Ручай (балет)

«Руча́й» () — балет у трох дзеях/чатырох сцэнах з партытурай, створанай Леа Дэлібам і Людвігам Мінкусам (Мінкус: I дзея і III дзея — 2-я сцэна; Дэліб: II дзея і III дзея — 1-я сцэна), прэм’ера якога адбылася ў Парыжы ў 1866 годзе з харэаграфіяй Артура Сен-Леона. У 1878 годзе ў Вене балет атрымаў назву Наіла, Ручаёвая Німфа ().Robert Ignatius Letellier: Ludwig Minkus and Léo Delibes: La Source — Fantastic Ballet in Three Acts and Four Scenes, by Charles Nuitter and Arthur Saint-Leon (Klavierauszug), Cambridge Scholars Publishing, 2008 (auf Amazon)

 Гісторыя 
Балет быў замоўлены дырэктарам Парыжскай оперы Эмілем Пэрынам.Thomas D. Dunn: Delibes and La Source: Some Manuscripts and Documents, in: Dance Chronicle, Vol. 4, No. 1, 1981, S. 1-13 (online auf [www.jstor.org/stable/1567531 JSTOR]) Ён аддае даніну павагі рамантычнай прыхільнасці да духаў прыроды (напрыклад, «Сільфіда», «Ундзіна» і інш.), а таксама да экзотыкі і арыенталізму (напрыклад, «Карсар» або «Баядэрка»); у аснове казачнага лібрэта ляжыць персідская легенда.

Балерына Адэль Гранцава была першапачаткова выбрана для галоўнай ролі німфы ручая Наілы, але ёй прыйшлося адмовіцца з-за траўмы (пазней яна дасягнула вялікіх поспехаў у гэтай ролі). У прэм’еры балета 12 лістапада 1866 года ў тэатры Ле Пелецье ў ролі Наілы танцавала Гульельміна Сальвіёні, Эжэні Фіёкр у ролі Нурэды і Луі Мерант у ролі Джэміля. Пастаноўка не мела асаблівага поспеху, а Сальвіёні апынулася непадыходзячай для ролі Наілы. Аднак у наступным годзе з Адэль Гранцавай у ролі Наілы балет меў вялікі поспех і заставаўся ў рэпертуары на працягу наступных некалькіх гадоў.

Эжэні Фіёкр была першай танцоўшчыцай, якую неўзабаве намаляваў Эдгар Дэга ў карціне, натхнёнай балетам «Ручай». La Source ou Naïla (Naïla, die Quellenfee) auf Klassika, mit ausführlicher Inhaltsangabe

Паспяховае адраджэнне балета ў 1872 годзе прадэманстравала Рыту Сангалі ў галоўнай ролі, і менавіта для гэтай пастаноўкі былі ўведзены новыя варыяцыі для Наілы на музыку, хутчэй за ўсё, Дэліба (No 12b і 23a ў спісе музычных нумароў на фартэпіяна).

Балет быў вельмі паспяховым і да 1876 года было пастаўлена 73 спектаклі.Laut anderer Quelle 69 Aufführungen. Christian Lacroix — La Source, Ballet de l’Opéra de Paris, Broschüre («Cahier bibliographique») einer Ausstellung vom 16. Juni bis 31 Dezember 2012 der Opéra de Paris (französisch), S. 2 (urspr. aus dem Programmheft der Aufführungen von: La Source, programme de l’Opéra National de Paris, 2011—2012) Ён таксама быў дадзены з нагоды адкрыцця нядаўна пабудаванай оперы Гарнье ў 1875 годзе, і таксама з нагоды дзяржаўнага візіта тагачаснага шаха Персіі.Christian Lacroix — La Source, Ballet de l’Opéra de Paris, Broschüre («Cahier bibliographique») einer Ausstellung vom 16. Juni bis 31 Dezember 2012 der Opéra de Paris (französisch), S. 2 (urspr. aus dem Programmheft der Aufführungen von: La Source, programme de l’Opéra National de Paris, 2011—2012)

У Санкт-Пецярбургу балет упершыню быў паказаны ў 1869 годзе ў харэаграфіі А. Сен-Леона і пад новым загалоўкам «Лілія» (). У 1876 годзе італьянскі балетмайстар Чэзарэ Марцагора паставіў яго ў Мілане. «Ручай» прыехаў у Вену ў 1878 годзе пад назвай «Наіла, ручаёвая німфа» ().

