Рысь звычайная ў Беларусі

Рысь звычайная для Беларусі — абарыгенны від сысуноў, самы буйны прадстаўнік беларускай фаўны каціных.

 Гісторыя 
250px|міні|Помнік рысі ў Гомелі
250px|міні|Рысь палюе на казулю. Экспазіцыя ў Музеі прыроды і экалогіі Рэспублікі Беларусь
У 1970-я гг. найбольшая колькасць рысяў было ў Віцебскай (каля 200), Мінскай (каля 85) і Брэсцкай (каля 80) абласцях, у трох астатніх яе колькасць не перавышала 70 асобін. У 80-х гг. адбывалася далейшае скарачэнне тэрыторыі пражывання віду. У 1984 годзе ў Беларусі ўлічылі каля ,15 тысячы рысяў. — С. 161. У 90-я гады найбольшая шчыльнасць рысі адзначана ў Віцебскай (0,05 асобін / 1000 га лясной плошчы), значна ніжэй яна ў Брэсцкай (0,01), Мінскай і Гомельскай (па 0,005) абласцях. На тэрыторыі Гродзенскай і Магілёўскай абласцей сустракаецца спарадычна.

У 2014 годзе ў лясах Беларусі налічвалася 771 асобіна рысяў, а ў 2017 годзе — 489В Беларуси сокращается численность животных, включенных в Красную книгу  .

 Сучасная папуляцыя 
250px|міні|Паштовая марка Беларусі
Рэдкі від, распаўсюджаны па тэрыторыі Беларусі вельмі нераўнамернаРЫСЬ (Lynx lynx)  . У паўночнай частцы рэспублікі захоўваецца суцэльнае распаўсюджанне рысі, на долю Віцебскай вобласці прыпадае каля 60 % ўлічаных рысяў.

На пачатак 2020 года колькасць рысяў у Беларусі ацэньвалася ў 1090 асобін пры аптымальнай колькасці ў 1500 асобінДамоклов меч над рысью: кошку-«краснокнижницу» вновь хотят «отрегулировать» . Паводле супрацоўніка цэнтра па біярэсурсах НАН РБ Ірыны Салавей, экалагічная ёмкасць рысі на тэрыторыі Беларусі складае ад 1520 да 2250—2500 асобінНападает с высоты, носит кисточки на ушах, но никто не знает зачем. Чем еще знаменита самая большая кошка Беларуси? .

Самыя буйныя лакальныя папуляцыі насяляюць у Бярэзінскім біясферным запаведніку, Палескім радыяцыйна-экалагічным запаведніку і НП «Белавежская пушча».

 Дынаміка колькасці 
Дадзеныя колькасці рысяў ва ўзятых пад ахову паляўнічых угоддзях паводле афіцыйнага статыстычнага зборніка «Ахова навакольнага асяроддзя ў Рэспубліцы Беларусь»НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ ОХРАНА ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ В РЕСПУБЛИКЕ БЕЛАРУСЬ . Статистический сборник. Минск, 2021.

 Утрыманне ў няволі 
250px|міні|Рысь у Гродзенскім заапарку
Рысі жывуць у Гродзенскім, Віцебскім і Мінскім заапарках, у Магілёўскім заасадзе.

 Біялогія 

У Беларусі рысь прытрымліваецца буйных змешаных старых лясоў. Яна аддае перавагу глухім, маладаступным ўчасткам лесу з густым падлескам, заваламі і бураломам. Часцей за ўсё звяры трымаюцца ў сталых змешаных хвойна-лісцяных і хваёвых лясах. Вырашальную ролю ў выбары месцаў пражывання гуляюць багацце дзічыны, якая служыць ёй ежай, і наяўнасць спакойных участкаў для адпачынку. У Бярэзінскім запаведніку аддае перавагу ялова-шыракалістым лясам, старым алешнікам (). У Віцебскай вобласці рысь трымаецца нярэдка ў яловых насаджэннях. Хмызняку, рэдкалессяў або чыста хваёвых лясоў яна пазбягае, сустракаючыся ў іх падчас пераходаў або зімой у пошуках корму. Абранага раёна рысь прытрымліваецца толькі ў перыяд размнажэння, у астатні ж час — зімой, восенню і ранняй вясной — яна перасоўваецца ў пошуках корму.

