Пратэсты ў падтрымку Аляксея Навальнага (2021)

Пратэсты ў падтрымку расійскага апазіцыйнага лідара Аляксея НавальнагаТаксама вядомыя пад эпітэтамі «Студзеньскія пратэсты», «Мітынгі супраць Пуціна», «Мітынгі за вызваленне Навальнага», «Маршы свабоднай Расіі» і інш. пачаліся ў студзені 2021 года пасля яго затрымання і размяшчэння ў інтэрнэце дакументальнага фільма-расследавання Фонду барацьбы з карупцыяй «Палац для Пуціна. Гісторыя найбуйнейшага хабару» з абвінавачваннямі ў карупцыі ў адрас расійскага прэзідэнта Уладзіміра Пуціна.

23 студзеня пратэстныя акцыі прайшлі ў 198 гарадах Расіі і 95 гарадах за мяжой. Самая масавая акцыя адбылася ў Маскве. У ёй, па розных падліках, прынялі ўдзел да 50 тыс. чалавек. Другая хваля пратэстаў прайшла 31 студзеня — 121 акцыя ў Расіі і 65 за мяжой«Спичка в сухой траве». Почему протестуют российские регионы и что будет дальше. Русская служба Би-би-си, 1.02.2021. 2 лютага былі праведзены акцыі пратэсту перад будынкам Маскоўскага гарадскога суда, дзе праходзіла пасяджэнне па справе Аляксея Навальнага, падчас якога ўмоўнае пакаранне па справе «Іў Рашэ» было заменена на рэальны тэрмін. Пасля заканчэння судовага паседжання стыхійныя масавыя акцыі мелі месца ў Маскве, Санкт-Пецярбургу і ў многіх іншых гарадах Расіі.

У ходзе пратэстаў было затрымана некалькі тысяч чалавек і заведзена некалькі крымінальных спраў супраць удзельнікаў акцый. Колькасць затрыманых стала рэкордным за апошнія гадыПравозащитники сообщили о рекордном числе задержанных на акциях в России. РБК, 31.01.2021. Па дадзеных «АУС-Інфа», колькасць затрыманых 23 студзеня склала 4 тыс., а 31 студзеня — 5,7 тыс.

4 лютага кіраўнік штабоў Навальнага Леанід Волкаў заявіў аб спыненні мітынгаў зімой у сувязі з арыштамі арганізатараў і аднаўленні іх вясной і летам. Аднак ўжо 9 лютага ФБК заявіў аб намерах працягнуць барацьбу з уладамі метадам флэшмобаў, першы з якіх быў запланаваны на 14 лютага.

Увечары 14 лютага па закліку Волкава прайшоў флэшмоб «Каханне мацней страху». Акрамя таго, нешматлікія акцыі салідарнасці былі арганізаваны  ўдзень у Маскве і Санкт-Пецярбургу.

 Перадумовы 

Са жніўня 2020 года Аляксей Навальны знаходзіўся ў Германіі, дзе праходзіў лячэнне ад наступстваў атручвання. 14 снежня 2020 года выйшла сумеснае расследаванне The Insider, Bellingcat і CNN, у якім сцвярджалася, што замах на Навальнага здзейсніла аператыўная група, якая дзейнічала пад прыкрыццём Інстытута крыміналістыкі ФСБ. Па сцвярджэнні самога Навальнага, дзеянні групы (уключаючы атручванне) курыраваў расійскі прэзідэнт Уладзімір Пуцін«Нет ни малейших сомнений, что Путин управляет этой ситуацией». Навальный — о покушении на него // Meduza.

17 студзеня 2021 года Навальны вярнуўся ў Расію і быў адразу ж затрыманы па абвінавачванні ў парушэнні выпрабавальнага тэрміну па справе «Іў Рашэ». 18 студзеня адбылося выязное пасяджэнне суда, паводле рашэння якога Навальны быў арыштаваны на 30 дзён. У той жа дзень ён выпусціў відэазварот, у якім заклікаў сваіх прыхільнікаў выйсці на пратэсты 23 студзеняНавальный призвал сторонников выходить на улицу. Его штабы готовят митинги 23 января // Meduza.

На наступны дзень, 19 студзеня, Фонд барацьбы з карупцыяй апублікаваў дакументальны фільм-расследаванне «Палац для Пуціна. Гісторыя найбуйнейшага хабару», які распавядае пра рэзідэнцыі на мысе Ідакапас, якую ў фільме называюць «Палацам Пуціна». Па сцвярджэнні аўтараў фільма, рэзідэнцыю пабудавалі за кошт складанай карупцыйнай сістэмы, а фактычна яна кантралюецца Уладзімірам Пуціным праз давераных асоб. У фільме сапраўды гэтак жа прысутнічаў заклік Аляксея Навальнага да арганізацыі пратэстных акцый пачынаючы з 23 студзеня: выйсці на цэнтральныя вуліцы расійскіх гарадоў і патрабаваць яго вызвалення.

 Перад пратэстамі 
21 студзеня 2021 года ўлады затрымалі некалькі супрацоўнікаў Фонду барацьбы з карупцыяй, а да іншых дадому прыходзілі паліцэйскіяКак власти РФ пытаются не допустить акций в поддержку Навального // Deutsche Welle.

Генеральная пракуратура запатрабавала, каб Раскамнагляд заблакаваў сайты з заклікамі да ўдзелу ў мітынгу 23 студзеня 2021 года. Раскамнагляд заявіў, што за прыцягненне непаўналетніх на мітынгі могуць быць накладзеныя штрафы на сацыяльныя сеткі.

Кіраўніцтва некалькіх расійскіх ВНУ заявіла, што за ўдзел у несанкцыянаваных пратэстах студэнты могуць быць адлічаны або ўнесены ў «чорны спіс дзяржустаноў».

22 студзеня былі арыштаваныя прэс-сакратар Навальнага Кіра Ярмыш, супрацоўнік аддзела расследаванняў ФБК Георгій Албураў, юрыст ФБК Уладлен Лось. Любоў Собаль была аштрафаваная на 250 тыс. рублёў. Некалькі дзясяткаў чалавек былі затрыманыя і частка з іх арыштаваныя па ўсёй Расіі.

Сетка VK заблакавала па патрабаванні Генпракуратуры старонкі сустрэч, якія тычацца мітынгаў, запланаваных на 23 студзеня. Паводле паведамлення Раскамнагляда, на падставе патрабаванні Генеральнай пракуратуры TikTok, VK, YouTube і Instagram выдалілі ад 17 % да 50 % «інфармацыі, якія ўцягваюць непаўналетніх у небяспечныя для іх жыцця і здароўя супрацьпраўныя дзеянні».

Следчы камітэт пачаў крымінальную справу аб прыцягненні непаўналетніх да ўдзелу ў няўзгодненых акцыях, тлумачачы свядомую небяспека іх жыцця ў выпадку наведвання гэтых акцый каранавірусам. Міністэрства асветы заклікала бацькоў засцерагчы дзяцей ад удзелу ў акцыях 23 студзеня. Масавыя рассыланні аб наступствах мітынгаў атрымалі ў шэрагу гарадоў студэнты, бацькі школьнікаў і дашкольнікаў.

Прэс-сакратар прэзідэнта Пуціна Дзмітрый Пяскоў заявіў, што Крэмль лічыць недапушчальнай арганізацыю такіх мерапрыемстваў і «правакаванне ўдзелу ў гэтых акцыях маладых людзей». Мэр Масквы Сяргей Сабянін заклікаў масквічоў не выходзіць на акцыю 23 студзеня з-за распаўсюджвання каранавіруса.

Праз настаўнікаў да вучняў і іх бацькам было перададзена патрабаванне аб недапушчальнасці ўдзелу ў мітынгах непаўналетніх, у суботу навучальныя ўстановы вырашылі праводзіць заняткі нават нягледзячы на ўведзеныя рэжымы аддаленага навучання.

Перад мітынгамі ў інтэрнэт-блогераў з’явілася серыя паведамленняў падобнага ўтрымання з крытыкай Навального і мітынгаў.

Amnesty International накіравала пасланне кіраўніку МУС Расіі Уладзіміру Калакольцева, начальніку ГУ МУС па Маскве Алегу Баранаву, дырэктару Расгвардыі Віктару Золатава і начальніку ГУ Росгвардии па Маскве Міхаілу Вераб’ёву, у якім заклікала не перашкаджаць правядзенню мірных акцый 23 студзеня адмовіцца ад неабгрунтаванага прымянення спецсродкаў супраць дэманстрантаў і не перашкаджаць журналістам асвятляць тое, што адбываецца.

 Апавяшчэнне уладаў 
Пратэсты 23 студзеня 2021 года не былі ўзгодненыя з мясцовымі ўладаміВсе об акциях 23 января. Как к ним готовятся власти и оппозиция, чего опасаться участникам — и что там с масочным режимом // Meduza.

Згодна з федэральнай закона «Аб сходах, мітынгах, дэманстрацыях, шэсцях і пікетаваньня» перад правядзеннем масавых акцый належыць паведаміць мясцовыя ўлады (што нефармальна называецца «узгадненнем»). У дадзеным выпадку выканаць дадзенае патрабаванне было фізічна немагчыма, паколькі апавяшчэнне патрабуецца вырабляць не пазней за 10 дзён да пачатку акцый. Арганізатары большасці праводзяцца акцый не падавалі заяўку на ўзгадненне пратэстаў 23 студзеня. Акрамя таго, маскоўскія ўлады загадзя паведамілі, што не ўзгодняць правядзенне масавых акцый, са спасылкай на абмежаванне на правядзенне публічных мерапрыемстваў да заканчэння эпідэмііМосковские власти не разрешат акции в поддержку Навального. Его сторонники намерены выходить без согласования // Открытые медиа. Кіраўнік маскоўскага штаба Навальнага Алег Сцяпанаў сказаў, што не будзе падаваць заяўку, паколькі «лёс [заяўкі на мітынг] вядомая загадзя».

Для правядзення невялікіх пікетаў па законе патрабуецца паведаміць улады за 3 дні. У тых выпадках, дзе арганізатары гэта зрабілі (напрыклад, у Іркуцку), мясцовыя ўлады адмовілі ў правядзенні акцый са спасылкай на пандэмію COVID-19.

Улады Ейскага раёна спачатку ўзгаднілі правядзенне пікету 31 студзеня, але затым адмовілі, спасылаючыся на эпідэміялагічную абстаноўкуВласти Ейска согласовали митинг в поддержку Навального, но затем передумали. 28.01.2021.

 Пратэсты 23 студзеня 2021 года 

 Лік пратэстуючых і затрыманых 
Па падліках «МБХ медыя», агульная колькасць пратэстуючых ў Расіі склала як мінімум 110 тыс. чалавек, верагодна больш 160 тыс. чалавек. Згодна з заявай кіраўнік сеткі штабоў Навальнага Леаніда Волкава, агульная колькасць пратэстуючых склала 250—300 тыс. чалавек.

Найбольш буйныя акцыі пратэсту прайшлі ў Маскве, Санкт-Пецярбургу і Екацярынбургу. Паводле ацэнак выданні Reuters у Маскве удзельнічала 40 тыс. пратэстуючых. Па заяве Івана Жданава, дырэктара ФБК, на пратэсты ў Маскве выйшлі 50 тыс. Чалавек, па заяве Міністэрства ўнутраных спраў — 4 тыс. чалавек. У Санкт-Пецярбургу па розных ацэнках пратэставала 10-20 тыс. чалавек.

Дырэктар «Левада-Цэнтра» Леў Гудкоў назваў пратэсты аднымі з самых буйных з часоў «балотных пратэстаў» 2011—2012 гадоў, а таксама найбуйнейшымі несанкцыянаванымі пратэстамі за многія годы.

На акцыях пратэсту адбываліся масавыя затрыманні ўдзельнікаў. Па дадзеных «АУС-Інфа» за ўсё ў сувязі з пратэстамі было затрымана 4033 чалавека, па дадзеных «Медузы» — 3952 чалавека. Па заяве дзіцячага обмудсмена Ганны Кузнецовай, з іх каля 300 — непаўналетнія (70 у Маскве і каля 30 у Санкт-Пецярбургу)Около 300 подростков задержаны на незаконных акциях в России.

Колькасць затрыманых на пратэстах стала найбуйнейшым у гісторыі сучаснай Расіі, да гэтага рэкорд належаў антыкарупцыйным пратэсту 12 чэрвеня 2017 года, калі па Расіі было затрымана 1769 чалавекНа акциях протеста по всей России задержали более трех тысяч человек // Meduza.

У ходзе мітынгаў былі затрыманыя жонка Аляксея Навальнага Юлія Навальнага і яго таварыш Любоў Собаль. Праз некалькі гадзін Юлію Навальнага адпусцілі.

