Кіева-брацкая школа

Кіева-брацкая школа — адна з брацкіх школ ва Украіне ў XVII стагоддзі, заснаваная ў 1615 г. Кіеўскім брацтвам.

 Гісторыя 
 Перадумовы стварэння 
У XVI стагоддзі хвалі пратэстанцкай Рэфармацыі, а потым каталіцкай Контррэфармацыі, якія наплылі на Рэч Паспалітую, у склад якой уваходзіла вялікая частка тэрыторыі сучаснай Украіны, істотна ўскладнілі жыццё праваслаўных хрысціян. Адным з выклікаў для Праваслаўнай Царквы стаў новы падыход да адукацыі. З аднаго боку, католікі–езуіты, а з іншага — пратэстанты адкрывалі ў Рэчы Паспалітай агульнадаступныя школы, у якіх выкарыстоўваліся найновыя педагагічныя методыкі. Праваслаўныя ж нічога не маглі ім проціпаставіць, бо ў той час у іх яшчэ не сфармавалася ўласная адукацыйная традыцыя. Адной з першых спроб вырашыць гэтую задачу была ініцыятыва князя Васіля Астрожскага. У 1576 г. ён адкрыў у сваім радавым маёнтку ў Астрозе грэка-славянскую школу, якую сучаснікі клікалі нават Астрожскай акадэміяй. Аднак галоўную ролю ў станаўленні сістэмы школьнага ўтварэння ва Украіне згуляў брацкі рух. Менавіта праваслаўныя брацтвы, якія ствараліся ва ўкраінскіх, беларускіх і літоўскіх гарадах, сталі заснавальнікамі сеткі народных школ. У 1585 г. была адкрыта брацкая школа ў Вільні, а ў наступным годзе пачала дзейнічаць Львоўская школа, якая стала першай брацкай школай на ўкраінскіх землях. Да пачатку XVII ст. на тэрыторыі Рэчы Паспалітай было ўжо каля трыццаці такіх школ. 

Кіеў, старажытная сталіца Русі, што знаходзіўся пад канец XVI ст. у культурным і эканамічным заняпадзе, пэўны час быў у баку ад гэтага руху. Пасля абвяшчэння Брэсцкай уніі (1596) Кіеў хоць і застаўся без праваслаўнага мітрапаліта, і сабор Святой Сафіі стаў кафедрай грэка-каталіцкіх іерархаў, але паступова адбывалася актывізацыя культурнага і царкоўнага жыцця ў Кіеве. Гэты горад, аддалены ад польска-літоўскіх палітычных цэнтраў, быў прывабнейшым для праваслаўнага насельніцтва, заўважную ролю ў гэтай памежнай зоне стала выконваць казацтва. Казакі выяўлялі зацікаўленасць у царкоўных справах і з часам сталі выступаць галоўнымі абаронцамі Праваслаўя.

Духоўнае і культурнае адраджэнне Кіева злучана з імем архімандрыта , які ў 1599 г. стаў ігуменам Кіева-Пячэрскай Лаўры. Ён заснаваў Лаўраўскую друкарню, а таксама сабраў у Кіеве круг навуковых прапаведнікаў, перакладчыкаў, іканапісцаў і друкароўІсторія Київської духовної академії // Офіційний веб-сайт Київської духовної академії і семінарії.

 Заснаванне 
Прынята лічыць, што Брацкая школа ў Кіеве была заснавана ў 1615 годзе, калі тут быў уладкаваны . Некаторыя гісторыкі XIX ст. лічылі магчымым існаванні брацкай навучальнай установы яшчэ з канца XVI стагоддзя, калі Кіеў наведаў Канстанцінопальскі патрыярх . Па гэтай гіпотэзе, патрыярх Ерамія або па дарозе ў Маскву (1588), або па дарозе  назад (1589) наведваў Кіеў і тут выдаў грамату з дазволам адкрыць школу пры Богаяўленскай царкве на Падоле. 

Аднак гэта гіпотэза, што ўзыходзіць да гістарычных запісак 2-й паловы XVIII ст., пасля была прызнана няслушнай.
Дакладна заснаванне брацкай школы ў Кіеве злучана з імем Гальшкі Гулевічаўны (Гулевіч)«Исторія Кіевской духовной академіи». Вып. 1. періодъ до-могилянскій С.Голубева Кіевъ – 1886. – 367  стар. 119, удавы мазырскага маршалка С. В. Лозкі«Исторія Кіевской духовной академіи». Вып. 1. періодъ до-могилянскій С.Голубева Кіевъ – 1886. – 367  стар. 123Стефан Васильович Лозка - Индекс потомака // Родовид. 14 кастрычніка 1615 года яна падпісала грамату пра перадачу пляцоўкі зямлі на Падоле з усімі на ім будынкамі і прыбыткамі для стварэння манастыра, школы і «гасціннага дому для праваслаўных вандроўнікаў духоўнага звання» «Исторія Кіевской академіи» соч. воспитанника ея іеромонаха Макарія Булгакова СПб, 1843 стар. 15 . Ужо на наступны дзень тут пасяліліся манахі на чале з Ісаем Капінскім, а праз некалькі тыдняў пры манастыры адкрылася школа. Для апекі аб ёй неўзабаве, у 1616 годзеКИЕВСКАЯ ДУХОВНАЯ АКАДЕМИЯ // «Древо» Открытая православная энциклопедия, было створана і Кіеўскае брацтва.

