ДР1

ДР1 (Дызель-цягнік Рыжскі 1-ы тып) — серыя савецкіх дызель-цягнікоў Рыжскага вагонабудаўнічага завода. Дызель-цягнік ДР1 базавай мадэлі з’яўляецца першым серыйным дызель-цягніком, створаным у СССР.

 Гісторыя выпуску і стварэння мадыфікацый 

 ДР1 (першы варыянт) 
У пачатку 60-х на Чыгуначны транспарт у СССР паступілі дызель-цягніка серыі Д венгерскай вытворчасці. Вывучыўшы замежны вопыт, СССР пачаў распрацоўку айчынных дызель-цягнікоў.

У 1963 годзе Рыжскі вагонабудаўнічы завод пабудаваў першы айчынны дызель-цягнік серыі ДР1. Праект дызель-цягніка быў выкананы пад кіраўніцтвам вядучага канструктара П. І. Курдзюмава. У канцы 1963 года быў пабудаваны другі цягнік серыі, а ў 1964—1965 гадах яшчэ некалькі дызель-цягнікоў.

На працягу 1964 года ЦНДІ МПС праводзіў цягава-эксплуатацыйныя выпрабаванні другога дызель-цягніка на прыбалтыйскія чыгунцы, якія паказалі здавальняючыя цягавыя і дынамічныя ўласцівасці новага віду рухомага саставу. Па выніках выпрабаванняў пачалася серыйная вытворчасць дызель-цягнікоў ДР1.

Усяго да 1966 года было пабудавана 8 такіх складаў (з нумарамі з 01 па 08), пасля чаго быў праведзены рэстайлінг і прадоўжыўся выпуск ДР1 ужо абноўленага дызайну.

 ДР1, ДР1М (рэстайлінг) 
З 1966 гады ДР1 (пачынаючы з цягніка № 09) атрымалі змены ў планіроўцы месцаў для пасажыраў, а таксама новую форму галаўной часткі (кабіны машыніста), якая была выканана па тыпу галаўных частак доследнага дызель-цягніка ДР2.

Вядома, што на таблічках такіх цягнікоў сустракалася пазначэнне «ДР-1М» (напрыклад, на цягніку № 010), аднак такое абазначэнне не прыжылося — у маркіроўцы на кузавах вагонаў літары М не назіралася. У літаратуры падобных пазначэнняў не выяўлена.

Кузавы вагонаў ДР1 былі выкананы ў габарыт 02-ВМ («еўрагабарыт»), як і кузавы дызель-цягнікоў Д і Д1. Па адной з версій, такім чынам павінен быў забяспечвацца беспраблемны праход дызель-цягніка праз старыя чыгуначныя збудаванні заходняй часткі СССР, якія будаваліся па еўрапейскіх стандартах да таго, як гэтыя тэрыторыі ўвайшлі ў склад СССР.

У працэсе выпуску дызель-цягнікоў у іх канструкцыю і далей уносіліся асобныя змены. У 1967 годзе нязначна змянілася знешняе афармленне галаўных вагонаў, і дызель-цягнікі ДР1 здабылі звыклы для іх выгляд. Сутнасць змен складаецца ў тым, што, пачынаючы з складу ДР1-014, буферныя ліхтары былі ўсталяваныя ў прастакутныя каробкі. У канцы 1960-х гадоў падобнае рашэнне таксама ўкараняецца РВЗ на экспартных электрацягніках ЭР25, пазней, напрыклад, на доследных электрацягніках ЭР22М, ЭР22В і серыйных ЭР2 і ЭР9П.

Абноўленыя ДР1 будаваліся да 1970 года ўключна, з прысваеннем нумароў ад 09 да 029 і ад 031 да 053. Усяго (з улікам васьмі цягнікоў першага ўзору) было пабудавана 52 саставы ДР1, пасля чаго завод перайшоў на серыйную вытворчасць версіі ДР1П.

 ДР1П 
На цягніку № 030 ў 1969 годзе не ставіліся дапаможныя дызелі, а генератары прыводзіліся ў дзеянне асноўнымі дызелямі. Такія дызель-цягнікі атрымалі назву ДР1П (Прывадныя, мадэль 63-319).

Цягнікі ДР1П выпускаліся серыйна з 1970 да 1976 г., з прысваеннем нумароў ад 054 да 122, а таксама пазачарговых нумароў ад 400 да 404. Гэтыя пазачарговыя нумары былі прысвоены пяці двухсекцыйным цягнікам з кампазіцыяй 2×(Мг+Пп+Пг). Калі лічыць кожны такі састаў за адзін цягнік, то ўсяго было выпушчана 75 цягнікоў ДР1П.

