Званні і знакі адрознення войскаў СС

Табліца змяшчае званні і знакі адрознення войскаў СС, а таксама іх супастаўленне з іншымі ўзброенымі часцямі СС і з воінскімі званнямі вермахта часоў Другой сусветнай вайны. Пры супастаўленні неабходна ўлічваць гістарычнае паходжанне і спадкаёмства званняў у Германіі з пачатку лістапада 1939 года да канца Трэцяга Рэйху ў 1945 годзе, а таксама прыналежнасць:
 СС (),
 Войскі СС, інакш вафен-СС (, пры нацыстах звычайна die Waffen-17x17пкс|Руніцкія «СС»). Спачатку называліся «рэзервовымі войскамі СС». Назва «вафен-СС» (войскі СС) была ўпершыню выкарыстана ўзімку 1939/40 года (Самым раннім з вядомых дакументаў, у якім ужыта паняцце «вафен СС», з’яўляецца загад ад 7 лістапада 1939 года, у якім «вафен СС» выступае ў якасці зборнай назвы для «узброеных падраздзяленняў СС і паліцыі»Bundesarchiv: Slg. Schum./v. 432, Bd. 2). На Нюрнбергскім працэсе войскі СС былі абвінавачаныя ў ваенных злачынствах.
 Агульныя СС () — адна з двух асноўных частак СС (разам з войскамі СС). У задачы «агульных СС» уваходзіла, галоўным чынам, ажыццяўленне адміністрацыйна-гаспадарчых функцый на тэрыторыі трэцяга Рэйха. Члены «агульных СС» не лічыліся знаходзячыміся на вайсковай службе ў нацысцкай партыі і не атрымлівалі забеспячэння і абмундзіравання, а выконвалі свае партыйныя абавязкі паралельна з асноўнай працай.
 СА, штурмавыя атрады (), штурмавікі; таксама вядомыя як «карычневакашульнікі» (па аналогіі з італьянскімі «чорнакашульнікамі»). З членаў СА фармаваліся часткі СС «Мёртвая галава» (займаліся аховай канцлагераў), а таксама дывізія СС «Хорст Весель» (на яе пятліцах быў намаляваны сімвал СА). Акрамя таго, грамадзянская адміністрацыя на акупаваных тэрыторыях фарміравалася ў асноўным з членаў СА. Атрады СА, моцна скарочаныя колькасна, праіснавалі да 1945 года, да гэтага часу штурмавікі ўжо не адыгрывалі ніякай ролі ў палітыцы. Магчыма, менавіта таму Нюрнбергскі працэс не прызнаў членаў СА (у адрозненне ад членаў СС) злачыннай групай.
 СД () — служба бяспекі рэйхсфюрэра СС (). Супрацоўнікі СД не насілі на пятліцах рун СС, а пагоны вырабляліся па паліцэйскаму ўзору, з зялёным кантам і асаблівым галуном для сяржанцкага складу.

У сакавіку 1938 года членам палкоў «Лейбштандарт», «Дойчланд» і «Германія» было дазволена замяніць пагоны СС на агульнавайсковыя; у выніку левая пятліца стала лішняй, так як званне сталі паказваць пагоны. З 10 мая 1940 года для войскаў СС было канчаткова вызначана, што салдаты Лейбштандарта і «рэзервовых дывізій» носяць на правай пятліцы знак з рунаў SS, а на левай выключна знакі званняў; выключэнне складала дывізія «Мёртвая галава», якой было дазволена па-ранейшаму насіць з абодвух бакоў эмблемы ў выглядзе чэрапа. Даваенныя пятліцы, якія адлюстроўвалі руніцкія знакі SS і чарапы з лічбамі, літарамі і сімваламі, былі забароненыя «па меркаваннях сакрэтнасці» загадам па СС ад 10 мая 1940 і замененыя стандартнымі значкамі, вядомымі сёння.

Званне рэйхсфюрара СС у Трэцім рэйху мелі два чалавекі — Генрых Гімлер і Карл Ганке (да 1934 «рэйхсфюрар СС» азначала пасаду, а не званне).

Асаблівыя правілы і выключэнні існавалі для кандыдатаў у афіцэры, унтэр-афіцэраў і юнкераў СС.

Так, напрыклад, у СС званне гаўптшарфюрар прысвойвалася звычайна выконваючаму абавязкі старшыні ў роце СС, камандзіра трэцяга (часам і другога) ўзвода ў роце, ці было званнем, якое выкарыстоўвалася для асабістага складу унтэр-афіцэрскага рангу, які служыў у штабах СС або службах бяспекі (такіх як гестапа і СД). Званне гаўптшарфюрар таксама часта выкарыстоўвалася для персаналу канцэнтрацыйных лагераў і асабістага складу айнзатцгруп. Гаўптшарфюрар СС быў вышэй, чым обершарфюрар СС і ніжэй, чым штурмшарфюрар СС, за выключэннем Агульных СС, дзе гаўптшарфюрар было малодшым званнем, якое ішло адразу пасля унтэрштурмфюрар СС.

