Дзмітрый Міхайлавіч Карбышаў

Дзмітрый Міхайлавіч Карбышаў (, Омск, Расійская імперыя — , канцлагер , Трэці рэйх, цяпер Аўстрыя) — расійскі і савецкі фартыфікатар, вучоны — . Генерал-лейтэнант інжынерных войскаў (04.06.1940). Доктар ваенных навук (1941), прафесар (1938) Акадэміі Генеральнага штаба РСЧА. Член ВКП(б) (1940). Герой Савецкага Саюза (1946, пасмяротна).

 Біяграфія 

 Дзяцінства, юнацтва, пачатак ваеннай службы 

Дзмітрый Міхайлавіч Карбышаў быў нарадзіўся  года ў Омску ў сям’і крашанаў«Кряшенами были генерал Карбышев, герой Бреста Гаврилов, летчица Санфирова.» — Сидорова Т. Кряшены в Татарстане: быть ли им отдельной нацией // , № 49 04.12.2012Православные татары — особый народ? : выпускніка , ветэрана Крымскай вайны, ваеннага службоўца Міхаіла Ільіча Карбышава (1829—1892) і яго жонкі Аляксандры, дачкі калежскага саветніка з багатых омскіх купцоў другой гільдыі ЛузгіныхЛузгина Александра Ефимовна«Иван Карбышев в сибирской истории» (изд. Сытина Н. И., Павлодар, 2015 г., 180с.), быў шостым, апошнім дзіцем. Бацька з радавых  —  Карбышавых  ОмскайКарбышев Михаил Ильич Миркискин В. Несломленный генерал. // , 14.11.2003Сифоров В. Неприступная крепость генерала Карбышева. // Русский век. 2015. За ваенную службу бацька быў узнагароджаны ордэнамі Станіслава, Ганны III ступені, медалямі. Калі старэйшы сын дасягнуў школьнага ўзросту, Міхаіл Ільіч па хваробе звольніўся з сапраўднай ваеннай службы і перабраўся з сям’ёй у Омск служыць ваенным чыноўнікам. Сібірскага казачага войска. У яго было чацвёра сыноў і дзве дачкі (Дзмітрый — самы малодшы з дзяцей). Міхаіл Ільіч быў спачатку памочнікам бухгалтара ў Омску, а затым стаў наглядчыкам Карасуцкіх саляных азёр: займаўся промыслам у стэпах, здабываў соль, вёў . Захапіўся фатаграфіяй. Старэйшыя дзеці вучыліся: Уладзімір — у , дочкі Соф’я і Яўгенія — у жаночай, а Міхаіл і Сяргей — у . Малодшаму Дзмітрыю было 4 гады, калі старэйшы брат скончыў з адзнакай гімназію. Уладзімір марыў быць урачом. Калі Міця цяжка захварэў на воспу, брат выхадзіў яго.. Дзякуючы высокаадукаванай маці Міця з маленства аднолькава добра гаварыў без акцэнту і думаў на літаратурных рускай, татарскай, французскай і нямецкай мовах. Дванаццацігадовым застаўся без бацькі, які памёр у 1892 годзе. Дзяцей выхоўвала хваравітая маці, якая амаль не выходзіла з дому. Дзмітрый жа знікаў на вуліцы, дзе выявіў якасці лідара: пад яго кіраўніцтвам казацкія дзеці будавалі крэпасці (узімку са снегу, у іншы час з зямлі) і штурмавалі іх.

Раней старэйшага з братоў Карбышавых, Уладзіміра, накіравалі па стыпендыі праўлення Сібірскага казацкага войска вучыцца на . У 1887 годзе яго арыштавалі за ўдзел у студэнцкім рэвалюцыйным руху (яго рукой быў напісаны заклік з нагоды спробы замаху А. І. Ульянава і яго групы на цара). За гэтым рушыла заключэнне ў турму і выключэнне з універсітэта. Недавучанага лекара вызначылі радавым казаком у  Сібірскага казацкага войска. Але праз два гады як цяжка хворы на туберкулёз быў вызвалены, вярнуўся дадому. Памёр у прафілактычным зняволенні да суда падчас візіту ў Омск спадкаемца на пачатку 90-х гадоў XIX стагоддзя.

