Спецыяльныя правы запазычання

Спецыяльныя правы запазычання (СПЗ) або СДРСогласно Общероссийскому классификатору валют (, SDR, SDRs) — штучнае рэзервовае і плацежны сродак, які эмітуецца Міжнародным валютным фондам (МВФ). Мае толькі безнаяўную форму ў выглядзе запісаў на банкаўскіх рахунках. Банкноты не выпускаліся.

Гэты плацежны сродак быў створаны МВФ у 1969 годзе як дадатак да існуючых рэзервовых актываў краін-членаў. Асноўная мэта стварэння: пераадоленне парадоксу Трыфіна ў рамках Брэтан-Вудскай валютнай сістэмы — супярэчнасці паміж міжнародным характарам выкарыстання і нацыянальнай прыродай валют.

Не з’яўляецца ні валютай, ні даўгавым абавязацельствамМеждународные валютно-кредитные и финансовые отношения / под.ред. Л. Н. Красавиной. — М.: Финансы и статистика, 2005. с. 82. У цяперашні час СДР, акрамя разлікаў паміж Фондам і яго членамі, выкарыстоўваюцца 14 афіцыйнымі арганізацыямі, так званымі іншымі трымальнікамі СДР. Тры дзяржавы ўсталявалі парытэты сваіх валют у СДР (у канцы 80-х гадоў іх было 11); каля 10 міжнародных і рэгіянальных арганізацый выкарыстоўваюць СДР ў якасці падліковай адзінкі. Шэраг міжнародных арганізацый выкарыстоўвае СДР для выражэння ў іх грашовых адзінак: коштаў, тарыфаў за паслугі сувязі, перавозкі і г д. Выкарыстоўваецца для рэгулявання сальда плацежных балансаў, для пакрыцця дэфіцыту плацежнага балансу, папаўнення рэзерваў, разлікаў па крэдытах МВФ.

Міжнародны код згодна ISO 4217 — XDR.

 Фарміраванне кошту 
Курс СПЗ публікуецца штодня і вызначаецца на аснове даляравага кошту кошыку з пяці вядучых валют: долар ЗША, еўра, кітайскі юань, іена і фунт стэрлінгаў. Да ўвядзення еўра з 1981 года курс быў прывязаны да кошыка з пяці валют: долара ЗША, нямецкай маркі, французскага франка, іены і фунта стэрлінгаў. Кітайскі юань быў уключаны ў кошык МВФ 1 кастрычніка 2016 года. Першапачаткова выпушчаныя СДР ўяўлялі сабой ўмоўныя адзінкі з залатым утрыманнем 0,888671 г, што адпавядала залатому зместу долара ў момант увядзення СДР ў 1970 годзе. Адсюль і першапачатковае курсавое суадносіны 1 СДР = 1 дол. Яно змянялася ў выніку двух дэвальвацый амерыканскай валюты ў 1971 годзе (1 СДР = 1,0857 дал.) і ў 1973 годзе (1 СДР = 1,20635 дал.). З 1 ліпеня 1974 года курс 1 адзінкі СДР стаў вылічацца на аснове сярэднеўзважанага курсу 16, а з 1 студзеня 1981 года — пяці валют, якія вызначаюцца па статуце фонду як «свабодна карыстаныя валюты».

Вага валют у кошыку пераглядаецца кожныя пяць гадоў.
+Курс асноўных сусветных валют да СПЗ (у дужках іх вага ў кошыку СПЗ ў працэнтах, акруглена)Перыяд USD DEM FRF JPY GBP1981—19850,540 (42 %)0,460 (19 %)0,740 (13 %)34,0 (13 %)0,0710 (13 %)1986—19900,452 (42 %)0,527 (19 %)1,020 (12 %)33,4 (15 %)0,0893 (12 %)1991—19950,572 (40 %)0,453 (21 %)0,800 (11 %)31,8 (17 %)0,0812 (11 %)1996—19980,582 (39 %)0,446 (21 %)0,813 (11 %)27,2 (18 %)0,1050 (11 %)Перыяд USDEUR JPY GBP1999—20000,5820 (39 %)0,2280 (21 %)0,1239 (11 %)27,2 (18 %)0,1050 (11 %)0,3519 (32 %)2001—20050,5770 (44 %)0,4260 (31 %)21,0 (14 %)0,0984 (11 %)2006—20100,6320 (44 %)0,4100 (34 %)18,4 (11 %)0,0903 (11 %)2011—20150,6600 (41,9 %)0,4230 (37,4 %)12,1000 (9,4 %)0,1110 (11,3 %)Перыяд USD EUR CNY JPY GBP2016—2020(41.73 %)(30.93 %)(10.92 %)(8.33 %)(8.09 %)
Працэнтная стаўка СПЗ пераглядаецца штотыдзень. Яна грунтуецца на сярэднеўзважанай велічыні працэнтных ставак на кароткатэрміновыя пазыкі на грашовых рынках валютнага кошыка СПЗ.

У сувязі з развіццём сусветнага эканамічнага крызісу у сакавіку 2009 года Кітай прапанаваў на базе СПЗ стварыць сусветную рэзервовую валюту, якая магла б замяніць у гэтай якасці долар ЗШАКитай предложил заменить доллар новой валютой // Лента.Ру, 2009-03-24. Мяркуецца пашырыць базавы валютны кошыкЮань прыгнул в корзину SDR / В мире / Независимая газета. У перспектыве гэта можа прывесці да з’яўлення ў наяўным абароце новай сусветнай валюты, як у свой час з ЭКЮ з’явіўся Еўра.

 Эмісія 
Выпуск СДР ажыццяўляўся серыямі:

 у пачатку 1970-х гадоў — на суму 9,3 млрд СДР;
 у 1979—1981 гадах — 12 млрд СДР;
 у жніўні 2009 года — 161,2 млрд СДР;
 у верасні 2009 года — 21,5 млрд СДР (разам за 2009 год: 182,7 млрд СДР);
 у жніўні 2021 года — 456 млрд СДР (650 млрд долараў ЗША).

 Гл. таксама 

 Міжнародны даляр
 ЭКЮ

 Крыніцы 

 Спасылкі 

 Штодзённая афіцыйная каціроўка SDR у далярах ЗША

Катэгорыя:Міжнародны гандаль
Катэгорыя:Калектыўныя і саюзныя грашовыя адзінкі
Катэгорыя:Грашовыя адзінкі паводле алфавіта