Віктар Уладзіміравіч Мартынаў

Віктар Уладзіміравіч Марты́наў (, , Адэская акруга, Украінская ССР, СССР — 25 студзеня 2013, Мінск, Беларусь) — беларускі мовазнаўца. Даследчык у галіне славістыкі, кампаратывістыкі, фармалізацыі семантыкі і лінгвістычных аспектаў праблемы штучнага інтэлекту. Доктар філалагічных навук (1969), прафесар (1971). Стваральнік Універсальнага семантычнага коду (УСК).

 Біяграфія 
Нарадзіўся 25 студзеня 1924 года ў АдэсеСкончался выдающийся лингвист Виктор Мартынов, «Наша Ніва», 19.02.2013. Ва ўзросце 18-ці гадоў пайшоў на фронт. Ваяваў у складзе 3-га Украінскага фронту, камандаваў аддзяленнем аўтаматчыкаўМартынов В. В. В центре сознания человека. — Минск: БГУ, 2009. — С. 3-4. — 272с. ISBN 978-985-518-132-4. Браў удзел у баях у Малдове, Югаславіі, Аўстрыі, Румыніі, Балгарыі і Венгрыі.

У 1948 годзе скончыў філалагічны факультэт Адэскага ўніверсітэта, у 1951 годзе — аспірантуру Львоўскага ўніверсітэта па спецыяльнасці славістыка і абараніў кандыдацкую дысертацыю па творчасці польскага паэта Юльюша Славацкага. У 1952—1960 гадах быў загадчыкам кафедры замежных моў Адэскага ўніверсітэта.

У 1960 годзе пераехаў у Мінск на працу ў Інстытуце мовазнаўства Акадэміі навук БССР, дзе з 1962 па 1990 гады загадваў аддзелам агульнага і славянскага мовазнаўства. З 1992 года — прафесар кафедры агульнага мовазнаўства Мінскага лінгвістычнага ўніверсітэта і кіраўнік навукова-даследчага цэнтра «Семантыка».

Абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Славяна-германскае лексічнае ўзаемадзеянне найдаўнейшых часоў. Да праблемы прарадзімы славян». У 1971 годзе стаў прафесарам.

 Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш як 20 кніг і брашур, больш за 200 артыкулаў. Пад яго кіраўніцтвам абароненыя 17 кандыдацкіх дысертацый і 4 доктарскія.

 Кампаратывістыка і славістыка 
Даследаванні навукоўцы ў галіне кампаратывістыкі і славістыкі прысвечаныя пытанням выяўлення глотагенезу і антагенезу славян, паходжання славянскай лексікі, славяна-неславянскіх кантактаў, складання праславянскае мова ў лінгвакультурным аспекце. У манаграфіях «Славяна-германскае лексічнае ўзаемадзеянне найдаўнейшых часоў. Да праблемы прарадзімы славян» (1963), «Мова ў прасторы і часе. Да праблемы глотагенезу славян» (1983) і шэрагу іншых прац даследуецца прамова славян у стасунках з балцкімі, італійскімі, іранскімі, кельцкімі і германскімі мовамі, прапаноўваюцца метады прасторава-часавай стратыфікацыі носьбітаў моў дагістарычных перыядаў паводле звестак параўнальна-гістарычнага мовазнаўстваМартынов В. В. Язык в пространстве и времени. К проблеме глоттогенеза славян. — М.: Наука, 1983. — С.3. — 109 с..

 Беларусістыка 
У сферу навуковых інтарэсаў Віктара Мартынава таксама ўваходзілі этымалогія і дыялекталогія беларускай мовы, прымяненне метадаў корпуснай лінгвістыкі ў вывучэнні беларускай мовы. З 1969 года ён быў рэдактарам і суаўтарам шматтомнага «Этымалагічнага слоўніка беларускай мовы» (тт. 1-7, 1978—1991). Матэрыялы трох кандыдацкіх дысертацыяў па дыялектнай лексікаграфіі, падрыхтаваных пад яго навуковым кіраўніцтвам, абагульненыя ў калектыўнай манаграфіі «Лексіка Палесся ў прасторы і часе» (1971). Два іншыя калектывы, узначаленыя В. Мартынавым, падрыхтавалі манаграфіі па сучаснай беларускай мове: «Марфемная дыстрыбуцыя ў беларускай мове. Дзеяслоў» (1967) і «Словаўтваральная сістэма сучаснай беларускай мовы». Пад яго кіраваннем была праведзена праца па складанні канкардансаў беларускай мовы: «Канкарданс беларускай мовы XIX ст.» і «Канкардансы беларускіх пісьменнікаў. Канкарданс Кузьмы Чорнага» (ня выдадзены).