Стрыечны брат будучага генерала (сын сястры бацькі — цёткі Веры) Аляксандр Дзмітрыевіч Шайтанаў таксама раней актыўна ўдзельнічаў у рэвалюцыйным руху, быў асуджаны, адбываў ссылку ў Архангельскай губерні. У сувязі з тым, што сям’я Карбышавых была пад наглядам , Дзмітрыя не прынялі ў  на навучанне за дзяржаўны рахунак. Яго 6 верасня 1891 года залічылі «як прыходзячым па плаце». Гэта пагаршала і без таго нялёгкае фінансавае становішча сям’і: маці не хацела прымаць дапамогу сваіх багатых крэўных сваякоў, паколькі лічыла, што яны здрадзілі яе старэйшага сына, не паспрабаваўшы ўзяць яго на парукі (хоць фактычна тыя і не мелі такой магчымасці з-за ўласнай нядобранадзейнасці, якая выявілася пасля захопу паліцыяй перапіскі Уладзіміра, а таксама з асцярог пашкодзіць свайму бізнэсу, распачаўшы загадзя асуджаную на няўдачу спробу ўзяць арыштаванага на парукі). Як бы там ні было, Дзмітрый Карбышаў рэгулярна наведваў заняткі, стаў выдатнікам і праз два гады быў залічаны паўнапраўным кадэтам.  скончыў у 1898 годзе з адзнакай, першым сярод выпускнікоў, і быў рэкамендаваны для паступлення ў Паўлаўскае вучылішча, Міхайлаўскае артылерыйскае вучылішча або Мікалаеўскае інжынернае вучылішча. Сам Дзмітрый хацеў паступіць у Акадэмію мастацтваў ці ў Інстытут грамадзянскіх інжынераў, але ў сям’і не было сродкаў. Дапамогу сваякоў яны па-ранейшаму не прымалі, а ўдовінай пенсіі маці ледзь хапала на выдаткі па хаце. Сямейны савет вырашыў, што Дзмітрый пойдзе па шляху бацькі, стане ваенным, прычым па інжынернай прафесіі.

У 1898 годзе быў прыняты ў Мікалаеўскае інжынернае вучылішча. Па выніках уступных іспытаў апынуўся 78-м з 94, а па выпускных іспытах — ужо 9-м. У 1900 годзе, па заканчэнні вучылішча, накіраваны служыць у 1-ы Усходне-Сібірскі сапёрны батальён, начальнікам кабельнага аддзялення тэлеграфнай роты. Батальён дыслакаваўся ў Маньчжурыі, а затым у пасёлку Славянка пад Уладзівастокам. У 1903 годзе выраблены ў паручнікі. Адпачынак 1903 года правёў у горадзе НагасакіКарбышев, Дмитрий Михайлович // Кто есть кто в мире. — М.: Олма медиа групп, 2003. — С. 632.Карбышев Дмитрий Михайлович — Омск.Решин Е. Г. Генерал Карбышев. Документальная повесть. — М.: Издательство ДОСААФ, 1987.

 Руска-японская і Першая сусветная вайна 
У ходзе Руска-японскай вайны ў складзе батальёна ўмацоўваў пазіцыі, усталёўваў сродкі сувязі, наводзіў масты, вёў разведку боем. Здзейсніў подзвіг у . Але першая баявая ўзнагарода афіцэра Карбышава — ордэн Святога Уладзіміра IV ступені з мячамі і бантамі — была ўручана за . Камандуючы кабельным аддзяленнем 4-й тэлеграфнай роты 1-га Усходне-Сібірскага сапёрнага батальёна (перадача сігналаў з дапамогай ), ён вывеў з акружэння 60 вайскоўцаў з тэхнікай і зброяй. Вайну скончыў з пяццю баявымі ордэнамі і трыма медалямі ў чыне паручнікаДмитрий Карбышев — герой, не сломленный концлагерями.//Военное обозрениеРешин Л. Е. Первый подвиг. // . — 1989. — № 4. — С.77-78..