 Склад пратэстуючых на акцыі ў Маскве 
Апытаныя выданнем The Bell сацыёлагі адзначылі, спасылаючыся на апытанне, праведзены на мітынгу ў Маскве, і на ўласныя назіранні, што асноўная група пратэстуючых знаходзілася ва ўзроставым дыяпазоне 30—35 гадоў, доля асоб, маладзейшых за 18 гадоў была менш за 10 %, доля мужчын — 55 % , доля жанчын — 45 %. Сацыёлагі адзначаюць высокую долю «пачаткоўцаў»: каля траціны пратэстуючых выйшлі на пратэсты ўпершыню.

 Ход пратэстаў 
У Маскве АМАП пачаў разгон акцый пратэсту і затрыманні ўдзельнікаў яшчэ да пачатку акцыі. Вечарам невялікі лік пратэстуючых прыйшлі да СІЗА «Матроская цішыня», дзе знаходзіцца Аляксей Навальны, і пачалі скандаваць: «Лёха, выходзь!». Сілавікі сталі іх жорстка затрымліваць і зьбіваць дубінкаміПротестующие собрались у «Матросской тишины». Они кричат: «Лёха, выходи!»  // Znak.com, 23.01.2021.

У некаторых гарадах Расіі былі адключаныя інтэрнэт і мабільная сувязь. Паведамлялася аб праблемах з сувяззю ў такіх гарадах, як Масква, Санкт-Пецярбург, Краснадар, Цюмень, Чэлябінск, Екацерынбург, Воронеж, Растоў-на-Доне, Казань і Саратаў. Карыстальнікі Twitter у Расіі таксама паведамілі пра праблемы з доступам да сеткі.

У Казані 23 студзеня былі зачыненыя станцыі метро «Кремлёвская» і «Плошча Тукая» з-за акцыі пратэстуПервые задержания и закрытые станции метро: в Казани началась акция в поддержку Навального.

У Чэлябінску з-за вялікай колькасці запытаў перасталі працаваць вулічныя камеры ў цэнтры горада.

 Фатаграфіі і відэа 23 студзеня 

 Сутыкненні з паліцыяй і здарэнні 
Па дадзеных «Апалогіі пратэсту», падчас пратэстаў 23 студзеня сілавікі збівалі пратэстуючых у Хабараўску, Краснаярску, Новасібірску, Арэнбурзе, Ульянаўску, Маскве і Санкт-Пецярбургу. Па дадзеных Медіазоны, ад паліцэйскага гвалту пацярпелі дзясяткі чалавек. Па дадзеных ТАСС, у Маскве пасля акцый пратэсту па медыцынскую дапамогу звярнуліся больш за 40 чалавек.

Па паведамленнях выданні Znak.com, у Чыце частка паліцэйскіх адмовілася разганяць мітынг і затрымліваць пратэстоўцаў. Мітынгоўцы крычалі паліцыянтам «Малайцы!».

У Маскве адбываліся сутыкненні паміж паліцыяй і дэманстрантамі. Некаторыя ўдзельнікі акцый кідалі ў паліцыянтаў снежкі. Паліцыя ўжыла супраць пратэстоўцаў дубінкіНа Пушкинской площади в полицейских стали кидать снежки и пластиковые бутылки, Meduza, 23 января 2021.. Паводле звестак СМІ, у паліцэйскіх таксама ляцелі бутэлькі, фальшфейеры і дымавыя шашкі. Мітынгоўцы, выйшлі на падарожную частку, атачылі падарожны чорны аўтамабіль з сінім пробліскавым маячком, кідаючы ў яго снежкі (пазней высветлілася, што гэта быў аўтамабіль ФСБ). Далей, падышоўшы бліжэй, пратэстоўцы пачалі наносіць па аўтамабілі ўдары нагамі, пагнулі крыло, разбілі шкло і нанеслі цялесныя пашкоджанні кіроўцуВодителю машины с номерами АМР травмировали глаз во время акции протестаМитингующие выбили глаз водителю автомобиля ФСБ в центре Москвы. Lenta.ru, 23.01.2021. Усяго па выніках сутыкненняў пацярпелі трое росгвардейцев, Следчы камітэт пачаў чатыры справы аб нападзе на паліцэйскіх у МасквеНа Трубной площади в Москве в ОМОН бросили дымовую шашку и распылили газ.

На мітынгу ў Пецярбургу пацярпеў томскі журналіст Сяргей Колотовкін, пры затрыманні АМАП зламаў яму рукуУдар в живот и драка с ОМОНом. Что известно о резонансных событиях акции Навального // Русская служба Би-би-си, 25.01.2021Сергей Колотовкин: Заглядывать в глаза ОМОНовцу бесполезно.

Таксама ў Пецярбургу на відэа трапіў эпізод, на якім пратэстуючы наносіць удар у твар самотна стаяў супрацоўніку ДІБДР, збіваючы яго з ног. Які напаў на супрацоўніка ДІБДР ў Пецярбургу гэтым жа днём быў затрыманы.

 Інцыдэнт з Маргарытай Юдзіной 
У Пецярбургу на відэа трапіў эпізод, калі супрацоўнік аператыўнага палка ГУ МУС па Санкт-Пецярбургу і Ленінградскай вобласці ударыў 54-гадовую жанчыну, Маргарыту Юдзіну, нагой у жывот у адказ на яе рэпліку, у выніку чаго тая ўпала і ўдарылася галавой. Пацярпелая была шпіталізавана з страсеннем мозгу ў цяжкім стане, паліцыя пачала службовую праверкуПетербурженка, которую пнул силовик, «чувствует себя великолепно», заявили в скорой . Сілавікі адрэагавалі выбачэннем Музыкі Сяргея Барысавіча, начальніка ўпраўлення арганізацыі аховы грамадскага парадку ГУ МУС Санкт-Пецярбурга. Таксама імі было выказана намер звольніць іншага кантрактніка Расгвардыі, які адазваўся аб нанесены ўдар з насмешкай і захапленнем, пракаментаваўшы ўдар словамі «Н**** стаяць у нас на шляху»Росгвардейца уволят после насмешки над ударенной силовиком женщиной. Lenta.Ru, 24.01.2021Депутат Александр Хинштейн проявил нестойкость позиции. Ведомости, 26.01.2021. Пазней які ўдарыў Юдзін сілавік папрасіў прабачэння перад Юдзіну, патлумачыўшы, што ў яго «запацела забрала» і ён не бачыў, што адбываецца. Аднак на відэа інцыдэнту відаць, што забрала каскі паднята«Забрало запотело». Получила ногой в живот, а потом извинения // Север. Реалии, 24.01.2021. Юдзіна спачатку сказала, што прабачыла вінаватага, аднак пазней заявіла, што была ашукана і будзе дамагацца прыцягнення сілавіка да адказнасці. 26 студзеня Юдзіна зноў была шпіталізавана ў сувязі з пагаршэннем стану.

Каменціруючы гэты эпізод, тэлевядучы Уладзімір Салаўёў заявіў, што жанчыну «адштурхваюць нагой, упіраючыся ў жывот», назваў гэты выпадак «добра падрыхтаванай правакацыяй» і заявіў пра неабходнасць «узнагародзіць ўсіх супрацоўнікаў праваахоўных органаў, уключаючы гэтага хлопца ў Піцеры»«Отталкивают ногой, упираясь в живот». Соловьев назвал «подготовленной провокацией» случай с женщиной, которую ударил омоновец. Телеканал «Дождь», 26.01.2021Соловьев счел провокацией ситуацию с избиением петербурженки силовиком. Газета.Ru, 26.01.2021. Пры паказе па тэлеканале «Расія 1» сюжэту «Весткі тыдня» з Дзмітрыем Кісялёвым ад 24.01.2021 з відэа інцыдэнту быў выразаны момант удару. Сам ўдар пры гэтым быў названы «штуршком», а пратэстоўцы былі абвінавачаныя ў тым, што ім патрэбна была «сакральная ахвяра», але «задача не была выкананая»Из сюжета «России 1» о пинке полицейского в Петербурге вырезали момент удара. Телеканал «Дождь», 26.01.2021. Тэлевядучы Аляксандр Мяснікоў таксама апраўдаў сілавіка, заявіўшы, што пацярпелая магла брызнуть балончыкам або «шылам парнуць»Доктор Мясников оправдал силовика, пнувшего женщину в живот на акции в Петербурге . Газета.Ru, 25.01.2021.

25 студзеня дэпутат Дзяржаўнай думы, адзінарос Аляксандр Хінштэйн накіраваў дэпутацкі запыт у Генпракуратуру і Следчы камітэт з патрабаваннем прыцягнуць байца да крымінальнай адказнасці, аднак на наступны дзень, 26 студзеня, адклікаў свой запыт, а таксама заклікаў не звальняць згаданага вышэй кантрактніка, які падтрымаў байца, які здзейсніў гвалт.

Заяву аб узбуджэньні крымінальнай справы падаў таксама праваабаронца Дынар Ідрысаў. 26 лютага стала вядома, што ва ўзбуджэнні крымінальнай справы супраць сілавіка, які ўдарыў Юдзіну, было адмоўленаАнна Титова. Против полицейского, который пнул Маргариту Юдину в живот, не будут возбуждать уголовное дело. The Insider, 26.02.2021Уголовное дело против силовика, который ударил Маргариту Юдину, возбуждать не будут. NEWSru.com, 26.02.2021.

22 сакавіка, праз два месяцы пасля таго як нейкі сілавік прасіў прабачэння перад Юдзіной за нанесеную ім удар, паліцыя заявіла, што асоба сілавіка, нанёсшего ўдар, не ўсталяваная, а прабачэнні перад Юдзіной рушаць услед толькі ў тым выпадку, калі віна сілавіка будзе даказаная па выніках праверкі або рашэннем судаВ МВД не смогли установить личность силовика, пнувшего петербурженку Юдину на акции 23 января. Новая газета, 22.03.2021Б.

 За мяжой 
У Гаазе, Лондане, Берліне, Токіа, Мілане, Мюнхене, Празе, Нью-Ёрку, Лос-Анджэлесе, Барселоне і Мадрыдзе і іншых гарадах таксама прайшлі дэманстрацыі ля расійскіх амбасадаў у знак салідарнасці з пратэстамі ў РасііЗа рубежом прошли акции солидарности с Навальным (ФОТО, ВИДЕО). У Берліне мітынг сабраў не менш за 3 000 чалавек, стаўшы адным з самых масавых палітычных рускамоўных мерапрыемстваў у найноўшай гісторыі горада. У Тэль-Авіве, па словах аднаго з відавочцаў, на мітынг выйшла каля 1000 чалавек. Акцыі на знак салідарнасьці з пратэстамі ў Расіі таксама прайшлі ў Аўстраліі, ЗША, Паўднёвай Карэі.

У Кіеве ля Амбасады РФ сабралася 30 прыхільнікаў Аляксея Навальнага. У Тбілісі акцыя «За свабоду» адбылася ў секцыі інтарэсаў Расіі пры пасольстве Швейцарыі. Пікет у Стамбуле каля консульства Расіі быў разагнаны турэцкімі сілавікаміИзгнание и послание  // Грани.ру, 23.01.2021.

У Хельсінкі з-за абмежаванняў, звязаных з пандэміяй каранавіруса, мітынгі ў падтрымку Навальнага праходзілі невялікімі групамі не больш за 10 чалавек з захаваннем сацыяльнай дыстанцыі (усяго 16 мітынгаў). Такі парадак быў узгоднены з паліцыяй. Акцыі праходзілі каля амбасады РФ і на Сенацкім плошчыВ Хельсинки проходят сразу несколько демонстраций в поддержку Навального // Новости Yle, 23.1.2021.

 Ілжывыя паведамленні аб пратэстах 
Інфармацыя аб ілжывых фактах збіраецца як прадстаўнікамі ўлады, так і ўдзельнікамі пратэстаў.

