Элізабет Олін

Элізабет Олін (, , Стакгольм — , Стакгольм) — шведская оперная спявачка і кампазітар. Выканала галоўную жаночую ролю на адкрыцці Шведскай каралеўскай оперы ў 1773 годзе, яе называюць першай шведскай опернай прымадонай. Разам з  была самай паспяховай актрысай у XVIII стагоддзі ў Швецыі.

Першая жанчына, якая атрымала тытул  () (1773), і першая жанчына, якая стала членам Шведскай каралеўскай акадэміі музыкі (1782).

 Біяграфія і кар’ера 
Маці Элізабет, Ліза Сёдэрман-Лільстром, была спявачкай і актрысай, прымадонай на сцэне ў тэатры Сторы Болхусет і членам праўлення тэатра, а яе бацька, Петэр Лільстром, быў музыкам у аркестры тэатра. Яна дэбютавала на сцэне ў якасці дзіцячага акцёра ў п’есе «Сірын» з боку сваёй маці ў 1747 годзе. Калі ў 1753—1754 гадах шведская тэатральная група была звольненая, яна стала вядомай як канцэртная спявачка. Такім чынам, яна павінна была дэбютаваць ў 1750-х гадах, але яе імя не было пацверджана яшчэ некалькі год. Яна вядомая як вучаніца італьянскай опернай спявачкі Джавані Крочэ, якая тады працавала ў Стакгольме. У 1761 годзе яна ўпершыню была пацверджана ў якасці канцэртнай спявачкі на канцэрце Фердынанда Зеллбелла. Апублікавала сваю ўласную кампазіцыю ў 1768 годзе. З’яўлялася адным з кампазітараў-укладальнікаў Густавіяды — гераічнага верша ў дванаццаці песнях Эрыка Ск’ёльдэбранда, на які шведскія кампазітары стварылі калекцыю з дванаццаці твораў — яе ўкладам была песня нумар восем.

Пасля 15 кастрычніка 1769 года выступлення на канцэрце кампазітара Франчэска Уціні пра яе пісалі як ужо вядомую спявачку, якую цаніла знаць і якая часта выступала на прыватных канцэртах. Пазней яна з’явілася на штогадовых канцэртах масонства. Яна з’яўлялася ва ўсіх кавалерыйскіх канцэртах 1769—1770 гг.

Грала Галатаў у Асіс і Галатаў Гендэля ў Стэнборга (1773), Эўрыдыку ў Арфеі і Эўрыдыцы (опера) Глюка ў Стэнборга і Сілву ў Сілва Бертана, трыяле ў Стэнборга (сезон 1773—1774), Аліну ў Аліне, каралеву Галконды з Качыныя у Стэнборга 1775—1776, Пракрысу ў Аракрысе і Цефале ў Стэнборга 1777—1778, Клітаймнесту ў Іфігеніі ў Аўлісе Глюка ў Стэнборга (1778—1779) і Зульму ў Карэ і Алонзо 1782—1783.

У 1774 годзе яна згуляла Мечтільду ў Біргер-графе і Метільда супраць Стэнборга ў Ріксалене на вяселлі герцага Карла. У 1776 годзе ў Аталі яе пераканалі згуляць галасавую ролю на песенных вечарынак. Рэжысёр Зібет піша Густаву III, што яна выкарыстоўвала свае адносіны са Стэнборгам: яна, несумненна, занадта далікатная, каб жадаць зняважыць свайго палюбоўніка, адмаўляючыся з’яўляцца ў п’есе, у якой ён не можа адысці ад гульні. Олін дзякуючы свайму сацыяльнаму статусу члена вышэйшага класа мела перавагу ва ўсіх перамовах, таму што гэта было расцэнена як вялікае вызваленне чалавека ад яго сацыяльнага класа, каб выступаць наогул. У той час актрысы лічыліся прастытуткамі, хоць Олін ніколі не была закранута гэтай рэпутацыяй. Калі ў «Оперным тэатры» шукалі спевакоў, адзінай, хто адважыўся, была Олін. Гэта дало ёй вельмі добрую перамоўную пазіцыю, і пасьля перамоваў па зарплаце Густаў расказаў: «Яна застаецца вельмі дарагой». Яна атрымлівала большы заробак, чым любая іншая мастачка ў Швецыі, і большы, чым любая іншая жанчына, незалежна ад прафесіі. У якасці адзінага акцёра ў краіне яна мела прыватны домік.

