругавы абстрэл пры кутах ўзвышэння ствала ад -5° да + 18° і стральбу пры кутах ўзвышэння ад -7° да + 70°, калі казённая частка знаходзіцца ў сектарах паміж сумежнымі станінамі.

Цягавы сродак гаўбіцы — аўтамабіль Урал-4320. Найбольшая дапушчальная хуткасць па добрых дарогах з асфальтавым або бетонным пакрыццём да 80 км/г. Гаўбіца рыштуецца таксама лыжнай устаноўкай для транспартавання па глыбокім снежным покрыве. Стральба з лыжнай устаноўкі немагчыма.

У рамках расійскіх вучэнняў «Цэнтр-2019» была прадэманстраваная магчымасць перакідання гаўбіц Д-30 пры дапамозе верталётаў Мі-8Министерство обороны: Вертолёты Ми-8 впервые перебросили батарею гаубиц Д-30 на внешней подвеске в ходе СКШУ «Центр-2019».

 Асноўныя тэхнічныя дадзеныя Д-30А (2А18М) 
 Балістычныя 

 Калібр: 122-мм
 Пачатковая хуткасць аскепкава-фугаснага снарада (поўны зарад): 690 м/с
 Пачатковая хуткасць аскепкава-фугаснага снарада (зарад паменшаны пераменны): 276-565 м/ с
 Пачатковая хуткасць кумулятыўнага снарада: 740 м/с
 Найбольшая ціск парахавых газаў: 250 МПа
 Найбольшая далёкасць стральбы: 15,4 км
 Маса аскепкава-фугаснага снарада: 21,76 кг
 Маса кумулятыўнага снарада: 14,08 кг
 Маса зарада (поўнага): 3,8 кг

 Канструктыўныя 
 Даўжыня ствала з дульным тормазам (без шкворневай бэлькі): 4,66 м (38клб)
 Даўжыня ствала без дульнага тормазу: 4,3 м (35клб)
 Даўжыня наразной часткі: 3,4 м
 Лік нарэзаў: 36
 Найбольшы кут узвышэння: 70°
 Найменшы кут скланення: -7°
 Гарызантальны абстрэл пры вугле ўзвышэння ствала ад -5° да 18°: 360°
 Гарызантальны абстрэл пры вугле ўзвышэння ад + 18° да 70° і пры становішчы ствала паміж рухомымі станінамі: 66°
 Гарызантальны абстрэл пры вугле ўзвышэння ад + 18° да 70° і пры становішчы ствала паміж нерухомымі і рухомымі станінамі: ±29°
 Колькасць вадкасці «Стэол М» у тормазе адкатных частак: 10,3 л
 Колькасць вадкасці «Стэол М» у накатніке: 9,7 л
 Колькасць вадкасці «Стэол М» ва ўраўнаважваным механізме: 0.45 л
 Пачатковы ціск у накатніке: 4.6 МПа
 Нармальная даўжыня адкату: 0,74-0,93 м
 Ціск ва ўраўнаважваным механізме: 6МПа

 Габарытныя 
 Даўжыня гаўбіцы ў паходным становішчы: 5,4 м
 Шырыня гаўбіцы ў паходным становішчы: 2,2 м
 Вышыня гаўбіцы ў паходным становішчы (без уліку ліхтароў): 1,8 м
 Вышыня лініі агню: 0,9 м
 Даўжыня гаўбіцы ў баявым становішчы пры вугле ўзвышэння 0°: 7,8 м
 Адлегласць паміж кропкамі апоры лафета ў баявым становішчы: 5,6 м
 Клірэнс (мінімальны): 0,325 м
 Масавыя 
 Гаўбіца ў баявым становішчы: 3200 кг.
 Гаўбіца ў паходным становішчы: 3290 кг.
 Ствол: 1,05 т
 Затвор: 30 кг
 Пампаваная частка: 1,5 т
 Адкатная частка: 1,23 т
 Калыска: 210 кг
 Тормаз адкатных частак у сабраным выглядзе: 75 кг
 Верхні станок: 212 кг
 Ніжні станок з нерухомай станінай: 318 кг
 Станіны (дзве): 310 кг
 Накатнік у сабраным выглядзе: 73 кг
 Колы са ступіцай: 148 кг
 Лыжная ўстаноўка: 270 кг

