Міжнароднае ваенна-тэхнічнае супрацоўніцтва Беларусі

Міжнароднае ваенна-тэхнічнае супрацоўніцтва Беларусі — складовая частка ваеннага супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь з іншымі дзяржавамі, якая мае на ўвазе гандаль прадукцыяй ваеннага прызначэння, а таксама яе распрацоўку і вытворчасцьМіжнароднае ваеннае супрацоўніцтва на афіцыйным сайце Мінабароны РБ . 
 Гісторыя 
У развіцці ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь з замежнымі краінамі дырэктар ТАА «БСЗТ—Новыя тэхналогіі» Алег Сільвановіч вылучыў тры этапы, якія характарызуюцца розным змястоўным напаўненнем і прыярытэтнымі напрамкамі, што выкарыстоўваліся для рэалізацыі адпаведных мерапрыемстваў арганізацыйна-кіраўнічымі формаміСильванович О. В. Международное военно-техническое сотрудничество Беларуси: современное состояние и перспективы  // Журнал международного права и международных отношений : журнал. — Международное общественное объединение по научно-исследовательским и информационно-образовательным программам "Развитие", 2019. — № № 1-2..: 
 Этап станаўлення (1991—2003);
 Этап упарадкавання і стабілізацыі (2003—2018);
 Этап інавацыйнага прарыву (з 2018 па цяперашні час).
 Станаўленне 
1990-я гады адрозніваліся беспрэцэдэнтнай інтэнсіўнасцю, насычанасцю знешнепалітычных кантактаў, двух- і шматбаковымі сустрэчамі і пагадненнямі кіраўніцтва новых незалежных дзяржаўБабаджанов, А. Я. Военно-политическое сотрудничество постсоветских государств. Проблема сочетаемости национальных подходов / А. Я. Бабаджанов. — М.: Аспект Пресс, 2014. — 256 с.Бельянинов, А. Ю. Военно-техническое сотрудничество России с иностранными государствами: настоящее и будущее / А. И. Бельянинов. — М.: Граница, 2003. — 236 c.Хоменко, Н. А. Российский экспорт вооружений: проблемы и перспективы / Н. А. Хоменко. — М.: РНФ, 1996. — 67 с.Шишков, Ю. В. Интеграционные процессы на пороге XXI века: почему не интегрируются страны СНГ / Ю. В. Шишков. — М.: НП III тысячелетие, 2001. — 478 c.. Палажэнне былых савецкіх рэспублік характарызавалася адсутнасцю ўпаўнаважаных структур на дзяржаўным і міждзяржаўным узроўнях, стратай гаспадарчых сувязяў, абмежаванасцю свабодных рэсурсаў і сістэмным сацыяльна-эканамічным крызісам. Усе гэтыя фактары значна перашкаджалі рэалізацыі якіх-небудзь праектаў у ваенна-тэхнічнай сферы.

Для Беларусі сітуацыя ўскладнялася наяўнасцю ў краіне каля 120 прадпрыемстваў і арганізацый савецкага ВПК пры практычна поўнай адсутнасці вытворчасці ваеннай прадукцыі канчатковага прызначэнняЗверев, Ю. «Полонезы», беспилотники и роботы: секрет успеха белорусского ВПК / Ю. Зверев [Электронный ресурс] // Евразия. Эксперт. — 16.10.2017. — Режим доступа: http://www.eurasia.expert/polonezy-bespilotniki-i-roboty-sekret-uspekha-belorusskogo-vpk/ — Дата доступа: 01.02.2019.. Існая ў БССР ваенная радыёэлектроніка, оптыка і оптаэлектроніка былі запатрабаваны на іншых абаронных прадпрыемствах Савецкага Саюза, але з яго распадам Беларусь страціла рынкі збыту, што пагражала існаванню ВПК.

Урад краіны засяродзіўся на мерапрыемствах па ўтылізацыі частцы залішняга ўзбраення і лакальных пастаўках з пакінутых запасаў невялікіх партый ваеннай тэхнікі ў КНДР, Балгарыю, Венгрыю, Перу і Афрыку.