Званне штурмшарфюрар было заснавана ў чэрвені 1934 года, пасля Ночы доўгіх нажоў. Пры рэарганізацыі СС званне штурмшарфюрар было створана як вышэйшае званне унтэр-афіцэраў у «Войсках у распараджэнні СС» замест звання гаўпттрупфюрар, ужыты ў СА. У 1941 годзе на аснове «Войскаў у распараджэнні СС» паўстала арганізацыя войскаў СС, якая атрымала ў спадчыну званне штурмшарфюрар ад свайго папярэдніка.

Званне унтэрштурмфюрар у СС адпавядала званню лейтэнанта ў вермахце, яно паўстала ў 1934 годзе з пасады кіраўніка падраздзялення СС — трупе (). Трупе ахопліваў гарадскі раён, сельскую акругу, па колькасці складаў каля армейскага ўзвода — ад 18 да 45 чалавек, складаўся з трох аддзяленняў — шароў (), узначальваўся трупфюрарам () або унтэрштурмфюрарам (), у залежнасці ад колькасці. У войсках СС унтэрштурмфюрар, як правіла, займаў пасаду камандзіра ўзвода.

 Знакі адрознення 
Знакі адрозненняЗванне войскаў ССАдпаведныя званні ў сухапутных войсках вермахта ()ПятліцаПагонМаск.касцюмГенералы і маршалыцэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксцэнтр|60x60пксРэйхсфюрар СС ( / бел: «Імперскі кіраўнік ахоўных атрадаў»)Генерал-фельдмаршалцэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксцэнтр|60x60пксОберстгрупенфюрар СС і Генерал-палкоўнік войскаў СС ()Генерал-оберстцэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксцэнтр|60x60пксОбергрупенфюрар СС і генерал роду войскаў СС ()Генерал роду войскаўцэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксцэнтр|60x60пксГрупенфюрар СС і генерал-лейтэнант войскаў СС ()Генерал-лейтэнантцэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксцэнтр|60x60пксБрыгадэфюрар СС і генерал-маёр войскаў СС ()Генерал-маёрцэнтр|95x95пксАфіцэрыцэнтр|95x95пкс95x95пксцэнтр|74x74пксОберфюрар(па званні войскаў СС) ()Адпаведнага нямацэнтр|95x95пксцэнтр|60x60пксШтандартэнфюрар(ваеннаслужачыя і служачыя паліцыі) ()Палкоўнік ()цэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксцэнтр|60x60пксОберштурмбанфюрар ()Падпалкоўнік (Оберст-лейтэнант) ()цэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксцэнтр|60x60пксШтурмбанфюрар ()Маёрцэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксцэнтр|60x60пксГаўптштурмфюрар ()гаўптман/ротмістрцэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксцэнтр|60x60пксОберштурмфюрар ()Обер-лейтэнантцэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксцэнтр|60x60пксУнтэрштурмфюрар ()Лейтэнантцэнтр|95x95пксунтэр-афіцэрыцэнтр|75x75пксцэнтр|95x95пксцэнтр|60x60пксШтурмшарфюрар (). У Вафен-СС, у адрозненне ад СА, было ўведзена яшчэ больш высокае званне — штурмшарфюрар СС.Штабсфельдфебельцэнтр|95x95пксцэнтр|75x75пксцэнтр|95x95пксцэнтр|60x60пксГаўптшарфюрар (). Званне гаўптшарфюрар стала званнем ў СС пасля рэарганізацыі СС, якая адбылася пасля Ночы доўгіх нажоў. Упершыню гэтае званне было прысвоена ў чэрвені 1934, калі яно змяніла старое званне обертрупфюрар, якое ўжывалася ў СА.У Агульных СС гаўптшарфюрар было малодшым званнем, якое ішло адразу пасля ўнтэрштурмфюрара СС.
У войсках СС гаўптшарфюрар было другім па старшынстве пасля штурмшарфюрара званнем унтэр-афіцэраў.