 Навучанне 
Пра навучальную праграму Кіеўскай школы ў першыя гады яе існавання захаваліся толькі адрывістыя звесткі. Відавочна, як і ў іншых брацкіх школах, тут выкладалі граматыку, асновы праваслаўнага веравучэння; славянскую, грэцкую, лацінскую і польскую мовы, і асновы рыторыкі. Але напэўна не ўсе мовы вывучаліся аднолькава; у тагачасных запісах сустакаецца таксама назва "славе́нская". Школа дзялілася на асобныя класы, якія самі насілі назву школ. Школа была ўсесаслоўнай, прымаліся як дзеці духавенства, так і шляхцічы, мяшчане і казакі. Першым рэктарам школы быў Іоў Барэцкі (1615?—1618). Пазней рэктарамі былі: Мялецій Сматрыцкі (1619—1620),  Касьян Саковіч (1620—1624), Спірыдон Собаль (1626—1628),  Фама Яўлевіч (1628—1632),  Тарасій Земка (1632)«От первых киевских школ до Университета Святого Владимира» Татьяна Низамова 2016 - с.129.
Значнаму ўмацаванню Брацкай школы спрыяла матэрыяльная падтрымка і заступніцтва гетмана П. К. Сагайдачнага, які да сваёй смерці (1622) быў галоўным фундатарам брацтва. З тэкстаў вершаў, складзеных рэктарам Брацкай школы Касіянам (Калістам) Саковічам на пахаванне Сагайдачнага, вядомы імёны 20 вучняў школы. Гэта была, мабыць, першая фіксацыя колькасці выхаванцаў школы. Смерць галоўнага заступніка брацтва ўскладніла матэрыяльнае становішча як манастыра, гэтак і школы..

У 20-х гг. XVII ст. Кіеўская школа становіцца галоўным праваслаўным вучылішчам у Рэчы Паспалітай. У ёй выкладаюць некаторыя настаўнікі з Львоўскай брацкай школы і іншых навучальных устаноў. Верагодна, сярод выкладчыкаў школы ў той час былі і грэкі. Так, 3 (13) чэрвеня 1620 г. Патрыярх Канстанцінопальскі Кірыл Лукарыс выдаў грамату аб прызначэнні афонскага іераманаха Іосіфа сваім протасінкелам і загадаў яму прыбыць «для навукі і зацвярджэння веры ў Кіеў, і ў Галіч, і на Львоў, і на ўсю Белую Русь». У 1630 г. у Кіеве лютавала эпідэмія згубнай пошасці, што прымусіла рэктара Фаму Яўлевіча часова зачыніць школу. Восенню 1630 г. рэктар разам з часткай вучняў школы выехаў за тры вярсты ад Кіева ў в. Юрь'еўка, дзе жыў мітрапаліт Іоў (Барэцкі). Толькі ў студзені 1631 г. заняткі аднавіліся, тым не менш пасля эпідэміі матэрыяльнае становішча школы было цяжкімКИЕВО-МОГИЛЯНСКАЯ АКАДЕМИЯ // Православная Энциклопедия.