Камітэт Дзярждумы па інфармацыйнай палітыцы, інфармацыйных тэхналогіях і сувязі вывучыў сітуацыю вакол Фейк па тэме мітынгаў у падтрымку Аляксея Навальнага, якія прайшлі 23 студзеня ў многіх гарадах Расіі. Па выніках вывучэння падрыхтаваны экспрэс-аналіз, паводле дадзеных якога, выяўлена 53 «тэмы Фейк», найбольш распаўсюджанымі з якіх былі паведамленні пра «падпале Крамля», пра тое, што «паліцыі дазволілі страляць у мітынгуючых», «аб адключэнні інтэрнэту па ўсёй краіне», «выкарыстанні вайскоўцаў для падаўлення пратэсту», «гібелі пратэстуючых», «мільёнах пратэстантаў па ўсёй краіне». Пры гэтым найбольшая канцэнтрацыя фэйкавых паведамленняў, па дадзеных аўтараў дакладу, была выяўлена на платформе TikTokФейки — вещь упрямая. Депутаты и оппозиционеры подсчитывают недостоверные новости о протестах 23 января // Коммерсант, 29 января 2021Депутаты собрали фейки по 53 темам вокруг митингов 23 января // Интерфакс, 26 января 2021. Рабочая група Грамадскай палаты РФ па супрацьдзеянні распаўсюджванню недакладнай інфармацыі, грамадскаму кантролю і бяспекі інтэрнэту паведаміла аб выяўленні ў сацыяльных сетках каля 100 ілжывых паведамленняў, звязаных з несанкцыянаванымі акцыямі 23 студзеняОП РФ обнаружила около 100 фейков о несогласованных акциях 23 января // ТАСС, 23 января 2021.

У сваю чаргу, прадстаўнікі апазіцыі таксама заяўляюць пра факты распаўсюджвання недакладнай інфармацыі аб пратэстах. На іх думку, галоўны фейк — гэта масавасць удзелу ў мітынгах непаўналетніх. Актывісты «Белага лічыльніка» Аляксандра Архіпава, Ганна Чарнобыльская і Вольга Карташова правялі апытанне ўдзельнікаў акцыі пратэстаў у Маскве каля Пушкінскай плошчы і на Цвярской вуліцы, і паведамілі, што сярод 365 апытаных асоб апынулася толькі 4 % непаўналетніх (дзеці да 16 гадоў).

 Пратэсты 31 студзеня 2021 года 

 Да пачатку акцыі 
23 студзеня Леанід Волкаў анансаваў новыя мітынгі, прызначаныя на выходны дзень, без удакладнення датыЛеонид Волков анонсировал новые акции протеста через неделю // Meduza. 25 студзеня Леанід Волкаў апублікаваў пост у сваім Telegram канале, пра заклік 31 студзеня 2021 года ў 12:00 выйсці на пратэсты ва ўсіх гарадах Расіі, даты ён патлумачыў жаданнем правесці акцыі да 2 лютага, на якое прызначаны суд над Аляксеем Навальным па замене ўмоўнага тэрміну на рэальны, а выбар часу — кароткім светлавым днём.

28 студзеня Пракуратура Масквы перасцерагла арганізатараў і сацыяльныя сеткі аб незаконнасці маючых адбыцца акцый 31 студзеняПрокуратура Москвы предостерегла организаторов и соцсети о незаконности акций 31 января. ТАСС, 28.01.2021Акции 31 января: прокуратура Москвы вынесла предостережения // Deutsche Welle, 28 января 2021. Галоўнымі ўпраўленнямі МУС Масквы і Маскоўскай вобласці размешчаны папярэджання пра адказнасць за ўдзел у несанкцыянаванай акцыі 31 студзеня, у тым ліку непаўналетніх. 29 студзеня Генеральная пракуратура РФ паведаміла, што правакацыйныя дзеянні 30 і 31 студзеня будзе разглядаць па артыкуле 212 КК РФ аб масавых беспарадках, а «ўцягванне непаўналетніх у супрацьпраўную дзейнасць можа ўтварыць склад злачынства, прадугледжанага артыкулам 150 КК РФ»Генпрокуратура РФ будет считать провокации на акции 31 января массовыми беспорядками // Интерфакс, 29 января 2021.

31 студзеня Раскамнагляд паведаміў у телеграм-канале ведамства, што будзе складаць пратаколы за публікацыі з «завышанымі паказчыкамі аб колькасці ўдзельнікаў незаконных мітынгаў» і за паведамленні пра «нібыта мелі месца факты гвалту і сутыкненняў»Роскомнадзор пригрозил штрафами за публикации с «завышенными» цифрами об участниках митингов // Медиазона, 31 января 2021Роскомнадзор грозит блокировками и штрафами за публикации с «завышенными показателями о количестве участников незаконных митингов» // The Insider, 31 января 2021. Напярэдадні ў розных рэгіёнах прадстаўнікі ўлады затрымлівалі журналістаў і уручалі ім папярэджаньне аб недапушчальнасці ўдзелу ў акцыі. Паводле інфармацыі АУС Інфа, такі ціск аказваўся з мэтай перашкодзіць журналістам выконваць сваю працуВторая всероссийская акция протеста «Свободу Навальному». Итоги 31 января. ОВД Инфо, 31.01.2021. Таксама паведамляецца пра ціск на праваабаронцаў.

 Лік пратэстуючых і затрыманых 
Па колькасці ўдзельнікаў акцыя 31 студзеня апынулася параўнальнай з 23 студзеня. Па ацэнцы паплечнікаў Навального, у агульнай складанасці ў акцыі ўдзельнічала 200—300 тысяч чалавек у 140 гарадах. Па падліках «Адкрытых медыя», толькі ў 42 гарадах, дзе акцыі былі найбольш буйнымі, у іх прынялі ўдзел ад 65 да 100 тысяч чалавек.

У некаторых гарадах (напрыклад, у Санкт-Пецярбургу, Екацярынбурзе, Новасібірску, Краснадары, Чэлябінску) на вуліцу выйшла яшчэ больш людзей, чым 23 студзеня. Аднак у некаторых гарадах (напрыклад, у Хабараўску, Уладзівастоку і Краснаярску) лік удзельнікаў, наадварот, знізілася, у некаторых гарадах — у некалькі разоў.

Лік пратэстуючых 31 студзеня ў Маскве складана паддаецца ацэнцы, паколькі ўдзельнікі пастаянна перамяшчаліся невялікімі калонамі па розных вуліцах. Па ацэнкамі «Адкрытых медыя», падчас першага збору на плошчы трох вакзалаў толькі на гэтым месцы прысутнічала каля 15 тысяч чалавек.

Па дадзеных АУС-Інфа на 2 лютага затрыманыя 5754 чалавек; па дадзеных «Медузы» — 5657 чалавек. Такі лік затрыманых зноў стала рэкордным па ўсіх акцыях, якія праводзіліся ў Расіі за апошнія гады, прыкметна перавысіўшы, у тым ліку, і пратэсты 23 студзеня. Сярод затрыманых 205 з’яўляліся непаўналетнімі.

Сярод затрыманых былі Юлія Навальная (вечарам яе адпусцілі з пратаколам па «мітынгоўшчыны» артыкуле 20.2 КаАП), кіраўнік «Адкрытай Расеі» Андрэй Півавараў, а таксама мінімум 93 журналіста.

 Склад пратэстуючых 
У Маскве, па дадзеных сацыяльнага антраполага Аляксандры Архіпавай, у акцыі прынялі ўдзел 1,7 % непаўналетніх, 24 % — ад 18 да 24 гадоў, 42 % — ад 25 да 35 гадоў, 15 % — ад 36 да 46 гадоў, 10,9 % — ад 47 да 57 гадоў і 6,1 % — старэйшыя за 58 гадоў. Сярод удзельнікаў акцыі 13,6 % упершыню прынялі ўдзел у мітынгу. Дадзеныя атрыманыя па выніках апытання 350 чалавек у месцах збору пратэстуючыхНовая акция в поддержку Навального. Главное. РБК, 31.01.2021.

 Ход пратэстаў 
У Маскве ў 8:00 да 16:30 па мясцовым часе былі зачыненыя 7 станцый метро («Лубянка», «Ахотны рад», «Тэатральная», «Плошча Рэвалюцыі», «Кузнецкі Мост» і абодва залы станцыі «Кітай-горад»), ​​а таксама былі перакрытыя для руху пешаходаў некалькі цэнтральных вуліц, у тым ліку Лубянская плошча, на якой першапачаткова планавалася пачаць акцыюВ центре Москвы закроют вестибюли 7 станций метро из-за акции 31 января. РБК, 31.01.2021. У сувязі з гэтым, кропка збору была перанесенаКоманда Навального объявила об изменении точки сбора протестующих в Москве и Петербурге. Телеканал «Дождь», 31.01.2021. Аднак пасля гэтага былі заблакаваныя яшчэ некалькі вуліц і плошчаў, у тым ліку Пушкінская плошча і падыходы да СІЗА «Матроская цішыня», у якім на той момант знаходзіўся Аляксей Навальны«Электрошок». Как прошли акции 31 января в поддержку Навального в Москве и Петербурге. МБХ медиа, 31.01.2021, а таксама закрыты яшчэ дзве станцыі метро. Новым пунктам збору стала Камсамольская плошчу (плошча трох вакзалаў). Тут у Ленінградскага вакзала адбылося падабенства мітынгу з удзелам 3-5 тысяч чалавек. Затым удзельнікі акцыі рушылі ў бок Русаковской вуліцы (дзе былі вялікія затрымання) і вуліцы Стромынка. Пратэстоўцы дайшлі да СІЗА «Матроская Цішыня», а затым вярнуліся да Камсамольскай плошчы, пасля чаго штаб Навальнага абвясціў аб завяршэнні акцыі«Наша страна в тисках у меркантильного президента». Вторая неделя протестов в Москве Русская служба Би-би-си, 31.01.2021Акции протеста по всей стране: более 5 тысяч задержанных, десятки пострадавших Грани.ру, 31.01.2021Москве и Петербурге задерживают участников акций протеста Радио Свобода, 31.01.2021.

Падобным чынам, быў перакрыты і цэнтр Санкт-Пецярбурга. У выніку мітынг, які першапачаткова плянаваўся на Неўскім праспекце каля Палацавай плошчы, быў перанесены на Піянерскую плошчу.

У Ніжнім Ноўгарадзе Расгвардыя і паліцыя перакрылі плошчу Мініна і Пажарскага, таксама была закрытая станцыя метро Горкаўская. Затрымання пратэстуючых пачаліся а 12:00 дня на Вялікай Пакроўскай вуліцы каля былога кінатэатра «Октябрь». Пратэстоўцы сышлі з вуліцы і сталі збірацца на плошчы Мініна і Пажарскага каля помніка Кузьме Мініну. АМАП і паліцыя выціснулі пратэстоўцаў з плошчы.

У Екацярынбурзе і Уладзівастоку байцы АМАПу выціснулі пратэстоўцаў на лёд. Ва Уладзівастоку пратэстоўцы на лёдзе пачалі вадзіць карагоды.

У агульнай складанасці было зачынена 31 студзеня ў Маскве 12 станцый метро, у Санкт-Пецярбургу — 5, у Екацярынбургу — 6, у Самары — 3, у Казані і Ніжнім Ноўгарадзе — па адной. У Маскве закрыццё станцый патлумачылі патрабаваннямі паліцыі, у Самары — правядзеннем пратэстаў, у Санкт-Пецярбургу, Ніжнім Ноўгарадзе і Екацярынбургу частка зачыненняў патлумачылі тэхнічнымі прычынамі, у Казані прычыны не патлумачыліОстановка по требованию. Как объясняли закрытие метро по всей России 31 января.

 Фатаграфіі і відэа 31 студзеня 

 Сутыкненні з паліцыяй і здарэнні 
Па дадзеных АУС Інфа, мінімум 51 удзельнік акцый быў зьбіты пры затрыманьні супрацоўнікамі сілавых ведамстваў. Некалькі чалавек былі шпіталізаваны з разбітымі галовамі і пераломамі (у тым ліку, зламаная рука у 65-гадовай жанчыны ў Чэлябінску).

У Санкт-Пецярбургу супраць пратэстоўцаў, якія спрабавалі адбіць затрыманых ў АМАПа, паліцыя ўжыла слезацечны газ і электрошокеры, а таксама зьбівала пратэстуючых гумовымі дубінкамі і кулакамі«Фонтанка»: в Санкт-Петербурге для разгона протестующих полиция применила слезоточивый газ. Meduza, 31.01.2021Полиция применила газ на Сенной площади в Петербурге. Эхо Москвы, 31.01.2021. Адзін з якіх затрымліваюць пры падзенні страціў стварэнне, аднак супрацоўнікі паліцыі, думаючы, што той прыкідваецца, працягвалі зьбіваць яго, а затым таксама ў несвядомым стане адцягнулі ў аўтазакОдного из протестующих избили и погрузили в автозак в бессознательном состоянии. Новый проспект, 31.01.2021Один из задержанных возле ТЮЗа потерял сознание. DP.ru, 31.01.2021. На Сянной плошчы супрацоўнік паліцыі дастаў табельны пісталет і накіраваў яго на пратэстуючыхВ центре Санкт-Петербурга полицейский направил табельный пистолет на протестующих. Meduza, 31.01.2021.

У Маскве пасля ўдару электрошокером і збіванняў адзін пратэстуючы страціў прытомнасць, а другому спатрэбілася шпіталізацыя.