Існавала таксама пасада штабсшарфюрар, якая адпавядала па сваім крузе абавязкаў пасадзе ротнага або батальённага старшыні савецкай арміі. У СС званне гаўптшарфюрар прысвойвалася звычайна выконваючаму абавязкі старшыні ў роце СС, камандзіру трэцяга (часам і другога) узвода ў роце, або было званнем, якое выкарыстоўвалася для асабовага складу ўнтэр-афіцэрскага рангу, які служыў у штабах СС або службах бяспекі (такіх як гестапа і СД).
Званне гаўптшарфюрар таксама часта выкарыстоўвалася для персаналу канцэнтрацыйных лагераў і асабістага складу айнзатцгруп.Оберфельдфебельцэнтр|95x95пкс95x95пксШтандартэноберюнкер СС ()Оберфенрыхцэнтр|95x95пксцэнтр|75x75пксцэнтр|95x95пксцэнтр|60x60пксОбершарфюрар (). Пасля Ночы доўгіх нажоў званне обершарфюрар СС падвысілі і яно стала роўнае званню трупфюрар СА. Пятліца для эсэсаўскага звання была зменена, і на ёй стала два серабрыстых квадраты, у адрозненне ад аднаго квадрата са срэбнай стужкай, як у СА. Званне трупфюрар СС было заменена на обершарфюрар СС. У войсках СС обершарфюрары выконвалі абавязкі камандзіраў трэціх (і часам — другіх) узводаў пяхотных, сапёрных і іншых рот, ротных старшынь. У танкавых часцях обершарфюрары часта былі камандзірамі танкаў.Фельдфебельцэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксШтандартэнюнкер СС ()Фаненюнкер-Фельдфебельцэнтр|95x95пксцэнтр|75x75пксцэнтр|95x95пксцэнтр|60x60пксШарфюрар (). У 1934 пры рэарганізацыі структуры званняў СС, якая адбылася пасля Ночы доўгіх нажоў, старое званне шарфюрар СС стала называцца унтэршарфюрар СС, а шарфюрар СС стаў адпавядаць званню обершарфюрар СА.  У войсках СС шарфюрар, як правіла, займаў пасаду камандзіра аддзялення (разліку, танка), альбо намесніка камандзіра ўзвода (камандзіра штабнога аддзялення).Унтэр-фельдфебельцэнтр|95x95пксцэнтр|95x95пксОберюнкер СС ()Фенрыхцэнтр|95x95пксцэнтр|75x75пксцэнтр|95x95пксцэнтр|60x60пксУнтэршарфюрар CC () У войсках СС званне унтэршарфюрар было адным са званняў малодшага каманднага саставу ўзроўню роты і ўзвода. Званне было таксама роўна першаму кандыдацкаму званню ў афіцэры войскаў СС — юнкер СС. Патрабаванні да баявых унтэр-афіцэраў былі вышэй, чым да ўнтэршарфюрараў агульных ССУнтэр-афіцэрцэнтр|95x95пксЮнкер СС ()Першапачаткова юнкеры прыраўноўваліся паводле прававога становішча да шарфюрараў СА, затым — да унтэршарфюрараў СС.Фаненюнкер-Унтэр-афіцэрцэнтр|95x95пксРадавыяАдпаведнага нямаШтабс-яфрэйтар95x95пкс 30x30пксцэнтр|65x65пксцэнтр|95x95пксцэнтр|65x65пксРотэнфюрар (). <small>У Гітлерюгенд таксама існавала званне ротэнфюрара.</ Small>
У Люфтвафэ існавала пасада ротэнфюрара — камандзіра пары (вядучага) у знішчальнай і штурмавой авіяцыі.Обер-яфрэйтар95x95пкс 
30x30пкс 30x30пксцэнтр|65x65пксцэнтр|95x95пксцэнтр|65x65пксШтурман (). Званне штурман прысвойвалася пасля службы ў шэрагах СА ад 6 месяцаў да 1 года пры наяўнасці базавых ведаў і здольнасцяў. Штурман з’яўляўся старэйшым над званнем ман, за выключэннем СС, дзе ў 1941 годзе было асобна ўведзена званне Оберман, а ў войсках СС — званне обершутцэ.Яфрэйтар95x95пкс 30x30пксцэнтр|65x65пксцэнтр|95x95пксцэнтр|50x50пксОбершутцэ СС ().Обер-салдат95x95пкс 30x30пксцэнтр|65x65пксцэнтр|95x95пксМан СС (). У 1938 годзе, у сувязі з павелічэннем войскаў СС, званне ман было заменена на воінскае званне Шутц (стралок) СС (), але ў агульных СС захавалася званне ман.Салдат, шутцэ, грэнадзёр.цэнтр|95x95пкс65x65пксПятліца анвертэра Агульных ССКандыдат ()Кандыдат да ўступлення ў войскі СС да пачатку працэсу трэніроўкі і падрыхтоўкі. З пачаткам трэніроўкі анвертэру аўтаматычна прысвойвалася званне Шутцэ.Адпаведнага нямаСС-Бевербер прэтэндэнт ()Валанцёр вермахта

 Каляровае кадзіраванне роду войскаў 
Колеры родаў войскаў ( у нямецкіх узброеных сілах прытрымлівалісь гістарычнай традыцыі. У войсках СС гэтая традыцыя ў асноўным захоўвалася.

У табліцы паказаны колеры знакаў адрознення войскаў СС у 1935—1945 гадах.
Род войскаўКолерПрыкладЗаўвагаГенералітэт, таксама штаб і апарат рэйхсфюрара ССШэры90x90пксПагон оберстгрупенфюрара і генерал-палкоўніка Вафен-ССПяхота, у тым ліку матарызаваная і панцэргрэнадзёрыБелы90x90пксСцяг 40-га палка панцэргрэнадзёрскага100x100пксПагон оберфюрара (Штандартэнфюрара) вафен-ССАртылерыя, у тым ліку штурмавая самаходная і зенітнаяПунсовы90x90пксВымпел артылерыі лейбштандарта СС «Адольф Гітлер»90x90пксПагон оберштурмбанфюрара вафен-ССВетэрынарная службаКармінавыТрыбунал і пракуратураБардовыВаенна-геалагічная службаСветла-ружовыАўтамабільны транспартРужовы (колер ласося)Бранетанкавыя войскі, у тым ліку знішчальнікі танкаўРужовы90x90пксПагон шарфюрара-танкіста войскаў ССПадраздзяленні сувязі, ваенныя карэспандэнты, роты прапагандыЦытрынава-жоўты90x90пксПагон обершарфюрара вафен-ССКавалерыя; матарызаваныя (1942—1945) і танкавыя разведвальныя падраздзяленні; часці з кавалерыйскім мінулымЗалаты90x90пксПагон оберштурмфюрар вафен-ССПалявая жандармерыя і спецыяльныя службыАранжавы90x90пксПагон унтэршарфюрара вафен-ССРазведвальныя падраздзялення (1938—1942)Светла-карычневы100x100пксПагон гаўптштурмфюрара вафен-СС* Атрады «Мёртвая галава»* Персанал канцлагераўБледна-карычневы90x90пксПагон гаўптшарфюрара канцлагераўСлужба бяспекіАтрутна-зялёны90x90пксПагон штурмшарфюрара СДГорныя войскіЗялёны90x90пксПагон унтэрштурмфюрара вафен-ССЗондэрфюрары і асабісты склад рэзервовых падраздзяленняўЦёмна-зялёны100x100пксПагон Оберштурмфюрара вафен-ССПадраздзяленні забеспячэння і перавозак, палявая поштаБлакітныцэнтр|90x90пксПагон гаўптштурмфюрара вафен-ССКіраваннеСіні90x90пксПагон гаўптштурмфюрара вафен-СССанітарная службаВалошкавы93x93пксПагон штандартэнфюрара вафен-ССІнжынерныя войскіЧорныцэнтр|90x90пксПагон штандартэнфюрара вафен-СС

 Пятліцы вышэйшага каманднага складу да 1942 года 

 Шыфроўкі на пагонах 
На пагонах салдат і ўнтэр-афіцэраў была шыфроўка з алюмінія, на афіцэрскіх з пазалочанага. Шыфроўкі былі распаўсюджаныя да 1943 года, аднак аднавіліся з 1944 года. Шыфроўкі на пагонах дубліраваліся на нарукаўных нашыўках.
Род войскаўТлумачэнніГенералітэт, таксама штаб і апарат рэйхсфюрара ССKA — Акадэмія Генеральнага штаба
NA — Вярхоўнае камандаванне Вермахта і Генеральны штаб сухапутных сілПяхота, у тым ліку матарызаваная і панцэргрэнадзёрыАрабскія лічбы — нумар пяхотнага палка
Рымскія лічбы — штаб арміі

Нумар ваеннага акругі рымскімі лічбамі — пяхотныя школы першапачатковага навучання

D — штаб пяхотнай дывізіі

FI — супрацьпаветраная абарона

G + нумар — штаб групы армій

G і D — дывізія Вялікая Германія

GW — мінамётныя падраздзяленні

K + нумар — пяхотныя часткі матацыклетныя

KS — афіцэрскае пяхотнае вучылішча

L — навучальны пяхотны полк

М + нумар — пяхотныя кулямётныя роты

S (готыка) — пяхотныя школы

SS — вайсковыя спартыўныя школы

US + першая літара назвы горада — унтэр-афіцэрскія пяхотныя школы

V — картаграфічныя і тапаграфічныя часці

W — гарнізонныя батальёны Вены

W + нумар — служба ракрутскага набору ваенных акругаў

WB — органы ваеннага кіраванняБранетанкавыя войскі, у тым ліку знішчальнікі танкаўАрабскія лічбы — нумар танкавай часці
Рымскія лічбы — штаб танкавай арміі