 Навуковыя даследаванні рысяў у Беларусі 
250px|міні|Памятная манета «Рысь» з серыі «Ахова навакольнага асяроддзя»
У пачатку 1990 і 2000-х гадоў былі праведзены даследаванні перамяшчэнняў рысі ў польскай частцы Белавежскай пушчы. Радыёашыйнікамі былі пазначаны 33 асобіны, а дадзеныя тэлеметрыі далі вялікі масіў дадзеных па іх паводзінах і спосабу жыцця«Волк и рысь не являются причиной падения численности копытных»  . Паколькі некаторыя асобіны падчас палявання траплялі і ў беларускую частку пушчы, то вынікі гэтых даследванняў маюць значэнне і датычна беларускай папуляцыі. Важным момантам таксама з’яўляецца той факт, што польскія даследчыкі выявілі, што ў польскай частцы Белавежскай пушчы насяляе ізаляваная папуляцыя еўрапейскай рысі. З-за эфекту бутэлькавага рыльца мясцовыя рысі сутыкаюцца з блізкароднасным скрыжаваннем, што вядзе да некаторай дэградацыі папуляцыі, таму важна стварэнне лясных калідораў з беларускай часткай для натуральнага абмену генетычным матэрыялам.

З 2013 года ў Белавежскай Пушчы ідзе «Прыродаахоўны праект у падтрымку запаведнасці Белавежскай пушчы». У рамках праекта з дапамогай фотапастак і з дапамогай зімовага траплення праводзіцца маніторынг папуляцый буйных драпежнікаў, якія жывуць на тэрыторыі нацыянальнага парку, у тым ліку і рысяў.

 Ахова 
250px|міні|Памятная манета «Рысь» з серыі «Ахова навакольнага асяроддзя»
Занесена ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. Адстрэл рысі афіцыйна забаронены з 1981 года.

 У культуры 

 У літаратуры і фальклоры 

У параўнальным паказальніку сюжэтаў адзначаны варыянт казкі, у якой мачыха падмяняе замужнюю пасербку сваёй дачкой і ператварае ў рысь. Рысь, скінуўшы шкуру, корміць дзіця, якога прыносіць ёй у лес служанка, бацька дзіцяці падглядае гэта, пазнае каханую жонку, спальвае рыссю шкуру, і маці-рысь прымае чалавечае аблічча, а ведзьму з дачкой караюць смерцюППС-409. У беларускім фальклоры казкі з такім сюжэтам фіксавалі Е. РаманаўРоманов — Романов Е. Р. Белорусский сборник. Вып. III. Витебск, 1887, 60, с. 292—295., У. ДабравольскіДобровольский — Смоленский этнографический сборник. Сост. В. Н. Добровольский. Ч. I. Спб., 1891, 89, с. 154—157 і М. ФедароўскіFederowski M. Lud bialoruski na Rusi Litewskiej. T. I—III. Krakow, 1897—1903, 44.

 У скульптуры 
250px|міні|Гомель. Помнік першаму гамельчуку

Выява рысі размешчана на гербе Гомеля і з’яўляецца адным з сімвалаў горада. У горадзе ўсталявана некалькі скульптур рысі, у тым ліку — на помніку першаму гамельчуку.

 У геральдыцы і баністыцы 

 У філатэліі 

 Літаратура 
 Козло П. Г. «Рысь обыкновенная»/ Звери: Популярный энциклопедический справочник (Животный мир Беларуси). Минск, 2003. С.259-262
 Сержанин И. Н. «Млекопитающие Белоруссии». Издание 2-е. Минск, 1961. −321с.
 Савицкий Б. П. Кучмель С. В., Бурко Л. Д. «Млекопитающие Беларуси». Минск, 2005. −319с.

 Спасылкі 

 РЫСИ ПОД СЧЕТ 
 Ресурсы охотничьей фаўны  

Катэгорыя:Каціныя
Катэгорыя:Сысуны Беларусі