 Суадносіны і аб'яднанне з Лаўраўскай школай 
У тыя ж часы, у 1625 годзе ў Кіеўска-Пячэрскую лаўру прыбыў знакаміты сваім паходжаннем і асабістымі заслугамі ў вайсковай службе Рэчы Паспалітай, ваявода земляў Малдаўскіх, дбайны прыхільнік праваслаўнай веры Пётр Магіла. Атрымаўшы ў 1626 годзе сан архімандрыта Кіева-Пячэрскай лаўры, а разам з тым і значныя гадавыя прыбыткі, з ухвалы кіеўскага духавенства ён адправіў некалькі здольных юнакоў у Львоўскую школу, Рымскую і іншыя акадэміі, што славіліся тады. Імкнучыся адкрыць у Пячэрскім манастыры навучальную ўстанову  з перадавой на той час сістэмай навучання, архімандрыт Пётр не знайшоў, аднак, падтрымкі ў мітрапаліта Іовы (Барэцкага), які баяўся магчымага каталіцкага ўплыву і непажаданай канкурэнцыі Брацкай школе. У завяшчанні мітрапаліт (Ɨ сакавік 1631) запатрабаваў не адкрываць у Кіеве іншай праваслаўнай школы, акрамя Брацкай. Тым не менш пасля скону мітрапаліта П. Магіла прыступіў да рэалізацыі свайго плана. 15 (25) чэрвеня 1631 г. у Львове ён падпісаў дамову з настаўнікамі Львоўскай брацкай школы Ісаяй (Трафімавіч-Казлоўскі) і Сільвестрам (Косаў) аб іх пераездзе ў Кіеў для выкладання ў школе Пячэрскага манастыра.
Таксама вярнуліся праз 4 гады пасланыя раней на вучобу і П. Магіла з бласлаўлення таго ж Канстанцінопальскага патрыярха Кірыла Лукарыса восенню 1631 г. адкрыў пры Лаўраўскім шпітальным манастыры вучэльню (ці «гімназіум») для дзяцей праваслаўных на ўзор вядучых школ таго часу — езуіцкіх калегіумаў. Іераманах Ісая (Трафімавіч-Казлоўскі) стаў рэктарам, а манах Сільвестр (Косаў) - прэфектам.
Выкладанне ў ёй вялося на латыні і польскай мове,  навучалася больш за 100 вучняў. 
Адкрыццё ў Кіеве яшчэ адной школы прывяло да канфлікта паміж архімандрытам П. Магілай і Кіеўскім брацтвам, які абвінаваціў яго ў парушэнні завяшчання мітрапаліта Іовы. Канфлікт узмацняўся і тым, што кіяўляне былі вельмі незадаволены лаціна-польскім характарам Лаўраўскай школы і яе больш высокім узроўнем адукацыі. Яны таксама бачылі ў ёй канкурэнта Кіеўска-брацкай школе. 

Прадстаўнікі вышэйшага саслоўя (удзельнікі Кіеўскага брацтва) і казацтва ўзнялі пытанне аб аб'яднанні Кіеўскай брацкай і Лаўраўскай школ, іх падтрымаў новы мітрапаліт Ісая Капінскі. Пятру Магіле абяцалі: 

Было таксама вырашана, што школа павінна знаходзіцца не ў Лаўры, а ў Брацкім манастыры . Рэктарам калегіі стаў ігумен Ісаія (Трафімовіч-Казлоўскі) (Фама Яўлевіч у лютым 1632 г. пакінуў Кіеў, працягнуўшы педагагічную дзейнасць у Магілёве). Большасць тых, хто перш выказваў незадаволенасць стварэннем школы ў Пячэрскім манастыры, былі задаволены дасягнутым пагадненнем. 

5 студзеня 1632 г. рашэнне пра аб'яднанне школ зацвердзіў мітрапаліт Ісаія (Капінскі), запатрабаваўшы пры гэтым, каб за набажэнствам у Брацкім манастыры паміналася яго імя. Дадзеная мера павінна была падкрэсліць, што аб'яднаная школа знаходзіцца ў яго юрысдыкцыіКИЕВО-БРАТСКИЙ В ЧЕСТЬ БОГОЯВЛЕНИЯ МУЖСКОЙ МОНАСТЫРЬ // Православная энциклопедия. 17 сакавіка 1632 г. гетман І. Д. Петражыцкі-Кулеш ад асобы Войска Запарожскага адправіў архімандрыту Пятру ліст, у якім абяцаў падтрымку і заступніцтва з боку казацтва ў ладзе школы. 
міні|злева|Кіева-брацкая школа
Новая аб'яднаная школа была арганізавана на прынцыпах, раней пакладзеных у аснову дзейнасці Лаўраўскай школы: яны былі арыентаваныя на езуіцкі школьны статут . Такім чынам у праваслаўным асяроддзі Кіева паўстаў новы, прагрэсіўны тып навучальнай установы — калегія (калегіум). Яна была абвешчана правапераемніцай Кіеўскай Акадэміі, заснаванай Яраславам Мудрым. У гонар заслуг Пятра Магілы, пасля яго смерці ў 1647 годзе, стала звацца Кіева-Магілянскай калегіяй.

 Гл. таксама 
 Кіева-Магілянская калегія
 Кіеўская духоўная акадэмія

 Літаратура 
 «Описаніе кіевософійскаго собора и кіевской іеархіи» Кіевъ, Типографія Кіевопечерской Лавры, 1825 
  «Исторія Кіевской академіи» соч. воспитанника ея іеромонаха Макарія Булгакова СПб, 1843 
 «Исторія Кіевской духовной академіи». Вып. 1. періодъ до-могилянскій С.Голубева Кіевъ – 1886. – 367
 Спасылкі 
 Сайт Кіеўскай духоўнай акадэміі і семінарыі 
 Сайт Кіеўскай праваслаўнай богаслоўскай акадэміі 

Катэгорыя:Царкоўныя брацтвы
Катэгорыя:Культура Украіны