 ДР1А 
У 1973 годзе быў пабудаваны першы дызель-цягнік ДР1А-405, генератар якога мог працаваць як старцёр дызеля. Ён атрымаў пазачарговай нумар, і, як і ДР1П 400-х нумароў, меў кампазіцыю 2×(Мг+Пп+Пг). Серыйныя цягнікі ДР1А, вытворчасць якіх пачалася ў 1976 годзе, працягнулі скразную нумарацыю серыі (ДР1А-123 і г.д.), і звычайна пастаўляліся ў класічнай аднасекцыйнай кампаноўцы. У 1977 годзе быў выпушчаны доследны дызель-цягнік ДР1А-144 (першапачатковае абазначэнне ДР1Б), ланцугі кіравання якога дубляваліся апаратурай, якая змяшчае бескантактавыя лагічныя элементы. У 1979 годзе быў пабудаваны доследны дызель-цягнік ДР1А-168, які мае пражэктар пад лабавым шклом і які атрымаў кабіну машыніста выпрамленай формы, аналагічную ужытай на пабудаваным пазней доследным дызель-цягніку ДР6. Таксама змянілася размяшчэнне чырвоных буферных ліхтароў (два ліхтары размяшчаліся адразу пад лабавым шклом). Аднак вытворчасць цягнікоў ДР1А з падобнымі кабінамі пачалася ўжо пасля распаду СССР ў 1993 годзе, пачынаючы з цягніка ДР1А-318. Пражэктар быў вернуты на месца над лабавое шкло; таксама былі вернутыя на звыклыя месцы чырвоныя буферныя ліхтары.

Дызель-цягнікі ДР1А (мадэлі 63-323, 63-341, 63-349) выпускаліся да 1998 года.

Апошні састаў (ДР1А-333) быў закладзены ў сямівагоннай састаўнасці Мг + 5Пп + Мг. Чатыры прычапных вагоны былі пасля пераабсталяваныя для выкарыстання ў саставах ДРБ1. Далейшы лёс складу невядомы. Калі не лічыць ДР1А-333, а кожны двухсекцыйны састаў лічыць за адзін цягнік, то ўсяго былі выпушчаныя 211 саставы ДР1А. Акрамя гэтага, РВЗ выпусціў два асобных вагоны Мг, прысвоіўшы ім нумары 4501 і 4511; пазней яны ўвайшлі ў склад трохвагонных дызель-цягнікоў.

 ДР1Б (серыя 500) 
У далейшым вытворчасць дызель-цягнікоў серыі ДР1 была адноўленая толькі ў 2005 годзе. Мадыфікацыя выпускалася пад заказ Беларускай чыгункі пад пазначэннем ДР1Б (Беларускі, мадэль 63-555). Паколькі нумарацыя гэтых складаў не працягнулася непасрэдна з мінулых нумароў, а пачалася адразу з нумара 500, гэтая мадэль часта згадваецца як «ДР1Б 500-й серыі» — каб не блытаць з мадэрнізаванымі ДР1А ў Эстоніі і былым ДР1Б-144.

Усяго ў перыяд з 2005 па 2012 год было пабудавана 17 цягнікоў гэтай мадыфікацыі, прычым апошнія два атрыманыя падзелам набору з пяці вагонаў для аднаго састава (ДР1Б-515, у службовай камплектацыі).

Цягнікі з нумарамі 500—514 (15 саставаў), пабудаваныя з 2005 па 2008 год, паступілі на Беларускую чыгунку; з іх тры цягнікі (з нумарамі 500, 501 і 506) былі пабудаваныя ў шасцівагоннай састаўнасці (Мг + 4Пп + Мг), а астатнія — у трохвагоннай з прычапным галаўным вагонам (Мг + ПП + ПГ). У 2011—2012 гадах быў пабудаваны яшчэ адзін састаў (ДР1Б-515) з дадатковымі галаўнымі вагонамі. Заказ выкананы ў службовай камплектацыі для кіраўніцтва Кастрычніцкай чыгункі. У выніку былі сфармаваныя два самастойных саставы. Пры гэтым нумар аднаго з іх быў зменены даданнем лічбы 1 у яго пачатак (меркавана для таго, каб пазбегнуць блытаніны). Цягнік з нумарам 515 стаў двухвагонным (у кампазіцыі Мг + ПГ), з нумар 1515 — трохвагонным (у кампазіцыі Мг + ПП + Мг). Гэтыя цягнікі маюць шэраг канструктыўных адрозненняў ад цягнікоў для БЧ — у галаўных вагонаў адсутнічаюць пярэднія пасажырскія тамбуры (за кошт чаго павялічана даўжыня салона), дзверы ў тамбурах аднастворкавыя прыхіна-ссоўныя і маюцца толькі з левага боку тамбура (па напрамку ад краю вагона да яго цэнтра), вокны салона таніраваныя і звонку маюць шкляную паверхню без разрыву. Таксама змененая планіроўка салонаў: замест пасажырскіх крэслаў у вагонах маюцца адлучаныя перагародкамі купэ класа люкс і кухня з бакавым праходам, частка прасторы займае пакой для перамоваў.

 Агульныя звесткі 
Дызель-цягнікі ДР1 ўсіх мадыфікацый прызначаныя для прыгарадных або рэгіянальных пасажырскіх перавозак на неэлектрыфікаваных чыгуначных лініях каляіны 1520 мм з нізкімі і высокімі платформамі.

 Састаўнасць 
Звычайна дызель-цягнікі серыі ДР1 пастаўляліся ў кампазіцыі з двух маторных галаўных вагонаў (Мг), якія маюць сілавую ўстаноўку і кабіну кіравання, і чатырох прычапных прамежкавых вагонаў (ПП), складзеных па схеме Мг + 4×Пп + Мг. Колькасць вагонаў ПП магла быць менш, а часам і больш за чатыры. Напрыклад, доследны ўзор ДР1 (ДР1-01) быў пастаўлены ў чатырохвагоннай састаўнасці, а перадапошні састаў ДР1А-332 быў пабудаваны ў сямівагонным выкананні; аналагічная састаўнасць была прадугледжаная для апошняга цягніка ДР1А (ДР1А-333).