Ва Уладзівастоку паліцэйскі страляў у нагу затрыманаму ўдзельніку акцыі з траўматычнага пісталета, у выніку чаго мужчына атрымаў раненне. У Кастраме адзін з затрыманых удзельнікаў акцыі заявіў пра катаванні.

За «скандаванне лозунгаў» на мітынгу 31 студзеня быў аштрафаваны глуханямы пецярбуржацОмбудсмен пообещал разобраться со штрафом немому за участие в митинге.

 За мяжой 
За мяжой 31 студзеня адбылося 56 акцый у падтрымку Навальнага.

У цэнтры Хельсінкі, на Сенацкім плошчы, сабраліся невялікімі групамі каля 60 чалавек. Яны трымалі плакаты з патрабаваннем вызваліць Навального і спыніць ПуцінаВ Хельсинки прошла демонстрация в поддержку российского оппозиционера Алексея Навального Yle, 31.01.2021.

У Тэль-Авіве ў мітынгу з аналагічнымі патрабаваннямі удзельнічала каля ста чалавек.

 Пратэсты 2 лютага 2021 года 
25 студзеня дырэктар 2021 года «Фонду барацьбы з карупцыяй» Іван Жданаў ў эфіры «Дажджу» анансаваў наступную акцыю пратэсту 2 лютага — у дзень судовага паседжання, на якім будзе разглядацца справа Навальнага.

Слуханне справы Сіманаўскім раённым судом было перанесена ў будынак Масгарсуда. МУС перакрыў рух па некалькіх вуліцах каля будынка Масгарсуда, дзе разглядаецца хадайніцтва ФСВП аб замене ўмоўнага тэрміну па справе «Іў Рашэ» Навальнаму на рэальны.

Да моманту абвяшчэння прысуду (20.00 МСК) каля будынка суда і на выхадзе з станцыі метро Праабражэнская плошчу было затрымана больш за 350 чалавек. Тэрыторыю суда абнеслі агароджамі, вакол дзяжурылі вялікая колькасць сілавікоў, непадалёк стаялі аўтазакі. Таксама перад абвяшчэннем прысуду ў Маскве зачынілі доступ на Красную і Манежную плошчы, а ў Санкт-Пецярбургу — на Палацавую плошчуШтаб Навального объявил акцию в центре Москвы. Коммерсантъ, 02.02.2021.

Пасьля абвяшчэньня прысуду, якім умоўны тэрмін замяняўся Навальнаму на рэальны, штаб Навальнага ў Маскве абвясціў аб правядзенні акцыі пратэсту на Манежнай плошчы. Адразу пасля гэтага туды пачалі сцягвацца сілавікі, а таксама былі зачыненыя 4 станцыі метроЦентральные станции метро Москвы заработали после закрытия. РБК, 03.02.2021. Стыхійныя акцыі ў знак пратэсту супраць прысуду, вынесенага Навальнаму, прайшлі таксама ў Санкт-Пецярбургу і ў многіх іншых гарадах РасііПосле суда над Навальным: центр оцепили, четыре станции метро закрыли, задержаны более 1000 человек. NEWSru.com, 02.02.2021.

Акцыі суправаджаліся затрыманнямі і збіццём пратэстуючых, журналістаў у камізэльках «Прэса», а таксама старонніх людзей. На думку асобных крыніц, сілавікі дзейнічалі жорсткаКак люди протестовали в Москве после приговора Навальному — и как полиция их избивала и задерживала. Самые показательные видео. Meduza, 03.02.2021. Па стане на 3 лютага (07:18 МСК), на пратэстных акцыях было затрымана 1463 чалавек, з іх 1188 у Маскве і 260 у Санкт-Пецярбургу.

6 лютага несанкцыянаваныя акцыі пратэсту ў Санкт-Пецярбургу ўжо не праходзілі. Тэлеканал «Санкт-Пецярбург» правёў прамую трансляцыю, у выніку чаго пецябруржцы змаглі ўбачыць спакойныя вуліцы, на якіх не было нават адзіночных пікетаў.

 Колькасць удзельнікаў і затрыманых па асноўных гарадах правядзення акцыю 2 лютага Горад правядзення  Колькасць удзельнікаў  Колькасць затрыманых  Месцы правядзення Іжэўск  -  4  Кіраў  -  1  Краснадар  -  2  Масква  -  1188  Набярэжныя Чаўны  -  1  Омск  -  3  Санкт-Пецярбург  -  260  Уладзікаўказ  -  1  Чэбаксары  -  1  Чалябінск  -  2 

 Сутыкненні з паліцыяй і здарэнні 
Па дадзеных «АУС-Інфа», у Маскве і ў Пецярбургу супраць удзельнікаў акцыі ўжываліся дубінкі і электрошокерыСуд отправил Алексея Навального в колонию. Итоги акций протеста 2 февраля. ОВД-Инфо, 03.02.2021
. У Дзмітраўскім завулку пратэстоўцы стаялі з паднятымі рукамі і крычалі, што яны без зброі, у адказ супрацоўнікі АМАПу пачалі зьбіваць пратэстуючых«Мы без оружия!» Протестующие в центре Москвы подняли руки, а омоновцы начали их избивать. Телеканал «Дождь», 02.02.2021ОМОН избил протестующих дубинками в Дмитровском переулке в Москве. Москва.ру, 02.02.2021.

Недалёка ад Кузнецкага моста адзін з супрацоўнікаў праваахоўных органаў двойчы ўдарыў дубінкай па галаве аператара YouTube-канала «Real View» Фёдара Худокормова, апранутага ў спецжилет з надпісам «Прэса» і з абсталяваннем у руках, ад чаго той упаў«Сказал матом, что ударит меня». Омоновец ударил журналиста дубинкой по голове. Телеканал «Дождь», 03.02.2021. Пасля пацярпелы заявіў, што ў яго былі зафіксаваныя чэрапна-мазгавая траўма і страсенне мозгуУ журналиста, которого омоновец ударил дубинкой по голове, зафиксировали черепно-мозговую травму и сотрясение мозга. The Insider, 03.02.2021. Пасля дадзенага выпадку кіраўнік Саюза журналістаў Расіі Уладзімір Салаўёў нагадаў пра адказнасць паліцэйскіх за напад на журналістаўРосгвардия проведет проверку сотрудника, ударившего оператора на митинге. РБК, 03.02.2021. МУС заявіла, што будзе праведзена службовая праверкаРосгвардия начала проверку омоновца, ударившего журналиста дубинкой по голове на акции в Москве. Открытые Медиа, 03.02.2021. Аднак 17 сакавіка Следчы камітэт кошт дзеянні росгвардейца правамернымі і адмовіўся ўзбуджаць крымінальную справу па заяве ХудакармоваСК признал правомерным избиение дубинкой журналиста во время акций протеста 2 февраля. NEWSru.com, 17.03.2021«СК заявил, что силовикам можно делать что угодно»: избитый на акции журналист о решении властей не возбуждать дело. Телеканал «Дождь», 17.03.2021.

 Далейшыя падзеі 
5 лютага ў Маскве былі затрыманыя 25 удзельнікаў фотасесіі ў форме «амапаўцаў», якія ахоўвалі напісанае на снезе слова «Свабода»В Москве задержали 25 участников фотосессии в форме ОМОНа.

Нягледзячы на адмову штаба Навальнага ад паўтарэння акцый да вясны, 6 лютага ў ПецярбургуПетербурге перекрыли центр города и закрыли несколько станций метр і 7 лютага ў МасквеВ Москве оцепляли Манежную и Театральную площади паліцыя перакрывала цэнтральныя вуліцы пры адсутнасці мітынгоўцаў.

7 лютага стала вядома, што паліцыя стала прыходзіць дадому да тым удзельнікам пратэстаў, якія не былі затрыманыя на саміх акцыях, але былі вылічаныя па камерах назіранняПолиция начала приходить к участникам протестов в Москве. Их могут вычислять по камерам видеонаблюдения.

8 лютага прайшла відэаканферэнцыя Леаніда Волкава і выканаўчага дырэктара ФБК Уладзіміра Ашуркова з прадстаўнікамі Еўрапейскага саюза, ЗША, Вялікабрытаніі, Канады і УкраіныСоратники Навального провели переговоры с политиками ЕС и США // Радио Свобода, 08.02.2021.

 Акцыя 14 лютага 2021 года 

 Акцыя «Каханне мацней страху» 
9 лютага кіраўнік сеткі штабоў Навальнага Леанід Волкаў анансаваў новую акцыю пратэсту «Каханне мацней страху» на 14 лютага. Палітык заклікаў расейцаў у Дзень святога Валянціна выйсці ў свае двары, ўключыць ліхтарыкі ў мабільных тэлефонах роўна ў 20:00, падняць яго высока ўверх і пастаяць так некалькі хвілін. Часовая змена фармату звязана з тым, што падобная акцыя не патрабуе прамога ўзаемадзеяння з паліцыяйСоратники Навального анонсировали акцию 14 февраля«Куплю светящийся ершик»: Соцсети — о новом формате акции за Навального.

Ўвечары 14 лютага людзі ў многіх гарадах Расіі і за мяжой выйшлі на двор і ўключылі ліхтарыкі сваіх мабільных прылад у знак салідарнасці пратэстаў і падтрымкі Аляксея Навальнага. Удзельнікі выкладвалі фатаграфіі ў соцсеть з хештегом «#любовьсильнеестраха». Усяго было апублікавана як мінімум 20 тысяч фатаграфій у Twitter і 8 тысяч — у Instagram.

У Сімферопалі затрымалі 5 чалавек з запаленымі ліхтарыкамі«ОВД-Инфо»: в Симферополе задержали пять человек с зажженными фонариками // Коммерсантъ. Усяго 14 лютага на акцыях супраць палітычных рэпрэсій было затрымана 19 чалавек, што значна менш, чым на пратэстах 23 і 31 студзеня«Любовь сильнее страха»: по России прошли акции в поддержку Навального // Deutsche Welle.

 Рэакцыя 
Прэс-сакратар прэзідэнта Расіі Дзмітрый Пяскоў не змог адказаць, ці можна гэта расцэньваць як заклік да несанкцыянаванай акцыі. «У кошкі-мышкі ні з кім гуляць не будзем, але, безумоўна, усе нашы праваахоўнікі ў выпадку парушэння закона вінаватых будуць прыцягваць да адказнасьці», — заявіў ПяскоўКремль об акции сторонников Навального 14 февраля: в кошки-мышки играть не будем. Дэпутат Дзярждумы ад «Адзінай Расіі» Юры Швыткін прапанаваў увесці заканадаўчыя змены з нагоды выкарыстання ліхтарыкаў у дварах жылых дамоўЕдиноросс предложил запретить светить фонариками после анонса акции Навального Радио Свобода, 10.02.2021.

10 лютага афіцыйны прадстаўнік расійскага МЗС Марыя Захарава заявіла, што акцыя «Каханне мацней страху» была арганізавана пад уплывам захадуМИД РФ счел, что акция ФБК с фонариками придумана под влиянием Запада // Интерфакс, 10 февраля 2021МИД России увидел влияние Запада в акции соратников Навального с фонариками // Дождь, 10 февраля 2021В МИДе увидели влияние Запада в подготовке акции ФБК с фонариками // РБК, 10 февраляПеред акцией протеста с фонариками прошли обыски в штабах Навального // DW, 13 февраля. На наступны дзень Генеральная пракуратура РФ, Следчы камітэт і МУССК, Генпрокуратура и МВД РФ призвали воздержаться от новых акций протеста // DW, 11 февраля 2021 папярэдзілі аб недапушчальнасці заклікаў да масавых беспарадкаў перад акцыяй, падчас якой людзям прапанавалі выйсці ў двары і запаліць ліхтарыкіКнязев Юрий. Генпрокуратура заявила, что может приравнять включение фонарика на телефоне во дворе дома к массовым беспорядкам // The Insider, 11 февраля 2021.

Таксама 11 лютага віцэ-спікер Дзярждумы Пётр Талстой параўнаў якая рыхтуецца акцыю з ліхтарыкамі з дзеяннямі «перабежчыкаў-калабарацыяністаў» у блакадным Ленінградзе, якія нібыта падсвечвалі мэты для фашысцкай авіяцыі. Пазней гісторык Леў Лурье заявіў, што гэты аповяд пра Ленінград ўсяго толькі гарадская легенда, а галоўны рэдактар «Эха Масквы» Аляксей Венедыктаў заклікаў прыцягнуць Талстога да адказнасці за паклёп на жыхароў блакаднага ЛенінградаГлавред «Эха Москвы» призвал наказать Петра Толстого за клевету на блокадников  It’s My City, 12.02.2021.

