Рычард Хендэрсан

Рычард Хендэрсан (; ) — шатландскі малекулярны біёлаг і біяфізік і піянер у галіне электроннай мікраскапіі біялагічных малекул. Хендэрсан падзяліў Нобелеўскую прэмію па хіміі ў 2017 годзе з Жакам Дзюбашэ і Ёахімам Франкам.

 Адукацыя 
Хендэрсан атрымаў адукацыю ў пачатковай школе Ньюкаслтана, сярэдняй школе Хавік і сярэдняй школе Борамюра. Ён працягваў вывучаць фізіку ў Эдынбургскім універсітэце, атрымаўшы ступень бакалаўра фізікі з адзнакай 1-га класа ў 1966 годзе. Затым ён пачаў навучанне ў аспірантуры ў каледжы Корпус-Крысці ў Кембрыджы і атрымаў ступень доктара навук у Кембрыджскім універсітэце ў 1969 годзе.

 Кар’ера і даследаванні 
Хендэрсан працаваў над структурай і механізмам хіматрыпсіна для сваёй доктарскай ступені пад кіраўніцтвам Дэвіда Мервіна Блоў у Лабараторыі малекулярнай біялогіі Савета медыцынскіх даследаванняў. Яго цікавасць да мембранных бялкоў прывяла да таго, што ён працаваў над вольтанакіраванымі натрыевымі каналамі ў якасці аспіранта ў Ельскім універсітэце. Вярнуўшыся ў лабараторыю малекулярнай біялогіі Савета медыцынскіх даследаванняў ў 1975 годзе, Хендэрсан працаваў з Найджэлам Анвінам над вывучэннем структуры мембраннага бялку бактэрыярадапсіна з дапамогай электроннай мікраскапіі. Асноўная праца ў Nature Хендэрсана і Анвіна (1975) заснавала структурную мадэль з нізкім раздзяленнем для бактэрыярадапсін, якая паказвае, што бялок складаецца з сямі трансмембранных спіраляў. Гэтая праца была важная па шэрагу прычын, не апошняй з якіх было тое, што яна паказала, што мембранныя бялкі маюць добра акрэсленыя структуры і што могуць узнікаць трансмембранныя альфа-спіралі. Пасля 1975 года Хендэрсан працягваў працу над структурай бактэрыярадапсіна без Анвіна. У 1990 годзе Хендэрсан апублікаваў атамную мадэль бактэрыярадапсіна з дапамогай электроннай крышталаграфіі ў Journal of Molecular Biology. Гэтая мадэль была другой у гісторыі атамнай мадэллю мембраннага бялку. Метады, распрацаваныя Хендэрсанам для электроннай крышталаграфіі, выкарыстоўваюцца да гэтага часу.

Разам з Крысам Тэйтам Хендэрсан дапамог распрацаваць канфармацыйную тэрмастабілізацыю: метад, які дазваляе зрабіць любы бялок больш стабільным, захоўваючы пры гэтым абраную цікавую канфармацыю.  Гэты метад быў вырашальным для крышталізацыі і вырашэння структур некалькіх рэцэптараў, спалучаных з G бялком (GPCR). З дапамогай дабрачыннай арганізацыі LifeArc, Хендэрсан і Тэйт заснавалі старт-ап кампанію пры Савеце медыцынскіх даследаванняў, Heptares Therapeutics Ltd (HTL) у 2007 годзе. HTL працягвае распрацоўваць новыя лекі, накіраваныя на важныя з медыцынскай пункту гледжання GPCR, звязаныя з шырокім спектрам захворванняў чалавека.

У апошнія некалькі гадоў Хендэрсан вярнуўся да практычных даследаванняў, прысвечаных электроннай мікраскапіі адной часціцы. Будучы адным з першых прыхільнікаў ідэі, што электронная мікраскапія адной часціцы здольная вызначаць мадэлі атамнага раздзялення бялкоў, тлумачыцца ў артыкуле 1995 года ў Quarterly Reviews of Biophysics. Хендэрсан імкнецца атрымаць магчымасць рэгулярна атрымліваць атамныя структуры без крышталяў. Ён зрабіў значны ўклад у шматлікія падыходы, якія выкарыстоўваюцца ў электроннай мікраскапіі адной часціцы, у тым ліку ініцыятар у распрацоўцы прамых дэтэктараў электронаў, якія дазволілі крыяэлектроннай мікраскапіі адной часціцы дасягнуць сваіх мэтаўThe Scientists' Channel. «Richard Henderson, CH, FRS, FMedSci, HonFRSC» . thescientistschannel.com. Retrieved 11 February 2021..