Таксама некаторыя цягнікі былі пастаўленыя ў двухсекцыйныя выкананні — у кампазіцыі (Мг + Пп + Пг) + (Пг + Пп + Мг), дзе ПГ — прычапны галаўны вагон. Па сутнасці, такі састаў уяўляе сабой два трохвагонныя дызель-цягнікі, для якіх прадугледжана магчымасць эксплуатацыі па сістэме дзвюх адзінак; аднак увесь шасцівагонны састаў атрымліваў адзін нумар, то-бок афармляўся як адзін цягнік. Аднак пасля з’яўлення ў 2005 годзе мадыфікацыі ДР1Б, некаторыя саставы пастаўляліся ў кампазіцыі Мг + ПП + ПГ з індывідуальнымі нумарамі і без аб’яднання ў адзін цягнік (напрыклад, трохвагонныя ДР1Б-502 і ДР1Б-503). Варта таксама заўважыць, што на лабавых частках вагонаў ДР1Б не назіраецца злучальных прылад, якія забяспечваюць працу па сістэме шматлікіх адзінак.

Эксплуатацыя магчымая ў кампазіцыях Мг+0..5×Пп+Мг, а таксама 2×(Мг+0..1×Пп+Пг) і Мг+0..1×Пп+Пг. У залежнасці ад велічыні пасажыраплыні эксплуатуюць звычайна шасцівагонныя цягнікі (схемы кампаноўкі Мг + 4×Пп + Мг і 2×(Мг + Пп + Пг)), альбо трохвагонныя цягнікі (схемы кампаноўкі Мг + Пп + Мг і Мг + Пп + Пг). Вядомыя выпадкі дзвухвагоннай кампаноўкі па схеме Мг + ПГ, звычайна для службовых паездак, а таксама дапрацаваныя цягнікі МДП.

 Тэхнічныя характарыстыкі 
 Восевая формула:
 Маторнага вагона — 20—2;
 Прычапнога вагона — 2—2;
 Памеры вагонаў:
 Даўжыня:
 Маторнага вагона — 26 012 мм;
 Прычапнога вагона — 25 582 мм;
 Шырыня: — 3120 мм;
 Вышыня: — 4465 мм;
 Пасажыраўмяшчальнасць, чал. — 632 (для шасцівагоннага саставу);
 Поўная магутнасць рухавікоў — 2×736 кВт;
 Канструкцыйная хуткасць — 33 м/с (120 км/г);
 Дыяметр колаў — 950 мм.

 Канструкцыя 

 Механічнае абсталяванне 

 Кузаў і ўнутранае абсталяванне 
300px|thumb|right|Галаўны вагон ДР1А-161
 Кузавы вагонаў суцэльнаметалічныя зварныя, апорнай канструкцыі.
 Рама кузава без хрыбетавай бэлькі; складаецца з двух кансольных частак, злучаных падоўжнымі бэлькамі, і набору папярочных элементаў.
 Кансольныя часткі сабраныя са зварных бэлек замкнёнага сячэння і гнутых профіляў.
 Папярочныя элементы рамы маторнага вагона выкананыя са швелера, а прычапнога — з профіляў z-падобнага сячэння.
 Падоўжныя бэлькі рамы складаюцца з гнутага швелера, кутніка і дыяфрагмы, абабітых гнутымі апорнымі лістамі.
 Дах, бакавыя і тарцовыя сцены складаюцца з каркаса і лістоў ашалёўкі.
 Для мантажу абсталявання сілавы ўстаноўкі ў даху маторнага вагона над машынным аддзяленнем маецца люк.
 Цягнікі максімальна ўніфікаваныя і адрозніваюцца толькі велічынёй напружання ў ланцугах кіравання, камфартабельнасцю і некаторымі іншымі ўдасканаленнямі.
 Унутраная паверхню кузава пакрыта пластом супрацьшумнай масцікі.
 У перагародках і дзверцах машыннага аддзялення маторных вагонаў прымененая ўзмоцненая гукаізаляцыя.
 Унутраная ашалёўка сцен і столі выканана з слаістага пластыка; падлога пакрыта лінолеумам.
 Вагоны маюць па дзве задвіжныя дзвяры у кожным баку. Дзверы адчыняюцца і зачыняюцца аўтаматычна, цэнтралізавана з кабіны кіравання.
 Пасажырскі салон галаўных вагонаў мае па 7 шырокіх бакавых вокнаў, а прамежкавых — 13; машыннае аддзяленне мае 4 аддаленыя адзін ад аднаго вузкія вокны. У прычапных галаўных вагонаў на месцы машыннага аддзялення маецца салон з 3 шырокімі вокнамі і адным вузкім з задняга боку, паміж ім і кабінай таксама маецца службовы тамбур машыніста. У некаторых варыянтах галаўных вагонаў службовы тамбур за кабінай можа адсутнічаць, у гэтым выпадку яго прастора можа выкарыстоўвацца для падаўжэння пярэдняга салона на адно вузкае акно спераду, альбо могуць быць устаноўленыя 4 шырокія вокны.