D + нумар — штаб танкавай дывізіі

J — механізаваныя часці

K + нумар — матацыклетныя падраздзяленні

KS + першая літара назвы горада — афіцэрскае танкавае вучылішча

L — навучальныя танкавыя часці

MS — школа матарызацыі

P + нумар — супрацьтанкавыя падраздзяленні

S (готыка) — танкавыя школыАртылерыя, у тым ліку штурмавая самаходная і зенітнаяАрабскія лічбы — нумар артылерыйскай часці
B + нумар — артылерыйская назіральная часць

BL — навучальныя артылерыйскія назіральныя часці

L — навучальны артылерыйскі полк

S (готыка) — артылерыйская школа

R + нумар — артылерыйская разведка

US + першая літара назвы горада — унтэр-афіцэрскія артылерыйскія школы

VH або VK — артылерыйскія палігоны ў Хілелебене і КумерсдорфеІнжынерныя войскіАрабскія лічбы — нумар інжынерна-сапёрнага батальёна
FP + нумар — крэпасныя сапёрныя батальёны

E — чыгуначныя сапёрныя батальёны

L і ніжэй I або II — інжынерна-навучальныя батальёны

L чорнага колеру з белай сярэдзінай — інжынерныя навучальныя чыгуначныя часці

S (готыка) — інжынерныя школы

S белага колеру — чыгуначна-інжынерныя школы

US + першая літара назвы горада — унтэр-афіцэрскія інжынерныя школыКавалерыя і разведвальныя часціАрабскія лічбы — нумар кавалерыйскай часці
Рымскія лічбы — нумар акруговай кавалерыйскай школы

A + нумар — разведвальныя часці

D + нумар — штаб кавалерыйскай дывізіі

R + нумар — матацыклетныя часці

RS — кавалерыйскія школыГорныя войскіАрабскія лічбы — нумар горна-егерскага палка
D + нумар — штаб горна-егерскай дывізіі

S (готыка) -горна-егерскія школыПадраздзяленні забеспячэння і перавозак, палявая поштаАрабскія лічбы — нумар аўтатранспартнай часці
L — вучэбная аўтамабільная часцьПадраздзяленні сувязіАрабскія лічбы — нумар часці сувязі
S — аўтамабільная школа

Fp + нумар — крэпасная часць сувязі

S (готыка) — школа сувязі

US + першая літара назвы горада — унтэр-афіцэрскія школы сувязіВетэрынарная службаA — вайсковая ветэрынарная служба
L — ветэрынарныя навучальныя часці і лабараторыі

 Літаратура 
 Adolf Schlicht, John R. Angolia. Die deutsche Wehrmacht, Uniformierung und Ausrüstung 1933—1945
 Vol. 1: Das Heer (ISBN 3613013908), Motorbuch Verlag, Stuttgart 1992
 Vol. 3: Die Luftwaffe (ISBN 3-613-02001-7), Motorbuch Verlag, Stuttgart 1999
 Ю.Веремеев. Знаки различия званий Вермахта (Die Wehrmacht) 1935-1945гг. (неопр.). Дата обращения 7 июня 2016. Архивировано 7 июня 2016 года.
 Ю.Веремеев. Таблицы званий Германского Вермахта (Die Wehrmacht) 1935-45гг. (неопр.). Дата обращения 7 июня 2016. Архивировано 7 июня 2016 года.
 Cook, Stan and Bender, R. James. Leibstandarte SS Adolf Hitler — Volume One: Uniforms, Organization, & History. San Jose, CA: R. James Bender Publishing, 1994. ISBN 978-0-912138-55-8
 Hayes, A. SS Uniforms, Insignia and Accoutrements. Schiffer Publishing, Ltd. 2000. ISBN 978-0-7643-0046-2
 Lumsden, Robin. A Collector’s Guide To: The Allgemeine — SS, Ian Allan Publishing, Inc. 2002. ISBN 0-7110-2905-9
 Mollo, Andrew. Uniforms of the SS, Collected Edition Vol. 1-6. Motorbooks Intl. 1997. ISBN 978-1-85915-048-1
 Курылев О. П. Вооруженные силы Германии 1933—1945. M.: Астрель, АСТ, 2007