 Эксплуатацыйныя 
 Хуткастрэльнасць гаўбіцы: 6-8 стрэл/хвіл
 Час перакладу з паходнага становішча ў баявое: 1,5-2,5 хвіл
 Найбольшая хуткасць транспарціроўкі: 60 км/г

 Прылада гаўбіцы 
Гаўбіца складаецца з ствала, супрацьадкатных прылад, лафета і прыцэльных прылад. Ствол — з трубы, дульнага тормазу, захопаў, казенніка і клінавай засаўкі з вертыкальным ходам. Супрацьадкатныя прылады складаюцца з гідрапнеўматычнага накатніка (46 атм) і гідраўлічнага тормазы адкатных частак. Лафет складаецца з калыскі, верхняга станка, ніжняга станка, ураўнаважванага механізму, прывадаў вертыкальнай і гарызантальнай наводкі, колавага ходу, механізмаў падрэсарывання, механізму мацавання гарматы па-паходнаму. Прыцэльныя прылады складаюцца з панарамнага прыцэла ПГ-1 і тэлескапічнага прыцэла ОП-4М. Ствол, калыска, супрацьадкатныя і прыцэльныя прылады складаюць пампаваную частка гарматы, якая прыводзіцца ў вярчальны рух адносна восі цапфаў калыскі ствала пры наводцы ствала ў вертыкальнай плоскасці. Хісткай частка, верхні станок з баявым шчытом і колавым ходам, ураўнаважвае механізм і прывада наводкі ўтвараюць круцільную частку, якая прыводзіцца ў вярчальны рух адносна восі баявой загваздкіБоевой штырь // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915. верхняга станка пры наводцы ствала ў гарызантальнай плоскасці. Ніжні станок з трыма станінамі і гідрадамкратам (у ранняй мадыфікацыі механічным дамкратам) утвараюць нерухомую пры навядзенні ствала частку гарматы. Дамкрат выкарыстоўваецца для ўздыму гаўбіцы для гадоўлі і звесткі станін з паходнага становішча ў баявое і назад.

 Прымяненне 
Гаўбіца Д-30 у вялікіх колькасцях складаецца на ўзбраенні ў многіх краінах свету. Яна ўжывалася і ўжываецца ў многіх ваенных канфліктах. Выраблялася, акрамя СССР, у Іраку, Егіпце, Югаславіі і Кітаі. На базе Д-30 створана некалькі самаходных артылерыйскіх установак: 2С1 «Гваздзік», Semser. У паветрана-дэсантных войсках гаўбіцу дэсантуюць з паветра на спецыяльнай платформе.

З 23 чэрвеня 2009 года дзве гаўбіцы (Д-30 1968 года выпуску і Д-30А 1978 года выпуску) выкарыстоўваюцца для правядзення традыцыйнага паўдзённага стрэлу ў Санкт-Пецярбургу.

З лістапада 2017 года 68 гаўбіца Д-30 выкарыстоўваюцца супрацьлавіннай службай РасгідраметаРаспоряжение Правительства Российской Федерации от 08.11.2017 № 2461-р.

 Месца ў арганізацыйна-штатнай структуры 
300px|thumb|1-ы этап конкурса «Майстар-збройнік»

 УС СССР 
У мотастралковых і танкавых дывізіях УМ СССР гаўбіца Д-30А з’яўлялася штатнай гарматай як палкавой і дывізіённай артылерыі. У залежнасці ад тыпу палка (мотастралковы або танкавы) у яго артылерыйскім дывізіёне магло быць ад 2 да 3 гаўбічных батарэй па 6 гармат у кожным. У артылерыйскім палку мотастралковай дывізіі, у залежнасці ад прыналежнасці да ваеннай акругі або групе войскаў, магло быць да 2 гаўбічных артылерыйскіх дывізіёнаў па 18 гармат у кожным.

