Абрам Рэйзен

Абрам (Аўром, Аўрахам) Калманавіч Рэйзен (Рэйзін) (, Койданава — , Нью-Ёрк) — яўрэйскі навеліст, паэт і журналіст, выдавец.

 Сям’я 
Бацька Абрама, Залмана і Сары Калман Рэйзен (1848, Койданава — 1921, Мінск) — самавук. Вывучаў іўрыт, а таксама нямецкую, польскую і рускую літаратуру, а потым пісаў артыкулы і вершы для розных часопісаў на іўрыце і ідыш. Ён пераклаў на ідыш выбраныя творы Шылера, Пушкіна і іншыхWininger, Große Jüdische Nationalbiographie (1925—1936), Bd. V., Sp. 179 . Аўтар некалькіх фельетонаў у «Ха-Меліц», вершаў на іўрыце (зборнік «Іёна хомія» — «Галубка, якая буркуе», Бярдзічаў, 1893) і на ідыш.

 Біяграфія 
Вучыўся ў хедары, затым у свайго дзядзькі, знаўцы Талмуда. Пачаткам рускай і нямецкай моў, а таксама граматыкі іўрыта навучыў бацька.

Складаў вершы з дзевяці гадоў. У 1891 годзе адзін з вершаў Рэйзена быў змешчаны ў першым выпуску «Ды ідышы бібліятэк», а ў 1892 годзе філадэльфійская газета «Штот-цайтунг» надрукавала вершы Рэйзена, атрыманыя праз Шолам-Алейхема.

Працаваў настаўнікам у Койданаве, непрацяглы час жыў у Мінску. У 1895—1898 гадах служыў у расійскім войску (музычная рота), а сваёй дэмабілізацыі прысвяціў паэму «Майн цурыккер ахейм» («Маё вяртанне дахаты», штотыднёвік «Драпак ід», Кракаў, 1899). У канцы 1899 года пераехаў з Мінска ў Варшаву.

міні|Рэйзен першы злева, побач — Іцхак Лейбуш Перац, Аш, Жытлоўскі, Номберг. Незадаволены прапагандай сіянізму і іўрыта ў «Драпак ід», Рэйзен выдаў альманах «Дос цванцікстэ ёрхундэрт» («Дваццатае стагоддзе», Варшава, 1900), які адпавядаў поглядам на «жаргон» ідыш як на мову сучаснай літаратуры і навукі яўрэйскага народа. У 1900-я гг. стаў вядомы як аўтар поўных сацыяльнага пратэсту вершаў у народным духу, некаторыя сталі папулярнымі песнямі.

Літаратурная дзейнасць Рэйзена была надзвычай плённай і шматстайнай (к 1929 году збор ягоных твораў складаўся з 24 тамоў). Шмат сіл аддаў выданню літаратурных часопісаў на ідыш, а таксама рэдагаванню перыядычнага друку і перакладам на ідыш (у тым ліку з рускай мовы і з іўрыта). Надаваў таксама шмат увагі ўдасканаленню школ на ідыш: выданню хрэстаматый і кніг для школьнага чытання, сумесна з братам Залманам склаў слоўнік словаў, якія ўвайшлі ў ідыш з іўрыта.

Пасля дзвюх паездак у ЗША канчаткова пасяліўся там на пачатку Першай сусветнай вайны. У яго творах (у тым ліку і ў аднаактных п’есах, якія ён пачаў пісаць з 1909 года) з’явіліся амерыканскія рэаліі, але персанажы заставаліся тымі ж жыхарамі Беларусі. У 1928 годзе здзейсніў турнэ па краінах Заходняй Еўропы і Савецкім Саюзе.

 Беларускія пераклады 
 «Стары працаўнік» пер. Эма Залкінд // Рэха працы. № 2 — 1928
У Вільні збіраліся выдаць зборнік апавяданняў у беларускім перакладзе, план не ажыццявіўся.

 Зборы твораў 
 Рейзен, А. Юбілеум ойсгабе : т. 1—12 / А. Рейзен. — Нью-Ёрк, 1920.
 Рейзен, А. Але верк : т. 1—24 / А. Рейзен. — Вільня, 1929.
 Рейзен, А. Дэрцэйлунген / А. Рейзен ; Уступ М. Літвакова. — Кіеў, 1929.
 Рейзен, А. Ойсгевейлтэ верк ін драй бендэр : т. 1—3 / А. Рейзен. — Масква, 1929.

 Літаратура 
 Валахановіч А. І. Пісьменніцкая сям’я з Койданава / А. І. Валахановіч // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. — Мінск, 2004. — С. 622.

 Спасылкі 
 Эпізоды майго жыцця

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Выдаўцы
Катэгорыя:Перакладчыкі на ідыш
Катэгорыя:Лексікографы