У 1906 годзе па абвінавачанні ў агітацыі сярод салдат (так дакументавана, але, мабыць, толькі за неданосніцтва — ён за ўсё жыццё ніколі ні на каго не даносіў) яму пагражалі ваенна-палявы суд і расстрэл, у лепшым выпадку — турма. Але  не дазволіў аддаць адважнага баявога афіцэра катам. Па рашэнні суда гонару ён сышоў з вайсковай службы ў запас. Жыў ва Уладзівастоку, займаўся чарцёжнай працай.

27 кастрычніка 1906 года Аліса Карлаўна Траяновіч-Піятроўская і Дзмітрый Міхайлавіч Карбышаў абвянчаліся ў  ў г. Нікольску-Усурыйскім.

У 1907 годзе вярнуўся на ваенную службу, служыў ва Уладзівастоку ў зноў сфарміраваным крапасным сапёрным батальёне, дзе камандаваў ротай. Увосень 1908 года паступіў у  ў Санкт-Пецярбургу.

У 1911 годзе з адзнакай скончыў Мікалаеўскую ваенна-інжынерную акадэмію. Па размеркаванні штабс-капітан Карбышаў быў накіраваны ў 1-ю Севастопальскую крапасную мінную роту, якая займалася тады ўмацаваннем заходніх межаў імперыі, а ў кастрычніку 1912 года быў пераведзены ў распараджэнне начальніка інжынераў Варшаўскай ваеннай акругі ў Брэст-Літоўск на пасаду камандзіра міннай ротыНепокорённый. На абедзвюх пасадах ён быў вытворцам прац пры будаўніцтве  Брэсцкай крэпасці.
250px|міні|Д. М. Карбышаў у 1914
Удзельнік Першай сусветнай вайны з першага дня. Ваяваў у Карпатах у складзе 8-й арміі генерала А. А. Брусілава (Паўднёва-Заходні фронт). Быў дывізіённым інжынерам  і  пяхотных дывізій, затым начальнікам інжынернай службы . У пачатку 1915 года ўдзельнічаў у штурме крэпасці Перамышль. Быў паранены ў нагу. За смеласць і адвагу ўзнагароджаны ордэнам Св. Ганны і выраблены ў падпалкоўнікі (1916). У 1916 годзе быў удзельнікам знакамітага Брусілаўскага прарыву. У 1917 годзе — вытворца работ 8-й арміі па ўмацаванні пазіцый на мяжы з Румыніяй.Автобиография комдива Д. М. Карбышева от 1 декабря 1938 года. // . — 1988. — № 12. — С.80-85.

 Уступленне ў шэрагі РСЧА 
У снежні 1917 года падпалкоўнік Д. М. Карбышаў уступіў у Чырвоную гвардыю ў Магілёве-Падольскім. У сакавіку 1918 года з групай афіцэраў штаба былой 8-й арміі з вялікай цяжкасцю дабраўся да Варонежа, дзе ўступіў у Чырвоную Армію. Удзельнік Грамадзянскай вайны.

У красавіку 1918 года Д. М. Карбышаў прызначаецца ў Калегію па абароне краіны пры Галоўным ваенна-тэхнічным упраўленні РСЧАЮные Карбышевцы — Биография.. У ліпені 1918 года Д. М. Карбышаў прызначаны начальнікам асобнага інжынернага ўпраўлення Паўночна-Каўказскай ваеннай акругі. Аднак дабрацца да месца службы не змог, быў змушаны застацца ў Царыцыне і ўдзельнічаў у , будуючы ўмацаванні вакол горада. З восені 1918 года — памочнік начальніка 1-га ваенна-палявога будаўніцтва на Усходнім фронце.

Вясной 1919 года Д. М. Карбышаў прызначаны галоўным кіраўніком усіх абарончых работ Усходняга фронту, удзельнічаў у будаўніцтве Сімбірскага, Самарскага, Саратаўскага, Чалябінскага, Залатавустаўскага, Траецкага, Курганскага ўмацаваных раёнаў; забяспечваў фарсіраванне рэк Уфы і Белай, пачатак наступу на Сібір, праектаваў абарончыя збудаванні .

Са студзеня 1920 года Д. М. Карбышаў — начальнік Упраўлення ваенна-палявых будаўніцтваў. Кіраваў працамі па аднаўленні чыгуначнага маста цераз Іртыш у Омску, умацоўваў Забайкальскі плацдарм.

