Беларускі гістарычны раман

Белару́скі гістары́чны рама́н — мастацкія творы напісаныя беларускімі аўтарамі ў жанры гістарычнага раману.

 У літаратуразнаўстве 
Многія даследчыкі (Л. Аляксандрава, І. Варфаламееў, А. Баканаў, Г. Ленобль, В. Малкіна) разглядаюць гістарычны раман як асобны жанр са сваёй унутрыжанравай класіфікацыяй. Іншыя ж лічаць неправамерным наданне гістарычнаму раману самастойнага жанравага статусу, таму што, на іх думку, ён, нягледзячы на своеасаблівасць тыпалагічных формаў і вялікую колькасць тэматычных разнавіднасцей, не мае ўласнажанравых адзнак, якія адрознівалі б яго ад рамана.

 Гісторыя 
У 1960-я гады, дзякуючы Уладзіміру Караткевічу, творы на гістарычную тэматыку набылі папулярнасць. У 1980-90-я гады назіраецца значны рост цікавасці да беларускай мінуўшчыны ў беларускай літаратуры.

 Ацэнкі 
Паводле Віктара Марціновіча, гістарычны раман — адзіны жанр у беларускай літаратуры, які пасля смерці сапраўднага майстра, Уладзіміра Караткевіча, знайшоў пераемніка і захавальніка традыцый класіка, Уладзіміра Арлова.

 Польскамоўны гістарычны раман 

 Astolda, xięzniczka z krwi Palemona… (Ганна Мастоўская-Радзівіл, 1807) — першая спроба напісання гістарычнага рамана на землях былой Рэчы Паспалітай.
 Кунігас (Юзаф Крашэўскі, 1882)
 Последний сейм Речи Посполитой (Уладзіслаў Рэймант), пераклад Яўгена Трапоўскага, Мн. 1994
 Крыжакі (Генрык Сянкевіч), пераклад М. П. Кенькі, Мн. 1997
 Успаміны Сапліцы (Генрык Жавускі), пераклад М. П. Кенькі, Мн. 2005
 Успаміны квестара (Ігнат Ходзька), пераклад з польскае мовы, і камент. Мікалай Валянцінавіч Хаўстовіч, Мн.: «Universitas», 2007.
 Маці каралёў. Паперы Глінкі (Юзаф Крашэўскі), пераклад М. П. Кенькі, Мн. 2007.
 Славянскі світанак (Курыльчык Рышард), пераклад Анатоль Іванавіч Бутэвіч.
 Апошняя са слуцкіх князёў (Юзаф Крашэўскі), пераклад М. П. Кенькі, Мн. 2009.
 Апавяданне 1-е, Арлалёты і Падканвойны, або Полацкая шляхта (Жаніцьба Ямці Пана Шатана Старэйшага) (Вайніслаў Казімір Лада-Заблоцкі), пераклад з польскай мовы, каментарыі і тлумачэнні Жанны Некрашэвіч-Кароткай і Вольгі Макрак Мн. 2016

