Кэдманавы кодэкс

Кэдманавы кодэкс, ці Рукапіс Юнія — адзін з чатырох асноўных рукапісаў . Напісаны ў X стагоддзі. Рукапіс змяшчае вершы, заснаваныя на біблейскіх сюжэтах, на стараанглійскай мове — асноўнай мове ў англа-саксонскай Англіі. Сучасныя рэдактары вызначылі, што рукапіс складаецца з чатырох вершаў, якім яны далі назвы «Быццё», «Зыход», «Данііл» і «Хрыстос і Сатана». Асоба іх аўтара невядомая. Доўгі час навукоўцы лічылі іх працамі  і, адпаведна, назвалі кнігу «Кэдманавы рукапіс». Гэтая тэорыя была адкінутая з-за значнай розніцы паміж вершамі.

 Назва і дата 
міні|250px|Ілюстрацыя карабля з Кэдманавага кодэкса.
Сваёй цяперашняй назвай рукапіс абавязаны англа-галандскаму вучонаму , які апублікаваў першае выданне яго зместу ў 1655 годзе і завяшчаў рукапіс Оксфардскаму ўніверсітэту. Ён захоўваецца ў Бадліянскай бібліятэцы пад шыфрам MS Junius 11.

На палеаграфічных падставах было ўстаноўлена, што складанне рукапісу пачалося з 1000 года нашай эры. У нядаўняй працы прапанавана больш ранняе, вузкае акно для верагоднай даты кампіляцыі: да 960—1000 гадоў для першай кнігі (Liber I) і неўзабаве пасля гэтага для другой кнігі (Liber II). Гэтая ацэнка заснавана на комплексным датаванні тэксту, палеаграфіі і ілюстрацый.

Зборнік складаўся ў два этапы. У Liber I змешчаны вершы «Быццё», «Зыход» і «Данііл», гэта праца аднаго пісца. У Liber II змешчаны верш «Хрыстос і сатана». Рукапіс утрымлівае мноства ілюстрацый, якія з’яўляюцца прыкладам уінчэстэрскага стылю малявання, тыповага для таго перыяду і рэгіёну; падобна, што два ілюстратары працавалі над рукапісам незалежна. Першы перапісчык пакінуў прабелы ў тэксце для іншых ілюстрацый, якія так і не былі завершаны.

 Ілюстрацыі 
Рукапіс часткова ілюстраваны серыяй лінейных малюнкаў, якія паказваюць падзеі ў тэксце. Мяркуючы па прабелах, пакінутых пісцамі, чакалася, што рукапіс будзе цалкам праілюстраваны; калі так, праца засталася няскончанай — намалявана толькі каля траціны малюнкаў. Гэтая схема ілюстрацый, якая не мае аналагаў у іншых рукапісах англасаксонскай паэзіі, азначае, што рукапіс задумваўся як значна больш важны, чым большасць мясцовых тэкстаў; магчыма, ён прызначаўся для рэлігійнага або дыдактычнага выкарыстання.

 Змест 
Назвы саміх вершаў — сучасныя вынаходствы, у рукапісе ім не дадзены назвы. Як і ў большасці англасаксонскіх твораў, вершы ананімныя, іх паходжанне і датаванне невядомыя.

 Быццё 
міні|250px|На гэтай ілюстрацыі са старонкі 46 Кэдманавага кодэкса паказаны анёл, які ахоўвае вароты раю.
Быццё — гэта парафраз першай часткі біблейскай кнігі Быцця, ад стварэння свету да выпрабавання веры Аўраама праз  ().

У цяперашні час прызнана, што гэтая праца складаецца з дзвюх першапачаткова асобных частак, умоўна званых Быццём A і Быццём B; пазней радкі 235—851 верша ў тым выглядзе, у якім мы яго маем, верагодна, былі інтэрпаліраваны з больш старога верша для стварэння існуючага тэксту.

Менавіта Быццё B прыцягнула найбольшую крытычную ўвагу. Яго паходжанне характэрнае тым, што гэта, верагодна, пераклад IX стагоддзя са старасаксонскага арыгінала; гэтая тэорыя была першапачаткова высунута на метрычных падставах у 1875 годзе нямецкім вучоным Зіверсам, а затым пацвердзілася знаходкай у 1894 годзе фрагмента старасаксонскага верша, які суадносіцца з часткай твора. Быццё B вылучаецца тэматычна і стылістычна: яно распавядае гісторыю  і  ў эпічным стылі і, верагодна, паўплывала на Беавульф і нават, магчыма, на «».

