Купалінка (песня)

«Купалі́нка» — беларуская народная песня пра жанчыну на імя Купаліна, чыя дачка пляце купальскі вянок у ноч на Івана. Набыла шырокую папулярнасць з пачатку 1920-х гадоў пасля паэтычнай апрацоўкі тэксту Міхасём Чаротам і пакладзена на музыку Уладзіміра Тэраўскага.

 Гісторыя стварэння 
У 1921 годзе паэт Міхась Чарот напісаў музычную п’есу «На Купалле» для Беларускага драматычнага тэатра, якому ў той час быў патрэбен нацыянальны рэпертуар. Музыку да п’есы стварыў кампазітар Уладзімір Тэраўскі. Чарот уставіў у п’есу шмат народных песень ва ўласнай апрацоўцы, у тым ліку і «Купалінку». Толькі ў 1920-х гадах п’еса прайшла больш як 400 разоў, і многія песні з яе сталі вельмі папулярнымі ў народзе!Out: Тузін шлягераў, пазбаўленых аўтараў (аўдыё, відэа) Л. Рублевская. Пьесу «На Купалле» Михась Чарот написал для любимой девушкиАўтар знакамітай песні «Купалінка» родам з-пад Слуцка Т. Гай. Сакральность народной песни. Купалинка.

Песню «Купалінка», якая з’яўляецца фрагментам музычнага суправаджэння спектакля, выконвала галоўная гераіня Алеся. Яе іграла непрафесійная актрыса Аляксандра Александровіч, у якую Міхась Чарот быў неўзаемна закаханы і якой хацеў прысвяціць гэту песню.

Абодва стваральнікі песні — і Міхась Чарот, і Уладзімір Тэраўскі — былі забіты ў час сталінскіх рэпрэсій 1937—1938 гадоў, пасля чаго п’есу знялі з рэпертуара тэатра, а імёны паэта і кампазітара доўгія гады замоўчвалісяА. Северинец. Необыкновенные истории наших обыкновенных песен .

 Верагодныя фальклорныя крыніцы 
Не адмаўляючы верагоднасці непасрэднага знаёмства М. Чарота з нейкай версіяй народнай песні пра Купалінку, варта адзначыць версіі песень з падобнымі сюжэтамі матывамі, зафіксаваныя даследчыкамі ХІХ — пачатку ХХ ст. і апублікаваныя ў выданнях П. Шэйна (1874 г.), У. Дабравольскага (1903 г.), Е. Раманава (1912 г.). 
+Са зборніка П. ШэйнаШейн, П. В. Белорусские народные песни с относящимися к ним обрядами, обычаями и суевериями : С прил. объясн. словаря и грамматич. примеч. : Сб. П.В. Шейна... — Санкт-Петербург : тип. Майкова, 1874. — С. 150.Са зборніка У. ДабравольскагаДобровольский, В. Н. Смоленский этнографический сборник / сост. В. Н. Добровольский. — Санкт-Петербург : Тип. Е. Евдокимова, 1891—1903. — (Записки Русского географического общества по отделению этнографии; …).  — Ч. 4. —1903. — С. 218—219.Са зборніка Е. РаманаваРоманов, Е. Р. Белорусский сборник :  Быт белорусса; Словарь условных языков. — Вильна : тип. А.Г. Сыркина, 1912. — Вып. 8. — С. 218, 221, 223.***
„Купаленька, цёмная ночка!

Идзѣ твоя дочка?“

— Моя дочка ў городзѣ,

Рожу полиць, руки колиць,

Цвяточки рвець,

Вяночки вьець,

Звиўши вяночикъ,

Пошла ў таночикъ.

Суражскі павет, в. Казловічы

***

Купаленка

Ночь маленька,

Да удаленька,

— Цёмная ночка!

— Дзѣ твоя дочка? —

„Моя дочка

Ў садочку,

Рожу полиць,

Руки колиць,

Красочки рвець,

Вяночки вьець.

Ўсимъ дзѣвочкамъ

По вяночку,

Молодушкамъ

По платочку,

А мальчикамъ

По брилечку,

Старымъ бабамъ

По кіечку“.

Віцебскі павет, в. Васьковічы***
Купалинка — ночь малинька.

Тёмная ночка, йдѣ твая дочка?

— У гароди, ў гароди

Гряды полить, руки колить,

Крапивыю стрыкливыю.

Чей жа лён пад балотымъ,

Ни полатый,

Травой заросъ, макрицыю?

Паўликыў лёнъ падъ балотамъ,

Ни полатый,

Травой заросъ, макрицыю.

Парэцкі павет, с. Інькава***
Купалинка, ночь малинька,

Тёмная ночка, гдѣ твая дочка?

— Мая дочка у садочку,

Рожу полить, бѣлы ручки колить,

Цвяточки рветь, вяночки ўеть.

Усимъ дѣўкамъ па вяночку,

А мальчыкамъ па цвяточку,

Старым дидамъ па кіёчку,

А старушкамъ по чепчику,

Маладушкамъ по хусточки.

Віцебскі павет, в. Дзервягі

***

Купалинка, тёмная ночка,

А гдѣ твая дочка?

— Мая дочка у садочку,

У садочку гряды полить,

Рожу щиплить, вяночки ўеть.

Вяночки звиўши, ны галоўку кладеть.

Ны галоўку ўсклаўшы, на вулку идеть.

А на дѣўки вянокъ вянить,

У маладца серце ныить.

Вяліжскі павет, с. Казакова

***

Купальня, тёмная ночка, дѣ твая дочка?

У садочку на задочку лѣхи полить, руки колить,

Лѣхи папалола, руки пакалола.

Гарадоцкі павет, с. Хвошна

 Вядомасць 
Песня стала адной з самых папулярных і вядомых у Савецкай Беларусі і іншых рэспубліках СССР.

«Купалінку» выконвалі практычна ўсе беларускія музычныя калектывы, у тым ліку ПеснярыПесняры — Купалінка і СябрыПесні ансамбля Сябры  (афіцыйны сайт), а таксама мноства выканаўцаў з іншых краін — напрыклад, Deep PurpleDon Airey (Deep Purple) — Kupalinka (live in Miensk, 2011), Тар’я ТуруненМ. Колесникова. Финская певица Тарья Турунен поёт «Купалинку» под белорусские гусли, журналіст ББС Стыў Розэнбэрг."Купалінка" у выкананні С. Розэнбэрга

У фільме «Выклік» (2008 год) пра партызанскі атрад братоў Бельскіх партызаны па сцэнарыі мусілі спяваць песню «Чорны воран», але ў канчатковым варыянце яе замянілі на «Купалінку»В. Матох. В. Вилейта. Голливудский фильм о белорусских партизанах.

 Спасылкі 

 А. Кавалёў. «Купалінка. Беларуская народная песня» (нотны матэрыял)
 Народныя і застольныя песні — Купалінка (Беларуская народная песня)  (акорды для гітары)

Катэгорыя:Песні 1921 года
Катэгорыя:Песні Беларусі
Катэгорыя:Беларускія народныя песні
Катэгорыя:Песні на беларускай мове