У дэсантна-штурмавых брыгадах у складзе сухапутных войскаў, штатны артылерыйскі дывізіён складаўся з 3 гаўбічных батарэй па 4 адзінкі Д-30А ў кожнымФеськов В.И., Голиков В.И., Калашников К.А., Слугин С.А. «Вооруженные Силы СССР после Второй мировой войны: от Красной Армии к Советской. Часть 1: Сухопутные войска».. — Томск: Издательство Томского университета, 2013. — С. 179—180, 245. — 640 с. — ISBN 978-5-89503-530-6..

У артылерыйскіх палках у складзе паветрана-дэсантных дывізій з 70-х гадоў, 1 з 3 штатных дывізіёнаў меў на сваім узбраенні 12 адзінак Д-30А ў 2 гаўбічных батарэяхО причинах расформирования 105-й гвардейской воздушно-десантной Венской Краснознамённой дивизии.

 УС РФ 
У лютым 2013 года міністр абароны РФ С. К. Шайгу распарадзіўся зняць з узбраення і перадаць на базы захоўвання да канца 2013 года гаўбіцы Д-30А, якія знаходзяцца ў сухапутных войсках. Узамен войскі атрымаюць буксаваныя гаўбіцы «Мста-Б» або самаходныя артустаноўкі «Акацыя» калібра 152 мм. Згодна з распараджэннем Д-30А павінны былі застацца толькі на ўзбраенні Паветрана-дэсантных войскаў і 56-й дэсантна-штурмавой брыгады Паўднёвай ваеннай акругі. Але тым не менш, гаўбіца працягвала выкарыстоўвацца на 7-й ваеннай базе ў Абхазііhttp://structure.mil.ru/structure/forces/ground/news/more.htm?id=12082942@egNews, а ў новаствораную ў 2016 годзе 30-ю мотастралковую брыгаду быў уключаны дывізіён гаўбіц. Таксама выкарыстоўваецца 22-м армейскім корпусам берагавых войскаў ВМФ у Крымеhttp://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12119978@egNews.

 Мадыфікацыі 
 Д-30 — на першых выпусках механічны дамкрат для вывешвання колаў з двума ручкамі для двух нумароў разліку, апорная пліта дамкрата круглая, на пазнейшых выпусках дамкрат заменены на больш дасканалы-гідраўлічны, кіраваны адным нумарам разліку, апорная пліта дамкрата прастакутная, шыны запоўненыя гумовымі джгутамі, з прычыны чаго максімальная хуткасць буксіроўкі абмежаваная 40 км/г.
 Д-30А (2А18М) — двухкамерны дульны тормаз замест шчыліннага, больш развітыя прастакутныя камбінаваныя ліхтары стоп-сігналаў і габарытных агнёў, якія выступаюць над гарматным шчытком, пнеўматычныя шыны, якія дапускаюць буксіроўку з хуткасцю больш за 40 км/г;
 2А18М-1 — дададзены дасылацель;
 Д-30J — югаслаўская мадыфікацыя;
 «Саддам» — іракская мадыфікацыя;
 Type 96 — кітайская версія;
 «Халіфа» — суданская версія;
 Semser — ізраільская мадыфікацыя САУ, якая прадстаўляе Д-30 на шасі КамАЗ-63502 для УС Казахстана.
 «Халіфа-1» — суданская мадыфікацыя САУ, якая прадстаўляе Д-30 на шасі КамАЗ-43118Суданская 122-мм самоходная гаубица Khalifa-1 с артчастью Д-30

 На ўзбраенні 
Па стане на 2016 годThe Military Balance 2016..

