Таў-сагыз

Таў-сагыз (Scorzonera tau-saghyz) — від шматгадовых паўкустоў роду чарнакорань сямейства .

Каўчуканос — у млечным соку каранёў і падземных сцеблаў таў-сагыза змяшчаецца прыкметная колькасць каўчуку. У СССР прадпрымаліся спробы прамысловага асваення таў-сагыза. Пасевы гэтага каўчуканоса вельмі паспяхова развіваліся ў паўднёвых раёнах краіны. Існуюць такія праекты і ў сучаснай Расіі, а таксама ў Беларусі і КазахстанеКок-Сагыз: национальное достояние и перспективы промышленного развития.

 Этымалогія 
Назва расліны «таў-сагыз» запазычана з цюркскіх моў і літаральна азначае «горная смала» ці «горная жвачка».

 Арэал 
Эндэмік Сярэдняй Азіі, дзе расце на Заходнім Цянь-Шані (хрыбет ) і на Паміра-Алаі па друзавых і дробназямністых схілах.

 Апісанне 
Вырастае вышынёй да 40 см, утвараючы паўсферычныя дзярновіны. Лісце ад вузкалінейнага да ніткападобнага, ніжнія ўтвараюць разетку. Кветкі язычковыя, жоўтыя, у суквеццях-кошыках. Плод — сямянка з чубком.

Занесены ў Чырвоныя кнігі СССР і Рэспублікі КазахстанКОЗЕЛЕЦ ТАУ-САГЫЗ.

Карэнне аднагадовага таў-сагыза ўтрымлівае 5-6 % каўчука, двухгадовага-9-10 %, трохгадовага-12-15 %. Дыяметр кораня шматгадовай расліны дасягае 10 см, а даўжыня 4 м. Каўчук з каранёў таў-сагыза можна атрымаць шляхам падсочкі. Аднак гэты спосаб пакуль мала перспектыўны (пры адносна малой магутнасці раслін).

 Гісторыя даследавання 
Таў-сагыз быў знойдзены ў СССР у канцы 1929 пры пошуках зараснікаў іншага каўчуканоса —  у ходзе кампаніі па пошуку новых відаў каўчуканоснай сыравіны. Ён апынуўся настолькі багаты каўчукам (да 28 %), што цалкам разбіў тэорыю, якая існавала ў тыя гады, што быццам для назапашвання каўчуку ў расліне патрэбныя ўмовы тропікаўНе тяни резину . Таў-сагыз апынуўся новым відам чарнакораня, невядомым да таго часу батанікам. Гэта дало падставу ўраду СССР прыняць адмысловую пастанову аб пераглядзе на каўчуканоснасць усёй флоры Саюза, якая праводзілася ў жыццё ў 1931-33 гадахКак Советский Союз тянул резину из Казахстана. Яго селекцыю, у 1940-х гадах, ажыццяўлялі спецыялісты Селекцыйна-генетычнага інстытута.

 Выкарыстанне ў ежу 
Таў-сагыз выкарыстоўваецца ў Арменіі, Казахстане і сярэднеазіяцкіх рэспубліках у якасці жавальнай гумкі і называецца «горная жвачка». Пасля доўгага разжоўвання з застылага млечнага соку можна нават выдзімаць невялікія цвердаватыя і ліпкія бурбалкіГорная жвачка тау-сагыз. Впечатления от жевания.

 Зноскі 

 Спасылкі 

 Тау-сагыз как источник гипоаллергенного латекса и инулина 

 Техника — молодёжи 1947-06, страница 5
 Г. М. Попова В горах Каратау

Катэгорыя:Астравыя