Пачынаючы з 12 лютага Раскамнагляд стаў рассылаць у журналісцкія выдавецтва патрабаванні выдаліць інфармацыю пра акцыю. Некаторыя СМІ, напрыклад томская тэлекампанія ТВ2, сеткавыя выданні «Адкрытыя медыя» і Meduza, падпарадкавалісяРоскомнадзор потребовал от СМИ удалить статьи об акции в поддержку Навального Радио Свобода, 12.02.2021РКН заставляет СМИ удалять новости о флешмобе 14 февраля Грани.ру, 12.02.2021. Зарэгістраванае ў Латвіі інтэрнэт-выданне «Спектр» было Раскамнаглядом заблакаванаРоскомнадзор заблокировал сайт издания «Спектр» Радио Свобода, 14.02.2021. Актывісты ў ТомскуПрокуроры посетили томский штаб Навального, предупредив о недопустимости массовой акции в День святого ВалентинаNEWSru.com, 12.02.2021 і Краснаярску атрымалі папярэджанні аб недапушчальнасці акцыі.

13 лютага адміністрацыя інтэрната Бранскага дзяржаўнага ўніверсітэта забараніла студэнтам карыстацца ліхтарыкамі 14 лютага і рэкамендавала ім не пакідаць будынак вечарам гэтага дня, каб «не шкадаваць потым»Baza: в общежитии Брянского государственного университета 14 февраля запретили пользоваться фонариками // Meduza.

 Акцыя «Ланцуг салідарнасьці ў падтрымку жанчын, якія падвергліся рэпрэсіям» 
14 лютага ў Маскве і іншых гарадах краіны прайшла акцыя «ланцуг салідарнасьці ў падтрымку жанчын, якія падвергліся рэпрэсіям». Таксама акцыя прайшла ў падтрымку Юліі Навальнага. У Санкт-Пецярбургу акцыя называлася «Фемінісцкая ланцуг салідарнасці».

Лік удзельніц у Маскве, дзе акцыя адбылася на Арбаце, склала, па розных ацэнках, каля 200—300, а ў Санкт-Пецярбургу, дзе мерапрыемства прайшло ля помніка ахвярам палітычных рэпрэсій, — больш за 70Женщины выстроились в «цепи солидарности» в Москве и Петербурге. Forbes, 14.02.2021.

На акцыі ў Маскве з’явіліся правакатары. Асабістыя дадзеныя адной з арганізатараў «ланцугоў салідарнасці» — Дар’і Серенко — былі апублікаваныя ў Telegram-канале «Мужчынскае дзяржава», удзельнікі якога сталі дасылаць Дар’і Серенко пагрозыИнициатор женской «Цепи солидарности» сотнями получает угрозы // Радио Свобода. Па яе словах, Дар’я атрымала 600 пагроз у свой адрасПосле женской «цепи солидарности» феминистка Дарья Серенко сотнями получает угрозы // Meduza.

 Ўзгоднены мітынг у Казані 
На 14 лютага ў Казані, пасля доўгага часу адмоваў, нарэшце ўзгаднілі мітынг «супраць затрыманьняў і рэпрэсій і змены выбарчага заканадаўства ў Дзярждуму». На адзіны ўзгоднены мітынг прыйшло больш людзей, чым было заяўлена. Мітынг быў узгоднены на 200 чалавек, пасля 150 перасталі пускаць, астатнія прыйшлі засталіся за рамкамі. Заяўку на правядзенне падавалі кіраўнік рэгіянальнага аддзялення «Яблака» Руслан Зінатуллін, былы кіраўнік аддзялення ПАРНАС Марсэль Шамсутдінаў і каардынатар «Левага фронту» ў РТ Уладзімір Калодцеўhttps://spektr.press/news/2021/02/14/v-kazani-posle-soglasovannogo-mitinga-zaderzhali-ne-menee-9-chelovek/.

На акцыі затрымалі 9 чалавек. Вахітовскы раённы суд Казані арыштаваў на сем сутак актывіста «Сацыялістычнай альтэрнатывы» Джавіда Мамедава, затрыманага пасля ўзгодненага мітынгу супраць рэпрэсій.

 Пратэсты 21 красавіка 
23 сакавіка штаб Навальнага абвясціў аб запуску «вялікай палітычнай кампаніі» у падтрымку палітыка. Адна з задач гэтай кампаніі — правядзенне вялікага мітынгу ўвесну, аднак форма яго правядзення, па словах арганізатараў, будзе «прынцыпова іншы». Дакладная дата мітынгу будзе вызначана тады, калі на адмысловым сайце free.navalny.com зарэгіструецца за 500 000 чалавек, якія жадаюць прыняць удзел у гэтым мітынгу. За першыя суткі на сайце зарэгістраваліся больш 150 000 чалавек. За 2 дні лік карыстальнікаў дасягнула 250 000 — за палову ад мэты, пастаўленай арганізатарамі. Да 7 красавіка на сайце зарэгістраваліся больш за 400 000 чалавек. Леанід Волкаў заявіў, што паплечнікі палітыка пасля збору 500 тысяч заявак пададуць паведамлення аб правядзенні акцый.

16 красавіка стала вядома аб уцечцы ў сетку базы зарэгістраваліся на сайце кампаніі. Іван Жданаў пацвердзіў яе сапраўднасць, пры гэтым адзначыўшы, што ніякіх іншых асабістых дадзеных, акрамя адрасоў электроннай пошты, база не ўтрымлівае. На момант уцечкі ў базе было больш 430 000 зарэгістраваліся. На адрасы электронных пошт, зарэгістраваныя ў базе, сталі прыходзіць лісты з пагрозамі деанонимизации і продажу кантактаў рэкламным кампаніям. 19 красавіка стала вядома, што ўцечка адбылася па віне былога супрацоўніка ФБК, завербавалі ФСБ і які меў доступ да логам паштовага сервера. 20 красавіка ЗМІ паведамілі, што зламыснікі дапоўнілі частка базы імёнамі, кантактнымі дадзенымі і звесткамі аб працы зарэгістраваліся ў ёй людзейБазу с сайта «Свободу Навальному» дополнили адресами и именами зарегистрировавшихся москвичей. Радио Свобода, 20.04.2021.

20 красавіка ў мэрыі дзясяткаў гарадоў былі адпраўленыя заяўкі на ўзгадненне акцыі. У заяўках ўтрымліваецца просьба ўзгадніць дадзенае мерапрыемства, якое з’яўляецца «спантаннай рэакцыяй на падзеі, што адбываюцца». У Хабараўску мэрыя адмовілася ўзгадніць мерапрыемства, спаслаўшыся на парушэнне тэрмінаў і парадку падачы паведамлення.

На 21 красавіка на сайце акцыі паведамлялася, што пра жаданне выйсці на мітынг заявілі каля 466 тысяч чалавекКак в России проходят новые акции протеста команды Алексея Навального. Трансляция . Znak.com, 21.04.2021, а правядзенне акцыі планавалася ў 203 гарадахСайт акции по состоянию на вечер 21 апреля 2021 года (после начала акций по всем часовым поясам).

 Ход пратэстаў 
Максімальны лік затрыманняў было ў Санкт-Пецярбургу, яно склала амаль палову ад усіх затрыманняў па краіне. Пасля таго як скончыліся месцы ў аўтазаках, паліцыя перавозіла затрыманых у звычайных аўтобусах.

У шэрагу гарадоў паліцыя не аказвала фізічных перашкод у правядзенні акцый і не затрымлівала пратэстоўцаў. Кіраўнік аналітычнага аддзела выдання «Тайга-інфо» Аляксей Мазур таксама паведаміў, што паліцыя ў Сібіры дзейнічала больш мякка у параўнанні з студзеньскімі пратэстамі: людзей не «шруба» і не арыштоўвалі з плакатамі, мітынг прайшоў спакойна.

 Фатаграфіі і відэа 21 красавіка 

 За мяжой 
У той жа дзень пратэсты прайшлі ў Парыжы і Лондане. У Парыжы на плошчы перад мэрыяй сабралася каля 500 чалавек, а ў Лондане каля расійскай амбасады — каля 150 чалавек, у тым ліку прадпрымальнік Яўген Чычваркін.

Акцыі таксама прайшлі ў Аўстраліі і Новай Зеландыі. У Оклендзе ў ёй удзельнічалі каля 35 рускамоўных чалавек (пры гэтым, як адзначаецца, многія не змаглі ўдзельнічаць з-за працы), а ў Мельбурне — каля 50 чалавек.

На акцыю ў Хельсінкі выйшла больш за 100 чалавек. Прысутныя, разбіўшыся на групы па 6 чалавек (патрабаванне ўладаў у сувязі з коронавирусом), трымалі плакаты і скандавалі лозунгі ў падтрымку расійскай апазіцыі. Адна дзяўчына прыйшла на мітынг з бел-чырвоным беларускім сцягамВ Хельсинки более ста человек вышли в поддержку Навального Новости Yle, 21.4.2021.

 Не адбыліся акцыі 
9 лютага Лібертарыянская партыя Расіі падала ў мэрыю Масквы заяўку на правядзенне 23 лютага мітынгу ў падтрымку Навальнага. У заяўцы ў якасці магчымых месцаў правядзеньня мітынгу было паказана 9 цэнтральных плошчаў МасквыБез риска попасть под дубинки": зачем либертарианцы подали заявку на митинг за Навального после отказа ФБК от акций. 10 лютага маскоўскія ўлады не ўзгаднілі гэты мітынг. Прэс-сакратар Либертарианской партыі паведаміў, што яны не збіраюцца праводзіць мітынг і падзяляюць пазіцыю ФБК, што несанкцыянаваныя акцыі пакуль праводзіць не вартаЛибертарианцы не будут проводить митинг за Навального после отказа мэрии Москвы. Телеканал «Дождь», 10.02.2021.

15 лютага 2021 года прадстаўнікі партыі «Парнас» падалі ў мэрыю Масквы апавяшчэнне аб правядзенні маршу памяці Барыса Нямцова 27 лютага. Заяўленымі мэтамі маршу, названымі ў заяўцы, акрамя патрабавання прыцягнуць да суду арганізатараў і заказчыкаў забойства Нямцова, былі выказванне падтрымкі Аляксею Навальнаму і патрабаванне вызвалення Навальнага і іншых палітвязняў. 17 лютага ўрад Масквы не ўзгадніла правядзенне Марша памяці Барыса Нямцова, матывуючы гэта бягучай санітарна-эпідэміялагічнай сітуацыяйМэрия Москвы отказала в согласовании марша памяти Немцова из-за коронавируса . Сайт Партии народной свободы, 17.02.2021. Пасля звароту ўдзельнікаў аргкамітэта маршуОргкомитет «Марша Немцова» обратился к мэрии с просьбой не препятствовать акции памяти у места гибели политика. Сайт Либертарианской партии улады Масквы ўхвалілі толькі правядзенне штогадовага сходу каля мемарыяла «Нямцоў мост», і мерапрыемства памяці Барыса Нямцова прайшло на Маскварэцкой мосце ў звычайным фармаце (ўскладанне кветак і хвіліна маўчання)К мемориалу Бориса Немцова в Москве пришли более 10 тысяч человек Радио Свобода, 27.02.2021Шестая годовщина убийства Немцова. В России и по всему миру прошли акции в его память Русская служба Би-би-си, 27.02.2021.

 Формы пратэсту, не звязаныя з правядзеннем вулічных мерапрыемстваў 

 Адкрытыя лісты, звароты 
Пасля таго як Аляксей Навальны, адбываючы пакаранне ў калоніі ВК-2 ў Пакрове, абвясціў галадоўку, прафсаюз «Альянс настаўнікаў», які ўваходзіць у прафсаюз Навального, аб’явіў збор подпісаў у яго падтрымку. У адкрытым лісце настаўніка запатрабавалі неадкладна забяспечыць доступ лекараў для аказання Навальнаму медыцынскай дапамогі, а таксама адмовіцца ад «катаванняў бессанню» у дачыненні да яго.

Больш за 100 вядомых людзей пісьменнікаў, мастакоў, музыкаў і навукоўцаў, уключаючы Джуд Лоу, Джаан Роўлінг і Бенедыкта Камбербэтча, падпісалі адкрыты ліст прэзідэнту Расіі Уладзіміру Пуціну з просьбай забяспечыць адбывае тэрмін і які аб’явіў галадоўку Навальнага кампетэнтнай медыцынскай дапамогай.

 «Галадоўка салідарнасці» з Навальным 
Больш за 50 чалавек падтрымалі галадоўку салідарнасці з Аляксеем Навальным з патрабаваннем аб прадастаўленні Навальнаму вызначанага па законе медыцынскай дапамогі. Ініцыятарам галадоўкі 10 красавіка быў вучоны-біёлаг з Масквы, былы прафесар ВШЭ і МДУ Мікалай Формозаў. Акрамя таго, у знак салідарнасці з Навальным абвясцілі галадоўку сустаршыня грамадскага камітэта «Голас Беслана» Эла Кесаева і яшчэ чацвёра ўдзельнікаў руху, пацярпелых у выніку тэракту ў Беслане.

