ЙЦУКЕН

ЙЦУКЕН — асноўная кірылічная раскладка клавіятуры камп’ютараў і пішучых машынак.

Назва паходзіць ад 6 левых знакаў верхняга шэрагу раскладкі. Правобраз раскладкі з’явіўся ў канцы XIX стагоддзя, у сярэдзіне 1950-х гадоў раскладка стала падобная на сучасную. Некаторыя змены адбываліся ў 1990-я гады ў сувязі з развіццём і распаўсюджваннем вылічальнай тэхнікі.

 Гісторыя 
Раскладку прыдумалі ў ЗША ў канцы XIX стагоддзя. Толькі ў 1930-я гады вытворчасць уласных пішучых машынак была наладжана ў СССР. Канструкцыя друкавальнага вузла была досыць адпрацаванай, і важнейшыя літары размясцілі пад указальнымі пальцамі — у адрозненне ад QWERTY. У той час раскладка афіцыйна называлася «Стандард-клавіятура». Літары Ц і Э размяшчаліся сярод лічбаў, а лічбаў 0, 1 і 3 наогул не было, бо лічылі, што іх можна замяніць літарамі О, І і З.

Эканомія некаторых знакаў і літар была распаўсюджанай традыцыяй, вядомай з часу стварэння пішучых машынак. У рускіх раскладках часта эканомілі літару Ё, кропку з коскай, зорачку і дужкі. Пры гэтым частка знакаў замянялася вонкава падобнымі, як гэта было з лічбамі 0, 1, 3; іншую частку рабілі так званым «састаўным метадам», калі некалькі знакаў размяшчаліся адзін пад другім.

 Раскладкі на аснове ЙЦУКЕН 
На аснове рускай раскладкі былі створаны раскладкі для ўсіх моў былога СССР, якія выкарыстоўваюць або выкарыстоўвалі кірыліцу. Цяпер ёсць афіцыйныя (тыя, што падтрымліваюць вытворцы ПЗ, напрыклад Microsoft) раскладкі для наступных моў: азербайджанскай, башкірскай, беларускай, казахскай, кіргізскай, таджыкскай, татарскай, узбекскай, украінскай, якуцкай і іншых. Для астатніх моў ёсць мноства самаробных карыстальніцкіх раскладак, перш за ўсё ў сістэмах GNU/Linux.

Беларуская і ўкраінская раскладкі з’явіліся яшчэ ў сістэме Windows 95. Азербайджанская, казахская, кіргізская, татарская і ўзбекская сталі даступныя пачынаючы з Windows XP. Башкірская і таджыкская — з Windows Vista. Якуцкая — з Windows 7.

 Руская 
600px|center

 Украінская 
600px|center

 Татарская 
Рускія літары і дадатковыя сімвалы набіраюцца адначасовым націскам і ўтрыманнем клавішы  (правы ) і адпаведнай літары. Гэтая раскладка таксама падыходзіць для туркменскай і калмыцкай моў.
600px|center

 Башкірская 
600px|center

 Казахская 
600px|center

 Кіргізская 
Кіргізскія літары набіраюцца адначасовым націскам і ўтрыманнем клавішы  (правы ) і адпаведнай літары.
600px|center

 Якуцкая 
600px|center

 Таджыкская 
600px|center

 Узбекская 
600px|center

 Азербайджанская 
600px|center

 Удмурцкая 
Іжэўскім гісторыкам і лінгвістам Дзянісам Сахарных створаны дзве раскладкі клавіятуры для ўдмурцкай мовы: асноўная версія выкарыстоўвае для ўдмурцкіх літар верхні лічбавы шэраг, альтэрнатыўная версія замяняе рускія літары, якія рэдка выкарыстоўваюцца, на адпаведныя ўдмурцкія (на ўзор татарскай раскладкі).

 Марыйская 
Для марыйскай мовы існуе комі-удмурцка-марыйская раскладка.

 Мангольская (ФЦУЖЭН) 
Мангольская раскладка заснавана на мадыфікаванай версіі раскладкі ЙЦУКЕН пад назвай ФЦУЖЭН, дзе літары рускай мовы замяняюцца літарамі, якія часцей выкарыстоўваюцца ў мангольскай мове.
600px|center

 Іншыя кірылічныя раскладкі 

 Сербская 
600px|center

 Македонская 
Адзіная «мёртвая» клавіша выкарыстоўваецца для ўводу македонскіх літар «Ѓ ѓ» і «Ќ ќ», а таксама машынапіснага апострафа (у спалучэнні з клавішай «прабел»): «м. к. á», «К к» → «Ќ ќ», «м. к. á», «прабел» → «'».
600px|center

 Балгарская 
Стандартная балгарская раскладка ад 2006 года
600px|center

Гэтая версія раскладкі даступная ў Windows Vista і вышэй.
Загалоўныя версіі літар «Ь» і «Ы» таксама можна набіраць, але толькі пры ўключаным рэжыме Caps Lock. Загалоўную версію літары «Ѝ» можна набіраць з дапамогай дадатковай клавішы, а калі яе няма — аналагічна літары «Ы» (у рэжыме Caps Lock з заціснутай «Shift»).

Фанетычная кірылічная раскладка для балгарскай мовы, ад 2006 года (Таксама вядомая як «ЧШЕРТЪ»).
600px|center

 Зноскі 

Катэгорыя:Раскладка клавіятуры