 Вучні 
Нягледзячы на тое, што Хендэрсан звычайна працаваў самастойна, ён падрыхтаваў шэраг навукоўцаў, якія пайшлі на самастойную даследчую кар’еру. Сюды уваходзяць:

 Дэвід Агард, з 1983 года ў UCSF
 Пер Булау, з 1994 года ў Шэфілдскім універсітэце
 Нікалаус Грыгор’еў, з 2013 года ў даследчым кампусе HHMI Janelia
 Рэйнхард Грысшамер, з 2017 года ў Нацыянальным інстытуце рака
 Эдмунд Кунджы, з 2000 года ў аддзеле мітахандрыяльнай біялогіі Савета медыцынскіх даследаванняў, Кембрыджскі ўніверсітэт
 Пітэр Разенталь, з 2015 года ў Інстытуце Фрэнсіса Крыка
 Джон Рубінштэйн, з 2006 года ў бальніцы для хворых дзяцей, Таронта 
 Гебхард Шэртлер, з 2010 года ў Інстытуце Паўля Шэрэра, Швейцарская вышэйшая тэхнічная школа Цюрыха
 Крыстафер Тэйт, з 1992 года ў Лабараторыі малекулярнай біялогіі Савета медыцынскіх даследаванняў
 Вінцэнц Унгер, з 2010 года ў Паўночна-Заходнім універсітэце

 Іншыя пасады 
Хендэрсан працаваў у Лабараторыі малекулярнай біялогіі Савета медыцынскіх даследаванняў (MRC LMB) у Кембрыджы з 1973 года і быў яе дырэктарам з 1996 па 2006 год. Вясной 1993 года ён таксама быў запрошаным прафесарам Інстытута Мілера Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі. У цяперашні час  ментар па настаўніцкай схеме Акадэміі медыцынскіх навукDr Richard Henderson FRS FMedSci Fellow Profile, Academy of Medical Sciences. За межамі акадэмічных колаў ён пералічвае свае інтарэсы, як хадзіць па горах у Шатландыі, катацца на байдарках і піць добрае віно.

 Узнагароды 

 1978 — Прэмія Уільяма Бэйта Хардзі«Curriculum Vitae». www2.mrc-lmb.cam.ac.uk.
 1983 — Член Каралеўскага таварыства (FRS)
 1984 — Медаль сэра Ханса Крэбса Федэрацыі еўрапейскіх біяхімічных таварыстваў
 1998 — Замежны супрацоўнік Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
 1981 — Прэмія Эрнста-Рускага за электронную мікраскапію 
 1991 — Прэмія Льюіса С. Разенсціля
 1993 — Прэмія Луі-Жантэ па медыцыне
 1998 — Член-заснавальнік Акадэміі медыцынскіх навук (FMedSci) 
 1999 — Прэміяй Грэгары Амінава (разам з Найджэлам Анвінам)
 2003 — Ганаровы супрацоўнік каледжа Корпус-Крысці, Кембрыдж
 2003 — Ганаровы член Брытанскага біяфізічнага таварыства
 2005 — Прэмія і член Таварыства мікраскапіі Амерыкі
 2008 — Ганаровы доктар навук Эдынбургскага ўніверсітэта
 2016 — Медаль Коплі Каралеўскага таварыства
 2016 — Прэмія Аляксандра Холандэра ў галіне біяфізікі
 2017 — Прэміяй Уайлі
 2017 — Ганаровы член Каралеўскага хімічнага таварыства (HonFRSC)
 2017 — Нобелеўская прэміяй па хіміі разам з Жакам Дзюбашэ і Ёахімам Франкам «за развіццё крыяэлектроннай мікраскапіі высокай разрознасці для вызначэння структуры біямалекул у растворы»
 2018 — Член Ордэна Пашаны ў гонар дня нараджэння Каралевы за заслугі ў электроннай мікраскапіі біялагічных малекул
 2018 — Каралеўскі медаль Каралеўскага таварыства Эдынбурга
 2019 — Дыплом ганаровага доктара навук Універсітэта Лідса

 Інтэрв’ю 
Ён даў інтэрв’ю Джыму Аль-Халілі для The Life Scientific, упершыню транслявалася на BBC Radio 4 у лютым 2018 года.

 Спасылкі 

 Рычард Хендэрсан  на The Scientists’ Channel

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Кавалеры Пашаны
Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Выпускнікі Эдынбургскага ўніверсітэта