Кіраты

Кіра́ты () — група малых сіна-тыбецкіх народаў у Непале і Бутане. Агульная колькасць — 1 229 005 чалавек.

 Паходжанне 
Назва кіратаў паходзіць ад . У Ведах і Махабхараце яна ўжываецца адносна старажытных гімалайскіх народаў. У даліне Катманду кіратаў лічылі першымі валадарамі, якія кіравалі навакольнымі землямі. Пазней назва кіратаў давалася пэўным этнічным або каставым групам сіна-тыбецкага паходжання, якія згодна з уяўленнямі суседніх груп былі першаснымі насельнікамі дадзенай мясцовасціD. C. Roy Ancient Kirata and Kirata Today: A case of the Lepchas of West Bengal. У другой палове XX ст. дзякуючы працам кірацкага гісторыка Імана Сінь ЧэмджонгаGrégoire Schlemmer. New past for the sake of a better future: re-inventing the history of the Kirant in East Nepal. European Bulletin of Himalayan Research, 2004, 25-26, pp.119-144., які атаесаміў продкаў кіратаў з біблейскімі кірэцікніга Царстваў, 30:14, сярод саміх кіратаў распаўсюдзіўся міф аб іх супольным паходжанні з усходняга Міжземнамор’я. 

У нашы дні большасць лінгвістаў прытрымліваецца гіпотэзы, паводле якой носьбіты кірацкіх моў перасяліліся з усходняга Тыбета на тэрыторыі паўднёвых схілаў Гімалайскіх гор прыкладна у 1 тысячагоддзі да н.э.Dr. Nawa Raj Subba Exploring the Kirat Language Family From Ancient Echoes to Modern VoicesGuillaume Jacques. A reconstruction of Proto-Kiranti verb roots. Folia Linguistica, 2017, 51 (s38), pp.177-215.George van Driem Languages of the Himalayas, 2001

 Этнічныя супольнасці 
Кіраты падзяляюцца на некалькі этна-моўных супольнасцей, геаграфічна ізаляваных адна ад адной. Найбольшыя з іх:
 Ат-пахарыя (Непал)
 Бахінг (Непал)
 Заходнія бантава (Непал)
 Усходнія бантава (Бутан)
 Сунувар (Непал)

Акрамя таго, існуюць эндагамныя каставыя і тэрытарыяльныя групы накшталт рая, лімбу, якша, хая і інш. Яны размаўляюць на асобных дыялектах кірацкіх моў або моў суседніх народаў.

У апошнія дзесяцігоддзі сярод кіратаў Непала шырыцца рух за прызнанне адзінага кірацкага народа.

 Асаблівасці культуры 
Адносная геаграфічная і сацыяльная ізаляванасць розных груп кіратаў прывяла да разнастайнасці ў культурных традыцыях. Большасць кіратаў — земляробы і рамеснікі. У Бутане яны таксама займаюцца горнай жывёлагадоўляй. Многія кіраты даліны Катманду працуюць на гарадскіх прадпрыемствах або ў дзяржаўнай адміністрацыі. У Непале распаўсюджана як прыватная маёмасць на зямлю, так і абшчынная. У Бутане да 1958 г. кіраты знаходзіліся ў стане прыгонных. Да нашых дзён яны працуюць на дзяржаўных землях або наймаюцца на працу ў якасці пастухоў да бхотыя.

У старажытнасці існавалі паліандрыя, матрылакальны адлік сваяцтва і перадача спадчыны па матчынай лініі. У нашы дні толькі некаторыя групы, накшталт лімбу даліны Катманду, фармальна захоўваюць адлік сваяцтва па матчынай лініі, але спадчына падзяляецца паміж усімі дзецьмі незалежна ад іх полу.

У кіратаў захавалася мноства рэлігійных звычаяў, якія адасабляюць іх ад суседніх народаў. Для іх характэрны анімізм, шанаванне старажытных племянных багоў, сямейныя рытуалы. У Непале старажытныя вераванні інтэграваны ў індуізм, у Бутане — у будызм.

Фальклор адметны генеалагічнымі і гістарычнымі паданнямі.

Кірацкія мовы належаць да асобнай галіны сіна-тыбецкай сям’і моў. У XVIII — XIX стст. на асобных мовах пісаліся літаратурныя творы, пераважна рэлігійныя.

 Спасылкі 
 HISTORY OF THE KIRAT PEOPLE 
 Preserving Cultures Of The Kiratis 
 New past for the sake of a better future: re-inventing the history of the Kirant in East Nepal

Катэгорыя:Народы Бутана
Катэгорыя:Народы Непала