Аднак нягледзячы на складанасці пераходнага перыяду, этап станаўлення міжнароднага ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва Рэспубліка Беларусь прайшла з меншымі стратамі і больш значнымі дасягненнямі, чым большасць дзяржаў СНД, захаваўшы касцяк ВПК і ўсе створаныя перш канструктарскія бюро і навукова-даследчыя інстытуты.

 Упарадкаванне і стабілізацыя 
Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 30 снежня 2003 г. № 599 кантралюючыя і каардынуючыя функцыі ў дзейнасці ўсіх арганізацый ВПК краіны перададзены Дзяржаўнаму ваенна-прамысловаму камітэту, што дазволіла павялічыць эфектыўнасць і выніковасць работы ў ваенна-тэхнічнай сферы, надаўшы ёй належную сістэмнасць, упарадкаванасць і планавы характарО создании Государственного военно-промышленного комитета Республики Беларусь: Указ Президента Респ. Беларусь от 30 дек. 2003 г. № 599 [Электронный ресурс] // КонсультантПлюс: Беларусь / ООО «ЮрСпектр», Нац. центр правовой информ. Респ. Беларусь. — Минск, 2019..

Пачалася мадэрнізацыя раней распрацаваных узораў і даўно наяўных у распараджэнні Беларусі ўзбраенняў, стварэнне ўласных сродкаў і сістэм агнявога паражэння, ваеннай радыёэлектронікі, оптыкі, оптаэлектронікі, праграмных комплексаў для ваенных інфармацыйных сістэм і сістэм кіравання зброяй, паспяхова прадстаўленых на мностве спецыялізаваных міжнародных выстаў і салонаў з падпісаннем кантрактаў на пастаўку гэтых распрацовак за мяжу.

Былі замацаваны, развіты і прымножаны дасягненні беларускага ВПК савецкага перыяду, сітуацыя ў профільнай галіне стабілізавалася, што дазволіла адначасова прыцягнуць перспектыўныя навуковыя і кіраўніцкія кадры, актывізаваць распрацоўку і ўкараненне інавацыйных тэхналогій на прадпрыемствах, у навукова-даследчых інстытутах і канструктарскіх бюро, пачаць экспарт адукацыйных і навуковых паслуг, а таксама істотна ўмацаваць і дыверсіфікаваць па рэгіёнах і напрамках эканамічны складнік міжнароднага ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва краіны ў выглядзе канкрэтных кантрактаў з новымі заказчыкамі, такімі як Кітай, Інданезія, Венесуэла, Азербайджан і КазахстанВерхов, С. Стратегическое партнерство Беларуси и Казахстана / С. Верхов // ВПК. Беларусь. — 2013. — № 4. — С. 88—95.Головченко, Р. Интеграция, кооперация, модернизация: особенности военно-технического сотрудничества Республики Беларусь с иностранными государствами / Р. Головченко // ВПК. Беларусь. — 2011. — № 2. — С. 2—9.Леонович, А. Н. Направления развития военно-технического сотрудничества (ВТС) Республики Беларусь / А. Н. Леонович // Проблемы теории и практики формирования белорусской экономической модели (к 120-летию со дня рождения В. В. Куйбышева): сб. материалов Междунар. науч.-практ. конф., Минск, 30 мая 2008 г. — Минск, 2008. — С. 581—582.Леонович, А. Н. Рост экспорта вооружения и военной техники в начале XXI века / А. Н. Леонович // Экономика Республики Беларусь в интеграционных процессах: тенденции, проблемы и перспективы: сб. материалов Междунар. науч.-практ. конф., Минск, 19—20 апр. 2012 г. — Минск, 2012. — С. 266—269.Леонов, С. И. Военно-техническое сотрудничество Республики Беларусь с Российской Федерацией / С. И. Леонов // Актуальные проблемы социально-гуманитарного знания в контексте обеспечения национальной безопасности: материалы V Междунар. науч.-практ. конф., Минск, 13—14 апр. 2017 г. В 4 ч. Ч. 2. — Минск: Воен. акад. Респ. Беларусь. — С. 136—139.Михайлевский, Е. Перспективное сотрудничество: Венесуэла — окно в Латинскую Америку для белорусского ВПК / Е. Михайлевский // ВПК. Беларусь. — 2012. — № 3. — С. 56—65.Михайлов, В. Китай и Беларусь уважают историю, дорожат миром и обращают взгляд в будущее: успех всестороннего стратегического партнерства Минска и Пекина / В. Михайлов // Там же. — 2015. — № 2. — С. 6—15.Чичилов, С. Беларусь и Туркменистан — стратегические партнеры в Центральной Азии / С. Чичилов, В. Михайлов // ВПК. Беларусь. — 2015. — № 1. — С. 88—95.Шишков, Ю. В. Интеграционные процессы на пороге XXI века: почему не интегрируются страны СНГ / Ю. В. Шишков. — М.: НП III тысячелетие, 2001. — 478 c.Шкадаревич, А. П. Геополитика сквозь призму оптики: Беларусь продолжает завоевывать рынок сложной и наукоемкой оптико-электронной техники / А. П. Шкадаревич // ВПК. Беларусь. — 2013. — № 3. — С. 50—55..

