Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Орша)

Свята-Раства-Багародзіцкая царква, таксама царква Нараджэння Божай Маці, царква Раства Багародзіцы — праваслаўны храм у горадзе Оршы Віцебскай вобласці. Знаходзіцца пры сутоках ракі Аршыцы з Дняпром, на Зааршынні, па адрасе вуліца Савецкая, 4а.

У 1961 годзе савецкія ўлады зруйнавалі царкву, у 2000-я гады яе аднавілі на старых падмурках. Твор архітэктуры барока і класіцызму. Рэшткі падмуркаў гістарычнай царквы Раства Багародзіцы з’яўляюцца гісторыка-культурнай каштоўнасцю рэгіянальнага значэння.

 Гісторыя 
Гістарычную царкву Раства Багародзіцы збудавалі ў 1661 годзе. Аднак, зыходзячы з прывілея караля Станіслава Аўгуста ад 1 кастрычніка 1769 года, царква была заснавана да 1648 года. На плане Оршы 1770 года яна значыцца насупраць замка і гарадзішча.

У 1781 годзе царква мела назву саборнай у імя Раства Багародзіцы. У 1832 годзе найвышэйшым загадам да гэтага сабору прыпісаны скасаваны каменны езуіцкі касцёл, у якім епархіяльнае начальства планавала размясціць сабор, а гэты сабор абярнуць на прыхадскую Ільінскую царкву, якая згарэла ў 1824 годзе. Але з прычыны фінансавых цяжкасцяў праект не ажыццявілі. Будынак рамантавалі ў 1818 годзе. На плане 1843 года перад царквой паказана званіца. У званіцы размяшчаліся Духоўнае Праўленне і Канцылярыя, а пасля перабудовы званіцы — цёплая царква свяціцеля Мікалая.

5 мая 1922 г. па пастанове Аршанскага павятовага камітэта РКП(б) была праведзена кампанія па канфіскацыі царкоўных каштоўнасцей. 18 мая 1926 г. адбыўся ўстаноўчы з’езд Аршанскай абнаўленчай епархіі.

У 1961 годзе савецкія ўлады зруйнавалі царкву разам з званіцай. У 1987 годзе пры пракладцы трубаправода ў культурным пласце на месцы царквы былі знойдзены асобныя часткі сцен і падмуркаў, рэшткі паліхромнай кафлі, шматлікія пахаванні. У 1994—1995 гадах праводзіліся археалагічныя даследаванні падмуркаў царквыЛевко О. Н. Культовые памятники Орши конца XVI—XVIII вв.: (историко-археол. исслед.). — Орша, 1996..

У 2000-я гады Беларуская Праваслаўная Царква аднавіла будынак на старых падмурках, аднак пры адбудове аўтэнтычныя барочныя купалы-бані з чатырохканцовымі крыжамі замянілі на пазалочаныя купалы-цыбуліны з васьміканцовымі крыжамі.

 Архітэктура 
Помнік архітэктуры пераходнага стылю ад барока да класіцызму. Гэта цэнтрычны кубападобны аб’ём з завяршэннем у выглядзе магутнага паўсферычнага купала, над якім узвышаецца васьмігранны ліхтар. Падобныя вежы адзначаюць вуглы асноўнага аб’ёму. Рысы барока выявіліся ў пластыцы веж і авальных люкарнах у аснове купала, складана прафіляваных антаблементах, пластычных ліштвах прамавугольных аконных праёмаў. Рысы класіцызму — у аднолькавых кампазіцыях роўнічных фасадаў, завершаных трохвугольнымі франтонамі, антаблеменце з дарычным фрызам, парных паўкалонах. Да асноўнага аб’ёму воссю ўсход — захад далучаецца акруглая апсіда з бакавымі рызніцамі і прытвор. Будынак мае галоўны і 2 бакавыя ўваходы.

Інтэр’ер у стылі позняга барока меў багатую пластыку. Пад царквой была крыпта з пахаваннямі. Побач з царквой стаяў службовы корпус з вежай-званіцай, які выходзіў на Вакзальную (цяпер Савецкую) вуліцу.

 Прычт 
Святары:
 Саборны пратапоп Якаў Палікарповіч (зг. 1650-я)
 Іерэй Павел Гамановіч (зг. 1774)
 Протаіерэй Іаан Кутневіч (у манастве Iаіль) (5 жніўня 1798 — лістапад 1800)
 Протаіерэй Пётр Акаловіч (1800—1809)
 Протаіерэй Пётр Афанасьевіч Праскура-Сушчынскі (зг. 1809)
 Протаіерэй Іаан Стратановіч (зг. 1832)
 Саборны іерэй Іаан Лепяшынскі (зг. 1832)
 Іерэй Васіль Гінкоў (зг. 1832)
 Іерэй Сімяон Андрэевіч Любіч-Стратановіч (зг. 1857)
 Іерэй Гаўрыіл Ісакавіч Галоўчыц (зг. 1861)
 Іерэй Мікалай Іванавіч Казлоўскі (24 сакавіка 1863 — 11 лістапада 1879)
 Іерэй Іаан Васілевіч Лепяшынскі (11 лістапада 1879 — 10 лютага 1899)
 Іерэй Павел Пятровіч Хруцкі (10 лютага 1899—1926)
 Протаіерэй Валерый Сярко (з красавіка 2012)
Дыяканы:
 Дыякан Аўксенцій Ганкевіч (зг. 1832)
 Дыякан Венядзікт Даўгаполаў (24.10.1886-19.03.1892)
Псаломшчыкі:
 Дзячок Майсей Стратановіч (зг. 1832)
 Міхаіл Савініч (29.10.1886-24.01.1889)
 Васіль Дзмітрыевіч Бук (08.03.1889-19.05.1912)
 Дыякан-псаломшчык Аляксандр Барташэвіч (24.08.1912-13.01.1914)
 Лукіян Пашура (з 22.01.1914)
Старасты:
 Саборны стараста Сямён Паўлоўскі (зг. 1832)
 Аўрамій Дзеньгубаў (зг. 1900)

 Крыніцы 

 Літаратура 


 Спасылкі 






Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Оршы
Катэгорыя:Збудаванні Оршы ў стылі барока
Катэгорыя:1691 год у Еўропе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1691 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1961 годзе
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Беларусі