 Ацэнкі і меркаванні 

 У Расіі 
Кіраўнік Савета па правах чалавека Валеры Фадзееў заявіў, што не бачыць парушэнняў у жорсткіх затрыманнях на акцыях пратэсту.

МЗС Расіі абвінаваціў амбасаду ЗША ў падтрымцы і падбухторванні да няўзгодненыя пратэстным акцыяў у Расеі. Марыя Захарава паведаміла, што пасольства ЗША ў Маскве «апублікавала маршруты пратэстаў у гарадах Расіі і ўкінулі інфармацыю аб паходзе на Крэмль».

Расійскі палітолаг Армэн Гаспаран, запрошаны ў праграму «Клуб рэдактараў» Белтэлерадыёкампаніі, падрабязна адказаў на пытанне вядучага Івана Эйсманта пра наяўнае, на яго думку, падабенства тэхналогіі правядзення пратэстных акцый у Расіі і Беларусі і двайныя стандарты ЗША пры ацэнцы пратэстаў у сваёй краіне і за мяжой.

Кіраўнік камісіі Савета федэрацыі па абароне суверэнітэту Андрэй Клімаў заявіў аб наяўнасці ў камісіі «заслугоўваюць даверу дадзеных» аб датычнасьці замежных спецслужбаў да правядзення суботніх акцый.

Сакратар генсавета «Адзінай Расеі» Андрэй Турчак у сваім Instagram абвінаваціў «глабальную машыну Захаду» ў спробе «падарваць Расею», заявіўшы аб наступнай неабходнасці: «Як ніколі важна згуртавацца вакол нашага прэзідэнта, які выратаваў краіну і які сёння вядзе Расею ва ўмовах сусветнага шторму».

Выступаючы ў які адбыўся ў дзень пратэстаў прысвечаным інфармацыйна-прапагандысцкай рабоце XIII пленуме ЦК КПРФ лідар партыі Генадзь Зюганаў раскрытыкаваў «ўцягванне ў разборкі юнакоў» і выказаў упэўненасць, што «ні адзін камуніст не падтрымае гэтыя правакацыі».

6 лютага 2021 года адзін з заснавальнікаў і лідараў партыі «Яблака» Рыгор Яўлінскі апублікаваў на сваім сайце артыкул «Без пуцінізму і папулізму». У ёй ён скептычна ацаніў пратэсты, выступіў супраць Навальнага (якога са спасылкай на выказванне Валерыі Навадворскай 10-гадовай даўніны ахарактарызаваў як папуліста і нацыяналіста і абвінаваціў у злачыннай выкарыстанні непаўналетніх у палітычных мэтах), яго паплечнікаў (абвінаваціўшы іх у правадырства, няздольнасці да кампрамісаў і вузкай палітычнай праграме) і расследаванняў ФБК. Матэрыял выклікаў сур’ёзную дыскусію ў рунэце, а таксама ўнутрыпартыйную дыскусію і адмежаваньне ад Яўлінскага асобных яго ранейшых прыхільнікаў накшталт Яўгена РойзманаЧлены «Яблока» в Новосибирске и Нижнем Новгороде не одобрили статью Явлинского о Навальном Ройзман исключил выдвижение от «Яблока» после слов Явлинского о Навальном.

Сацыёлаг Уладзіслаў Іназемцаў лічыць, што ўлада будзе і далей прытрымлівацца тактыкі жорсткага падаўлення пратэстаў, паколькі ніякай іншай альтэрнатывы яна не мае: усе спосабы легітымізацыі рэжыму (такія як эканамічны рост або внешнеполитичесие дзеянні) ужо вычарпаны. Ён лічыць, што галоўная прычына пратэсту звязаная з разуменнем людзьмі таго, што галоўнымі выгаданабытчыку цяперашняй сістэмы сталі не алігархі, а чыноўнікі. У сувязі з гэтым пратэстныя настроі будуць толькі нарастаць. На яго думку, людзі выходзяць не за Навальнага, а з-за свайго расчаравання ва ўладзе і разумення маштабаў карупцыіГруппа прикрытия для обогащения чиновников. Владислав Иноземцев — об олигархах и хозяевах дворца в Геленджике. МБХ медиа, 31.01.2021.

На думку намесніка дырэктара «Левада-цэнтра», сацыёлага Дзяніса Волкава, хоць падставай для выступаў стаў арышт апазіцыянера, матывацыя ўдзельнікаў насіла шматаспектны характар. Пратэстны патэнцыял збіраўся ў расейцаў з лета 2018 года, калі было абвешчана аб ўздыме пенсіённага ўзросту. Як самі змены, так і паводзіны ўладаў: доўгі ўтойванне планаў, раптоўнасць рэформы, неучёт меркавання народа, жангліраванне дэмаграфічнымі дадзенымі, шэраг дзіўных пунктаў пенсійнага закона (уключаючы заахвочванне ўхілення ад службы ў войску) — падарвалі давер вялікай часткі грамадзян. Пагаршэнне эканамічных праблем, рост коштаў, плюс эпідэмія таксама не спрыялі змякчэнні абстаноўкі.

4 лютага аб’яднання тэатральных і музычных крытыкаў звярнуліся з патрабаваннем спыніць паліцэйскае гвалт і адмяніць фактычную забарону мітынгаў і сходаў. Аналагічны зварот, апублікаванае ў «Траецкім варыянце», падпісалі больш за 500 навукоўцаў (з іх 10 — акадэмікі РАН).

5 лютага МЗС Расіі абвясціў персонамі нон грата дыпламатаў з Швецыі, Польшчы і Германіі, якія ўдзельнічалі ў акцыях у падтрымку Аляксея Навальнага 23 студзеня ў Пецярбургу і Маскве, і паведаміў пра іх высылцы з краіныДипломатов из Швеции, Польши и ФРГ вышлют из РФ после акций за Навального // Интерфакс, 5 февраля 2021.

8 лютага ў Новай газеце быў апублікаваны адкрыты ліст з «выразам пратэсту супраць практыкі палітычных пераследаў, паліцэйскага і судовага самавольства, бесчалавечных збіцця мірных грамадзян з боку паліцыі». У лісце заяўлялася аб неабходнасці тэрмінова прывесці заканадаўства аб правядзенні мітынгаў і сходаў у адпаведнасць з Канстытуцыяй Расійскай Федэрацыі, вызваліць палітвязняў, а таксама спыніць, асудзіць і пакараць «антыгуманнай і нічым не справакаванае паводзіны паліцыі ў дачыненні да мірных грамадзян». На момант публікацыі зварот падпісалі больш за 180 навукоўцаў, акцёраў, рэжысёраў, пісьменнікаў і грамадскіх дзеячаў.

Таксама 8 лютага з адкрытым лістом у падтрымку арыштаваных выступілі былыя савецкія палітвязні. Яго падпісалі 10 чалавек«Мемориал» и бывшие советские политзаключенные заявили о солидарности с задержанными на акциях протеста Міжнароднае французскае радыё, 8.02.2021.

10 лютага было апублікавана адкрыты ліст, які падпісалі больш за 400 акадэмічных музыкаў, з заклікам вызваліць Навального і іншых палітвязняў, а таксама «спыніць тэрор» і «пачаць дыялог з несістэмны палітыкамі».

Па дадзеных «Левада-Цэнтра» ад 15 лютага, пратэсты 23 і 31 студзеня стала самым запамінальным падзеяй студзеня 2021, такое меркаванне выказала 45 % апытаных расейцаў.

18 лютага прапраўнук пісьменніка Льва Талстога, намеснік старшыні Парламенцкай асамблеі Савета Еўропы Пётр Талстой падрабязна выказаўся пра акцыі апазіцыі ў кантэксце актуальных праблем.

3 сакавіка 2021 года Уладзімір Пуцін на Пашыраным пасяджэнні калегіі МУС Расіі заявіў, што вельмі важна не дапусціць уцягвання моладзі, і асабліва непаўналетніх, у няўзгодненыя масавыя акцыі пратэсту і агарадзіць іх ад розных правакацый.

 За мяжой 
Дзярждэп ЗША, кіраўнік дыпламатыі Еўрасаюза Жазэп Барэль, кіраўнік МЗС Вялікабрытаніі Дамінік Рааб, кіраўнік МЗС ФРГ Гайка Маас, спецдакладчык ААН па свабодзе аб’яднанняў і мірных сходаў Клеман Вуль і Савет ЕС асудзілі прымяненне сілы да дэманстрантаў і заклікалі вызваліць усіх затрыманых. Дзярждэп і Савет ЕС таксама заклікалі вызваліць Навальнага.

24 студзеня 2021 года Сунна Эварсдоцір (Ісландыя), дакладчык ПАСЕ па палітычным вязням у Расіі, заявіла: «Дзеянні расійскіх уладаў несумяшчальныя з павагай дэмакратычнага плюралізму і асноўных палітычных свабодаў. Большасць, калі не ўсё, арыштаваныя ў суботу могуць лічыцца палітычнымі зняволенымі prima facie»Assembly Rapporteurs react to the arrests of supporters of Alexei Navalny.

Вялікая сямёрка выказала занепакоенасць затрыманнем тысяч мірных дэманстрантаў і журналістаў падчас суботніх мітынгаў і запатрабавала вызваліць Навальнага.

 У культуры 
Музыка  напісаў сатырычную песню «Запацела маё забрала» на сюжэт здарэння з Маргарытай Юдзіной, якую росгвардеец ўдарыў ботам у жывот«Я клянусь тебе, тетка протестная…» Извинения полицейского, пнувшего петербурженку, стали песней // «Фонтанка», 25.01.2021Песня Васи Обломова «Запотело мое забрало» ворвалась в тренды YouTube // MR7.ru, 25.01.2021.

Шоўмэн і аўтар-выканаўца песень Сямён Слепакоў 25 студзеня апублікаваў верш «Выпадак на Мальдывах», а затым яшчэ два «вершаў пра дабро» з крытыкай пратэстаўЮлия Навальная и Леонид Волков ответили на стихотворение Слепакова // NEWSru.com, 28 января 2021«На дороге, сука, у добра не стой!» Семён Слепаков написал стихотворение с критикой протестов// Открытые медиа, 29 января. Пасля гэтага акаўнт Слепакова быў заблякаваны тэрмінам на 30 дзён.

 Наступствы 
Камэнтуючы затрыманьні журналістаў у Казані на акцыі 23 студзеня прэс-сакратар прэзідэнта Татарстана Лілія Галімава прапанавала сфармаваць адмысловы пул журналістаў, які працаваў бы на несанкцыянаваных акцыях. Паводле яе слоў, у той дзень паліцыя дзейнічала зыходзячы з «няштатнай сітуацыі» і каб пазбегнуць такіх затрыманняў, «кіраўнікам рэдакцый варта было б загадзя прагаварыць з МУС».

 Адміністрацыйныя справы 
Грамадзянам, затрыманым на пратэстных акцыях, абвінавачваюць у парушэнні правілаў удзелу ў акцыі (ч. 5 арт. 20.2 КаАП), стварэнне перашкод гарадской інфраструктуры (ч. 6.1 арт. 20.2 КаАП) і паўторнае парушэнне правілаў удзелу ў акцыі. Па розных частках адміністрацыйных артыкулаў затрыманым пагражаюць штрафы ад 10 да 300 тысяч рублёў і арышт ад 15 да 30 сутак. Асобным ўдзельнікам абавязваюць непадпарадкаванне законнаму распараджэнню супрацоўніка паліцыі (арт. 19.3 КаАП).

У Маскве на 5 лютага ў суды паступіла 4908 спраў аб адміністрацыйных правапарушэннях, звязаных з акцыямі з 23 студзеня па 2 лютага, з іх 54 справы па артыкуле 19.3 КаАП і 4854 справы па артыкуле 20.2 КаАПВ московские суды поступило почти 5 тыс. дел против участников акций. Коммерсантъ, 05.02.2021. Па звестках ТАСС са спасылкай на прэс-службу Масгарсуда, з іх на 5 лютага разгледжаны ўжо 2204 справы, па іх 972 чалавекі арыштаваныя і 1232 чалавека аштрафаваныя (не вынесена ніводнага апраўдальнага рашэння)Суды Москвы арестовали 972 участника незаконных акций; оштрафованы 1 232 человека. ТАСС, 05.02.2021.