 Музыка 
Незвычайным быў факт, што з самага пачатку былі запланаваны два кампазітары: Людвіг Мінкус, які ўжо працаваў з харэографам А. Сен-Леонам у Расіі, і малады Леа Дэліб, на якога, верагодна, звярнулі ўвагу з-за яго музыкі да оперы «Афрыканка» (1865). Мінкус напісаў музыку для першай і апошняй сцэны «Ручая», а Дэліб паклаў на музыку дзве сярэднія сцэны 2 і 3.

Самым вядомым урыўкам з арыгінальнай партытуры з’яўляецца так званы «Вальс Наілы» Л. Дэліба, які ён праз год (1867) пашырыў у знакаміты па-дэ-флёр для паўторнага выканання балета «Карсар» Адольфа Шарля Адана. Ёсць меркаванне, што «Вальс Наілы» наогул не выкарыстоўваўся ў «Ручаі».Le Corsaire, Artikel auf der Website der Marius Petipa Society Урыўкі з музыкі Л. Дэліба неаднаразова запісваліся рознымі дырыжорамі і аркестрамі ў калектыўныя праграмы. Да гэтага часу (па стане на 2020 год) поўны запіс зрабіў толькі .

 Сюжэт 

 Дзея 1 
Прыгажуня Нурэда накіроўваецца да хана Генджыба, каб пабрацца шлюбам з ім. Па дарозе яна і яе спадарожнік адпачываюць ля ручая ў камяністай пустыні. Калі Нурэда мілуецца кветкай, якая расце ў цяжкадаступным месцы, Джэміль, малады паляўнічы, падымаецца і зрывае кветку для яе. Нурэда ў захапленні і просіць яго назваць у якасці ўзнагароды ўсё, што пажадае. Ён просіць яе прыпадняць вэлюм, каб пабачыць яе твар: у лютасці яна загадвае звязаць яго і пакінуць на волю лёсу. Аднак німфа Наіла ратуе яго; яна закахалася ў яго і абяцае дапамагчы яму заваяваць руку Нурэды.

 Дзея 2 
У вялікіх палацавых садах, дзе двор хана чакае прыбыцця Нурэды, гасцям прапануюць забавы: сола фаварытаў і танец чаркескіх нявольнікаў. Фанфары абвяшчаюць наведвальніка, інкогніта (Джэміль), які прапануе падарункі хану і яго нявесце. Наведвальнік просіць Нурэду выбраць любы з падарункаў, і яна выбірае кветачку з каштоўных камянёў. Джэміль кідае кветку на зямлю, і з гэтага месца на дзіва пачынае біць фантанам ручай, з якога выходзіць Наіла. Яна танчыць, завабліваючы хана. Ён становіцца на калені перад ёй і ўмольвае стаць яго жонкай. Яна згаджаецца пры ўмове, што ён адхіляе Нурэду, якая са злосцю сыходзіць, калі хан вядзе Наілу ўнутр палаца.

 Дзея 3 
Цяпер Джэміль пераследуе Нурэду, але яна ўсё роўна адмаўляецца ад яго; таму ён звяртаецца да Наілы, якая кажа, што калі ён прымусіць Нурэду пакахаць яго, яна сама памрэ. Джэміль згаджаецца, і, як ён сыходзіць з Нурэдай, Наіла знікае назад пад зямлёй, а ручай высыхае.