У лютым 1920 года быў прызначаны начальнікам інжынераў  Усходняга фронта. Удзельнічаў у баявых дзеяннях у Забайкалля супраць войскаў атамана Р. М. Сямёнава.

У жніўні 1920 года выкліканы М. В. Фрунзэ на пасаду намесніка начальніка інжынераў , аднак да моманту яго прыбыцця ў Харкаў у кастрычніку гэтага года пасада ўжо была занятая, тады яго прызначылі намеснікам начальніка інжынераў фронта. Кіраваў будаўніцтвам умацаванняў на . У лістападзе 1920 года кіраваў інжынерным забеспячэннем   і . У 1921—1923 гадах — памочнік, намеснік, а затым начальнік інжынераў .

 Акадэмія імя Фрунзэ, Акадэмія Генштаба 
У сакавіку 1923—1926 гадах — старшыня Інжынернага камітэта Галоўнага ваенна-інжынернага ўпраўлення РСЧА (затым пасада перайменавана ў «старшыню Ваенна-тэхнічнага камітэта Ваенна-тэхнічнага ўпраўлення РСЧА»), адначасова выкладаў інжынерную справу ў Ваеннай акадэміі РСЧА імя М. В. Фрунзэ и в . Дацэнт (1924). З 1926 года — галоўны кіраўнік па ваенна-інжынернай справе ў Ваеннай акадэміі РСЧА імя М. В. Фрунзэ. У 1929 годзе ўдзельнічаў у праектаванні ўмацаваных раёнаў уздоўж заходніх рубяжоў Савецкага Саюза. У лютым 1934 года назначаны начальнікам кафедры ваенна-інжынернай справы Ваеннай акадэміі Генеральнага штаба.

З’яўляўся ваенна-тэхнічным кансультантам пры стварэнні дыярамы «Узяцце Растова»Востоков Е. И. Грековцы. — 2-е изд, доп. — М.: Воениздат, 1983. — С. 23.

5 снежня 1935 года прысвоена званне .

Панарама «» была створана ў 1934—1940 гадах калектывам мастакоў пад кіраўніцтвам , пасля яго смерці — . У якасці кансультанта быў прыцягнуты акадэмік АМ М. С. Самокіш. Кансультантам ад  быў прызначаны ўдзельнік  генерал Д. М. КарбышаўАндреева Л. Ю. К истории создания панорамы «Штурм Перекопа» // Учёные записки Таврического нац. ун-та им. В. И. Вернадского. Сер. «Ист. науки». 2012. Т. 25 (64). № 2. С. 30—42..

З 1936 года быў памочнікам начальніка кафедры тактыкі вышэйшых злучэнняў па інжынерных войсках. Акадэміі Генеральнага штаба РСЧА. У 1937 годзе загадам наркама абароны быў прызначаны старшынёй Дзяржаўнай камісіі па абароне дыпломных праектаў Ваенна-інжынернай акадэміі РСЧА. У 1938 годзе скончыў Вышэйшую ваенную акадэмію (Ваенную акадэмію Генеральнага штаба). 23 кастрычніка 1938 года зацверджаны ва вучоным званні прафесара.

Да канца 1930-х гадоў Дзмітрый Карбышаў ужо лічыўся адным з найвыдатнейшых адмыслоўцаў у вобласці ваенна-інжынернага мастацтва не толькі ў Савецкім Саюзе, але і ў свеце.

У 1940 годзе яму прысвоена званне генерал-лейтэнанта інжынерных войскаў. У 1941 годзе — вучоная ступень доктара ваенных навук. Перад пачаткам Вялікай Айчыннай вайны займаў пасаду старшага выкладчыка кафедры тактыкі вышэйшых злучэнняў Вышэйшай ваеннай акадэміі імя К. Я. Варашылава.

Карбышаву належаць найбольш поўнае даследаванне і распрацоўка пытанняў прымянення разбурэнняў і загарод. Значны яго ўклад у навуковую распрацоўку пытанняў фарсіравання рэк і іншых водных перашкод. Ён апублікаваў больш за 100 навуковых прац па ваенна-інжынерным мастацтве і ваеннай гісторыі. Яго артыкулы і дапаможнікі па пытаннях тэорыі інжынернага забеспячэння бою і аперацыі, тактыцы інжынерных войскаў былі асноўнымі матэрыяламі па падрыхтоўцы камандзіраў Чырвонай арміі ў перадваенныя гады.