 Фармалізацыя семантыкі і штучны інтэлект 
Сінтэзаваўшы вынікі лінгвістычных даследаванняў з дасягненнямі семіялогіі, праксіялогіі і тэорыі інфармацыі, навуковец прапанаваў спосаб «вылічэння моўных сэнсаў». У манаграфіі «Кібернетыка. Семіётыка. Лінгвістыка» (1966) выкладзеныя падставы і перспектывы дэдукцыйнай семіялогіі. Праца «Семіялагічныя асновы інфарматыкі» (1974) змяшчае прататып універсальнага семантычнага коду (УСК) як сродку зняцця няпэўназначнасці натуральнай мовы. У манаграфіі «Універсальны семантычны код» (1977) прадстаўленая першая версія УСК, якую навуковец удасканальвае ў наступных працах: «Катэгорыі мовы. Семіялагічны аспект» (1982), «Універсальны семантычны код: УСК-3» (1984), «Universal Semantic Code. USC — 5» (1995), «Асновы семантычнага кадзіравання. Досвед прадстаўлення і пераўтварэння ведаў» (2001) і інш.

 Абраная бібліяграфія 

 Кампаратывістыка і славістыка 
 К лингвистическому обоснованию гипотезы о Висло-Одерской прародине славян // Вопросы языкознания. 1961 № 3.
 До каква степен и по какъв начин може да се възстанови лексикалният фонд на праславянския език // Славянска филология. София, 1963. Т.1.
 Лингвистические методы обоснования гипотезы о Висло-Одерской прародине славян. Минск, 1963.
 Славяно-германское лексическое взаимодействие древнейшей поры. К проблеме прародины славян. Минск, 1963.
 Этногенез славян в свете новых лингвистических данных // Вопросы этнографии Белоруссии. Минск, 1964.
 О возможности италийско-славянских языковых контактов древнейшей поры // Проблемы диахронии в изучении романских языков. Минск, 1967.
 Славянская и индоевропейская аккомодация. Минск, 1968.
 Славянские этимологические версии // Русское и славянское языкознание. 1972.
 Праславянская и балто-славянская суффиксальная деривация имен // Минск, 1973.
 Семантические архаизмы на южнославянской языковой периферии // Ареальные исследования в языкознании и этнографии. Л., 1977.
 Балто-славяно-италийские изоглоссы. Минск, 1978.
 Балто-славяно-иранские языковые отношения и глоттогенез славян // Балто-славянские исследования, 1980. М. 1981.
 Балто-славянские этнические отношения по данным лингвистики // Проблемы этногенеза и этнической истории балтов. Вильнюс, 1981.
 Становление праславянского языка по данным славяно-иноязычных контактов. Минск, 1982.
 Балто-славянские этимологии // Acta Baltico-Slavica. 1983. XVI.
 Западнобалтийский субстрат праславянского языка // Балто-славянские этноязыковые отношения в историческом и ареальном плане. М., 1983.
 Язык в пространстве и времени. К проблеме глоттогенеза славян. М., 1983.
 Глоттогенез славян. Опыт верификации в компаративистике // Вопросы языкознания. 1985. № 6.
 Прусско-славянские эксклюзивные изолексы // Этимология, 1982. М., 1985.
 К реконструкции индоевропейского консонантизма // Славистика, индоевропейская ностратика. М., 1991.
 Этнагенез славян. Мова і міф. Мінск, 1993.
 Славянизмы в древнеанглийском — славяно-германские языковые параллели. Минск, 1996.
 Этимология и скрытая двухкомпонентность слова // Studia Etymologiczne. Praha, 2002. Brunensia 1.
 Кельто-славянские этноязыковые контакты // Мовазнаўства. Літаратура. Культаралогія. Фалькларыстыка: даклады беларускай дэлегацыі на XIII Міжнародным з’ездзе славістаў, Любляна, 2003 / НАН Беларусі камітэт славістаў. Мінск, 2003.

 Беларусістыка 
 Проблемы славянского этногенеза и лингвогеографические изучения Припятского Полесья // Проблемы лингво- и этногеографии ареальной диалектологии. М., 1964.
 Лингвогеография Припятского Полесья и этногенез славян // Древности Белоруссии. Минск, 1966.
 Марфемная дыстрыбуцыя ў беларускай мове. Дзеяслоў. Мінск, 1967. Сааўт. П. П. Шуба, М. І. Ярмош.
 З беларускіх этымалогій II // Беларуская лексікалогія і этымалогія. Мінск, 1969.
 З беларускіх этымалогій III // Праблемы беларускай філалогіі. Мінск, 1968.
 Лексіка Палесся ў прасторы і часе. Мінск, 1971. Суаўтары Г. Ф. Вештарт, Л. Т. Выгонная, І. І. Лучыц-Федарэц.
 З беларускіх этымалогій // Беларускае і славянскае мовазнаўства. Мінск, 1972.
 Элементы белорусско-русского сопоставительного словообразования // Проблемы обучения русскому языку в условиях близкородственного билингвизма. Минск, 1975.
 Проблема интерпретации белорусско-болгарских изолекс // Бюлетин за съпоставительно изследване на българския език с друзи езици. 1976.
 Этымалагічны слоўнік беларускай мовы. Т. 1. Мінск, 1978. Суаўтары А. Е. Супрун, Р. В. Кравчук.
 Этымалагічны слоўнік беларускай мовы. Т. 3. Мінск, 1985. Суаўтары Р. В. Кравчук, А. Е. Супрун, Н. В. Ивашина.
 Этымалагічны слоўнік беларускай мовы. Т. 4. Мінск, 1987. Суаўтары В. Д. Лобко, И. И. Лучиц-Федорец, Р. В. Кравчук.
 Беларуская мова сярод іншых славянскіх і неславянскіх моў // Роднае слова. 1993. № 1-2.
 Этнічны склад насельніцтва старажытнага Палесся — Загароддзе, 1999. № 1.