 Інавацыйны прарыў  
У лістападзе 2018 года прэзідэнт краіны А. Р. Лукашэнка на сустрэчы з кіраўніком Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Р. А. Галоўчанка станоўча ацаніў вынікі папярэдняга перыяду працы, але і паставіў новыя задачыДоклад Председателя Государственного военно-промышленного комитета Романа Головченко [Электронный ресурс] // Официальный Интернет-портал Президента Республики Беларусь. — 12.11.2018. — Режим доступа: . — Дата доступа: 12.11.2018.. Дасягненне пазначаных кіраўніком дзяржавы арыенціраў уключала аператыўнае ўкаранення перспектыўных распрацовак навуковых школ і інстытутаў, максімальнай мабілізацыі кадравых, арганізацыйна-кіраўніцкіх, інфраструктурных рэсурсаў у мэтах прыцягнення дадатковых інвестыцыйных патокаў і актывізацыі ваенна-тэхнічнага ўзаемадзеяння на ўсіх узроўнях і ў розных фарматах. Асаблівасцю ж сітуацыі пасля 2018 года ў плане ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва з’яўляецца канчатковы пераход ад рэалізацыі запасаў узбраенняў савецкай эпохі да выпуску і пастаўкі заказчыкам якасна новай прадукцыі, які апынуўся магчымым пасля пачатку распрацоўкі замест разрозненых сродкаў ужо паўнавартасных сістэм узбраення.

Выпуск некаторых відаў новай ваеннай прадукцыі некалькі стрымліваецца абмежаванасцю свабодных фінансавых рэсурсаў і шэрагам тэхнічных праблем. Як адзначыў А. В. Сільвановіч, пры гэтым больш інтэнсіўнае дыпламатычнае забеспячэнне развіцця ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь з замежнымі дзяржавамі (у тым ліку за кошт больш актыўнай ролі ў працэсе на ўсіх стадыях дыпламатычных прадстаўніцтваў беларускай дзяржавы, пашырэння з іх дапамогай прысутнасці беларускіх вытворцаў і навукова-даследчых арганізацый у сусветнай інфармацыйнай прасторы, ініцыявання і прасоўвання сумесных праектаў у названай сферы і інш.) дазволіць надаць дадатковы імпульс адпаведным мерапрыемствам, умацаваўшы стабільнасць і прадказальнасць міжнародных адносін, бяспеку ў Еўропе і іншых рэгіёнах.

 Гандаль узбраеннямі 

 Імпарт 
Расійская Федэрацыя з’яўляецца асноўным пастаўшчыком зброі і ваеннай тэхнікі для беларускай арміі. Сярод паставак, напрыклад, знішчальнікі Су-30СМ, навучальныя самалёты Як-130, верталёты Мі-8МТВ-5, сістэмы СПА «Тор» і «Праціўнік-ГЕ», танкі Т-72Б3, бронетранспарцёры БТР-80А, снайперскія вінтоўкі МЦ-116М і многія іншыя віды ўзбраення, распрацаваныя ў СССР і сучаснай Расіі. Пастаўкі ўзбраенняў вядуцца на падставе дагавора «Аб узаемных пастаўках прадукцыі ваеннага, падвойнага і грамадзянскага прызначэння ва ўмовах пагрозы агрэсіі або вайны», падпісаным у снежні 2009. Другім па значнасці імпарцёрам стаў Кітай, які прадаставіў бронеаўтамабілі Dajiang CS/VN3 і Dongfeng Mengshi EQ2050F.

940 расійскіх прадпрыемстваў у рамках вытворчай кааперацыі пастаўляюць 67 прадпрыемствам ВПК Беларусі каля 4000 найменняў прадукцыіЮрий Зверев. Военно-техническое сотрудничество России и Беларуси: перспективы и риски // Евразия Эксперт, 1 ноября 2017.

Па даных ваеннага аналітыка Аляксандра Алесіна, на 2017 год больш за 98% узбраенні ў беларускай арміі — савецкага і расійскага паходжання, і аўтарскі нагляд за яе эксплуатацыяй ажыццяўляюць расійскія распрацоўшчыкі — правапераемнікі савецкіх. І хоць практычна ўвесь бягучы рамонт, сэрвіс і многія віды мадэрнізацыі для УС Беларусі і для трэціх краін выконваюць мясцовыя прадпрыемствы, яны павінны атрымліваць дазволы распрацоўшчыкаў з РасііСотрудничество Беларуси и России в сфере ВПК: партнеры или конкуренты?.

У верасні 2021 года Мінск пагадзіўся з Масквой пералік расійскага ўзбраення, якое Беларусь закупіць у Расіі да 2025 года, больш чым на $1 млрд. Па словах беларускага прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі, гаворка вялася пра дзясяткі самалётаў і верталётаў, ЗРК «Тор-М2», а таксама пра пастаўкі сістэм СПА С-400На $1 млрд: какое оружие Белоруссия намерена закупить у России.

 Экспарт 

У рэгістры ААН па звычайных узбраеннях Беларусь фігуруе яшчэ з 1990-х гадоў. Ад СССР краіна атрымала велізарны запас узбраенняў, які цяпер яна была не ў сілах утрымліваць. У той жа час рэспубліка востра мела патрэбу ў фінансах, што планавалася часткова вырашыць распродажам ваеннай маёмасці. Найбольш прадуктыўным з пункту гледжання велічыні атрыманай выручкі для беларускіх прадаўцоў зброі быў перыяд з 1992-га па 2001 год, якія не адсочваліся статыстыкай ААН. Па падліках даследчай службы Кангрэса ЗША, толькі за 1998—2001 гг. Рэспубліка Беларусь прадала зброі на 1 млрд. долараў і заняла тады па гэтым паказчыку 11-е месца ў свецеТорговля оружием и будущее Белоруссии. 

У 2016 годзе экспарт прадукцыі ваеннага прызначэння ажыццяўляўся ў 60 краін, у 2017 — у 69 краін, а ў 2018 годзе — у 76 краін свету, што складае 110% у адносінах да 2017 года. Тады пастаўкі склалі прыкладна адзін мільярд долараўБеларусь в 2018 году продала оружия более чем на миллиард долларов // Sputnik, 7 февраля 2019. Паводле звестак Стакгольмскага інстытута даследаванняў праблем міру (SIPRI), за 2016—2020 гады краіна заняла 19 месца ў спісе сусветных экспарцёраў зброі з аб’ёмам паставак 0,3% ад сусветнага. У параўнанні з узроўнем 2011—2015 гадоў, калі Беларусь займала 18-ю пазіцыю ў шведскім рэйтынгу, ён знізіўся на 34%SIPRI: Беларусь на 19 месте по продажам оружия в мире  // Thinktanks.by, 16 марта 2021.. Аснову экспарту склалі сістэмы РЭБ і СПА і камплектуючыя да ваеннай тэхнікіБеларусь вошла в список крупнейших мировых экспортеров оружия  // TUT.BY, 21 февраля 2017Белорусские системы РЭБ {поставленные из ОАЭ} выводят из строя турецкие дроны над Ливией // Aviapro, 27 июня 2020Посадить американский беспилотник Ирану помогли белорусские технологии?  (15 декабря 2011). 

Паводле даных Дзяржваенпрамкама, аб’ём экспарту тавараў і паслуг ваенна-прамысловага комплексу ў 2010-х значна вырас у параўнанні з папярэднім перыядам: з 2004 па 2018 гады паказчыкі знешніх продажаў павялічыліся ў 7 разоў (з 143,8 млн. долараў ЗША да 1 млрд. 49 млн.). На той момант больш за 70% прадукцыі беларускай абаронкі сыходзіла на знешні рынакСОТРУДНИЧЕСТВО .

Галоўным пакупніком стала Расія. У 2018 годзе тавараабарот Мінска і Масквы ў ваеннай сферы склаў 600 мільёнаў долараў, а экспарт з краіны перавысіў расійскі імпартБелорусский экспорт вооружений растет: главный покупатель — Россия  (14 марта 2019). Буйныя партыі ажыццяўляліся ў Азербайджан, Судан, М’янму, Анголу, Нігерыю і В’етнамБеларусь вошла в топ-20 мировых экспортеров оружия // Комсомольская правда, 1 февраля 2018Торговля оружием и будущее Беларуси (5 марта 2011). Сярод ключавых пакупнікоў ёсць таксама Казахстан, Кітай, Лаос, Інданезія, Бангладэш, Індыя, ААЭ і УгандаОружие не берут. Из-за чего Лукашенко согласился на интеграцию с Россией . Такія краіны як Сербія, Балгарыя і Славакія рэгулярна закупляюць беларускія боепрыпасы. 

 Кааперацыі  
У пачатку 2000-х беларускі 140-ы рамонтны завод разам са славацкімі прадпрыемствамі «Метапол» і «ZTS Dubnica» распрацаваў мадыфікацыі БТР-70 і БМП-1 — Кобра-К і Кобра-СКобра-К и Кобра -С - 140 Ремонтный завод .

Пазней украінскім канструктарскім бюро «Луч» сумесна з УП «Тэтраэдр» быў створаны ЗРК Т38 «Стылет»Зенитный ракетный комплекс Т38 "Стилет", з ААТ «Пеленг» — СТРК «Шэршань» (таксама ўдзельнічала беларускае ЗАТ «SRP»)Противотанковый ракетный комплекс (ПТРК) "Шершень" і «Скіф»Украина рассчитывает на увеличение экспортных поставок ПТРК «Скиф» // ЦАМТО от 15 декабря 2010.

Дзякуючы кітайскай падтрымцы Беларусь пачала асвойваць поўны цыкл вытворчасці рэактыўных сістэм залпавага агню, у прыватнасці, пры садзейнічанні Кітая распрацоўваўся комплекс «Паланэз». Першапачатковы аб’ём лакалізацыі вытворчасці складаў каля 30 адсоткаў. Выкарыстоўваная комплексам ракета A200 і значная частка электронікі-кітайскага паходжання. Беларускае паходжання ў комплексе толькі шасіКредиты, оружие, Шелковый путь..

У той жа час, згодна з вайсковым падзелам партала Sohu, Рэспубліка Беларусь спрыяла развіццю ў КНР айчынных шасі для рухомых грунтавых ракетных комплексаў (РГРК), напрыклад, розных мадыфікацый кітайскіх комплексаў «Дунфэн». Завод па вытворчасці шасі, прыдатных для кітайскага боку, знаходзіўся ў Беларусі, якая атрымала ў спадчыну ад СССР разам з тым тэхналогіі стварэння мабільных пускавых установак. Прычым такіх тэхналогій пэўны час не было нават у Расіі, што падштурхнула Пекін выкарыстоўваць беларускія платформы. Кітай імпартаваў неабходныя тэхналогіі, тым самым лёгка вырашыўшы свае праблемы ў сферы РГРКSohu: С Технологиями ПГРК Китаю Помогла Беларусь .

Расійскі ВПК супрацоўнічае са 120-ю беларускімі заводамі і канструктарскімі бюро па 1600 відах ваенна-тэхнічнай прадукцыі. Супрацоўніцтва менавіта ў ваеннай сферы лічыцца найбольш паспяховым напрамкам узаемадзеяння дзвюх краін. Адным з паспяховых прыкладаў кааперацыі з’яўляецца мадыфікаваная версія ЗРК «Бук» — «Бук-М2» на базе колавага шасі Мінскага завода колавых цягачоў. Раней гэтыя ж шасі выкарыстоўваліся пры мадэрнізацыі расійскіх ЗРК «Тор»<ref name="впкрфрб">Володькин А. А. Вооруженные силы Беларуси: внутреннее развитие и международное взаимодействие // Белорусский ежегодник : журнал. — Сайт экспертного сообщества Беларуси «Наше мнение», 2011.</ref>.

 Рамонтныя паслугі 
За 2008—2021 гады замежная вайсковая тэхніка праходзіла рамонт і мадэрнізацыю на чатырох беларускіх прадпрыемствах: 140-ы рамонтны завод (Барысаў), 558-ы авіяцыйны рамонтны завод (Баранавічы), «ОКБ ТСП» і «Тэтраэдр» (абодва Мінск).
ПерыядКраінаТэхнікаКолькасцьПрадпрыемства2008—2011Беларусь продала Азербайджану «оружие победы»  С-125M «Печора» і 9K33M3 «Асa-AKM»9 шт. «Печора» і невядомая колькасць «Аса-АКМ»«Тэтраэдр» 2009В какие страны Беларусь поставляет оружие?.Т-551 шт.140-ы РЗ2013Бук-МБневядома«ОКБ ТСП»2014Беларусь отремонтировала истребители для воюющего Ирака Су-30К6 шт.558-ы АРЗ2017Т-722 шт.140-ы РЗмай 2019Су-30К12 шт.558-ы АРЗ2018Ремонт и модернизация штурмовиков Су-25 ДРК в БарановичахСу-25невядома558-ы АРЗкастрычнік 2019Бангладеш отправила собственные МиГ-29 на ремонт в БеларусьСу-27УБКМіГ-291 шт.1 шт.558-ы АРЗкастрычнік 2019—лета 2020В Беларусь для проведения ремонта доставлены 8 штурмовиков Су-25 ВВС БолгарииСу-258 шт.558-ы АРЗ2019—2021МіГ-294 шт.558-ы АРЗ

 Заўвагі 

 Крыніцы 

 Літаратура 
 Сильванович О. В. Международное военно-техническое сотрудничество Беларуси: современное состояние и перспективы  // Журнал международного права и международных отношений : журнал. — Международное общественное объединение по научно-исследовательским и информационно-образовательным программам "Развитие", 2019. — № № 1-2.
 Головченко, Р. Интеграция, кооперация, модернизация: особенности военно-технического сотрудничества Республики Беларусь с иностранными государствами / Р. Головченко // ВПК. Беларусь. — 2011. — № 2. — С. 2—9.
 Леонович, А. Н. Направления развития военно-технического сотрудничества (ВТС) Республики Беларусь / А. Н. Леонович // Проблемы теории и практики формирования белорусской экономической модели (к 120-летию со дня рождения В. В. Куйбышева): сб. материалов Междунар. науч.-практ. конф., Минск, 30 мая 2008 г. — Минск, 2008. — С. 581—582.
 Шкадаревич, А. П.'' Геополитика сквозь призму оптики: Беларусь продолжает завоевывать рынок сложной и наукоемкой оптико-электронной техники / А. П. Шкадаревич // ВПК. Беларусь. — 2013. — № 3. — С. 50—55.

 Спасылкі 
 Афіцыйны сайт Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь 
 Доклад Председателя Государственного военно-промышленного комитета Романа Головченко // Официальный Интернет-портал Президента Республики Беларусь. — 12.11.2018.

Катэгорыя:Міжнароднае ваеннае супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь