Ян Крашэўскі

Ян Крашэ́ўскі герба «Канёва (Ястрабец)» (; 1786 або 1789 — , маёнтак Яалін Пружанскага павета Гродзенскай губерні, Расійская імперыя) — беларускі144. Якія выдатныя польскія дзеячы з паходжання беларусы?  //  шляхціч, харунжы Пружанскага павета, старшыня земскага суда, суддзя гранічны і земскі.

 Біяграфія 
Дзед Яна Фабіян служыў у панцырнай харугве пад камандаваннем гетмана Юзафа Патоцкага, а пасля службы, згодна з прынятымі тады звычаямі, застаўся на двары гетмана. З ласкі гетманскага сына Вінцэнта пакінуў сыну Каэтану, апошняму трамбовельскаму лоўчаму, прыгожую вёску Бузаўку, ацэненую ў мільён злотых. Далейшыя перспектывы Крашэўскіх былі звязаны з лёсам «няміраўскай» лініі Патоцкіх, аднак іх росквіт перарваўся ў 1793 годзе з другім падзелам Рэчы Паспалітай. Вінцэнт Патоцкі, даведаўшыся, што шлях Суворава падчас яго паходу па Украіне пралягае праз Няміраў, загадаў зруйнаваць няміраўскі палац, прадаў маёнткі і назаўжды з’ехаў з Украіны.

У гэтым самым года памёр Каэтан Крашэўскі. яго жонка Эльжбета з Міхалоўскіх, дачка санацкага стольніка, памерла яшчэ раней, і Ян застаўся на выхаванні Каэтанавых братоў. Яны набылі хлопцу вялікую вёску Баровае або Баравое () пасярод палескіх балотаў. Маладому шляхцічу не падабалася яго новае месца жыхарства, і пасталеўшы, ён пачаў шукаць спосабу пасяліцца ў іншым месцы, бліжэй да людзей. Адзін са стрыяў, Юзаф, прапанаваў Яну памяняцца на ўласны маёнтак Доўгае і Перасудавічы. Прапазіцыя здалася Яну прывабнай, і ў 1807 годзе абмен адбыўся. Аднак пазней высветлілася, што ў Перасудавічах цягнулася даўняя спрэчка суседзяў наконт мяжы маёнткаў, і неўзабаве ў чарговай інстанцыі земскіх судоў Ян Крашэўскі прайграў перасудавіцкі фальварак.

Каля 1810 года ўзяў шлюб з Зоф’яй Мальскай з Раманава (цяпер у Любельскім ваяводстве Польшчы), атрымаў ладны пасаг і сувязі з пружанскім зямляцтвам. Ужо ў 1813—1815 ён згаданы ў «Месяцаслове з роспісам чыноўных асоб, ці Агульным штаце Расійскай імперыі» як суддзя Пружанскага павятовага суда, у 1816—1819 — старшыня гэтага суда. У 1820—1821 — харунжы павятовы ў земскім судзе, у 1822—1824 — суддзя ў межавым апеляцыйным судзе. Знаходжанне на пасадах у судох першай інстанцыі ў той час не патрабавала пэўных юрыдычных ведаў, а павятовы харунжы паводле Статусу ВКЛ меў абавязак захоўваць харугвы і мабілізаваць апалчэнне. Аднак у Расійскай імперыі гэтая пасада стала чыста намінальнай, і тым не менш, Ян Крашэўскі вельмі ганарыўся гэтым і шмат гадоў пасля называў сябе «апошнім харунжым Пружанскага павета» (хоць насамрэч пасля яго пасаду займалі прынамсі некалькі чалавек).

У расійска-французскую вайну непадалёк ад маёнтку Крашэўскага размяшчалася дывізія генерала Касінскага, адбыліся дзве бітвы, а сама сядзіба была рабавана то адным, то другім бокам. У рэшце рэшт Ян Крашэўскі вырашыў разбурыць жылы дом, а сам перасяліўся ў флігель. Пасля вайны маёнтак давялося будаваць наноў; быў пастаўлены сціплы драўляны палацык з невялічкім садам. Адразу за домам пачыналася багна і дрыгва, дзе тапілася быдла, а незаўважная з-за балота мяжа з суседзямі была пастаянным прадметам разладаў у часе сенакосаў.

Дзядзькі болей не цікавіліся лёсам крэўнага, і яму даводзілася спадзявацца толькі на самога сябе. Паводле сведчанняў сучаснікаў, Ян быў энергічным і моцным гаспадаром. У першай трэці XIX стагоддзя набыў суседні з Доўгім маёнтак і збудаваў сядзібны дом, а ў 1834 годзе — уніяцкую царкву; рыў каналы для асушэння балотаў; узвёў гаспадарчыя пабудовы і адзін з першых у Літве цукровы завод; нарыхтоўваў торф для ацяплення. У Доўгім аднавіў і цалкам адрэстаўраваў каталіцкую каплічку з цудатворным абразам Божай Маці, павесіў новы звон, названы «Люцыянам». Добра ведаў лацінскую, нямецкую і французскую мовы, збіраў бібліятэку і старажытныя рукапісы. Сябраваў з паэтам Францішкам Карпінскім. У Доўгім, які тады ўваходзіў у склад маёнтку Крашэўскіх Стары Куплін, 11 сакавіка 1827 года нарадзіўся яшчэ адзін сын Каятан.

Ян з Соф’яй мелі трох сыноў і дзвюх дачок: Юзафа (1812—1887); Ядвігу (†1864), якая выйшла замуж за Яна Марачэўскага; Люцыяна (1820—1892); Ганну (†1853), замужам за Габрыэлем Лунеўскім; Каэтана (1827—1896). У сям’і шмат чыталі, улюбёным творам быў «Пан Тадэвуш» Адама Міцкевіча. Менавіта ў Купліне Юзаф чытаў свае першыя літаратурныя творы падчас прыезду на вакацыі з Віленскага ўніверсітэта.
злева|thumb|Надмагілле Яна і Каэтана Крашэўскіх у Шарашове
Ян памёр у 1864 годзе, знаходзячыся ў гасцях у маёнтку Марачэўскіх Яалін, куды выйшла замуж іхняя дачка Ядвіга (). Пахаваны ў Шарашове (Пружанскі раён).

 Літаратура 


 Спасылкі 
 Генеалогія нашчадкаў Вялікага сойма

Ян
Катэгорыя:Памерлі ў Пружанскім раёне
Катэгорыя:Пахаваныя ў Пружанскім раёне