У Санкт-Пецярбургу на 5 лютага ў суды паступіла каля 1400 спраў, звязаных з акцыямі з 23 студзеня па 2 лютага. Па дадзеных аб’яднанай прэс-службы судоў Санкт-Пецярбурга, з разгледжаных 1113 спраў па 353 справах быў накладзены адміністрацыйны арышт, па 624 — штраф, па 2 — абавязковыя працы (па 134 рашэнне не паведамляецца)Более 350 человек арестовали в Петербурге за участие в несогласованных акциях. topspb.tv, 05.02.2021.

Праваабарончы праект АУС-Інфа паведамляе, што па ўсёй Беларусі 3 лютага яму вядома пра 750 адміністрацыйных арыштах, а таксама пра 500 штрафах на агульную суму больш за 6 млн рублёў«ОВД-Инфо»: почти 750 человек получили административные аресты из-за акций с 23 января. Коммерсантъ, 04.02.2021.

31 студзеня быў затрыманы, а 1 лютага арыштаваны на 29 сутак кіраўнік «Адкрытай Расеі» Андрэй Півавараў за «парушэнне парадку правядзення акцыі, а таксама за непадпарадкаванне патрабаванню супрацоўніка паліцыі»Исполнительного директора «Открытой России» арестовали на 29 суток. РБК, 01.02.2021.

3 лютага быў арыштаваны на 25 сутак галоўны рэдактар выдання «Медіазона» Сяргей Смірноў за ретвит жарты аб самім сабе, на думку суда, які змяшчаў заклікі да няўзгодненай акцыі пратэстуКакие СМИ выступили в поддержку арестованного главреда «Медиазоны» Сергея Смирнова. Телеканал «Дождь», 03.02.2021. Смірноў быў затрыманы па іншым артыкуле 30 студзеня падчас прагулкі з сынам«Переход репрессий на новый уровень»: редакции СМИ выступили в поддержку главреда «Медиазоны» Сергея Смирнова. Телеканал «Дождь», 31.01.2021. Пасля гэтых падзей каля 20 СМІ выступілі з патрабаваннем аб вызваленні Смірнова і заявілі, што арышт Смірнова з’яўляецца помстай за яго журналісцкую дзейнасць і ціскам на незалежныя СМІ, у тым ліку ў сувязі з асвятленнем імі акцый пратэсту.

8 лютага была затрыманы дэпутат Саратаўскай облдумы ад партыі КПРФ Мікалай Бандарэнка, на яго складзены адміністрацыйны пратакол па часткі 5 артыкулы 20.2 КаАП. Пры гэтым Бандарэнка заявіў, што «знаходзіўся там як дэпутат з мэтай не дапусціць перагібаў і правакацый»В отношении депутата от КПРФ в Саратове составили протокол о нарушении проведения митинга. ТАСС, 08.02.2021.

9 сакавіка протаіерэй Андрэй Вінарскі быў затрыманы, калі выходзіў з дому, а 10 сакавіка Цэнтральны раённы суд Хабараўска арыштаваў яго на 20 сутак, яму ставіцца паўторнае парушэнне правілаў мітынгу (частка 8 артыкула 20.2 КаАП).

13 сакавіка затрымалі дэпутата Масгардумы Кацярыну Енгалычеву предявив ёй паўторны ўдзел у пратэстах, сама яна заявіла, што была на акцыі як журналіст, і ў яе была прескарта. Гэтак жа падобнае парушэнне спрабавалі абавязаць дэпутату Масгардумы Сяргею Мітрохіну.

Удзельнікі пратэстаў, якім удалося адмяніць адміністрацыйную справу

Адзін з удзельнікаў акцыі ў падтрымку Навальнага ў Санкт-Пецярбургу, Вадзім Забалоцкага здолеў выйграць справу ў судзе — таму што трапіў у аб’ектыў камеры здымачнай групы Сапраўднага Часу.

 Крымінальныя справы 
Па стане на 4 лютага ў Расіі ў сувязі з акцыямі пратэсту была ўзбуджаная 50 крымінальных спраўПравозащитник сообщил о 50 уголовных делах после протестов в России. РБК, 04.02.2021. З іх 20 крымінальных справаў было ўзбуджана па выніках акцыі 23 студзеня, у асноўным — па артыкуле аб прымяненні гвалту супраць прадстаўніка ўлады.

21 студзеня ў Татарстане, 23 студзеня ў Растове-на-Доне і ў Новасібірску распачатыя крымінальныя справы па ч. 3 арт. 212 КК РФ (заклікі да масавых беспарадкаў).

23 студзеня ў Санкт-Пецярбургу была ўзбуджаная крымінальная справа па ч. 1 арт. 318 КК РФ з-за нападу на двух супрацоўнікаў ДЗІБДР. Таксама дзве справы па гэтым артыкуле былі распачатыя ва Уладзівастоку.

Ва Уладзівастоку ўзбуджана крымінальная справа па арт. 267.1 КК РФ (пагроза эксплуатацыі транспарту).

У Маскве распачатыя крымінальныя справы па арт. 318 КК РФ (ужыванне гвалту да сілавікоў), арт. 213 КК РФ (хуліганства) і арт. 167 КК РФ (пашкоджанне маёмасці).

У Краснадары паліцыя распачала крымінальную справу па п. «Б» ч. 1 арт. 213 аб хуліганстве па матывах нянавісці супраць мясцовага жыхара Уладзіміра Ягорава, які зняў штаны падчас акцыі.

28 студзеня Галоўным следчым упраўленнем Следчага камітэта РФ супраць кіраўніка сеткі рэгіянальных штабоў Навальнага Леаніда Волкава ўзбуджаная крымінальная справа па прыкметах злачынства, прадугледжанага часткай 2 артыкула 151.2 КК РФ («скланенне ў інфармацыйна-тэлекамунікацыйных сетках непаўналетніх да здзяйснення супрацьпраўных дзеянняў»)СК возбудил дело против Леонида Волков за призыв детей к участию в незаконных акциях // ТАСС, 28 января 2021Против Леонида Волкова возбудили уголовное дело из-за «призывов» к подросткам участвовать в протестных акциях  // Новая газета, 28 января 2021Возбуждено уголовное дело в отношении Леонида Волкова, склонявшего подростков к противоправным действиям. Официальный сайт Следственного комитета Российской Федерации, 28 января 2021 годаПротив Леонида Волкова возбудили дело о вовлечении подростков в акции протеста // Meduza, 28 января 2021.

Куйбышаўскі раённы суд Пецярбурга прызначыў два гады ўмоўна ўдзельніку акцыі 23 студзеня ў Пецярбургу Андрэю Ломаву. Нягледзячы на тое, што Ломаў з’яўляецца бацькам семярых дзяцей, прысуду ён чакаў у СІЗА на працягу двух месяцаўДух толпы. Как сидел в СИЗО и как вышел на свободу Андрей Ломов — отец семерых детей и фигурант «январского дела». Медиазона, 26.03.2021.

 «Санітарны справа» 
27 студзеня ў Маскве паліцыя і супрацоўнікі Следчага камітэта правялі амаль дваццаць ператрусаў у блізкіх і прыхільнікаў Аляксея Навальнага. Сярод затрыманых брат Навальнага Алег, Любоў Собаль, Марыя Алёхіна. Ва ўсіх выпадках канфіскоўвалася аргтэхніка і электронныя прылады. Большасць ператрусаў праводзіліся ў межах крымінальнай справы аб парушэнні санітарна-эпідэміялагічных правілаўВ Москве задержаны Олег Навальный и Любовь Соболь // Немецкая волна, 27.01.2021За день полиция провела как минимум 15 обысков у сторонников Навального // Радио Свобода, 27.01.2021.

29 студзеня ў Цвярскім раённым судзе Масквы прайшлі пасяджэнні без прэсы, і ўсе пяцёра абвінавачаных былі адпраўленыя на два месяцы пад хатні арышт без права на прагулкі і выкарыстанне інтэрнэту. Ім прад’яўленыя абвінавачванні ў арганізацыі пратэстаў, якія, як сцвярджаецца, парушалі санітарна-эпідэміялагічных абмежаванні, уведзеныя з-за пандэміі коронавируса (частка 1 артыкула 236 КК)«Санитарное дело»: суд отправил под домашний арест пятерых обвиняемых в призывах на митинг // RFI, 29.01.2021«Санитарное дело». Суды без прессы // Медиазона.

Таксама абвінавачанымі па санітарным справе праходзяць прэс-сакратар Навальнага Кіра Ярмыш, актывіст Мікалай Ляскін, муніцыпальныя дэпутаты Люся Штэйн, Канстанцін Янкаўскас і Дзмітрый Бараноўскі. Усіх іх праваабарончы цэнтр «Мемарыял» абвясціў палітвязнямі«Мемориал» признал политическими заключенными обвиняемых по «санитарному делу» оппозиционеров Медиазона, 8.02.2021.

3 лютага праваабарончы фонд «Грамадскі вердыкт» запатрабаваў ад Следчага камітэта распачаць крымінальную справу супраць праваахоўнікаў па арт. 236 КК РФ (парушэнне санітарна-эпідэміялагічных правілаў) за тое, як доўга трымалі затрыманых у аўтазаках. У заяве фонду гаворыцца, што ўмовы ўтрымання ў аўтазаках груба парушалі ўсе загады і стварылі рэальную пагрозу масавага захворвання каранавірусамНа полицию требуют завести «санитарное дело» за скопление людей в автозаках Русская служба Би-би-си, 4.02.2021.

 Звальненне 
22 студзеня маёр паліцыі з Курска Руслан Агібалаў размясціў у Інтэрнэце ролік у падтрымку Аляксея Навальнага і іншых вядомых вязняў — Аляксандра Шэстуна і Сяргея Фургала. У той жа дзень паліцэйскі быў звольнены «па адмоўным падставах за ўчынак, што ганьбуе гонар супрацоўніка органаў унутраных спраў»«Рад, что закончилось увольнением». Зачем полицейский из Курска Руслан Агибалов поддержал Навального // BBC, 25.01.2021.

Інстытут тэатральнага мастацтва ім. Кабзона звольніў 25 студзеня з фармулёўкай «за амаральны ўчынак» старэйшага выкладчыка Арцёма Назарава, які ўдзельнічаў у акцыі ў падтрымку НавальнагаУволен за митинг // Радио Свобода, 27.01.2021«Аморально было бы не прийти». Актера уволили за митинг // Радио Свобода, 28.01.2021.

Таксама былі звольненыя два супрацоўнікі ФСО, якія наведалі акцыю 23 студзеня пры гэтым звальненне аднаго з іх было выраблена «заднім чыслом», каб на момант акцыі супрацоўнік лічыўся беспрацоўнымДвух сотрудников охраны Администрации президента, посетивших 23 января акцию протеста в Москве, уволили в тот же день. NEWSru.com, 25.01.2021.

2 лютага старшы лейтэнант паліцыі Сяргей Рымскі з Іванова звольніўся з-за пераследу Навального і жорсткіх разгонаў пратэстаў. Паліцэйскі актыўна каментаваў падзеі ў «Instagram» і адчуваў ціск з боку кіраўніцтва«Не все в полиции негодяи». Поддержавший Навального полицейский из Иваново рассказал о своем увольнении Русская служба Би-би-си, 03.02.2021.

31 студзеня мастак па святле Маскоўскай філармоніі Станіслаў Семянюк вывеў на сцяну канцэртнай залы імя Чайкоўскага надпіс «Свабоду палітвязням». У той жа дзень ён быў адхілены ад пульта і 3 лютага быў вымушаны звольніцца«Такой крик души». Светооператор филармонии уволился из-за лозунга Радио Свобода, 04.03.2021.

Акрамя таго, у канцы студзеня — пачатку лютага за ўдзел у мітынгах былі звольненыя супрацоўніца аддзела па рэалізацыі творчых праектаў ансамбля «Бярозка» Дар’я Кустава, школьны настаўнік з Растова-на-Доне Аляксандр Рябчук і сакратар Пяцігорскага тэхнікума гандлю, тэхналогій і сэрвісу Феона Варданян (пры гэтым яна страціла і службовае жыллё)«Аморальный поступок». Участников протестных акций в России увольняют или принуждают уйти с работы Русская служба Би-би-си, 05.02.2021 і выкладчык фізікі новасібірскага прамыслова-энергетычнага каледжа Аляксей Аляксееў«По одному нас легко заткнуть». Как педагоги, участвующие в акциях протеста, теряют работу Радио Свобода, 23.03.2021.

У пачатку лютага з падмаскоўнай паліцыі звольніўся старшы інспектар кіналагічнай службы Мікалай Каралёў, які адмовіўся біць мітынгоўцаў. Пасля гэтага яму сталі паступаць пагрозы: па яго словах, ён атрымаў дзясяткі паведамленняў з пагрозамі ў Instagram.

