Радыеактыўныя ізатопы

Радыенукліды, радыеактыўныя нукліды (менш дакладна — радыеактыўныя ізатопы, радыеізатопы) — нукліды, ядры якіх нестабільныя і перажывае радыеактыўны распад. Большасць вядомых нуклідаў радыеактыўныя (стабільнымі з’яўляюцца толькі каля 300 з больш як 3000 нуклідаў, вядомых навуцы). Радыеактыўныя ўсе нукліды, якія маюць зарадавы лік , роўны 43 (тэхнецый) ці 61 (праметый) ці большы 82 (свінец); адпаведныя элементы называюцца радыеактыўнымі элементамі. Радыенукліды (галоўным чынам бэта-няўстойлівыя) існуюць у любога элемента (гэта значыць для любога зарадавага ліку), прычым у любога элемента радыенуклідаў істотна больш, чым стабільных нуклідаў.

міні|Трытыевая бірулька

Паколькі бэта-распад любога тыпу не змяняе масавы лік  нукліду, сярод нуклідаў з аднолькавым значэннем масавага ліку (ізабараў) існуе прынамсі адзін бэта-стабільны нуклід, які адпавядае мінімуму на залежнасці лішку масы атама ад зарада ядра  пры дадзеным  (ізабарычным ланцужку); бэта-распады адбываюцца ў кірунку да гэтага мінімуму (β−-распад — з павелічэннем , β+-распад і электронны захоп — з памяншэннем ), спантаныя пераходы ў адваротным кірунку забаронены законам захавання энергіі. Для няцотных  такі мінімум адзін, тады як для цотных значэнняў  бэта-стабільных нуклідаў можа быць 2 і нават 3. Большасць лёгкіх бэта-стабільных нуклідаў стабільныя таксама і ў плане іншых відаў радыеактыўнага распадуВыключэнне — бэта-стабільныя нукліды з  (гелій-5, распадаецца на альфа-часціцу і нейтрон) і  (берылій-8, распадаецца на дзве альфа-часціцы). і, такім чынам, з’яўляюцца абсалютна стабільнымі (калі не прымаць да ўвагі дагэтуль нікім не выяўлены распад пратона, які прадказваецца шматлікімі сучаснымі тэорыямі-пашырэннямі Стандартнай Мадэлі).

Пачынаючы з  на цотных ізабарычных ланцужках з’яўляецца другі мінімум. Бэта-стабільныя ядры ў лакальных мінімумах ізабарычных ланцужкоў здольныя перажываць двайны бэта-распад у глабальны мінімум ланцужка, хоць перыяды паўраспаду па гэтым канале вельмі вялікія (1019 гадоў і больш) і ў большасці выпадкаў, калі такі працэс магчымы, ён эксперыментальна не назіраўся. Цяжкія бэта-стабільныя ядры могуць перажываць альфа-распад (пачынаючы з ), кластарны распад і спантаннае дзяленне.

Большасць радыенуклідаў атрымліваюцца штучным шляхам, аднак існуюць і прыродныя радыенукліды, да якіх адносяцца:
 радыенукліды з вялікімі перыядамі паўраспаду (, напрыклад уран-238, торый-232, калій-40), якія не паспелі распасціся з моманту нуклеасінтэзу за час існавання Зямлі, 4,5 млрд гадоў;
 радыягенныя радыенукліды — прадукты распаду вышэйназваных даўгавечных радыенуклідаў (напрыклад, радон-222 і іншыя радыенукліды з радоў радыю, торыю і актынію);
 касмагенныя радыенукліды, якія ўзнікаюць у выніку дзеяння касмічнага выпраменьвання (трытый, вуглярод-14, берылій-7 і інш.).

Катэгорыя:Радыеактыўнасць
Катэгорыя:Ізатопы