 Сучасныя аператары 
 Азербайджан — 129 адз.
 Алжыр — 160 адз.
 Ангола — 500 адз.
 Арменія — 69 адз.
 Афганістан — 85 адзб
 Бангладэш — 56 адз.
 Беларусь — 48 адз.
 Боснія і Герцагавіна — 100 адз.
 Бурундзі — 18 адз.
 В’етнам — некаторая колькасць
 Гана — 6 адз.
 Гвінея-Бісаў — 18 адз.
 Грузія — 58 адз.
 Джыбуці — 6 адз.
 ДР Конга — 77 адз.
 Егіпет — 190 адз.
 Замбія — 25 адз.
 Зімбабвэ — 4 адз.
 Ізраіль — 5 адз.
 Індыя — 520 адз.
 Іран — 540 адз.
 Іракскі Курдыстан — не менш за 6 адз.
 Емен — 130 адз.
 Казахстан — 400 (+300 на захоўванні) адз.
 Камбоджа — некаторая колькасць
 Кіргізія — 72 адз.
 Кітай — каля 54 адз.
 Рэспубліка Конга — 10 адз.
 КНДР — некаторая колькасць
 Куба — некаторая колькасць
 Ліван — 9 адз.
 Лівія — некаторая колькасць
 Маўрытанія — 20 адз.
 Мадагаскар — 12 адз.
 Малі — 8 адз.
 Манголія — каля 300 адз.
 Мазамбік — 12 адз.
 М’янма — 100 адз.
 Нігерыя 37 адз.
 Нікарагуа — 12 адз.
 Аман —30 адз 
 Пакістан— 80 адз.
 Перу — звыш за 36 адз.
 Расія — звыш за 238 адз.
 Паўднёвая Асеція — 12 адз.
 Руанда — 6 адз.
 Сейшэльскія Астравы — 3 адз.
 Сербія — 78 адз.
 Сірыя — некаторая колькасць 
 Славакія — 19 адз.
 Самалі — 12 адз.
 Судан — 21 адз.
 Таджыкістан — 10 адз 
 Танзанія — 20 адз.
 Туркменія — 350 адз.
 Украіна — звыш за 129 адз.
 Фінляндыя — 234 адз.
 Харватыя — 27 адз.
 Чарнагорыя — 12 адз.
 Эрытрэя — некаторая колькасць
 Эстонія — 42 адз.
 Эфіопія — 464 адз.
 Былыя аператары 
 СССР
 ГДР —395 адз., пастаўленыя з СССР у перыяд з 1974 па 1977
 Баасісцкі Ірак — 576 адз., пастаўленыя з СССР у перыяд з 1982 па 1988
 Марока — 10 адз., пастаўленыя з СССР у 1981
 Чэхаславакія — 210 адз., пастаўленыя з СССР у перыяд з 1981 па 1985
 Югаславія — 120 адз., пастаўленыя з СССР у 1976
 Рэспубліка Сербская Краіна — 42 адз. у пачатку 1995Новакович К., Радич А., Соколов В. А. Сербское войско Краины в начале 1995 г. Организация, планирование, боевые возможности // Обозреватель. — 2021. — № 382. — С. 100.
 Паўднёвы Емен — 72 адз., пастаўлены з СССР у 1980 годзе

 Захаваныя экземпляры 

 Музей айчыннай ваеннай гісторыі ў вёсцы Падзікава Істрынскага раёна Маскоўскай вобласці;
 у Маскве на скрыжаванні вуліц Ляскова і ПляшчэеваГаубица, жанровая скульптура, Россия, Москва, улица Лескова — Яндекс. Карты;
 Музей ваеннай тэхнікі ў Верхняй Пышме Свярдлоўскай вобласціРузаев С.В. Артиллерийские системы из коллекции музея военной техники УГМК. — Екатеринбург: Уральский рабочий, 2017. — 80 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-85383-687-7..

 Парк ваенных трафеяў у Баку.

 Зноскі 

Катэгорыя:Артылерыя калібра 122 мм
Катэгорыя:Зброя СССР
Катэгорыя:Гаўбіцы