Сядзіба Курчаў (Вусце)

Сядзіба Курчаў — колішняя сядзіба ў в. Вусце Аршанскага раёна Беларусі. Сядзіба не захавалася. Да нашага часу дайшлі некаторыя элементы парку на паўночнай ускраіне вёскі: штучная сажалка з дамбай, доўгая алея з лістоўніцы.

 Гісторыя 
У 1782—1785 гадах маёнтак Вусце належаў Марыі Міхайлаўне Ваташнёвай. У той час Вусце ўяўляла сабой сяло з 40 дварамі, у якіх пражывалі 144 мужчыны і 148 жанчын. Таксама меліся панскі двор, млын на адно колаРасійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў. ф. 1355, воп. 1, спр. 715. Агульная плошча маёнтка складала 3781 дзесяціну (1 дзес. = 1,0925 га) у тым ліку 39 дзесяцін пад сялібамі, 3129 дзесяцін пад раллёй, 393 — пад лесам. Па тых часах маёнтак моцна узараны. У 1797—1806 гадах маёнткам валодала Марыя Дзмітрыеўна Стурза.

міні|Алея з лістоўніц на цэнтральнай вуліцы аграгарадка
З 1841 года маёнтак з’яўляўся ўласнасцю Іосіфа Адамавіча Курча. У 1895 годзе ў ім было 2 млыны (100 руб.
прыбытку) і 4 карчмы (260 руб. прыбытку). Агульная плошча маёнтка скарацілася да 1640 дзесяцін. З іх 150 дзесяцін паплавоў, 253 дзесяціны ворыва і 1000 дзесяцін лесу. Гаспадарка Курча мела каля 100 кароў і 20 выязных коней, гадаваліся свінні, авечкі, птушка. На двары стала працавалі 17 сем’яў парабкаў. Ворыўныя землі і сенакосныя паплавы Курча апрацоўваліся мясцовымі сялянамі, якіх нялёгкае жыццё вымушала наймацца на падзённую працу з аплатай ад 15 да 50 капеек у дзень ці арандаваць зямлю на ўмовах «трэцяга снапа» — дзве трэці ўраджая забіраў пан. Асноўны прыбытак маёнтку прыносіла каровіна масла і садавіна, якія Курч выпраўляў на продаж у Петраград і па Дняпры ў Кіеў. Масла выпрацоўвалася на месцы, а садавіну даваў вялікі панскі сад.Дадзеныя па XVIII-ХІХ стст. прадастаўленыя доктарам гіст. навук Я. К. Анішчанкам, Інстытут гісторыі НАН РБ На пачатак ХХ ст. фальварак Вусце Курчаў меў 8 двароў, 94 жыхары, 587 дзесяцін зямлі, у тым ліку 200 дзесяцін лесу. У 1900 годзе панскім садаводам Д. Я. Лісоўскім закладзена алея з лістоўніц. 

З 1903 года пачынаюцца хваляванні вусцянскіх сялян. 16 верасня 1903 года начальнік магілёўскага губернскага жандарскага праўлення палкоўнік Палякоў даносіў у дэпартамент паліцыі: «По заявлению местных землевладельцев, как, напр., гг. Чачкова, Курча, генерала Рейна и др., усиливаются волнения крестьян, особенно такая перемена в настроении крестьянских умов сказалась в конце истёкшего лета и выразилась более рельефно в убийстве полицейского урядника Якушевича». Вясной 1905 года пачаліся забастоўкі сельскагаспадарчых рабочых маёнтка Вусце, спынілі працу і сяляне-падзёншчыкі. Да Курча было накіравана патрабаванне ўсталяваць 10-гадзінны працоўны дзень, павялічыць заробак падзёншчыкам да 50—75 капеек у дзень і сталым працаўнікам — на 2 рублі ў месяц, завесці разліковыя кніжкі, адмяніць урочную сістэму работ, ветліва абыходзіцца з работнікамі і інш.Гарбкоў А. Сялянскі рух на Аршаншчыне ў 1905—1907 гадах // Ленінскі прызыў,  23 снежня 1965 году.

 Спасылкі 



Катэгорыя:Вусце (Аршанскі раён)
Катэгорыя:Сядзібы Аршанскага раёна
Катэгорыя:Род Курчаў
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя савецкай уладай