 Цялежкі 
Кожны вагон мае дзве двухвосевыя цялежкі. Вядучая і падтрымная цялежкі маторнага вагона аналагічныя па канструкцыі цялежцы прычапнога вагона, за выключэннем вядучых колавых пар. У вядучых цялежках колавыя пары маюць двухступеністыя восевыя рэдуктары. Першая ступень рэдуктара выкананая цыліндрычнай, другая — канічнай. Цягавыя і тармазныя высілкі перадаюцца з рамы цялежкі на кузаў вагона пры дапамозе шворана і цягавых павадкоў.

 Тармазное пнеўматычная абсталяванне 
 Вагоны дызель-цягніка абсталяваныя механічным дыскавым тормазам з электрапнеўматычным або пнеўматычным кіраваннем і ручным прывадам.
 Ступіцы з тармазнымі дыскамі напрэсаваныя на восі колавых пар, да ступіц прыціскаюцца спецыяльныя калодкі.
 У кожным вагоне ўстаноўленыя чатыры краны экстранага тармажэння.
 Ручным тормазам абсталяваныя вядучыя цялежкі маторных і адна з цялежак прычапных вагонаў, акрамя той, што мае аўтаматычны тормаз.
 Пнеўматычнае абсталяванне вагонаў ажыццяўляе сілкаванне:
 апаратаў дыстанцыйнага кіравання дызелем і гідраперадачай, сістэмы пясчанай падачы;
 цыліндраў прывада дзвярэй, шклоачышчальнікаў;
 сістэмы падачы гукавых сігналаў.

 Сілавая ўстаноўка 
У машынным аддзяленні галаўнога маторнага вагона ўстаноўленыя дызельны рухавік і гідраперадача, змантаваныя на агульнай раме на амартызатарах.

 Дызельны рухавік 
На дызель-цягніках ужываецца V-падобны 12-цыліндравы чатырохтактны дызельны рухавік М756Б (12ЧН18/20) вытворчасці ленінградскага завода «Звезда», які ўжываецца таксама на аўтаматрысах АЧ2. Рухавік мае газатурбінны наддуў ад аднаго турбакампрэсара. Змазка дызеля выкананая па прынцыпе сухога картэра, гэта значыць аліва не захоўваецца ў картэры дызеля, а падаецца ў яго з асобнага масленага бака. Максімальная магутнасць дызеля складае 736 кВт (1000 к.с.), частата кручэння пры максімальнай магутнасці — 1500 аб/хв, удзельны расход паліва — 215 г/кВтг. Даўжыня рухавіка складае 2 405 мм, шырыня — 1240 мм, вышыня — 1475, маса — 2000 кг.

 Гідраўлічная перадача 
Наперадзе дызеля ў машынным аддзяленні ўстаноўленая гідрадынамічная каробка перадач ГДП-1000 вытворчасці Калужскага машынабудаўнічага завода. Гідраперадача ажыццяўляе злучэнне дызеля з колавымі парамі вядучай цялежкі ў рэжыме цягі без суцэльнай жорсткай сувязі з перадачай намагання праз турбіннае масла і раз’ядноўвае іх пры стаянцы цягніка або яго руху не ў рэжыме цягі. Ніжняя частка каробкі перадач выступае з-пад дна галаўнога вагона і перадае кручэнне праз карданны вал да восевым рэдуктараў пярэдняй цялежкі.

Гідраперадача шматцыркулярная, мае пачарговае запаўненне і апаражненне гідраапаратаў і аўтаматычнае электрагідраўлічнае кіраванне. Скрынка перадач складаецца з павышаючага рэдуктара, двух гідратарнсфарматараў і рэверсіўнага механізма. Гідратрансфарматары ператвараюць круцільны момант дызеля з аптымальным выкарыстаннем яго магутнасці, забяспечваючы плаўны пачатак руху і змяненне хуткасці ў залежнасці ад магутнасці, якую атрымліваюць ад дызеля. Сярэдні ККД перадачы ў працоўным дыяпазоне хуткасцяў руху складае парадку 83 %. Маса гідраперадачы складае 3350 кг.

 Электраабсталяванне 

 ДР1П 
 пастаянны ток для ланцугоў кіравання — напружаннем 75 В.
 для ланцугоў асвятлення і дапаможнага абсталявання — напружаннем 110 В.

 ДР1А 
 намінальнае напружанне ланцугоў кіравання і дапаможнага абсталявання — 110 В пастаяннага току;
 у электрапнеўматычнага тормаза, лакаматыўнай сігналізацыі, апавяшчальнай ўстаноўкі і радыёстанцыі — 50 В.

Сілкаванне энергіяй электрычных ланцугоў і падзарадка акумулятарных батарэй ажыццёўляюцца ад старцёра-генератара СТГ-7 магутнасцю 41 кВт. Рэгуляванне напружання — аўтаматычнае.

 Для пуску дызеля на маторным вагоне ўсталяваныя акумулятарныя батарэі.
 Усё электрычнае абсталяванне вагонаў заземленае, мае адпаведную абарону ад перагрузак і кароткіх замыканняў.

