Наталля Яўгенаўна Гарбанеўская

Наталля Яўгенаўна Гарбанеўская (; , Масква — , Парыж) — руская паэтэса і перакладчыца, праваабаронца, удзельніца дысідэнцкага руху ў СССР.

 Біяграфія 
Нарадзілася 26 мая 1936 года ў Маскве. Бацькі ў шлюбе не знаходзіліся, маці — Яўгенія Сямёнаўна Гарбанеўская, бібліятэкар, руская; бацька — яўрэй, з якім яна не мела зносіны, загінуў у час Вялікай Айчыннай вайны на фронцеНаталья Горбаневская: «Вот я дура была без страха».

Паступіла ў 1953 годзе на філалагічны факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. В. Ламаносава, займалася ў літаратурнай студыі. Першыя публікацыі вершаў Гарбанеўскай з’явіліся ў факультэцкай насценгазеце.

У снежні 1956 года была затрыманая КДБ у сувязі са знаёмствам з Андрэем Цярохіным і Уладзімірам Кузняцовым, арыштаванымі за распаўсюд улётак з пратэстам супраць савецкай інтэрвенцыі ў Венгрыі. Была вызвалена праз тры дні, выступала сведкай абвінавачання на працэсе Цярохіным і Кузняцовым. Па яе ўласным больш познім прызнанні, паказанні пачала даваць, бо ў ёй «разгулялася… камсамольская свядомасць»; «Вось гэта самы змрочны момант у маёй гісторыі жыцця, які я сама сабе не даравала»Наталья Горбаневская: За мнения преследовать нельзя. Увосень 1957 года была выключана з МДУ, нібыта за пропускі заняткаў.

У 1958 годзе паступіла на завочнае аддзяленне філалагічнага факультэта Ленінградскага ўніверсітэта, у 1964 годзе скончыла яго па спецыяльнасці «Філолаг, выкладчык рускай мовы і літаратуры сярэдняй школы». Працавала ў Маскве бібліятэкарам, бібліёграфам, тэхнічным і навуковым перакладчыкам. Была знаёмая з Аляксандрам Гінзбургам і Юрыем Галанскавым, перадрукоўвала самвыдатаўскія матэрыялы. У 1961 годзе нарадзіла першага сына, ў 1968 годзе — другога.

Удзельніца дэманстрацыі 25 жніўня 1968 года супраць увядзення савецкіх войскаў у Чэхаславакію, куды прыйшла разам з каляскай з грудным дзіцём. Гарбанеўская прынесла з сабой самаробны чэхаславацкі сцяг і два рукапісныя плакаты: «Няхай жыве свабодная і незалежная Чэхаславакія!» (на чэшскай мове) і «За вашу і нашу свабоду!» (на рускай мове). Была затрымана разам з іншымі дэманстрантамі, але ў той жа дзень вызвалена; ёй прад’явілі абвінавачанне ў «групавых дзеяннях, што груба парушаюць грамадскі парадак». Не была асуджана разам з астатнімі дэманстрантамі, бо карміла грудное дзіцяГорбаневская Нат. Евг. // Российский гуманитарный энциклопедический словарь. — Москва: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002. — Т. В 3 т..

Да наступнага арышту паспела скласці дакументальную кнігу пра дэманстрацыю «Поўдзень. Справа аб дэманстрацыі 25 жніўня 1968 года на Чырвонай плошчы» (апублікавана ў Франкфурце-на-Майне, 1970 г.). У кнізе ўзноўлена хроніка падзей таго дня і сабраны ўсе матэрыялы, якія адносяцца да хода следства і вынясення прысуду па гэтаму палітычнаму працэсу. Кніга-дакумент была перакладзена на асноўныя еўрапейскія мовы, у СССР выдавалася ў самвыдаце ў 1969 годзе. Была арыштавана 24 снежня 1969 года па абвінавачанні ў «распаўсюдзе заведама ілжывых выдумак, якія ганьбяць савецкі дзяржаўны і грамадскі лад».

17 снежня 1975 года эмігравала. Жыла ў Парыжы. Удзельнічала ў палітычных выступах па ўсёй Францыі — у асноўным па запрашэнні групы «Міжнароднай Амністыі».

У жніўні 1990 года сталіца Чэхаславакіі Прага прысвоіла Гарбанеўскай і іншым удзельнікам дэманстрацыі 1968 года званне ганаровых грамадзян горада.

У Расіі Гарбанеўская публікавалася з 1990 года, у постсавецкі час рэгулярна прыязджала на радзіму. У кастрычніку 1990 года падпісала «Рымскі зварот».

У красавіку 2005 года прыняла польскае грамадзянства.

Памерла 29 лістапада 2013 года ў Парыжы. Пахавана ў Парыжы на могілках Пер-Лашэз. У жалобнай цырымоніі прынялі ўдзел паслы Польшчы і Чэхіі.

 Творы 
 Стихи. — Frankfurt/M., 1969
 Побережье. — Ann Arbor, 1973
 Три тетради стихотворений. — Bremen, 1975
 Перелетая снежную границу. — Paris, 1979
 Ангел деревянный. — Ann Arbor, 1982
 Чужие камни. — New York, 1983
 Переменная облачность. — Paris, 1985
 Где и когда. — Paris, 1985
 Цвет вереска. — Tenafly, 1993
 Не спи на закате. — СПб., 1996
 Набор. — М., 1996
 Кто о чём поет. — М., 1997
 13 восьмистиший и ещё 67 стихотворений. — М., 2000
 Последние стихи того века. — М., 2001
 Русско-русский разговор: Избранные стихотворения. Поэма без поэмы: Новая книга стихов. — М., 2003
 Чайная роза. — М., 2006
 Развилки. — Самара, 2010
 Круги по воде. — М., 2010
 Прильпе земли душа моя. — М., 2011
 Штойто. — М., 2011
 Прозой о поэзии. — М., 2011
 Осовопросник. — М., 2013
 Города и дороги. — М., 2013

 Узнагароды 
 Руская прэмія (2010) за кнігу «Прыльпе зямлі душа мая. Зборнік вершаў 1956—2010 гг.».

Катэгорыя:Савецкія дысідэнты
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на рускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Польшчы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пер-Лашэз