Санітара Саіданвара Сулаймонова, які працаваў у маскоўскім ковидном шпіталі ў Крылатском, звольнілі пасля ўдзелу ў акцыі з ліхтарыкамі ў падтрымку Аляксея Навальнага.

25 сакавіка быў звольнены школьны настаўнік Мікіта Тушканоў з пасёлка Мікунь Рэспублікі Комі за «здзяйсненне амаральнага правіны». 23 студзеня ён выйшаў на адзіночны пікет за свабоду слова. Пасля гэтага Тушканова дапытвала паліцыя, а ў школе ён атрымаў вымову. Па словах Тушканова, пад амаральным учынкам разумеецца яго крытыка школы ў сацсеткахВ Коми за одиночный пикет уволили учителя истории, о котором рассказывала «Новая» Новая газета, 25.03.2021.

 Рэакцыя адукацыйных устаноў і адлічэнне студэнтаў 
Рэктар Астраханскага дзяржаўнага універсітэта Канстанцін Маркелаў адлічыў траіх студэнтаў, якія ўдзельнічалі ў акцыях 23 студзеня і якія атрымалі за гэта адміністрацыйныя штрафыРектор университета в Астрахани «с болью в сердце» исключил студентов Радио Свобода, 31.01.2021.

У сваю чаргу адзін з заснавальнікаў «Свабоднага ўніверсітэта» Кірыл Мартынаў абвясціў, што ўстанова прыме студэнтаў, адлічаных з расійскіх ВНУ «за грамадзянскую пазіцыю» і таксама будуць іх кансультаваць аб працягу адукацыі ў Еўропе«Свободный университет» поможет отчисленным за протесты студентам, Радио Свобода, 31.01.2021.

27 студзеня 2021 года міністр асветы Сяргей Краўцоў заявіў, што міністэрства запланавала штомесяц праводзіць ўсерасійскіх бацькоўскія сходы, каб пазбегнуць уцягвання школьнікаў у мітынгі.

Пасля акцый пратэсту міністр асветы Сяргея Краўцоў паведаміў, што ў школах з’явяцца дарадцы па выхаванню, мэтай якіх будзе правядзенне гутарак са школьнікамі пра палітыку і мітынгах. Ужо ў 2021 годзе ў дзесяці пілотных рэгіёнах Расіі правядуць конкурс на новую пасаду, а з 2022 года дарадцы з’явяцца ў школах усіх рэгіёнаў.

 Дэпартацыя замежных студэнтаў з Расіі 
Студэнта медыцынскага універсітэта ў Казані Андрэя Лагуніна, навучэнца па абмене з Узбекістана, выдвараюць з Расіі пасля затрымання на акцыі 23 студзеня. Пры гэтым Лагунін сказаў, што выпадкова апынуўся на той вуліцы, дзе быў затрыманы.

 Петыцыі 
Грамадская арганізацыя АУС-Інфа стварыла петыцыю супраць плана «Крэпасць», які ўводзяць у паліцэйскіх участках з мэтай забароны наведванняў аддзяленняў паліцыі «староннімі асобамі», што, у сваю чаргу, перашкаджае прамой сустрэчы адвакатаў з іх затрыманымі кліентамі.

«Новая газета» стварыла петыцыю, якая заклікае неадкладна прывесці заканадаўства аб мітынгах і дэманстрацыях у адпаведнасць з Канстытуцыяй Расіі і гарантаваць грамадзянам права мірных сходаў
Таксама быў створаны шэраг петыцый у падтрымку Маргарыты Юдзіной, з патрабаваннем пакараць амапаўца, які ўдарыў яе нагой у жывот, прыцягнуць яго да крымінальнай адказнасці. Падобную петыцыю стварылі і іншыя людзі, у тым ліку і Лібертарыянская партыя Расіі.

«Amnesty International» апублікавала просьбу аб калектыўнай дапамогі ў напісанні зваротаў з мэтай дамагчыся справядлівасці ў справе Маргарыты Юдзіной, збітай падчас акцыі пратэсту.

Таксама быў створаны шэраг петыцый з патрабаваннем вызвалення Аляксея Навальнага. Такія петыцыі стварылі «Новая газета», «Amnesty International» (па ёй у Крэмль перадалі амаль 200 тысяч подпісаў), а таксама іншыя актывісты.

Была створана петыцыя, якая заклікае вызваліць людзей, арыштаваных па санітарным справе.

Акрамя таго, было створана некалькі петыцый за свабоду чачэнца Джумаева Саіда-Мухамада, пабіўся з сілавікамі на акцыі ў Маскве 23 студзеня.

Марына Літвіненка жонка Аляксандра Літвіненка, стварыла петыцыю, у якой прапанавала даць Нобелеўскую прэмію міру Аляксею Навальнаму.

 Флэшмобы ў падтрымку Пуціна 
У канцы студзеня — пачатку лютага адміністрацыі некалькіх ВНУ арганізавалі флэшмобы студэнтаў у падтрымку Пуціна. Студэнты Ціміразеўскай акадэміі, Маскоўскага дзяржаўнага юрыдычнага універсітэта і Белгарадскага дзяржаўнага інстытута мастацтваў і культуры затым заявілі, што былі ашуканы — ім сказалі, што акцыі будуць прысвечаныя, адпаведна, расійскаму сцягу, барацьбе з COVID-19 і Дню абаронцы АйчыныСтуденты утверждают, что их обманом завлекли на флешмобы за Путина Радио Свобода, 7.02.2021. Пасля гэтага прарэктар БГИИК Наталля Бараниченко заявіла, што выконвала «соцзаказа», выбачылася перад удзельнікамі відэа і звольніласяВ Белгороде уволилась проректор вуза, где студентов обманом сняли в ролике в поддержку Путина. Телеканал «Дождь», 11.02.2021.

Да флэшмобаў у падтрымку Пуціна прыцягваліся бюджэтнікі і работнікі некаторых кампаній.

Адной з першых акцый стаў флэшмоб работнікаў кампаніі «Сіма-ленд» у Екацярынбургу 29 студзеня, а затым 5 лютага. Адзін з работнікаў кампаніі на ўмовах ананімнасці распавёў, што супрацоўнікаў абавязалі выйсці на акцыю, хоць ня ўсе ведалі, пра што ідзе гаворка. Падобная акцыя праходзіла і на Барнаульскі заводзе автоформованных тэрмаўстойлівых вырабаўВ России проводят флешмобы за Путина. Участники часто не знают, куда идут Расейская служба BBC, 9.02.2021.

У Валгаградзе некалькі сотняў бюджэтнікаў 4 лютага сабралі на Мамаевым кургане здымацца ў кліпе гурта «Любэ». Мерапрыемства арганізавалі мясцовы камітэт па маладзёжнай палітыцы і дэпартамент адукацыі. Толькі пасля высветлілася, што бюджэтнікі зняліся для роліка ў падтрымку Пуціна. 8 лютага супрацоўнікі бюджэтных арганізацый Пецярбурга здымалі падобны ролік на Маскоўскай плошчы.

У сацсетках можна знайсці ролікі з падобных флэшмобаў у дзесятцы расійскіх гарадоў, на іх калона людзей ідзе з сцяжкамі Расіі ці лампадкі, некаторыя проста махаюць рукамі. На большасць з іх накладзеная песня «Любэ» «За цябе, Радзіма-маці!», А ў адным з ролікаў пры дапамозе 3D-апрацоўкі была створана сімуляцыя натоўпу, якая нібыта ўтварыла сабой фразу «Пуцін — наш прэзыдэнт».

У адказ на флэш-моб з ліхтарыкамі ФБК 14 лютага, улады абвясцілі ў той жа дзень 14 лютага пра моладзевай акцыі «Расія — краіна кахання» ў дзень флэш-мобу ФБК з ліхтарыкамі. Урад Прыморскага краю анансавала ў инстаграме акцыю «Каханне мацней страху» з запускам ліхтарыкаў 14 лютага. Потым рэзка памяняла назву, з-за супадзення з назвай акцыі якую збіраюцца правесці прыхільнікі Аляксея Навальнага.

 Феномен TikTok 
Deutsche Welle адзначае, што падчас акцый пратэсту здарыўся феномен TikTok — кітайскай соцсеть кароткіх відэа. У гэтай сеткі апынуліся зарэгістраваныя 60 мільёнаў расейцаў. BBC піша, што пасля затрымання Аляксея Навальнага расійскі сегмент TikTok «імкліва палітызаваных»"Каждое третье видео — про «дворец Путина». Как «ТикТок» захлестнула протестная волна. DW піша пра сотні мільёнаў праглядаў відэа па хэштэгу, звязаным з Навальным і надыходзячымі пратэстамі, BBC адзначае, што ў «хештега» 23 студзеня «(дата няўзгодненай акцыі, объвленной прыхільнікамі Навальнага) — 70 млн праглядаў, і яшчэ 29 мільёнаў — у падобнага: „23 студзеня 2021“. Хештег „палац пуціна“, дзе пераказваюць апошняе расследаванне Навального і жартуюць на тэму раскошы палаца ў Геленджыку, паглядзелі 21 млн разоў»Комментарий: Российский протест выходит из интернета на улицу // DW, 25.01.2021.

Раскамнагляд 20 студзеня запатрабаваў ад сеткі TikTok «спыніць клікаць дзяцей на пратэстныя акцыі»РКН потребовал от TikTok прекратить звать детей на протестные акции // Интерфакс, 20 января 2021 і выдаліць такія заклікіРоскомнадзор потребовал от TikTok удалить призывы к участию несовершеннолетних в протестах // ТАСС 20.01.2021.

24 студзеня замеcтитель камерцыйнага дырэктара кампаніі-пасрэдніка паміж блогерамі і рэкламадаўцамі «Аўтарскія медыя» Барыс Кантаравіч паведаміў аб замове на публікацыю ролікаў у TikTok супраць акцый у падтрымку Аляксея Навальнага, размясціўшы ў сацыяльных сетках скрыншоты з замовай. Да канца гэтага дня за плату ад 500 да двух тысяч рублёў блогер з аўдыторыяй ад 10 тысяч падпісчыкаў па замове неназванай «грамадзкай арганізацыі па справах моладзі» павінен быў «перасцерагчы дзяцей ад удзелу ў няўзгодненых акцыях», апублікаваўшы відэа па адным з сямі прапанаваных сцэнарыяў («у цэлым всë гэта надакучыла, вельмі стаміліся ад гэтага шуму з Навальным», «дзяцей выцягнулі і за імі хаваліся», «правакавалі паліцыю, гэта было відавочна не мірнае шэсьце», «сабралася мала людзей», ролік з «выкрыццём» смерцяў пратэстуючых ці пра тое, як «надакучыла палітыка за гэты час»). Заказчык просіць выкарыстоўваць у роліку толькі адзін тэзіс, не паўтараць яго слова ў слова і не паказваць хештеги пад відэа. Упершыню аб’яву заўважылі на біржы рэкламы TikTok, аднак таксама заказчыкі пісалі блогерам і менеджэрам ў Telegram. TJournal апублікаваў прыклады такіх ролікаў у TikTok, дзе паўтараюцца тэзісы з тэхнічнага задання, апублікаваныя па хештегам #нетреволюции або #нехочуреволюцию.

 Заканадаўчыя ініцыятывы, звязаныя з акцыямі пратэсту 
Дэпутат ад «Адзінай Расіі» Андрэй Барышеў ўнёс у Дзярждуму законапраект аб адмене адміністрацыйнага пакарання (выключэнне з КоАП артыкула 20.2.2 і частак 5 і 6 артыкула 20.2) за арганізацыю «прагулак» і ўдзел у іх, калі такое мерапрыемства фармальна не падпадае пад вызначэнне масавай акцыі.

 Ад’езды з Расіі 
Некаторыя людзі з’ехалі з краіны, патлумачыўшы гэта пагрозай крымінальных спраў і праходзілымі палітычнымі пераследамі: з каманды Навальнага гэта Леанід Волкаў, Іван Жданаў, Уладзімір Мілаў.

 Заўвагі 

 Крыніцы 

 Спасылкі 

 Все об акциях 23 января. Как к ним готовятся власти и оппозиция, чего опасаться участникам — и что там с масочным режимом // Meduza
 Протесты и задержания: что происходит в городах России 23 января // BFM.ru
 Акции за Навального. Протесты по всей России // Медиазона
 Акции «Свободу Навальному!» 23 января 2021 года. Онлайн // ОВД-Инфо
 «Не бойтесь, выходите на улицы»: обращение Навального // YouTube, Навальный LIVE
 Russian anti-Putin anger spreads: 'We have to protest' — аглядная артыкул BBC 

Катэгорыя:Пратэсты 2021 года
Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў Расіі
Катэгорыя:Студзень 2021 года
Катэгорыя:2021 год у Расіі