 Асвятленне 
Вагоны асвятляюцца лямпамі напальвання ад сеткі пастаяннага току напругай 110 В, у пасажырскіх салонах свяцільні размешчаны ў два шэрагу над сядушкамі. Прадугледжанае дзяжурнае асвятленне салонаў і тамбураў, машыннага аддзялення, хадавых частак і шаф з электраабсталяваннем.

 Вентыляцыя і ацяпленне 
Сістэма вентыляцыі пасажырскіх салонаў прытокава-прымусовая бесперапыннага дзеяння. Складаецца з жалюзі з фільтрамі, вентыляцыйных агрэгатаў і паветраных каналаў.

 У кожным маторным вагоне ўстаноўлена па адным, а ў прычапным — па два вентыляцыйных агрэгаты. Гэтыя агрэгаты размешчаныя ў паддашкавым памяшканні над тамбурам.
 Вонкавае паветра набіраецца праз жалюзі, чысціцца ад механічных прымешак ў металічным прамасленым фільтры і падаецца вентылятарамі ў размешчаны на столі канал, з якога праз размеркавальныя насадкі паступае ў пасажырскі салон.
 Паветра выдаляецца з салона праз жалюзі ў кантавых рассоўных дзвярах і праз адчыненыя дзверы пры выхадзе пасажыраў.
 Кабіна кіравання вентылюецца сустрэчным патокам паветра праз два вентыляцыйных патрубка, а таксама праз адкрытыя бакавыя вокны.
 У службовым і туалетным памяшканнях ўстаноўленыя дэфлектары.

Прадугледжана тры рэжыму працы вентыляцыйнай сістэмы: летні, пераходны і зімовы. Пры летнім рэжыме ў кожны вагон паступае не менш 9000 м³/г, пры пераходным — не менш за 4500 м³/г і пры зімовым рэжыме не менш 2200 м³/г свежага паветра. Вагоны 1-га класа і кабіны кіравання міжабласной састаўнасці ДР1Б абсталяваны сістэмай кандыцыянавання.

 Інтэр’ер вагонаў 
 Колькасць месцаў для сядзення ў складзе з шасці вагонаў складае 632.
 У маторным вагоне маюцца:
 салон для пасажыраў;
 два тамбуры;
 машыннае аддзяленне;
 кабіна кіравання і службовае памяшканне.
 У прычапным вагоне:
 салон для пасажыраў;
 два тамбуры;
 туалетное памяшканне (на ДР1А больш новай пабудовы і ДР1Б размешчанае ў маторным вагоне, за кошт памяншэння службовага памяшкання).
 У салонах ўсталёўваліся: у ранніх мадыфікацыях — драўляныя (як у Д1), а ў пазнейшых — паўмяккія двухбаковыя канапы; з аднаго боку ад цэнтральнага праходу — шасцімесная, а з другога — чатырохмесная. Над вокнамі маюцца багажныя паліцы. У некаторых мадэрнізаваных цягніках замест двухбаковых ўсталёўваліся аднабаковыя сядзенні па два з кожнага боку, арыентаваныя ў адным кірунку.
Пасажырскі салон аддзелены ад тамбураў перагародкамі з рассоўнымі дзвярамі. Вокны пасажырскага салона з падвойным шклом пакетнага тыпу маюць у верхняй частцы форткі. Ліштва вокнаў выкананы з шклапластыка.
Службовае аддзяленне маторнага вагона пры неабходнасці можна выкарыстоўваць у якасці паштовага або багажнага аддзялення або арганізаваць там буфет.
Вагоны цягнікоў ДР1Б 500-й серыі выпускаюцца ў міжабласным варыянце і маюць розныя класы: Мг (3-ы клас) + ПП (2-гі клас) + ПП (1-ы клас) + ПП (1-ы клас і бар) + Пп (2-гі клас) + Мг (3-ы клас).

 Кабіна кіравання 
Кабіна размешчаная ў пярэдняй частцы галаўнога вагона. Лабавыя і бакавыя вокны зробленыя з безаскепкавага шкла і забяспечаныя шклоачышчальнікамі і электраабагравальнікамі.

Для машыніста і яго памочніка ўстаноўленыя мяккія паваротныя крэслы з рэгуляванымі спінкамі, а на задняй сцяне кабіны — дадаткова ўмацаванае адкідное сядзенне.

 Службовыя дызель-цягнікі 
Да стварэння серыі ДР1 для службовых паездак па сетцы савецкіх чыгунак ужываліся аўтаматрысы, галоўным чынам АС1 і АС1А. Новыя дызель-цягнікі можна было выкарыстоўваць для тых жа мэт больш камфортна. Некаторыя саставы былі дапрацаваныя (часам змены ўводзіліся ў асноўным у планіроўку салона, а ў некаторых выпадках мела месца сур’ёзнае змяненне канструкцыі).

Адным з найбольш вядомых саставаў, пераведзеных на службовую эксплуатацыю, з’яўляецца доследны ўзор цягніка ДР1А (ДР1А-405). Гэты састаў быў пабудаваны двухсекцыйным, у кампазіцыі (Мг + ПП + ПГ) + (ПГ + ПП + Мг). Па неправераных дадзеных у адным з прамежкавых вагонаў адбыўся пажар. Пасля састаў раз’ядналі па секцыях, а таксама перакампанавалі.