 Фармалізацыя семантыкі і штучны інтэлект 
 Кибернетика. Семиотика. Лингвистика. Минск, 1966.
 Дедуктивная семиотика и типологическая лингвистика // Проблемы языкознания. М., 1967.
 Семиологические основы информатики. Минск, 1974.
 Универсальный семантический код науки и дедуктивная семиотика // Вычислительная лингвистика. М., 1976.
 Универсальный семантический код. Минск, 1977.
 Semantic and Phrase Models // XII Internationaler Linguisten-kongres. Kurzlasunger, Wien, 1977.
 Алгоритмы принятия решения в системе УСК // Программно-информационное обеспечение систем искусственного интеллекта. М., 1978.
 Логика принятия решений в системе УСК // Семиотические модели при управлении большими системами. М., 1979.
 Об основных принципах семантической классификации номинативных единиц // Материалы V Всесоюз. Симпозиума по кибернетике. Тбилиси, 1979.
Соавторы П. П. Шуба, М. И. Ярмош.
 УСК как язык представления знаний в автоматизированных системах // Семантика естественных и искусственных языков в специализированных системах. М., 1979.
 Человеко-машинные методы решения задач в системе УСК // Вопросы кибернетики. 1979. № 60.
 УСК как решатель задач // Семантический код в линейном и нелинейном представлении. Минск, 1980.
 УСК — язык представления знаний и эвристического поиска. М., 1980.
 Категории языка. Семиологический аспект. М., 1982.
 Презумпции и функциональный синтаксис // Вопросы функциональной грамматики. М., 1982.
 Об использовании аппарата УСК-3 при формировании алгоритма решения интеллектуальных задач // Семиотические аспекты формализации интеллектуальной деятельности. М., 1983.
 Универсальный семантический код: УСК-3. Минск, 1984.
 USC-3: New Variant of the Knowledge Representing and Calculating Language  // Proceedings of the IFAC Symposium «Artificial Intelligence», Oxford — New-York, 1984.
 Функциональная грамматика и категории языка // Проблемы функциональной грамматики. М., 1985.
 Конкордансы нового типа. Проблемы и перспективы // Сочетание лингвистической и внелингвистической информации в автоматическом словаре. Ереван, 1987.
 Семантическое кодирование для представления и преобразования знаний // Советская ассоциация искусственного интеллекта — САИИ. М., 1992.
 Knowledge bases construction of systems for solving intellectual problems // Управляющие системы и машины. 1992 № 5/6. Соавторы И. М. Бойко, А. П. Гуминский.
 Universal Semantic Code. USC — 5. Minsk, 1995.
 USC Calculus of Key Words and Key Ideas. Invention Machine Proged. Cambridge, 1996.
 Принципы объективной семантической классификации // Реализационный аспект функционирования языка. Минск, 1996.
 Основы семантического кодирования. Опыт представления и преобразования знаний. Минск, 2001. ISBN 985-6614-53-8
 Китайская семантика в системе исчисления примитивов // Пути Поднебесной. Минск, 2006. Ч. 1. 295 с. ISBN 978-985-485-618-6
 Основы семантического кодирования. Язык и метаязык. Перспективы информатики // В центре сознания человека. Минск, 2009. 272 с. ISBN 978-985-518-132-4

 Прэміі і ўзнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 2-й ступеніПрофессор Виктор Мартынов, создатель УСК — «Достижения ХХ века»..

У 1989 занесены ў «Кнігу пашаны» ЗША. У 1990 годзе атрымаў званне Заслужанага дзеяча навукі БССР. У 1993 годзе Міжнародны біяграфічны цэнтр ацаніў унёсак В. У. Мартынава ў навуку як «Дасягненне XX стагоддзя» і назваў яго «чалавекам стагоддзя».

 Літаратура 



 Спасылкі 
 Вадзім Шклярык Віктар Уладзіміравіч Мартынаў (1924—2013) // Беларуская мовазнаўчая суполка

Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Славісты СССР
Катэгорыя:Славісты Беларусі
Катэгорыя:Семасіёлагі
Катэгорыя:Кампаратывісты
Катэгорыя:Этымолагі
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны