Амерыканскія ваеннапалонныя падчас вайны ў В’етнаме

З 1964 па 1973 год падчас В’етнамскай вайны ад 800 да 3000 амерыканскіх вайскоўцаў трапілі ў варожы палон. Пераважная большасць ваеннапалонных былі афіцэрамі, большасць з якіх складалі лётчыкамі ваенна-марскога флоту, ваенна-паветраных сіл і марской пяхоты. Асноўная маса амерыканцаў ўтрымлівалася ў Паўночным В’етнаме, дзе для размяшчэння захопленных ваенных выкарыстоўваліся трынаццаць турмаў і лагераў, самай вядомай з якіх была турма, празваная «Ханой Хілтан»Michael J. Allen, Until the Last Man Comes Home, (University of North Carolina Press, 2009), pg. 57.. Значна меншы лік быў захоплены на поўдні байцамі НФВПВ (больш вядомы як В’етконг). Жменька амерыканскіх грамадзянскіх асоб таксама знаходзілася ў палоне падчас вайны.

Амерыканскія ваеннапалонныя ў Паўночным В’етнаме былі вызвалены ў пачатку 1973 года ў рамках аперацыі «Вяртанне дадому», якая стала вынікам чатырохгадовых перамоў і Парыжскага мірнага дагавора. Рэпатрыяцыя пачалася 12 лютага і працягваліся да канца сакавіка. Пасля аперацыі «Вяртанне дадому» ў ЗША па-ранейшаму  прыкладна 1350 чалавек лічыліся зніклымі без вестак "Vietnam War Accounting History". Defense Prisoner of War/Missing Personnel Office., вакол чаго была пабудавана гіпотэза аб пакінутых амерыканскіх палонных.

 Паланенне 
Першы амерыканец узяты ў палон 26 сакавіка 1964 года недалёка ад Куангчы ў Паўднёвым В’етнаме, калі быў збіты самалёт-разведчык L-19/O-1 Bird Dog, якім кіравалі капітан Рычард Л. Уайтсайдс і капітан Флойд Джэймс Томпсан. Уайтсайдс загінуў, а Томпсан трапіў у палон, у канчатковым выніку правёўшы там дзевяць гадоў, што зрабіла яго паланенне самым доўгім у амерыканскай гісторыі. Ужо 5 жніўня гэтага ж года ўзяты ў палон лейтэнант авіяцыі ВМС Эверэт Альварэс, чый самалёт збілі пасля інцыдэнту ў Танкінскім залівеAlvin Townley, Defiant: The POWs Who Endured Vietnam's Most Infamous Prison, the Women Who Fought for Them, and the One Who Never Returned (New York: St. Martin's Press, 2014).

Амерыканскіх пілотаў працягвалі захопліваць да 1968 года, калі прэзідэнт Ліндан Джонсан абвясціў пра завяршэнне аперацыі «Грымоты» па нанясенні паветраных удараў па Паўночным В’етнаме. Авіятары зноў сталі трапляць у палон пры Рычардзе Ніксане, што ў 1969 годзе аднавіў бамбардзіроўкі. Значная колькасць амерыканцскіх лётчыкаў была захоплена падчас аперацыі «Паўабаронца» ў перыяд з мая па кастрычнік 1972 і аперацыі «Паўабаронца II» у снежні таго ж года. Пры гэтым у пілотаў, захопленных у гэты перыяд, быў самы кароткі тэрмін знаходжання ў палоне.

 Цяжар і катаванні 

В’етнамцы адмаўляліся прызнаваць амерыканцаў, якія трапілі ў палон, «ваеннапалоннымі», паколькі паміж ЗША і Паўночным В’етнамам фармальна не было стану вайны, і лічылі іх «ваеннымі злачынцамі»James Willbanks. Vietnam War Almanac. — Facts on File, 2009. С. 139.. Пілоту ВМС ЗША Говарду Ратледжу пасля палону было заяўлена наступнае: «Ты не ваеннапалонны. Твой урад не аб’яўляў вайну в’етнамскаму народу... цябе не абараняе міжнароднае заканадаўства»Maurice Isserman. Vietnam War. — Facts On File, 2003. — P. 99.. Томас Мо, які быў на момант свайго палону 1-м лейтэнантам ВПС, пісаў: «Я выявіў, што цябе могуць падвергнуць катаванням за тое, што ты абвінаваціў іх у выкарыстанні катаванняў»Tom Moe. Pure Torture. Як паведамляе «Энцыклапедыя В’етнамскай вайны» пад рэдакцыяй ваеннага гісторыка Спенсера Такера, жорсткія і сістэматычныя катаванні, якім падвяргаліся амерыканскія пілоты, добра задакументаваны, хоць в’етнамскі бок да гэтага часу адмаўляе факт іх выкарыстанняThe Encyclopedia of the Vietnam War. A Political, Social, and Military History. — ABC-CLIO, 2011. — P. 1126..
У тыя дні гэтым звычайна займаўся пераважна адзін і той жа чалавек. Я думаю, яны [в’етнамцы] зразумелі, што пры адсутнасці больш-менш кваліфікаванага спецыяліста па катаваннях давесці чалавека да смерці можна папросту. Той, пра якога я кажу, зарабіў сабе мянушку 'Прутапут' — у нас кожны ахоўнік у лагеры атрымліваў мянушку — таму што ён умеў з дапамогай металічных дубцоў і путаў загінаць чалавека ў выварочаныя паставы, каб выклікаць боль, але ён быў вельмі майстэрскі ў гэтай справе. Ён ведаў межы, да якіх можна было выгінаць рукі і ногі, не ламаючы іх, і ў гэтым... ва ўсім гэтым было нешта нерэальнае. Ён прыходзіў, не выказваючы ніякіх эмоцый. Катаванні былі яго працай. Ён быў прафесійны спецыяліст па катаваннях. <...> Я думаю, яны зразумелі, можа быць, з папярэдніх выпадкаў, калі празмерна гарачыя спецыялісты па катаваннях загубілі некалькі палонных, што ім трэба было завесці вось такога чалавека.

В’етнамцы катавалі палонных перш за ўсё для таго«Torture was not used primarily to obtain military information, but to break a prisoner’s will, force him to betray his comrades, and extort letters or tapes condemning US policy and praising the leniency of his captors». John L. Frisbee. Valor en Masse  , каб зламаць іх волю, прымусіць здрадзіць сваіх таварышаў, усхваляць паблажлівасць сваіх турэмшчыкаў, падпісваць лісты з заклікам спыніць вайну і прызнавацца ў ваенных злачынствах«The Americans were forced to record taped „confessions“ to war crimes against the Vietnamese people and to write letters urging Americans at home to end the war». The M.I.A. Issue. Леа Торснес, ганараваны за свой гераізм у В’етнаме Медалём пашаны, адзначаў: «Я і многія іншыя палонныя падвяргаліся жорсткім катаванням — некаторых катавалі да смерці. Некалькі напісалі кнігі. У кнізе Джона Макграта «Ваеннапалонны: шэсць гадоў у Ханоі» прысутнічаюць яркія замалёўкі катаванняў»«I and many POWs were tortured severely — some to death. Several wrote books. John „Mike“ McGrath’s book „Prisoner of War: Six Years in Hanoi“ includes vivid torture drawings». Leo Thorsness. Vietnam POWs can explain what 'torture' means . Лётчык ВМС ЗША Джэрэмія Дэнтан у 1966 годзе знаходзіўся пад катаваннямі чатыры дні і тры ночы — такім чынам яго «рыхтавалі» да сустрэчы з японскім журналістам, вядомым сваёй сімпатыяй да Паўночнага В’етнамаPoW/MIA Forum. War Crimes. Эверэту Альварэсу некалькі дзён не давалі спаць, затым скавалі рукі за спіной, парэзаўшы запясці да касцей, і білі да таго часу, пакуль ён не пагадзіўся напісаць ліст з прызнаннем таго, што здзяйсняў «ваенныя злачынствы» супраць в’етнамскага народа«After denying the Navy flier sleep for several days, guards cuffed his arms behind his back, cutting his wrists to the bone, and then punched and kicked him mercilessly. Alvarez finally agreed to scrawl a dictated letter admitting he had committed „war crimes“ against the Vietnamese people». David Grogan, Jane Sims Podesta. Eight Years a P.O.W. in North Vietnam, Ex-Navy Flier Everett Alvarez Explores Old Wounds in a New Book . Як адзначаецца ў даследаванні Ваенна-марскога медыцынскага даследчага цэнтра ў Сан-Дыега, для атрымання падобнага роду сведчанняў в’етнамцы адмаўлялі ў медыцынскай дапамогі цяжка параненым або траўмаваным палонным, і нават пагаршалі раненні і траўмы"The severely injured were denied medical treatment, and some men even had previous injuries aggravated in order to force submission". E.J. Hunter. THE VIETNAM POW VETERAN: IMMEDIATE AND LONG-TERM EFFECTS OF CAPTIVITY  .

Таксама, катаванні ўжываліся і ў якасці пакарання за любыя парушэнні лагернага рэжыму (свіст, спевы, размовы)Craig Howes. Voices of the Vietnam POWs: Witnesses to Their Fight, с. 61 .