Вагоны з нумарамі 4051 (Мг) і 4057 (ПГ) аб’ядналі ў адзін двухвагонны састаў, які і быў пераабсталяваны ў службовы дызель-цягнік. Змененыя былі салон і ўваходныя дзверы (выдаленыя некаторыя дзверы вагона ПГ, іх месца закрылі корпуснымі панэлямі). Эксплуатацыя вялася на тэрыторыі Латвійскай ССР (пасля распаду СССР — у незалежнай Латвіі).

Галаўныя вагоны, што засталіся (нумары 4053 і 4055), таксама аб’ядналі ў двухвагонны састаў, які атрымала начальства Паўднёва-заходняй чыгункі (г. Кіеў). Акрамя дапрацоўкі салона змены закранулі ўваходныя дзверы (некаторыя замянілі аднастворкавымі, астатнія выдалілі, закрыўшы іх месца корпуснымі панэлямі). Некаторы час гэты склад эксплуатаваўся ва Украінскай ССР (затым — у незалежнай Украіне) са змененай маркіроўкай АДР1-405, аднак затым маркіроўка была адноўленая.

Варта таксама адзначыць састаў ДР1А-285, пераабсталяваны для кіраўніцтва Львоўскай чыгункі. Змены былі настолькі сур’ёзныя, што можна казаць аб стварэнні новага цягніка на базе старога.

Некаторыя саставы былі арыентаваныя для службовай эксплуатацыі ўжо пры вырабе на РВЗ. Так, пасля пабудовы саставаў ДР1Б мадэлі 63-555 для Беларусі былі створаны цягнікі для ААТ «РЖД» (ДР1Б-515 і ДР1Б-1515).

 Мадэрнізацыя і капітальны рамонт 
Паралельна з пабудовай і набыццём новага рухомага саставу ў многіх краінах, якія эксплуатуюць склады серыі ДР1, былі разгорнутыя праграмы па іх глыбокай мадэрнізацыі, правядзенні капітальна-аднаўленчага рамонту (КАР) альбо капітальнага рамонту з прадаўжэннем тэрміну службы (КРП). Пры гэтым часта мяняліся дызайн вагонаў і кампаноўка саставаў, а таксама абазначэнні. Часам пры гэтым мянялася сілавая ўстаноўка.

 Дызель-цягнік ДР1АМ у Латвіі 
300px|thumb|left|Трохвагонная секцыя цягніка ДР1А-210. Від на пераабсталяваны прычапны вагон
300px|thumb|ДР1Ам-197 на станцыі Цярнопаль (Украіна)
У Латвіі некаторыя саставы прайшлі КРП з заменай штатнай сілавой ўстаноўкі дызельным рухавіком фірмы MTU мадэлі 8V396TC14 (чатырохтактны, V-падобны, васьміцыліндравы, магутнасць 475 кВт) з гідраўлічнай перадачай Voith L520rzU2. Пры гэтым шмат саставаў падзялілі на дзве секцыі Мг + ПП + ПГ (па аналогіі з першым ДР1А і ДР1П 400-х нумароў). Для гэтага два прычапныя вагоны абсталёўваліся кабінамі выпрамленага тыпу (што прымяняюцца на ДР1А з нумара 318). КРП праводзіўся на ТАА RPM-RRA. Некаторыя мадэрнізаваныя склады атрымалі пазначэнне ДР1АМ ().

Мадэрнізацыя праводзілася не толькі для самой Латвіі, але і для іншых краін. Напрыклад, ДР1А-183 з Грузіі пасля мадэрнізацыі паступіў у ТЧ7 Тбілісі-Пасажырскі (ДР1АМ-183); ДР1А-197 з дэпо Цярнопаль (Украіна) паступіў назад як ДР1Ам-197 (літара м у маркіроўцы такіх цягнікоў на Украіне выконваецца маленькай).

 Дызель-цягнікі ДР1Б, ДР1БЙ у Эстоніі 
300px|thumb|left|ДР1Б-3716, галаўны маторны вагон
300px|thumb|right|ДР1БЙ-2709 (DR1BJ), мадэрнізаваны галаўны прычапны вагон з кабінай, аналагічнай ЭР2/ЭР9П пазнейшых выпускаў
У Эстоніі некаторыя дызель-цягнікі ДР1А падвергліся мадэрнізацыі па схемах, вельмі падобным з ужытымі ў Латвіі (без падзелу і з падзелам саставы).

Саставы з захаванай пасля мадэрнізацыі кампаноўкай Мг + 4×Пп + Мг (напрыклад, ДР1А-230) атрымалі абазначэнне ДР1Б (; трэба не блытаць з ДР1Б 500-х нумароў для БЧ і з ДР1Б-144). Пры гэтым памянялася нумарацыя вагонаў (маторныя атрымалі нумары ў фармаце 37ХХ, прычапныя ў фармаце 47ХХ, дзе 37 (47) — серыя вагона, а ХХ — інвентарны нумар). Варта адзначыць, што нумарацыя вагонаў ДР1А (як і іншага рухомага складу ў Эстоніі) была змененая яшчэ да мадэрнізацыі — фарматы 36ХХ і 46ХХ адпаведна).

