Эскадрон літоўскіх татар

Эскадрон літоўскіх татар — аддзел лёгкай кавалерыі Корпуса літоўскіх войскаў Польскага войска Генеральнай Канфедэрацыі Польскага Каралеўства (ГКПК) у 1812 годзе. Створаны французамі, як атрад лёгкай кавалерыі; па сваім узбраенні, тактыцы і кіраванні быў падобны на рускую казацкую кавалерыю.

 Гісторыя эскадрона 
У першапачатковых планах літоўскага генерал-губернатара Хогендарпа на жнівень 1812 года было стварэнне чатырох уланскіх палкоў і двух конна-стралецкіх палкоў з рэкрутаў і добраахвотнікаў былога ВКЛ. Кожны конна-стралецкі полк павінен быў складацца з двух эскадронаў, агульная колькасць кожнага палка 981 чалавек (42 афіцэры). Літоўскія татары са сваім праектам уланскага татарскага палка (з прапановай стварыць падобны полк татары звярнуліся да французаў яшчэ ў чэрвені) у планы генерал-губернатара не ўпісваліся, пяты ўланскі полк ім быў не патрэбны. Першы конна-стралецкі полк на чале з Манюшка больш-менш актыўна папаўняўся добраахвотнікамі, з камплектаваннем другога конна-егерскага палка з’явіліся цяжкасці. У чэрвені 1812 года генерал Міхал Сакольніцкі прапанаваў Напалеону стварыць полк з польска-літоўскіх татараў. Ён пісаў аб "іх сумленнасці, а таксама аб іх адвагі". Нягледзячы на ​​спадзяванні Напалеона на тое, што атрад можа налічваць да тысячы салдат, татарскіх добраахвотнікаў удалося знайсці толькі для фарміравання эскадрону. У яго склад уваходзілі 123 чалавекі, у тым ліку камандзір эскадрона, адзін маёр, чатыры капітаны, 7 лейтэнантаў і малодшых лейтэнантаў, а таксама 110 унтэр-афіцэраў і салдат. У эскаоне таксама быў імам Аслан Алей, які служыў малодшым лейтэнантам.

8 кастрычніка 1812 года генерал-губернатар літоўскіх дэпартаментаў Дзірк ван Хогендарп зацвердзіў стварэнне двуротнага эскадрона з літоўскіх татар. Эскадрон павінен быў складацца з 246 чалавек (12 афіцэраў).

29 верасня Напалеон запатрабаваў замест другога конна-стралецкага палка стварыць «Эскадрон літоўскіх татар» (эскадрон- польскіх казакаў) - аддзел лёгкай кавалерыі падобны на падраздзяленні рускіх казакаў.

Фарміраваннем падраздзялення кіравалі маёр 8-га ўланскага палка Княства Варшаўскага Азюлевіч і ветэран польскіх легіёнаў маёр Мустафа Мурза Ахматовіч.

Колькасць эскадрона на 1 снежня склала 127 салдат і афіцэраў.

З 10 па 12 снежня 1812 года эскадрон прыняў удзел у абароне Вільні, дзе страціў забітымі і параненымі каля 80% асабістага складу. Там жа загінуў Мустафа  Ахматовіч

13 лютага 1813 года падраздзяленне ўдзельнічала ў сутычцы пры Калішы. Эскадрон сыходзіць у Познань.

У сакавіку загадам герцага Істрыйскага рэшткі падраздзялення былі ўключаны ў склад 3-га ўланскага гвардзейскага палка.

11 красавіка 1813 года ў Фрайбургу Напалеон сваім дэкрэтам уключыў татар у склад 1-га эскадрона Першага гвардзейскага палка лёгкай кавалерыі Вінцэнта Красіньскага. Роту з 18 чалавек ўзначальваў капітан султан Сымон Улан.

У Фрайбургу рота папаўняецца навабранцамі. Колькасць падраздзялення павялічваецца да паўсотні.

Пасля бітваў Саксонскай кампаніі пры Люцене, Бауцене, Вуршэне, Дрэздэне, Лейпцыгу, Ханаў колькасць роты на 11 ліпеня 1813 года склала 26 чалавек.

9 снежня 1813 года татары былі пераведзены ў 3-й полк выведнікаў Імператарскай гвардыі і прынялі ўдзел у бітвах Французскай кампаніі. Пасля завяршэння баёў у шэрагу засталося па розных крыніцах ад 25 да 14 чалавек.

 Военная кампания 
Эскадрон участвовал во французском вторжении в Россию в 1812 году в составе 6-й кавалерийской бригады Императорской гвардии (отборные жандармы, 3-й уланский полк и татары). Они понесли тяжёлые потери во время вторжения, особенно в Вильно с 10 по 12 декабря, где был убит командир эскадрона Ахматович с 34 своими людьми. Татары также участвовали в битве при Калише 13 февраля 1813 года. Оставшиеся в живых были сначала включены в состав остатков 3-го уланского полка, который был почти уничтожен под Слонимом в октябре 1812 года, а затем объединён с польскими уланами Императорской гвардии, где они сформировали 15-ю роту, считающуюся «Средней гвардией». К этому времени польско-литовских татар возглавлял капитан Самуил Мурза Улан с лейтенантами Ибрагимом и Асланом Алеем в качестве заместителей командира, общая численность которых составляла всего 53 человека.