Акрамя гэтага, Карбышаў быў буйным спецыялістам у галіне будаўніцтва, эксплуатацыі і аднаўлення чыгунак, мастоў, тунэляў, рэстаўрацыі старажытных крэпасцей і храмаў, кансультантам Вучонага савета па рэстаўрацыйных работах Троіца-Сергіевай лаўры, навуковым кіраўніком і галоўным архітэктарам якіх быў прызначаны .

6 мільёнаў рублёў было выдзелена на рэстаўрацыю пасля экспертнага заключэння Д. М. Карбышава пра Лаўру як пра крэпасць.

 Савецка-фінская вайна і мірны перыяд 
Удзельнік савецка-фінскай вайны 1939—1940 гадоў. У складзе групы намесніка начальніка Галоўнага ваенна-інжынернага ўпраўлення па абарончым будаўніцтве выпрацоўваў рэкамендацыі войскам па інжынерным забеспячэнні .

З 1940 года — член ВКП(б)Музей Дмитрия Михайловича Карбышева..

У 1940 году ажыццяўляў кіраўніцтва фартыфікацыйнымі працамі па ўдасканаленні  Брэсцкай крэпасці.

 Вялікая Айчынная вайна 

У пачатку чэрвеня 1941 года Д. М. Карбышаў быў камандзіраваны ў Заходнюю асобую ваенную акругу, дзе інспектаваў ход будаўніцтва фартыфікацыйных збудаванняў 68-га Гродзенскага ўмацаванага раёна.

Вялікая Айчынная вайна заспела яго ў штабе 3-й арміі ў Гродне. Праз два дні ён перайшоў у штаб 10-й арміі. 27 чэрвеня штаб войска апынуўся ў акружэнні.

У чэрвені 1942 года начальнік штаба інжынерных войскаў Чырвонай арміі дакладваў у Галоўнае ўпраўленне фарміравання і ўкамплектавання Чырвонай арміі, што Д. М. Карбышаў «у сярэдзіне ліпеня 1941 года, апрануты ў грамадзянскае адзенне, за тыдзень да выхаду атрада.  (камандуючы 10-й арміяй) з акружэння, сышоў з атрада ў напрамку на Смаленск».

8 жніўня 1941 года пры спробе выйсці з акружэння генерал Карбышаў быў цяжка  ў баі каля ракі Дняпро каля вёскі Дабрэйка Магілёўскай вобласці Беларускай ССР. У непрытомным стане быў захоплены ў палон.

 Шлях па канцлагерах і гібель 

Карбышаў утрымліваўся ў лагеры для ваеннапалонных  каля горада Острава Мазавецкага (філіял якога быў у Гродне), у турме гестапа ў Берліне, у лагеры на перасыльным пункце РВА ў БрэслауЯ. Рыбаков. Генерал Карбышев: подвиг генерала в немецком плену. // Русская семёрка., у нямецкіх канцэнтрацыйных лагерах: , , , , Асвенцім (Аушвіц), , . Неаднаразова ад адміністрацыі лагераў атрымліваў прапановы супрацоўнічаць. Па сведчанні супрацоўніка асабістай аховы Уласава, які наглядаў за Уласавым, афіцэра СД Хмырова-Далгарукага, гітлераўцы першапачаткова ўгаворвалі не Уласава, а менавіта Дзмітрыя Карбышава, праваслаўнага былога падпалкоўніка царскай арміі, для якога нямецкая мова была як родная, першая жонка якой была немкай, заняць пасаду камандуючага «Рускай вызваленчай арміяй»Дмитрий Карбышев. // Пантеон истории. Але гітлераўцы запісалі ў сваіх архівах. — 1980. — С. 28Знамя. — Вып. 1-3. , 1982. — С. 192: «… Гэты найбуйнейшы савецкі фартыфікатар, кадравы афіцэр старой рускай арміі, чалавек, якому пераваліла за шэсцьдзесят гадоў, аказаўся фанатычна адданым ідэі вернасці воінскаму абавязку і патрыятызму… Карбышава можна лічыць безнадзейным у сэнсе выкарыстання ў нас у якасці спецыяліста ваенна-інжынернай справы». І вердыкт нацыстаў у 1943 годзе пасля двух гадоў угавораўАгитатор армии и флота. — 1980. — С. 28: «Накіраваць у канцлагер Флосенбург на катаржныя работы, ніякіх скідак на званне і ўзрост». Нягледзячы на свой узрост, быў адным з актыўных кіраўнікоў лагернага руху супраціву. Ён заклікаў не толькі савецкіх, але ўсіх ваеннапалонных антыгітлераўскай кааліцыі памятаць аб сваёй Айчыне і не ісці на супрацоўніцтва з ворагам.

