Вірэле

Вірэле́ () — старафранцузская форма верша с трохстрочнай стансай (трэцяя страка скарочана), аднолькавай рифмай і з прыпевам. Адна з тыпічных цвёрдых форм у паэзіі і музыцы Ars nova. Хрыстаматыйные вобразы вірэле пакінуў Гільёмам дэ Машо, аўтар аднагалосных п’ес (у тым ліку знакамітага Douce dame jolie) і шматгалосных апрацовак. Усяго захавалася 33 яго музычных тэкстаў. Таксама адным з самых вядомых кампазітараз вірэле быў Жано дэ Лекюрэль, а таксама Гіём Дзюфаі.

Вірэле лёгка падыходзіць да расцяжэння; яго схема AB/cd/cd/ abab/ABAB, музыкальная — I/ II/ II/ I/ I, больш таго, колькасць вершаў можа быць рознай.

Да сярэдзіны XV стагоддзя форма ў значнай ступені аддзялілася ад музыкі, і былі напісаныя шматлікія прыклады гэтай формы (уключаючы баладу і ранду), якія альбо не прызначаліся для музыкі, альбо для якіх музыка не захавалася.

Вірэле, які складаецца толькі з адной страфы, таксама вядомы як бержэрэт.

У Італіі XIV стагоддзя структурным аналагам вірэле лічацца балата (не блытаць з баладай).

 Музычны вірэле 
справа|міні|Структурная схема вірэле.
Виралай як песенная форма XIV і пачатку XV стагоддзя звычайна складаецца з трох строфаў і рэфрэну, які паказваецца перад першай страфой і зноў пасля кожнай. Унутры кожнай страфы структура мае форму такту, з двума часткамі, якія падзяляюць адны і тыя ж рыфмы і музыку (), за якімі варта трэцяя (). Трэцяя частка кожнай страфы дзеліцца сваімі рыфмамі і музыкай з прыпевам. Такім чынам, яго можна схематычна прадставіць як AbbaA, дзе «A» ўяўляе паўтаральны рэфрэн, «a» ўяўляе верш, пастаўлены на тую ж музыку, што і рэфрэн, а «b» ўяўляе сабою астатнія вершы, пастаўленыя на іншую музыку.

У межах гэтай агульнай структуры колькасць радкоў і схема рыфмы з’яўляюцца зменнымі. Прыпеў і «Abgesang» могуць складацца з трох, чатырох ці пяці радкоў кожная, з такімі схемамі рыфмы, як АБА, АБАБ, АААБ, АББА або ААББА. Структура часта ўключае чаргаванне больш доўгіх ліній з больш кароткімі. Як правіла, усе тры страфы маюць адзін і той жа набор рыфмаў, што азначае, што ўвесь верш можа быць пабудаваны ўсяго на двух рыфмах, калі раздзелы «Stollen» таксама мае агульныя рыфмы з рэфрэнам.

справа|міні|400x400пкс|


«Douce Dame Jolie» Гільём дэ Машо з’яўляецца прыкладам вірэле з рыфмай «AAAB» у рэфрэне, і «aab» (са скарочаным другім вершам) у кожным з «Stollen» раздзелаў.























 Вірэле «ancien» і «nouveau» 
Пачынаючы з XV стагоддзя і далей, вірэле больш рэгулярна не ставіўся на музыку, а стаў чыста літаратурнай формай, і яго структурная разнастайнасць пашырылася. Прасадзішча XVII стагоддзя Пэр Мургэ вызначыў тое, што ён назваў старажытным вірэле, што мае мала агульнага з музычнымі вірэле XIV i XV стагоддзяў. Яго вірэле «ancien» ўяўляе сабой структуру без рэфрэну і са схемай узаемазвязаных рыфмаў паміж строфамі: у першай страфе рыфмы AAB AAB AAB, прычым радкі «B» карацей радкоў «a».  У другой страфы рыфмы «B» прасоўваюцца на больш доўгія вершы, а для больш кароткіх ўводзіцца новая рыфма «C» (BBC BBC) і гэтак далей. Іншая форма, апісаная Пэрам Мургэ, — гэта новы вірэле, у пачатку якога ёсць двухрадковы рэфрэн, прычым кожная страфа заканчваецца паўторам альбо першага, альбо другога верша рэфрэну па чарзе, а апошняя страфа заканчваецца абодвума вершамі рэфрэну ў зваротным парадку. Гэтыя формы часам прайграваліся ў больш позняй англійскай паэзіі, напрыклад Джонам Пэйнам («Вясновы смутак», старажытны вірэле) і Генры Осцінам Добсанам («Ліпень», новы вірэле).

 Гл. таксама 
 Virelai — дацкі музычны гурт

 Крыніцы 

 Літаратура 
 Гаспараў М.Л. Вірэле // Літаратурны энцыклапедычны слоўнк. М.: Савецкая энцыклапедыя, 1987, с. 65.




Катэгорыя:Французская паэзія
Катэгорыя:Музыка эпохі Адраджэння
Катэгорыя:Сярэдневяковая літаратура ў Францыі
Катэгорыя:Паэтычныя жанры
Катэгорыя:Цвёрдыя формы
Катэгорыя:Музычная форма
Катэгорыя:Культура Сярэднявечча