С апреля по июнь 1813 года, по рекомендации старшего полковника Даутанкура, капитан Улан пытался набрать новых кавалеристов и уехал во Францию с марешаль-де-логисом Самуэлем Янушервским. На тот момент формирование насчитывало 47 человек, ему было отказано в подкреплении иностранных солдат в Меце, после чего тот отправился в Париж, чтобы заручиться поддержкой военного министра Анри-Жак-Гийома Кларка. Безуспешно Улан и 24 новобранца вернулись во Фридберг на квартиры польских улан.

Польско-литовские татары продолжали служить под командованием капитана Улана в составе польских улан во время немецкой кампании 1813 года, участвуя в боях под Дрезденом, Петерсвальдау, Лейпцигом и Ханау. Затем татары были переведены в 3-й польский разведывательный полк Императорской гвардии и понесли дальнейшие потери во время французской кампании 1814 года: 6 убитых и 7 взятых в плен. После отречения Наполеона 6 апреля немногие выжившие уланы вернулись в Литву. По словам Пигерда, к концу кампании погибло 100 человек из первоначальных 123 человек.

 Строй вершнікаў 
Пакуль у архівах не знойдзена афіцыйных распараджэнняў ці інструкцый, па якіх шылі абмундзіраванне для эскадрона літоўскіх татар у 1812—1814 гадах. Захаваліся малюнкі з 19 стагоддзя з выявай кавалерыстаў з гэтага падраздзялення (3 малюнкі). У музеях і прыватных калекцыях маюцца кальбакі (3 штукі), якія адносяць да падраздзялення літоўскіх татар.

Малюнкі 19 ст, мастакі:
 Carl Vernet, 1821 год.
 Акварэль з «Album du bourgeois de Freiberg». 19 ст. Да малюнка — подпіс: Польскі татарын-гвардзеец. 1813.
 Татары-гвардзейцы. Мастак Gembarzewski. 1896 год.

 Зброя 
Зброя як у палках уланаў. Шабля, піка, 2 пісталеты ў ольстрах на сядле. Асноўнае адрозненне паміж уланскімі палкамі і эскадронам татар у тым, што першыя кіраваліся на поле сігналамі трубы, а татары — бунчуком, як гэта было ў рускіх казакаў і мамлюкаў Напалеона.

 Гл. таксама 
 17-ы літоўскі ўланскі полк
 18-ы літоўскі ўланскі полк
 19-ы літоўскі ўланскі полк
 20-ы літоўскі ўланскі полк
 21-ы літоўскі конна-стралецкі полк

 Літаратура 
 Andrzej Tomaszewicz. Wojsko Wielkiego Ksiestwa Litewskiego w roku 1812 // Nasz Czas.- 2006.-№ 18.
 Baginski W. Dawne guziki polskie.-Krakow: Naklad towarzystwa numizmatycznego, 1899.
 Bronislaw Gembarzewski. Wojsko Polskie, Ksiestwo Warszawskie 1807—1814. Warszawa, 1905, reprint wyd. Kurpisz, Poznan, 2003.
 Gaidis H.L. Napoleon’s Lithuanian Forces //LITUANUS.-1984.-Volume 30., № 1.
 Guziki. Polskie guziki wojskowe od XVI do konca XX wieku. Przewodnik dla kolekcjonerow.-Warszawa, 1999.
 Historia 17 pulku ulanow na tle wojsk litewskich 1812—1814 / Jozef Tyszkiewicz w opracowaniu Dariusza Nawrota i Andrzeja Nieuwaznego.- Gdynia: Wydawnictwo «Armagedon Books», 2004.
 John R. Elting. Napoleonic uniforms vol. I—IV, 1993.
 Les uniformes de l`Armee Francaise. / Lienhart, Humbert.-Leipzig, 1908.
 Nawrot D. Litwa I Napoleon w 1812 roky. Katowice, 2008.
 Акты Виленской археографической комиссии. Т. XXXVII. Вильна, 1912.
 Вильна в 1812 году. В память столетней годовщины Отечественной войны. Составил Ф. А. Кудринский. С факсимиле Императора Александра I, Наполеона и некоторых русских генералов. Вильна: Издание Управления Виленскаго Учебнаго Округа Типография А. Г. Сыркина, 1912.
 Вооружённые силы Литовского княжества 1812 года. Кудряшов И. Ю. Москва, 1991.
 Заходні рэгіён Беларусі ў часы напалеонаўскіх войнаў. 1805—1815 гады. / В. Швед, С. Данскіх.-Гр.: ГрДУ імя Янкі Купалы, 2006.
 Сборник Императорского Русского исторического общества. Т. 128. Петербург, 1909.
 Часовая мінская газета. 1812 год.-Мн.: Выд. В.Хурсік, 2008.
 Литовские татары на службе у французских оккупантов в 1812-13 гг.

Катэгорыя:З’явіліся ў 1812 годзе
Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары
Катэгорыя:Літоўскае войска ў вайне 1812 года