Апошнім месцам зняволення стаў , размешчаны ў камуне  зямельнага раёна   Вялікагерманскай імперыі (цяпер акруга Перг уваходзіць у федэральную зямлю Верхняя Аўстрыя Аўстрыйскай Рэспублікі).

У ноч на 18 лютага 1945 года ў канцлагеры Маўтгаўзен, у ліку каля пяцісот іншых зняволеных, пасля зверскіх катаванняў абліты вадой на марозе (тэмпература паветра каля −12 °C) і забітыЮлия Авдеева. Несломленный генерал.  // Русская планета. Цела Д. М. Карбышава было спалена ў печах Маўтгаўзена.

Паводле архіваў КЛ Маўтгаўзэн, Сэдан дэ Сэнт-Клер прыбыў у лагер 26 лютага 1945 года, таму відавочцам гібелі генэрала Карбышава ён быць ня мог.

Афіцыйная версія прытрымліваецца пазіцыі, што 18 лютага 1945 года ў Маўтгаўзен групу палонных разам з Карбышавым на 12-градусным марозе аблівалі халоднай вадой, пасля чаго 64-гадовы генерал не выжыў.

 Асабістае жыццё 
Быў жанаты двойчы. З першай жонкай, Алісай Карлаўнай Траяновіч (1874—1913), нямецкага паходжання, пазнаёміўся ва Уладзівастоку, дзе яна была замужам за іншым афіцэрам. Пасля шасці гадоў шлюбу з Дзмітрыем Міхайлавічам яна трагічна загінула ў 1913 годзе (няшчасны выпадак, што пацвярджаецца яе пахаваннем на могілках, дзе самазабойцаў не хавалі). Пахавана ў Беларусі, у Брэсце, на Трышынскіх могілках.

Тамсама, у Беларусі, у 1916 году Дзмітрый Міхайлавіч ажаніўся з сястрой міласэрнасці Лідзіяй Васільеўнай Апацкай (1891—1976), сястрой ягонага калега ў Брэсце паручніка Апацкага, якая вынесла яго, параненага ў нагу, з развалін умацаванняў  пад шквальным варожым агнём і затым рушыла за ім у шпіталь у Беларусь. У гэтым шлюбе нарадзілася трое дзяцей —  (1919—2006), Таццяна (1926—2003) і Аляксей (1929—1988)Жизнь и судьба Дмитрия Карбышева.  // Вечерний Омск. Неделя № 14 (278).

Старэйшая дачка Алена пайшла па шляху бацькі і стала ваенным інжынерам, за свою работу была награждена орденами и медалями. Таццяна працавала эканамістам, а Аляксей атрымаў ступень кандыдата эканамічных навук і загадваў кафедрай у .

 Узнагароды і званні 
Дзяржаўныя ўзнагароды Расійскай імперыі:
 02.09.1904 — ордэн Св. Уладзіміра 4-й ступені з мячамі і бантам.
 04.11.1904 — ордэн Св. Станіслава 3-й ступені з бантам.
 20.02.1905 — ордэн Св. Станіслава 2-й ступені з мячамі.
 Не раней 27.03.1905 — ордэн Святой Ганны 4-й ступені для нашэння на эфесе асабістай зброі.
 02.01.1905 — ордэн Святой Ганны 3-й ступені з мячамі і бантам.
 13.06.1915 — ордэн Святой Ганны 2-й ступені з мячамі.
 тры медалі.

