Дамаскі пратакол

справа|міні|260x260пкс| Герберт Кітчэнер, 1-ы граф Кітчэнер
Дама́скі пратако́л — сакрэтны дакумент, перададзены 23 мая 1915 года Фейсалу I, сыну Хусейна бен Алі, караля Хіджаза і шэрыфа Мекі, прадстаўнікамі падпольных арабскіх арганізацый Аль-Фатат і Аль-Ахд падчас другога візіту ў Дамаск у ходзе місіі па кансультацыі з асманскімі чыноўнікамі ў Канстанцінопалі.

 Змест пратакола 
Кіраўніцтва сакрэтных абшчын заявіла, што падтрымлівае паўстанне Хусейна бен Алі супраць Асманскай імперыі ў выпадку яго ўзнікнення. У пратаколе быў выкладзены шэраг патрабаванняў, якія, як лічылася, былі перададзены брытанцам, якія мелі намер стварыць незалежную арабскую дзяржаву на Блізкім Усходзе. Аль-Фатат і Аль-Ахд настойвалі на тым, што ўсе землі Асманскай імперыі, якія ляжаць у Заходняй Азіі на поўдзень ад 37-й паралелі, павінны быць перададзены арабам для стварэння ўласнай краіны. Пазней патрабаванні, выкладзеныя ў Дамаскім пратаколе, сталі асновай для перапіскі Макмахана і Хусейна.

Ключавыя пункты Дамаскага пратакола:
 прызнанне Брытанскай імперыяй незалежнасці арабскіх зямель, якія складаюць сучасныя Ірак, Сірыю, Ліван, Іарданію, Ізраіль, Палесціну, Саудаўскую Аравію, Емен і іншыя краіны Аравійскага паўвострава;
 адмена рэжыму капітуляцыі, прадастаўленне іншаземцам эксклюзіўных правоў;
 абаронны саюз паміж брытанскімі і арабскімі дзяржавамі;
 «прадастаўленне эканамічных пераваг» брытанцам.

У перакладзе Дамаскага пратакола ад 1938 года вызначаліся наступныя межы арабскай дзяржавы:
 Поўнач: лінія Мерсін—Адана, да 37-й паралелі і далей па лініі Бірэгіч—Урфа—Мардзін—Мід’ят—Джызрэ—Амадзія да мяжы з Персіяй;
 Усход: па персідскай мяжы на поўдзень да Персідскага заліва;
 Поўдзень: Індыйскі акіян (за выключэннем брытанскай правінцыі Адэн, статус якой павінен быў захавацца);
 Захад: Чырвонае і Міжземнае мора на поўнач ад Мерсін.

 Гл. таксама 
 Канферэнцыя ў Сан-Рэма (1920)
 Дэкларацыя Бальфура 1917 года
 Брытанскі мандат у Палесціне
 Сірыйскае Арабскае Каралеўства

 Літаратура 
 Fromkin, David (1990). A Peace To End All Peace. Avon Books, New York. 
 Herzog, Jacob David (1975). A People That Dwells Alone: Speeches and Writings of Yaacov Herzog. Weidenfeld and Nicolson.
 Ismael, Tareq Y. (1991). Politics and Government in the Middle East and North Africa. University of Florida Press. 
 Paris, Timothy J. (2003). Britain, the Hashemites and Arab Rule, 1920—1925: The Sherifian Solution. London: Routledge. 

 Спасылкі 
 Дамаскі пратакол (1915 г.)
 Перапіска Макмахана і Хусейна
 Знаёмцеся з няўлоўным чалавекам, адказным за сённяшні Блізкі Усход
 Дамаскі пратакол

Катэгорыя:Гісторыя Асманскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыя ісламу
Катэгорыя:Гістарычныя дакументы
Катэгорыя:Брытанская імперыя
Катэгорыя:Падзеі 23 мая
Катэгорыя:Май 1915 года
Катэгорыя:1915 год у Азіі
Катэгорыя:Першая сусветная вайна