Яе называлі «першым драматычным мастаком Швецыі», «Шведскай Маранай» (у гонар славутай нямецкай опернай спявачкі Элізабэт Мара) і «адным з патрыярхаў оперы». Яна атрымала заробак у 666 рыксдалераў і 32 шылінгі, што было вышэй, чым у любога іншага супрацоўніка оперы. Стэнборг, зорка мужчынскага полу, штогод атрымліваў 444 рыксдалераў, а таксама бенефіцыяры.

5 снежня 1782 года Олін была абрана членам № 85 у Каралеўскай музычнай акадэміі і стала першай жанчынай у акадэміі. Олін папрасілася сысці з Оперы ў 1782 годзе, але сышла ў адстаўку толькі ў 1784 годзе. Прычынай, меркавана, былі адносіны з дачкой Стэнборга (?). Фармальна яна заставалася ў прафесіі да 1803 года, але на самой справе не з’яўлялася на сцэне, за выключэннем некалькіх гастроляў. Яе запрасілі выступіць на вяселлі караля ў 1797 годзе. 27 лютага 1808 года яна зрабіла сваё апошняе публічнае выступленне, калі выканала арыю Траеты на канцэрце ў Рыдархусеце пры ўдзеле Хафнера, канцэртмайстра Мюлера, Жанет Васеліўс і піяністкі Караліны Стэнборг, якая дэбютавала ў Нарчопінге ва ўзросце дзесяці гадоў у 1804 годзе ў гонар Карла Стэнборга, які спяваў у апошні раз.

Незадоўга да сваёй смерці ў 1828 году Олін асабіста з’явілася да вядомай опернай спявачцы Анжалікі Каталані, якая, як казалі, была ўражаная яе здольнасцямі.

Яна выйшла замуж за каралеўскага сакратара, асесара Габрыэля Олін ў 1760 годзе. Іх дачка Бэці Олін, якую таксама назвалі Элізабэт Олін (малодшая), таксама стала опернай спявачкай. Усяго Элізабэт нарадзіла 6 дзяцей.

 Літаратура 
 Nordensvan, Georg (1917). Svensk teater och svenska skådespelare från Gustav III till våra dagar. Förra delen, 1772—1842. Stockholm: Bonnier. 
 Strömbeck Karl Gustaf, Hofsten Sune, Ralf Klas, red (1974) (på mul). Kungliga teatern: repertoar 1773—1973: opera, operett, sångspel: balett. Skrifter från Operan, 0282-6313; 1. Stockholm. 
 Cornell Jan, Carlsson Sten, Rosén Jerker, Grenholm Gunvor, red (1993). Den svenska historien. 10, Gustav III, en upplyst envåldshärskare. Stockholm: Bonnier lexikon. Libris 
 Jonsson Leif, Ivarsdotter Anna, red (1993). Musiken i Sverige. 2, Frihetstid och gustaviansk tid 1720—1810. Stockholm: Fischer. 
 Österberg, Carin; Lewenhaupt Inga, Wahlberg Anna Greta (1990). Svenska kvinnor: föregångare nyskapare. Lund: Signum. 
 Levertin, Oscar (1920). Samlade skrifter. D. 17, Teater och drama under Gustaf III : litteraturhistorisk studie (4. uppl.). Stockholm: Bonnier. 
 Forser Tomas, Heed Sven Åke, red (2007). Ny svensk teaterhistoria. 1, Teater före 1800. Hedemora: Gidlund.
 Flodmark, Johan (1893). Stenborgska skådebanorna: bidrag till Stockholms teaterhistoria. Stockholm: Norstedt.
 Hilleström, Gustaf (1971). Kungl. Musikaliska akademien: matrikel 1771—1971. Publikationer/utgivna av Kungl. Musikaliska akademien, 99-0168608-3 ; 10. Stockholm: Nordiska musikförlaget. 

 Спасылкі 
 Dahlgren, Fredrik August. «Förteckning öfver svenska skådespel uppförda på Stockholms theatrar 1737». Lillström. Google böcker. Läst 19 oktober 2009
 Nils-Olof Franzén: Elisabeth Olin i Svenskt biografiskt lexikon (1992—1994).