Савецкія дзяржаўныя ўзнагароды і званні:
 Герой Савецкага Саюза (16.08.1946, пасмяротна).
 ордэн Леніна (16.08.1946, пасмяротна).
 ордэн Чырвонага Сцяга (28.10.1940).
 ордэн Чырвонай Зоркі (22.02.1938).
 юбілейны медаль «XX гадоў Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі» (22.02.1938).
 Д. М. Карбышаў двойчы ўзнагароджваўся залатым гадзіннікам, у тым ліку гадзіннікам з надпісам: «Чырвонаму барацьбіту Сацыялістычнай рэвалюцыі ад УЦВК» (1919) і ад Рэўваенсавета Саюза ССР (1934).
 Выбраны ганаровым чырвонаармейцам 4-га ўзорнага сапёрнага батальёна як ветэран грамадзянскай вайны, які аказаў асаблівыя паслугі Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі.

 Асноўныя фартыфікацыйныя праекты 
 1913 — удзел у распрацоўцы праекта будаўніцтва другога кальца абарончых умацаванняў Брэсцкай крэпасці і яго рэалізацыі
 1917 — удзел у распрацоўцы праекта ўмацавання пазіцый рускіх войскаў на мяжы з Румыніяй і яго рэалізацыі
 1919 — ажыццяўленне вышэйшага кіраўніцтва планаваннем і правядзеннем усіх абарончых работ на Усходнім фронце РСЧА ў перыяд Грамадзянскай вайны (супраць войскаў адмірала Калчака), у прыватнасці кіраўніцтва: будаўніцтвам Сімбірскага, Самарскага, Саратаўскага, Чалябінскага, Златавустаўскага, Троіцкага, Курганскага умацаваных раёнаў РСЧА; забеспячэннем фарсіравання Рабоча-сялянскай Чырвонай арміяй рэк Уфы і Белай ў ходзе  і пачатку наступу М. В. Фрунзэ на Сібір; праектаваннем абарончых збудаванняў Уральска
 1920 — кіраўніцтва праектна-інжынернымі працамі па аднаўленні , затым умацаванню Забайкальскага плацдарма наступаючых на Далёкі Усход войскаў Чырвонай арміяй
 1920 — кіраўніцтва праектаваннем і будаўніцтвам абарончых умацаванняў на , затым забеспячэннем   і 
 1929 — асноўны ўдзел у праектаванні абарончых збудаванняў уздоўж заходняй мяжы Савецкага Саюза
 1940 — асноўны ўдзел у забеспячэнні прарыву савецкімі войскамі  ў перыяд Савецка-фінскай вайны (1939—1940); кіраўніцтва фартыфікацыйнымі працамі па ўдасканаленні цытадэлі Брэсцкай крэпасці

 Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш як 100 навуковых прац па ваенна-інжынернай справе і ваеннай гісторыі.

 Асноўныя навуковыя працы 
 Влияние условий борьбы на формы и принципы фортификации // , Харьков, 1921. — № 1, 2—3, 4—5.
 Образцовая рекогносцировка берегов р. Волги в оборонительном отношении. Исторический пример гражданской войны. Изд. ГВИУ РККА, 1922.
 Военно-инженерное дело в Мировой войне // Военный вестник, 1924. — № 28 — С. 65—72.
 Инженерная подготовка границ СССР. Кн. 1, 1924.
 Инженерная разведка // , 1928. — № 1. — С. 86.
 Разрушения // Война и революция, 1929. — № 9. — С. 51—-67; № 10 — С. 16—37.
 Оборонительные работы при охране транспорта. 1930 г. 150 стр. Изд. Транспечати НКПС. Рекомендован Центром Управления по охране железных дорог.
 Разрушения и заграждения. Совм. с И. Киселёвым и И. Масловым. — М.: Гос. воен. изд., 1931. — 184 с.
 Оборона Порт-Артура. Изд. Военной Академии РККА. 1933.
 Разрушения и заграждения // , 1938. — № 8. — С. 10—12.
 Инженерное обеспечение обороны СД. Изд. Военной Академии РККА им. М. В. Фрунзе, 1937.
 Инженерное обеспечение наступательной операции. Изд. Академии Генерального Штаба РККА. Пособие. 1937.
 Инженерное обеспечение оборонительной операции. Изд. Академий Генштаба РККА. Пособие. 1938.
 Инженерное обеспечение боевых действий стрелковых соединений. Ч. 1—2, 1939—1940.