 Беларускі гістарычны раман 
 На шляху з варагаў у грэкі (Язэп Дыла, 1944-45)knihi.com
Адвечнае (Барыс Мікуліч, 1946-47)Барыс Мікуліч : не раздаўлены абставінамі / Таіса Грамадчанка // Полымя. – 2018. – № 9. – С. 112–123
 Каласы пад сярпом тваім (1965, Уладзімір Караткевіч)
 Хрыстос прызямліўся ў Гародні (1972, Уладзімір Караткевіч)
 Кастусь Каліноўскі (1976, Аляксандр Іванавіч Якімовіч)
 Чорны замак Альшанскі (1978, Уладзімір Караткевіч)
 Меч князя Вячкі (1987, Леанід Дайнека)
 След Ваўкалака (1988, Леанід Дайнека)
 Спакуса (1989, Таіса Мікалаеўна Бондар)
 Свой дом (1989, Генрых Далідовіч)
 Жалезныя жалуды (1990, Леанід Дайнека)
 Крыж міласэрнасці (1996, Валянціна Міхайлаўна Коўтун)
 Кліч роднага звона (1997, Генрых Далідовіч)
 Вялікая княгіня (1997, Іван Шамякін)
 Пагоня на Грунвальд (1997, Кастусь Тарасаў)
 Пляц волі (2001, Алесь Пашкевіч)
 Альгердава дзіда (зборнік з трох раманаў, 2002, Вольга Іпатава)
 Пакліканыя (2002, Валянціна Міхайлаўна Коўтун)
 Золата забытых магіл (2003, Людміла Рублеўская)
 Літоўскі воўк (2003, Алесь Наварыч)
 Надлом (2003, Васіль Якавенка)
 Год 1812 (2004, Зінаіда Дудзюк)
 Амерыканская адысея Тадэвуша Касцюшкі (2006, Ягор Конеў)
 Княгіня Мянжынская (2006, Юрый Татарынаў)
 Назаві сына Канстанцінам (2008, Леанід Дайнека)
 Знак Вялікага магістра (2009, Вольга Іпатава)
 Нічые (2009, Андрэй Міхайлавіч Федарэнка)
 Францыск Скарына, або Сонца Маладзіковае (2009, Алег Лойка)
 Каралева не здраджвала каралю, або Каралеўскае шлюбаванне ў Новагародку (2009, Анатоль Бутэвіч)
 Пакутны век (2009, Васіль Якавенка)
 Пра лісоўчыка, злога хлопчыка (2010, Леанід Дайнека)
 Той, каго ўдарылі па шчацэ (2011, Леанід Дайнека)
 Сутарэнні Ромула (2011, Людміла Рублеўская)
 Сім победиши (2012, Алесь Пашкевіч)
 Галс (2012, Аркадзь Ліцьвін (Жукоўскі))
 Прастрэлены талер (у трох кнігах, 2013, 2018, Аркадзь Ліцьвін)
 Воляй абраны (2015, Анатоль Бароўскі)
 Дыплом на царства (2015, Аркадзь Ліцьвін)
 Гасцініца «Бельгія» (2017, Ганна Севярынец)
 Ілоты (2018, Леанід Дайнека)
 Беларускі палкоўнік (2018, 2020, Яўген Зубовіч)
 Замкавая гара (2019, Алесь Аляшкевіч)
 Кніга (2019, Давід Алег Лісоўскі)
 Харунжы. Verbera ventorum (2020, Юльяна Пятрэнка)
 Цар (2020, Уладзімір Сцяпанавіч Ліпскі)

 Украінамоўны гістарычны раман 

 Багуслаў Радзівіл: Нямецкі прынц з Вялікага Княства Літоўскага (Ірына Данеўская), пераклад (Наталка Бабіна), Мн. 2018
 Багуслаў Радзівіл. Генерал Караля (Ірына Данеўская), пераклад (Наталка Бабіна), Мн. 2020
 Державець регіомонта Богуслав Радзивіл (Ірына Данеўская), 2021

 Літоўскамоўны гістарычны раман 

 Мядзведжая акадэмія (Вітаўтас Місявічус), пераклад (Майсей Якаўлевіч Грынблат), Мн. 1988

 Рускамоўны гістарычны раман 
Рускамоўная гістарычная проза другой паловы ХХ ст., выяўляе два асноўныя тэматычныя блокі:

 падзеі, так ці інакш звязаныя з агульнай гісторыяй беларусаў, рускіх і ўкраінцаў;
 падзеі ўласнай нацыянальнай гісторыі.

Некаторыя раманы:

 Георгий Скарина (1951, Мікалай Садковіч і Яўген Львоў)
 Белая Русь (1957, Ілья Клаз)
 Хрыстос прызямліўся ў Гародні (1966, Уладзімір Караткевіч)
 Мирослав, князь Дреговичский: Дума о минувшем (1979, Эдуард Скобелеў)
 Пагоня на Грунвальд (1980, Канстанцін Тарасаў)
 Принада (1982, Іван Мяла)
 Приказ № 1 (1985, Мікалай Чаргінец)
 Овсяный бунт (1986, Іван Мяла)
 Побеждая — оглянись (1986, Сяргей Зайцаў)
 Свидетель: Записки капитана Тимкова (1986, Эдуард Скобелеў)
 Корона Великого Княжества (1999, Уладзімір Бутрамееў)
 Пепел и снег (2003, Сяргей Зайцаў)
 Пан Кмитич (тры кнігі, 2011—2012, Міхаіл Галдзянкоў)
 Битва под Острой Брамой (2018, Андрэй Лютых)

 Спасылкі 

 Навасельцава, Г. В. Гістарычны раман з элементамі дэтэктыўнасці ў сучаснай беларускай літаратуры / Г. В. Навасельцава // Наука — образованию, производству, экономике : материалы XXI(68) Регион. науч.-практ. конференции преподавателей, науч. сотрудников и аспирантов, Витебск, 11-12 февраля 2016 г. : в 2 т. — Витебск : ВГУ имени П. М. Машерова, 2016. — Т. 1. — С. 146—148. — Бібліягр.: с. 148 (1 назв.).




 Беларускі палкоўнік — Кніга Яўгена Зубовіча 

*