Для катаванняў часта выкарыстоўваліся кайданы і вяроўкі. Катаванне з ужываннем вяровак было адной з самых балючых — палоннаму моцна звязвалі рукі за спіной (ля локцяў і на запясцях), пасля чаго заводзілі іх уверх і наперад. Такая методыка прыводзіла да рэшткавага паралічу і страты адчувальнасці рук на доўгі час (у некаторых выпадках — на многія гады пасля вызвалення з палону)Torture experiences of prisoners held in North Vietnam . Ужывалася таксама пазбаўленне сну, калі палоннага прывязвалі або прыкоўвалі да крэсла, прымушаючы сядзець у адным становішчы дні напралёт і пры гэтым не дазваляючы спаць. Томас Мо ўспамінаў, як аднойчы яго прымусілі сядзець на крэсле на працягу 10 сутак. Лейтэнант ВМС Майк Макграт адзначаў, што некаторыя зняволеныя падвяргаліся такім катаванні 15—20 дзён без перапынкуAmerican Experience. Return With Honor. Gallery of Mike McGrath’s drawings . 
Некаторыя формы катаванняў былі вельмі простымі. Палонных прымушалі праводзіць доўгі час у нязручным становішчы (напрыклад, гадзінамі стаяць на каленях на бетоннай падлозе)«Prisoners were also forced to torture themselves: great pain could be inflicted simply by kneeling on a concrete floor for enough hours». Wayne Thompson. To Hanoi and Back: The United States Air Force and North Vietnam 1966—1973. — Air Force History and Museums Program, United States Air Force, Washington, D.C. 2000. — P. 181.. Часам пад калені падкладалі аловак.

У 1969 годзе двое ваеннапалонных няўдала паспрабавалі здзейсніць уцёкі. Аднаго з іх пасля гэтага катавалі на працягу 38 дзён. Другі, капітан ВПС Эдвін Атэрберы, таксама падвергнуўся катаванням (яго крыкі былі чутны на адлегласці двух турэмных блокаў) і памёр праз восем дзён пасля спробы ўцёкаўStewart Powell. Honor Bound . В’етнамцы заявілі іншым палонным, што ён памёр ад «незвычайнай хваробы»Atterberry, Edwin Lee P.O.W. NETWORK. У сувязі з гэтым катаванням падвергліся таксама многія іншыя зняволеныя, якія не мелі да ўцёкаў ніякага дачынення.

Лейтэнант ВМС Джэймс Конел знаходзіўся ў адзіночным зняволенні ўвесь перыяд свайго знаходжання ў палоне. В’етнамскія турэмшчыкі катавалі яго, беспаспяхова спрабуючы прымусіць яго зрабіць прызнанне ў ваенных злачынствах. У выніку ў Конела былі сур’ёзна пашкоджаны нервовыя канчаткі на руках і запясцях. Лічачы, што ён сімулюе, в’етнамцы на працягу 120 дзён катавалі яго электрашокам, заганялі яму пад пазногці іголкі і калолі імі пальцы. Яны пагражалі адрэзаць яму рукі. У снежні 1969 года Конела адвялі на чарговы допыт, і ніхто з палонных яго больш не бачыўTed Sampley. U.S. Ambassador Says Vietnamese Torturers Were «Just Doing Their Jobs». У 1974 годзе Паўночны В’етнам перадаў амерыканскім прадстаўнікам яго астанкіConnell, James Joseph P.O.W. NETWORK.

Паводле даследавання Цэнтра вывучэння ваеннапалонных Роберта Мітчэла, у перыяд актыўнага выкарыстання катаванняў у першай палове вайны катаванням з вяроўкамі падвергліся 85% усіх палонных амерыканцаў, катаванням з крэслам — 67%, у кайданы закоўваліся 60%. Варта адзначыць, што эфектыўнасць катаванняў была спрэчнай. Некаторыя палонныя выяўлялі, што любы адказ на допыце, нават ілжывы, часова палягчае пакуты BRUTALITY AND ENDURANCE. Калі в’етнамцы запатрабавалі ў лётчыка марской пяхоты Орсана Суіндла назваць імёны камандзіра і пілотаў яго эскадрыллі, ён пад катаваннямі пералічыў членаў сваёй школьнай футбольнай камандыVietnam POW Recalls Horrors, Some Smiles From Captivity // defense.gov.

У 1999 годзе ў камітэце па замежных справах кангрэсу ЗША прайшлі слуханні, прысвечаныя меркаванага ўдзелу грамадзян Кубы ў катаваннях амерыканскіх вайскоўцаў у В’етнамеTHE CUBAN PROGRAM: TORTURE OF AMERICAN PRISONERS BY CUBAN AGENTS.