 Пастаноўкі 
міні|hochkant|Луі Мерант у ролі Джэміля ў балеце Ручай, Парыж (1866)
 12 лістапада 1866 — парыжская Опера, балетмайстар А. Сен-Леон, мастакі Э. Дэплешэн, А. Рубэ, Ж. Лавастр і Ф. Шаперон (дэкарацыі), , Альбер (касцюмы); Наіла — Г. Сальвіёні, Джэміль — Луі Мерант, Нурэда — Э. Фіёкр;Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.
 8 снежня 1902 — Марыінскі тэатр, Пецярбург, балетмайстар А. Капіні (па А. Сен-Леону), мастакі П. Б. Ламбін і К. М. Іваноў, дырыжор Р. Е. Дрыга; Наіла — В. І. Праабражэнская (пазней В. А. Трэфілава, А. Я. Ваганава, Я. А. Смірнова і інш.), Заэль — Ю. М. Сядова, Эфемерыда — Г. П. Паўлава, Нурэда — М. М. Петыпа, Джэміль — М. Г. Легат;
 12 красавіка 1925 — выпускны спектакль Ленінградскага харэаграфічнага вучылішча на сцэне Ленінградскага тэатра оперы і балета, балетмайстар У. І. Панамароў і А. Я. Ваганава, мастакі К. М. Іваноў, дырыжор М. П. Карпаў; Наіла — М. Ц. Сямёнава, Заэль — К. М. Армашэўская, Джэміль — А. І. Пушкін, Нурэда — Старк.
 23 лістапада 1968 — Нью-Ёрк Сіці балет, балетмайстар Джордж Баланчын. Ён паставіў балет для Віялет Вердзі і Джона Прынца.La Source von George Balanchine, auf der Website des New York City Ballet Баланчын выкарыстаў толькі некалькі ўрыўкаў з партытуры Л. Дэліба для балета «Ручай» і дадаў па-дэ-дэ з «Сільвіі» Л. Дэліба (1876), якое ён паставіў у 1950 годзе і пашырыў ў дывертысмент у 1965 годзе.La Source von George Balanchine, auf der Website des The George Balanchine Trust Балет Баланчына да гэтага часу знаходзіцца ў рэпертуары Нью-Ёркскага балета. Працягласць балета ўсяго паўгадзіны, і ён не мае нічога агульнага з арыгіналам А. Сен-Леона.
 2011 — Пасля доўгага перыяду забыцця  распрацаваў новую версію балета «Ручай» для Нацыянальнай оперы Парыжа. Касцюмы былі распрацаваны мадэльерам Крысціянам Лакруа, сцэна з вяроўкамі, якія звісаюць зверху, дабаўлена . Харэаграфія Барта — гэта спалучэнне класічных і новых элементаў; ён скараціў да мінімуму сцэны пантамімы, якія былі распаўсюджаны ў балеце XIX стагоддзя. Ён таксама змяніў (складаны) арыгінальны сюжэт і партытуру: музыка Л. Мінкуса была крыху скарочана, а таксама дададзена музыка Л. Дэліба з такіх твораў, як «Лакмэ» і «Касія» (1893).«… Exit aussi les parties ‘indigestes’ (sic !; Anm. d. Übers.) de la musique de Minkus. (…) ‚J’ai fait rentrer des morceaux de Delibes‘, détaille Jean-Guillaume Bart. ‚Un peu de Lakmé pour une déclaration d’amour, un chœur de femmes pour la danse des nymphes. En outre, à l'époque de la création, les garçons ne dansaient pas. Pour leur scène d’ensemble, j’ai ajouté le trepak de Kassia. (…)» Ariane Bavelier: La Source rejaillit au palais Garnier, in: Le Figaro, 20. Oktober 2011, online  зрабіў новую аркестроўку.«… Le tout a été réorchestré par Marc Olivier Dupin.» Ariane Bavelier: La Source rejaillit au palais Garnier, in: Le Figaro, 20. Oktober 2011, online Існуе фільм гэтай версіі з  (Наіла),  (Джэміль) і  (Нурэда).La Source: Paris Opera Ballet, Kurzinfo zur Version von Jean‐Guillaume Bart für das Ballett der Opéra national de Paris von 2011La Source auf Medici TV , Link zum Ballett-Film der Version von Jean‐Guillaume Bart für die Opéra national de Paris von 2011, mit Ludmila Pagliero (Naïla), Karl Paquette (Djémil), Isabelle Ciaravola (Nouredda) u. a.

 Літаратура 
 Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.

Катэгорыя:Балеты паводле алфавіта
Катэгорыя:Балеты Леа Дэліба