 Памяць 

 Карбышаў навечна залічаны ў рады вайсковай часці 51171, якая знаходзіцца ў г. Гродне, у Беларусі. Да гэтага часу яго імя гучыць на кожнай вячэрняй паверцы, а ў казарме сапёрнага батальёна стаіць яго ложак. 24 кастрычніка 2016 года ў Гродне адноўлены ўчастак лініі абароны, якая ім праектавалася. Ён называецца «Лінія Карбышава»Линию Карбышева открыли в Гродно..
 Паміж Марсам і Юпітэрам здзяйсняе шлях па калясонечнай арбіце малая планета .
 Гара на Сахаліне названа ў гонар Карбышава.
 Найменне «Карбышаў» мае каманда па хакеі Цэнтральнага навукова-даследчага выпрабавальнага інстытута .
 Імем Дзмітрыя Карбышава названы Аэропорту Омска будет присвоено имя Карбышева. // Regnum, 05.12.2018.
 З 2018 года Цэнтральны навукова-даследчы выпрабавальны інстытут інжынерных войскаў Мінабароны Расіі носіць імя Героя Савецкага Саюза генерал-лейтэнанта інжынерных войскаў Д. М. Карбышава.
 Пра Д. М. Карбышава А. П. Струнін напісаў п’есу «Я прысягаў радзіме», якая была пастаўлена ў 1968 годзе.

 Помнікі 
 Каля ўвахода ў мемарыял на месцы лагера 
   ў Маскве
 У Санкт-Пецярбургу
 Ва Уладзівастоку
 У Казані
 У Каменску-Шахцінскім
 У Першаўральску
 У Самары
 У сяле   Омскай вобласці
 У Тальяці
 У Цюмені
 Каля сярэдняй агульнаадукацыйнай школы № 48 імя Д. М. Карбышава
 У 
 У 2019 годзе адкрыта памятнае месца імя Героя Савецкага Саюза Дзмітрыя Карбышава, якое ўключае: помнік, сцяну памяці, алею «», два ўваходных пілоны і алею выпускнікоў 
 Ва Ульянаўску
 У Кіеве каля сярэдняй агульнаадукацыйнай школы № 2 імя Д. М. Карбышава. На помніку ўсталявана таблічка на ўкраінскай мове: «Генералу Карбышаву — юныя карбышаўцы». Таксама пры ўваходзе ў школу ўсталявана мемарыяльная дошка, дзе гаворыцца, што школа носіць імя Д. М. Карбышава і выгравіраваны медаль «Залатая Зорка».
 У Херсоне
 У Алапаеўску
 У Кургане
 У кастрычніку 2021 года памятны камень адкрыты ва УсурыйскуВ Уссурийске состоялись торжественные мероприятия, в честь 80-летия со Дня образования Краснознаменной общевойсковой армии Восточного военного округа.
 У 1960 годзе у гонар Карбышава ў вёсцы Краснае Маладзечанскага раёна ўстаноўлены бюст.

 Заўвагі 

 Крыніцы 

 Літаратура 
 Карбышев Дмитрий Михайлович // Герои Советского Союза: краткий биографический словарь в двух томах. М., 1987. Т. 1. — С. 626.
 Карбышев Дмитрий Михайлович // Навечно в сердце народном: справочник. — Мн., 1984. — С. 215.
 Помнік Карбышаву // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінская вобласць. У 2 кн. — Мн., 1987. Кн. 2. — С. 23-24.
 Карбышев Дмитрий Михайлович // Их именами названы…: энцикл. справочник. — Минск, 1987. — С. 259—260.
 Памятник Д. М. Карбышеву в д. Красное // Памятники героизма и славы Молодечненщины. — Минск, 1975. — С. 12-13.
 Глухаў, І. А. Легендарны генерал / І.А






Катэгорыя:Вязні канцлагера Заксенгаўзен
Катэгорыя:Вязні канцлагера Асвенцім
Катэгорыя:Пакараныя смерцю ваенныя
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Дактары ваенных навук
Катэгорыя:Военачальнікі СССР
Катэгорыя:Памерлі ў канцэнтрацыйных лагерах
Катэгорыя:Памерлі ў Аўстрыі