 Месцы ўтрымання 
З 13 турмаў, якія выкарыстоўваліся для ўтрымання ваеннапалонных, пяць размяшчаліся ў Ханоі, а астатнія — за межамі горада"POW Camps In North Vietnam," Defense Intelligence Agency, Washington, D.C.. Сярод іх:
 Alcatraz 
 Briarpatch
 Camp Faith
 Camp Hope
 Dirty Bird
 Dogpatch
 Farnsworth
 Hỏa Lò
 Mountain Camp
 Plantation
 Rockpile
 Skidrow
 Zoo

 Гіпотэза аб пакінутых палонных 

Яшчэ падчас самой В’етнамскай вайны недахоп крыніц інфармацыі ў Паўночным В’етнаме спрыяў адсутнасці ў ЗША даных аб дакладным ліку ваеннапалонных, якія знаходзіліся ў руках праціўнікаMcConnell, Malcolm; Schweitzer III; Theodore G. Inside Hanoi's Secret Archives: Solving the MIA Mystery (англ.). — Simon & Schuster, 1995. — ISBN 0-671-87118-8. pp. 32-33.. Нярэдка ўлады абапіраліся на звесткі з в’етнамскіх навінавых артыкулаў і радыёэфіраў, не заўсёды дакладных, а таксама на спісы імёнаў, перададзеныя невялікай колькасцю амерыканскіх ваеннапалонных, якія апынуліся на свабодзе да таго моманту. Дэпартамент абароны () вёў спісы забітых у баі і тых, чые цела не былі падабраны, ваеннапалонных, зніклых на поле бою. Лічбы адрозніваліся, але чакалася вяртанне пасля заканчэння баявых дзеянняў прыкладна 600 чалавекMcConnell and Schweitzer, Inside Hanoi’s Secret Archives, p. 31.. Гэтай праблемай займаліся такія арганізацыі, як:
 National League of POW/MIA Families
 National Alliance of Families (заснаваны ў 1990)
Пытаннем таксама шмат займаўся амерыканскі палітык Рос Пера.

У сярэдзіне 1980-х гадоў амерыканцы і в’етнамцы сустракаліся і вялі сумесную работу па вяртанні астанкаў загінулых амерыканскіх вайскоўцаў, якія знаходзіліся ў В’етнаме. Аналагічныя мерапрыествы праводзіліся ў Лаосе, у Камбоджы ж гэтаму перашкаджалі палітычныя складанасці.

Аднак не ўсе ў ЗША былі задаволены прадпрымаемымі ўскладненнямі. Палкоўнік ВПС у адстаўцы Джэй Бейлі спрабаваў правесці ўласную аперацыюMcConnell and Schweitzer, Inside Hanoi’s Secret Archives, pp. 170—172.. Яму ўдалося сабраць грошы, але невялікае судна так і не пакінула докIsaacs, Arnold R. Vietnam Shadows: The War, Its Ghosts, and Its Legacy. — Johns Hopkins University Press, 2000. — ISBN 0-8018-6344-9. p. 123.. Некалькі паездак у Паўднёва-Усходнюю Азію з мэтай усталяваць месцазнаходжанне ваеннапалонных распачаў Бо Грыц. Па некаторых звестках, амерыканскае спецпадраздзяленне «Дэльта» двойчы пачынала рыхтавацца да місіі па вызваленні ваеннапалонных, але абодва разы аперацыя адмянялася.

Ветэран В’етнама Боб Сміт, стаўшы парламентарыем, зрабіў праблему пакінутых ваеннапалонных адной з галоўных тэм сваёй дзейнасці. 14 паездак у ПУА для збору інфармацыі аб ваеннапалонных за свой кошт здзейсніў амерыканскі палітык Том Уолш.

У сваім інтэрв’ю 2002 года камбаджыйскі дзяржаўны дзеяч Пен Саван паведаміў, што чуў ад сваіх ахоўнікаў аб амерыканскіх ваеннапалонных, калі сам быў зняволеным. На яго думку, некаторых з іх адпраўлялі ў СССР.

Падчас прэзідэнцкай кампаніі Джона Кэры тэма паднімалася зноў. Кэры абвінавачвалі ў знішчэнні і замоўчванні доказаў, якія сведчылі пра існаванне пакінутых ваеннапалонных падчас яго знаходжання на чале камітэта Кэры, ён жа адмаўляў гэтыя абвінавачванні.

 Зноскі 

 Літаратура 
 Coram, Robert. American Patriot : The Life and Wars Of Colonel Bud Day. Little, Brown and Company, ©2007. , 
 Denton, Jeremiah A; Brandt, Ed. When Hell Was In Session. Readers Digest Press, distributed by Crowell, 1976.  

 McDaniel, Eugene B. Scars and Stripes. Harvest House Publishers, May 1980. 

Катэгорыя:Вайна ў В’етнаме
Катэгорыя:Ваеннапалонныя
Катэгорыя:Ваеннапалонныя В’етнамскай вайны