Абвінавачванне ахвяры

Абвінавачанне ахвяры, ці віктымблэймінг (), адбываецца, калі на ахвяру злачынства, няшчаснага выпадку ці любого віду гвалту ўскладаецца поўная або частковая адказнасць за здзейсненае ў дачыненні да яе парушэнне або тое, што адбылося няшчасце. Як правіла, абвінавачванне ахвяры прымае форму расісцкіх, сексісцкіх і класісцкіх сцверджанняўGregory Meyerson and Michael Joseph Roberto. Fascism and the Crisis of Pax Americana. Аднак гэтая пазіцыя можа існаваць і незалежна ад такіх відаў нецярпімасці, а ў некаторых краінах нават носіць па меншай меры напаўафіцыйны характар. З пункту гледжання сацыяльнай псіхалогіі, абвінавачванне ахвяры — гэта наступства веры ў справядлівы свет.

 Псіхалогія абвінавачання ахвяры 
З пункту гледжання сацыяльнай псіхалогіі, абвінавачанне ахвяры асноўваецца на веры ў справядлівы светIrina Anderson, Kathy Doherty. Accounting for Rape: Psychology, Feminism and Discourse Analysis in the Study of Sexual Violence. Routledge, 2008.. Вера ў справядлівы свет — гэта кагнітыўнае скажэнне, пры якім чалавек верыць у тое, што любое дзеянне выклікае заканамерныя і прадказальныя вынікі. Для такога чалавека невыносная думка пра тое, што няшчасце можа адбыцца з кім-небудзь цалкам выпадкова. Як паказаў першаадкрывальнік феномена веры ў справядлівы свет Мелвін Лернер, каб пазбегнуць прызнання памылковасці сваіх уяўленняў аб справядлівым ладзе свету, людзі рэінтэрпрэтуюць несправядлівую падзею, звязваючы яе з паводзінамі ці ўласцівасцямі ахвяры, і тым самым адначасова абвінавачваюць і прыніжаюць яеLerner, M. J., & Miller, D. T. (1978). Just world research and the attribution process: Looking back and ahead. Psychological Bulletin, 85(5), 1030—1051..

 Гісторыя паняцця 
Тэрмін «абвінавачанне ахвяры» (victim blaming) упершыню выкарыстаў Уільям Райан у аднайменнай кнізе (Blaming the Victim), апублікаванай ў 1971 годзеWilliam Ryan. Blaming the Victim. Pantheon Books, 1971. ISBN 978-0-394-41726-4Cole, Alyson Manda. The cult of true victimhood: from the war on welfare to the war on terror. 2007. P. 111, 149, 213.Downs, Donald Alexander. More Than Victims: Battered Women, the Syndrome Society, and the Law. 1998. P. 24.Kirkpatrick, George R. and Katsiaficas, George N. and Kirkpatrick, Robert George and Emery, Mary Lou (1987). Introduction to critical sociology. P. 219.Kent (2003). Райан апісвае абвінавачанне ахвяры як ідэалогію, якая прымаецца для апраўдання расізму і сацыяльнай несправядлівасці ў дачыненні да чарнаскурага насельніцтва ЗША. Кніга была напісана ў якасці рэакцыі на кнігу Патрыка Мойнігана «Негрыцянская сям’я: за ўмяшанне дзяржавы» (The Negro Family: The Case for National Action), якая выйшла ў 1965 годзе і вядомая ў ЗША як «справаздача Мойнігана» (the Moynihan Report).

Мойніган лічыў непасрэднай прычынай цяжкага становішча афраамерыканцаў сямейную структуру з пераважна ці ўвесь час адсутнымі бацькам і маці, якая залежыць ад дзяржаўнай падтрымкі ў забеспячэнні дзяцей харчаваннем, адзеннем і медыцынскай дапамогай. На думку Мойнігана, каб змяніць сітуацыю, патрабаваліся дзяржаўныя меры па ўмацаванні нуклеарнай сям’і сярод чарнаскурага насельніцтва. На думку Райана, тэорыі Мойнігана былі спробамі пераменшыць ролю сацыяльна-структурных фактараў у існаванні беднасці і ўскласці адказнасць на саміх бедных, іх паводзіны і культурныя патэрны. Кнігу Райана называюць «зруйнавальнай крытыкай ментальнасці, якая вінаваціць бедных у іх беднасці, а слабых — у іх слабасці».