Некаторыя саставы падзялілі на дзве секцыі Мг + Пп + Пг, для чаго два прычапныя вагоны кожнага такога цягніка былі пераабсталяваныя ў прычапны галаўны. Такія саставы таксама атрымалі абазначэнне ДР1Б, прычым прычапныя галаўныя вагоны пазначаныя ДР1БЙ (). Часам маркіроўку DR1BJ можна сустрэць і на маторных вагонах. Прычапныя галаўныя вагоны атрымалі больш сучасную кабіну, аднак, у адрозненне ад мадэрнізаваных латвійскіх яе дызайн больш ідэнтычны кабінам электрацягнікоў ЭР2 і ЭР9П выпуску з другой паловы 1970-х гадоў. Таксама ў галаўных прычапных вагонаў пярэдні тамбур быў ссунуты на два вокны ў бок кабіны з падаўжэннем задняга і пакарочваннем пярэдняга салона: калі класічныя прычапныя галаўныя вагоны ДР1А маюць па 3 шырокіх і 1 вузкім вакне ў пярэднім салоне і па 7 шырокіх вокнаў у заднім асноўным, то ў ДР1БЙ салоны маюць адпаведна 1 шырокае акно і 1 вузкае ў пярэднім і 9 шырокіх у заднім (вузкае акно за кабінай машыніста не выкарыстоўваецца пад прастору салона). Гэтыя вагоны атрымалі нумары ў фармаце 27ХХ.

Па некаторых звестках сілавая ўстаноўка замянялася на дызельны рухавік MTU.

Са студзеня 2014 года эксплуатацыя дызель-цягнікоў дадзенай мадыфікацыі канчаткова спыненая на Эстонскіх чыгунках. Некаторыя з іх былі прададзеныя ў іншыя краіны, астатнія былі парэзаныя на металалом.

 Дызель-цягнікі МДП (ДРЛ1) у Беларусі 
300px|thumb|left|МДП-007 (злева) і ДР1П-075 на станцыі Брэст-Цэнтральны. Від на маторныя вагоны
300px|thumb|right|МДП-007

Частка дызель-цягнікоў серыі ДР1 беларускай прыпіскі прайшла дапрацоўку ў дэпо Ліда, таксама з падзелам саставаў. Мадэрнізацыі падвяргаліся саставы ДР1, ДР1А і, магчыма, ДР1П. Спачатку абазначэнне тыпу цягніка змянілі на ДРЛ1 (ДР, дапрацаваны ў Лідзе, 1-ы тып), але яно не прыжылося.

Мадэрнізаваныя саставы, якія атрымалі ў выніку абазначэнне МДП (міні дызель-цягнік) фармаваліся па схемах Мг + Пг альбо Мг + Пп + Пг, прычым кожная такая секцыя, атрымала свой новы нумар, пачынаючы ад 001. Вядома аб фарміраванні дзесяці цягнікоў МДП (нумары ад 001 да 010).

Дызайн кабін маторных вагонаў не мяняўся (скругленая форма); прычапныя галаўныя вагоны цягнікоў МДП (акрамя МДП-010) маюць такія ж кабіны. Гэта дазваляе выказаць здагадку, што яны атрыманы з маторных вагонаў (а не з прычапных, як у Латвіі і Эстоніі). Прычапны галаўны вагон саставу МДП-010 мае такую ж кабіну выпрастанай формы, як у дапрацаваных у Латвіі прычапных вагонах.

 Дызель-цягнікі ДР1АЦ у Латвіі 
У 2015 годзе па заказе латвійскай кампаніі-перавозчыка () на Рыжскім вагонабудаўнічым заводзе 6 дызель-цягнікоў ДР1А прайшлі глыбокую мадэрнізацыю з частковым абнаўленнем экстэр’ера і поўным перааснашчэннем інтэр’еру і абсталявання ў адпаведнасці з актуальнымі еўрапейскімі чыгуначнымі стандартамі. У праекце мадэрнізацыі сумесна з РВЗ удзельнічалі Даўгаўпілскі лакаматыварамонтны завод, кампаніі Рыгас Дызеліс () і Засулаўкс (). Для мадэрнізацыі быў выкарыстаны адзін чатырохвагонны склад № 187 і пяць раней мадэрнізаваных трохвагонных саставаў з прычапным галаўным вагонам № 185, 219, 227, 290 і 311 (усяго было мадэрнізавана 19 вагонаў). Мадэрнізаваныя саставы атрымалі абазначэнне ДР1АЦ () без змены нумара. Абноўленаму саставу было прысвоена завадское пазначэнне тыпу 63-580.

У ходзе мадэрнізацыі захаваныя кузаў і цялежка арыгінальных цягнікоў, аднак лабавая частка кабіны галаўных вагонаў была замененая на новую, канструктыўна аналагічную ўжывальнай на дызель-цягніках ДР1Б 500-х нумароў. Таксама былі ўсталяваныя новыя двухстворкавыя прыхінальна-ссоўныя дзверы на ўваходах у пасажырскія салоны, а паміж вагонамі замест старых металічных негерметычных пераходаў ўстаноўлены новыя герметычныя пераходы тыпу «гармонік». Кузаў атрымлівае новую афарбоўку з выкарыстаннем малінавага і серабрыстага колераў, а таксама чорнага колеру ў лабавой частцы кабіны.