 Зыход 
Зыход — гэта не пераказ біблейскай кнігі, а хутчэй пераказ гісторыі  і  ў стылі «гераічнага эпасу», вельмі падобнага на старажытнаанглійскія паэмы «», «» ці нават на нерэлігійны Беавульф. Гэта адзін з самых шчыльных, багатых алюзіямі і складаных вершаў на старажытнаанглійскай мове, ён знаходзіцца ў цэнтры шматлікіх дыскусій даследчыкаў.

У біблейскую тэматыку Зыходу прыўнесены традыцыйны «гераічны стыль»: Майсей падаецца як генерал, увесь тэкст прасякнуты ваеннай вобразнасцю і батальнымі сцэнамі. Знішчэнне егіпцян у Чырвоным моры паказваецца шмат у чым гэтак жа, як шаблонная сцэна бітвы з іншых старажытнаанглійскіх вершаў, у тым ліку сустракаецца матыў «звера бітвы», вельмі распаўсюджаны ў паэзіі таго часу.

У нейкі момант аўтар перарывае асноўную гісторыю, каб расказаць гісторыі Ноя і ахвярапрынашэння Ісаака. Некаторыя навукоўцы лічаць гэтую змену тэмы асаблівасцю «эпічнага стылю», параўнальнай з аналагічнымі адступленнямі ў «Беавульфе», а іншыя мяркуюць, што гэта больш позняя інтэрпаляцыя. Эдвард Б. Ірвінг падрыхтаваў два выданні верша, у 1955 і 1981 гадах: у першым выданні частка «Ной і Аўраам» была вылучана ў асобны верш, але пазней Ірвінг перагледзеў сваё меркаванне, прызнаўшы, што гэта неад’емная частка паэмы «Зыход». Падставы звязваць перасячэнне Чырвонага мора з гэтымі тэмамі, верагодна, можна знайсці ў казаннях Айцоў Царквы.

У апошнія дзесяцігоддзі ўвага пераключылася з «гераічных» аспектаў Зыходу на разгляд яго шчыльнай алюзійнай структуры і магчымай . Пітэр Дж. Лукас, напрыклад, сцвярджаў, што верш прадстаўляе сабой  барацьбы хрысціяніна з д’яблам.  разглядалася як водгалас літургіі Хрышчэння і правобраз уваходу на нябёсы. Фараон можа асацыявацца з Сатаной праз некаторыя ледзь улоўныя славесныя адгалоскі. Аднак гэтыя думкі ўсё яшчэ з’яўляюцца спрэчнымі і шырока абмяркоўваюцца. Паводле больш узважанага погляду, хоць некаторыя асобныя часткі апавядання аб Зыходзе зліваюцца ў тыпалагічную алюзію, яна не ахоплівае ўвесь верш.

 Данііл 
Кароткі пераказ Кнігі прарока Данііла, у прыватнасці, аповед пра , прысвечаны першым пяці раздзелам Кнігі прарока Данііла.

 Хрыстос і Сатана 

Верш з трох частак, які падрабязна апісвае Падзенне сатаны,  (з апакрыфічнага Новазапаветнага ) і спакусу Хрыста ў пустыні.

 Факсіміле 

 The Cædmon manuscript of Anglo-Saxon Biblical poetry: Junius XI in the Bodleian, ed. by Israel Gollancz. London: Oxford University Press, 1927.

Лічбавыя факсімільныя копіі даступныя анлайн і афлайн:

 Поўнае лічбавае факсіміле на сайце Бадліянскай бібліятэкі.

Поўнае лічбавае факсіміле з багатымі анатацыямі, транскрыпцыямі і перакладамі было выпушчана ў фармаце CD у 2004 годзе:



 Выданні 

 Некалькі вершаў з MS Junius 11 адрэдагаваны ў лічбавыя выявы рукапісных старонак і перакладзены ў праекце Old English Poetry in Facsimile Project

 Крыніцы 

 Літаратура 




 Karkov, Catherine (2007). «Margins and Marginalization: Representations of Eve in Oxford, Bodleian Library, MS Junius 11». In Keefer, Sarah L.; Bremmer, Rolf H. (eds.). Signs on the Edge. Space, Text and Margin in Medieval Manuscripts. Mediaevalia Groningana New Series. 10. Paris: Peeters. pp. 57-84. ISBN 978-9042919808.







 Спасылкі 
 Bodleian Medieval Manuscripts Catalogue Entry
 Encyclopædia Britannica Cædmon manuscript
 The Gutenberg project edition of Codex Junius

Катэгорыя:Рукапісы X стагоддзя
Катэгорыя:Бадліянская бібліятэка