Хоць менавіта Райан папулярызаваў тэрмін «абвінавачанне ахвяры», сама з’ява добра вядома ў чалавечых псіхалогіi і гісторыі. У прыватнасці, мноства прыкладаў абвінавачання ахвяры можна знайсці ў Старым Запавеце, дзе трагедыі і катастрофы апраўдваюцца папярэднімі паводзінамі і грахамі ахвярRobinson, Daniel N. (2002) Praise And Blame: Moral Realism and Its Applications. P. 141..

 Абвінавачанне ахвяры, фемінізм і віктымалогія 
Інтэнцыю абароны злачынца і ўскладання частковай адказнасці за злачынства на яго ахвяру можна выявіць ужо ў першых працах па інтэракцыянісцкай, або пазітывісцкай віктымалогіі, напрыклад, у класічнай працы Б. Мендэльсона «Новая галіна бія-псіха-сацыяльнай навукі: віктымалогія» (1956)Mendelsohn, B. Une Novelle Branche de la Science Bio-Psycho-Sociale: La Victimologie. In: Revue Internationale de Criminologie et de Police Technique, 1956.Jan J.M. van Dijk. Introducing Victimology, in The Ninth International Symposium of the World Society of Victimology, Free University of Amsterdam, 1997.. Найбольш паслядоўную крытыку прымянення гэтых паняццяў для абвінавачвання ахвяры выказвалі фемінісцкія даследчыкі — у першую чаргу, у дачыненні да ахвяраў гендарнага гвалту.

У 1971 году віктымолаг-пазітывіст Менахем Амір апублікаваў сваё даследаванне аб згвалтаваннях «Патэрны ў згвалтаваннях з прымяненнем фізічнай сілы» (Patterns in Forcible Rape), у якім прапанаваў паняцце «згвалтавання, справакаванага ахвярай» (victim-precipitated rape). Паводле азначэння Аміра, «правакацыю» можна выявіць у выпадках, калі ахвяра, з пункту гледжання гвалтаўніка, дала невідавочную згоду на секс ці дазволіла змясціць сябе ў небяспечную або ўразлівую сітуацыю. У прыватнасці, даследчык прапанаваў адносіць да «правакацый» ужыванне алкаголю, згоду сесці ў машыну незнаёмага мужчыны, згоду на тую ці іншую форму сексуальнага ўзаемадзеяння, а таксама недастаткова рашучы супраціў гвалтаўніку. Амір заключыў, што «так ці інакш, ахвяра заўсёды з’яўляецца прычынай злачынства».

З крытыкай працы Аміра з фемінісцкіх пазіцый выступіла Памэла Лэйкс Вуд. У артыкуле, апублікаваным у American Criminal Law Review, яна адзначае, што адзіная магчымасць для жанчыны-ахвяры пазбегнуць абвінавачванняў — гэта жыць у пастаянным страху, што кожны мужчына можа апынуцца гвалтаўніком. Падобныя пярэчанні былі выказаны Куртам Вайсам і Сандрай Борхес, якія заявілі, што з прапанаванай Амірам канцэпцыі згвалтавання ў рэчаіснасці вынікае, што «адзіны патрэбны інгрэдыент для згвалтавання, справакаванага ахвярай, — гэта ўяўленне гвалтаўніка».

 Гл. таксама 

 Буллінг
 Віктымізацыя
 Злараднасць
 Казёл адпушчэння
 Культура згвалтавання
 Лагічны выкрут
 Адмаўленне (псіхалогія)
 Праекцыя (псіхалогія)
 Рацыяналізація (псіхалогія)
 Сорам
 Шэрыл Араўжо
 Эфект Марты Мітчэлл

 Заўвагі 

Катэгорыя:Паводзіны чалавека
Катэгорыя:Віктымалогія
Катэгорыя:Сацыяльная псіхалогія