Сілавое і электрычнае абсталяванне цягніка было цалкам заменена на новае. У якасці сілавой устаноўкі выкарыстаныя дызель фірмы MTU і гідраперадача Voith, таксама ўстаноўленыя новыя цягавыя рэдуктары Voith і ўжыты новы вінтавы кампрэсар. Для выпрацоўкі электраэнергіі ў машынным аддзяленні замест прыводных галоўным дызелем генератараў ўсталяваны асобны дызель-генератар E140D2CZ магутнасцю 140 ква (з рухавіком фірмы Deutz AG), выкананы па індывідуальным праекце для дызель-поезда. Абсталяванне ланцугоў кіравання дазваляе цягнікам ДР1АЦ эксплуатавацца па сістэме шматлікіх адзінак як з іншымі цягнікамі ДР1АЦ, так і з мадэрнізаванымі раней дызель-цягнікамі ДР1А, у якіх усталяваны дызель MTU больш старога ўзору, хоць электрычныя схемы цягнікоў ДР1АЦ і раней мадэрнізаваных ДР1А абсалютна розныя.

Сур’ёзнаму абнаўленню падвергнуўся пасажырскі салон, у якім была цалкам абноўленае аздабленне сцен і столі. У салоне ўстаноўленыя мяккія крэслы чырвонага колеру падвышанай камфортнасці — па два з кожнага боку, арыентаваныя ўздоўж напрамку руху з пасадкай пасажыраў адзін за адным. У аконных праёмах ўстаноўлены новыя шклопакеты. Паміж салонам і тамбурам замест ручных устаноўленыя аўтаматычныя шкляныя дзверы з электрапрывадам, што адчыняюцца па націску кнопкі. Ужытыя сучасныя вакуумныя біяпрыбіральні, якія з’явіліся ў прамежкавых вагонах. Салон абсталяваны новай сістэмай кандыцыянавання, пажарнай сігналізацыяй, камерамі відэаназірання і інфармацыйнымі маніторамі, якія паказваюць маршрут цягніка, прыпынкі, хуткасць руху, тэмпературу за бортам і ў салоне. Абнаўленню падвергнулася і кабіна машыніста, у якой усталяваны новы пульт кіравання, канструктыўна блізкі да пульта цягнікоў ДР1Б, але абсталяваны больш сучаснай мікрапрацэсарнай сістэмай кіравання і дысплеямі відэаназірання.

Першы дызель-цягнік ДР1АЦ-219 быў сертыфікаваны і ўведзены ў пасажырскую эксплуатацыю ў маі 2016 года. Неўзабаве пачалі эксплуатавацца і астатнія саставы.

 Эксплуатацыя 
Першапачаткова цягнікі паступалі на чыгункі СССР — у розныя рэспублікі. Пасля распаду СССР саставы аказаліся ўжо ў незалежных дзяржавах, куды працягвалі паступаць і далей (па меры працягу выпуску серыі на РВЗ).

Адзін састаў (ДР1А-183) у 1999 годзе быў перададзены з Эстоніі ў Грузію.

Па стане на сярэдзіну 2017 года вялікая колькасць дызель-цягнікоў серыі (у асноўным ДР1А) усё яшчэ знаходзіцца ў эксплуатацыі. Значная частка з іх прыпадае на Беларускую чыгунку, дзе яны прыпісаныя да дэпо Оршы, Брэста, Гомеля, Баранавічаў і абслугоўваюць неэлектрыфікаваныя ўчасткі чыгункі. Акрамя Беларусі, дызель-цягнікі гэтай серыі ў розных выкананнях працуюць у Латвіі, Літве, Украіне, Казахстане; нязначная частка эксплуатуецца ў Расіі (напрыклад, на паўночнай і Кастрычніцкай чыгунках). Некалькі саставаў да 2017 года эксплуатаваліся на Калінінградскай чыгунцы, затым прыдатныя для эксплуатацыі цягніка перадалі на Паўночную дарогу; адзін вагон паступіў у музей у Калінінградзе. Раней эксплуатаваныя ў Эстоніі дызель-цягнікі прадалі ў Латвію, Казахстан і Таджыкістан. Усе цягнікі ДР1, выпушчаныя ў перыяд з 1963 па 1965 гады, спісаныя. Некалькі ДР1 выкарыстоўваюцца як службовыя. Спісаныя амаль усе саставы ДР1П. Апошні ДР1П у Беларусі быў спісаны 5 чэрвеня 2017 года ў дэпо Баранавічы. Галаўныя вагоны ДР1П-101 працуюць на Украіне ў саставе, перапазначаным як ДР1А-013. Частка вагонаў ДР1П-403 выкарыстоўваюцца для службовых паездак у Азербайджане. Лёс яшчэ аднаго цягніка (ДР1П-121, звязанага з Саяна-Шушанскай ГЭС) невядомы. Выпушчаныя ў перыяд з 1966 па 1970 гады склады таксама ў асноўным спісаныя, некалькі перададзеныя ў чыгуначныя музеі, некаторыя з пакінутых працуюць у якасці службовых.

Катэгорыя:Дызель-цягнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Дызель-цягнікі СССР
Катэгорыя:Дызель-цягнікі Беларусі
Катэгорыя:Дызель-цягнікі Расіі
Катэгорыя:Дызель-цягнікі Украіны