Новы атэізм

Новы атэізм () — умоўная назва сістэмы поглядаў шэрагу навукоўцаў, філосафаў і грамадскіх дзеячаў, у аснове якой ляжаць ўяўленне аб рэлігіі як пра хваробу сучаснага грамадства, з якой трэба актыўна змагацца, і абвяржэнне базавых палажэнняў рэлігіі (напрыклад, аб існаванні бога) з дапамогай навуковага метаду.

 Гісторыя 
«Новы атэізм» разглядаецца як адказ на рост рэлігійнага фундаменталізму па ўсім свеце, у прыватнасці — на тэракты 11 верасня 2001 года ў ЗША, учыненыя ісламістамі, і распаўсюджванне рэлігійнасці ў ЗША, дзе ўплывовыя хрысціянскія абшчыны выступаюць за выкладанне ў школах крэацыянізму, забарону аднаполых шлюбаў і абмежаванне даследавання ствалавых клетак.

У 2005 годзе публіцыст Сэм Харыс выпусціў кнігу «Канец веры», якая стала бестселерам. Яе галоўным прадметам быў уплыў ісламу на тэракты 11 верасня, аднак Харыс бачыў корань бед не ў ісламе як такім, а ў прыродзе рэлігіі. У 2006 годзе былі выдадзеныя «Ліст да хрысціянскай нацыі» Харыса, «Разбурэнне заклёну» філосафа Дэніэла Днета і «Бог як ілюзія» брытанскага этолога Рычарда Докінза, якая стала адным з галоўных бестселераў года ў ЗША; у 2007 годзе — «Бог не каханне» Крыстафера Хітчэнса і «Бог: няўдалая гіпотэза» Віктара Стэнджэра. Гэтыя кнігі былі выдадзеныя ў буйных выдавецтвах і атрымалі шырокае асвятленне ў СМІ. У 2006 годзе журналіст Wired Гэры Вулф абвясціў пра надыход «новага атэізму». Докінза, Харыса, Денета і Хітченса назвалі «чатырма вершнікамі» атэізму; гэта мянушка, першапачаткова дадзеная супернікамі «новых» атэістаў, прыжылась.

 Ідэі 
Докінз і Стенджер разглядаюць існаванне Бога як навуковую гіпотэзу, якая можа быць праверана стандартнымі навуковымі метадамі, у прыватнасці фальсіфікавана. Абодва аўтары прыходзяць да высновы аб тым, што існаванне Бога абвяргаецца лагічна. Акрамя таго, усе падзеі, якія адбываюцца ў свеце, у тым ліку ўзнікненне жыцця і праца свядомасці чалавека, могуць быць растлумачаны з пазіцый навукі.

«Новыя» атэісты разглядаюць рэлігію не проста як зман, але як зло, з якім неабходна актыўна змагацца. Як зло яны разглядаюць і талерантнасць да рэлігіі. Харыс асабліва адзначаў, што небяспечныя не толькі найбольш агрэсіўныя фундаменталісцкія формы рэлігіі, але і «ўмераная» рэлігійнасць, якая з'яўляецца, па сутнасці, першым крокам да таго ж фундаменталізму. Згаджаючыся з тым, што рэлігія існавала на працягу чалавечай гісторыі ў сілу аб'ектыўных прычын — кагнітыўных установак чалавека, — Харыс сцвярджае, што чалавецтву пад сілу адмовіцца ад рэлігіі гэтак жа, як яно, з цягам гісторыі, адмовілася ад іншых састарэлых практык, такіх, як рабства. Пазіцыя Дэнета некалькі адрозніваецца ад абсалютнага непрымання рэлігіі Харысам і Докінзам: Дэнет дапускае існаванне ў чалавека некаторых апрыёрных установак, якія з'яўляюцца для чалавека сакральнымі і прымаюцца на веру, але распаўсюджвае іх толькі на пытанні этыкі.

 Крытыка 
«Новы атэізм» крытыкуецца з боку хрысціянскіх багасловаў. Так, Алістэр Макграт выдаў кнігу «Докінз як ілюзія», цалкам прысвечаную палеміцы з Докінзам.

«Новых» атэістаў папракаюць у тым, што яны не прапаноўваюць нічога новага ў змястоўнай крытыцы рэлігіі, а іх навізна складаецца толькі ў агрэсіўнай публічнай пазіцыі, кампаніі ў мас-медыя і публікацыі ў вядучых выдавецтвах.

На думку каталіцкага багаслова Джона Хота, «новыя» атэісты недастаткова паслядоўныя ў параўнанні з «класічнымі» атэістамі, такімі як Маркс, Камю або Ніцшэ: у той час як атэісты мінулага ўсведамлялі, што адмена рэлігіі будзе пачаткам новай эры, «новыя» атэісты, на думку Хота, «знаходзяцца ў памылцы, што пасля знікнення рэлігіі можна будзе жыць па-старому».

 Літаратура 











Катэгорыя:Атэізм