Прэм’ер-міністр Польшчы

Старшыня Савета Міністраў Рэспублікі Польшча () паводле Канстытуцыі Рэспублікі Польшча ад 2 красавіка 1997 года (арт. 148):

 прадстаўляе Савет Міністраў,
 кіруе працай Савета Міністраў,
 выдае распараджэнні,
 забяспечвае рэалізацыю палітыкі Савета Міністраў і вызначае спосабы яе ажыццяўлення,
 каардынуе і кантралюе працу членаў Савета Міністраў,
 ажыццяўляе нагляд за тэрытарыяльным самакіраваннем у межах і формах, вызначаных Канстытуцыяй і законамі,
 з’яўляецца начальнікам па службе для працаўнікоў урадавай адміністрацыі.

 Спіс кіраўнікоў урада Польшчы 

 Каралеўства Польскае (1916—1918) 
Каралеўства Польскае (, ) — марыянетачная дзяржава, заснаваная Актам ад 5 лістапада 1916 года пры падтрымцы шэрагу польскіх партый і прызнаная Германскай імперыяй і Аўстра-Венгрыяй. Была ўтворана ў межах акупаванай Германіяй і Аўстра-Венгрыяй расійскай тэрыторыі Царства Польскага (аднак без вызначаных граніц) і існавала як дзяржава — сатэліт Германіі.

Дэкларацыя абодвух імператараў аб стварэнні  (), абмежавала ўладу Германіі на акупаваных тэрыторыях і мусіла дазволіць выбраць новага польскага манарха.  года была прынята канстытуцыя каралеўства, якая ўстанавіла манархію, двухпалатны парламент і пазапалітычных міністраў.  пасаду прэм’ер-міністра (даслоўна — міністр-прэзідэнт, ) створанага ўрада заняў Ян Кухажэўскі.

 года, у дзень капітуляцыі Германіі Рэгенцкая рада перадала ваенную ўладу Юзафу Пілсудскаму, праз тры дні ( года) Пілсудскі прыняў на сябе таксама грамадзянскую ўладу, а Рэгенцкая рада і Часовы народны ўрад Польскай Рэспублікі  вырашылі надаць Пілсудскаму паўнамоцтвы часовага начальніка дзяржавы ().

  Партрэт  Імя  Пачатак паўнамоцтваў  Заканчэнне паўнамоцтваў  ПартыяСклад партыйных кааліцый прыведзены ў спасылачных артыкулах на адпаведныя кабінеты міністраў  Кабінет1(I) 100px Ян Кухажэўскі(1876—1952)   незалежны  100px Антоні Панікоўскі(1878—1949)    2 100px Ян Канты Стачкоўскі(1862—1929) З  года па  года выконваючым абавязкі міністра-прэзідэнта за Яна Кантыя Стачкоўскага быў незалежны палітык Станіслаў Дзяжбіцкі ().   1(II) 100px Ян Кухажэўскі(1876—1952)   незалежныЯн Кухажэўскі, атрымаўшы ад Рэгенцкай рады мандат на фарміраванне ўрада, не змог яго сфарміраваць. 100px Бохдан Бранеўскі(1855—1952)  3 100px Юзаф Свяжынскі(1868—1948)     100px Уладзіслаў Урублеўскі(1875—1951)   незалежны 

 Польская народная рэспубліка (1918) 
З распадам Аўстра-Венгерскай імперыі  года ў Любліне была абвешчана Польская народная рэспубліка (), прэм'ер-міністрам Часовага народнага ўрада якой стаў адзін з лідараў Польскай сацыял-дэмакратычнай партыі Галіцыі і Сілезіі-Цешына Ігнацы Дашынскі.

У гэты ж час  у Варшаве  Каралеўства Польскага перадаў паўнамоцтвы па кіраванні краінай Юзафу Пілсудскаму (і быў распушчаны праз 3 дні), пасля чаго  года народны ўрад самараспусціўся, перадаўшы ўлада Часоваму Начальніку дзяржавы Польскай Юзафу Пілсудскаму, Ігнацы Дашынскі, які пры гэтым далучыўся да Пілсудскага, да  захоўваў пасаду главы ўрада, стаўшы такім чынам фактычна першым кіраўніком урада II Рэчы Паспалітай .

  Партрэт  Імя  Пачатак паўнамоцтваў  Заканчэнне паўнамоцтваў  ПартыяСклад партыйнай кааліцыі паказаны ў спасылачным артыкуле на кабінет міністраў  Кабінет4 100px Ігнацы Эварыст Дашынскі(1866—1936)  У Любліне да  года. Польская сацыял-дэмакратычная партыя Галіцыі і Сілезіі-Цешына 

 Польская рэспубліка (1918—1939) 
Польская Рэспубліка, таксама вядомая як Другая Рэч Паспалітая () — польская дзяржава, адноўленая ў 1918 годзе. Назва падкрэслівае бесперапынную сувязь з Рэччу Паспалітай (1569—1795), ліквідаванай у выніку яе падзелаў паміж Расійскай імперыяй, Прускім каралеўствам і Аўстрыйскай імперыяй у канцы XVIII стагоддзя.

Пачаткам гісторыі II Рэчы Паспалітай лічыцца  года, калі польскія атрады раззброілі нямецкі гарнізон у Варшаве, і Юзаф Пілсудскі, які вярнуўся з нямецкага палону, прыняў ваенную ўладу з рук  Каралеўства Польскага.  года Пілсудскі прыняў на сябе таксама грамадзянскую ўладу, а Рэгенцкая рада і Часовы народны ўрад Рэспублікі Польшча надалі Пілсудскаму паўнамоцтвы часовага начальніка дзяржавы (). Абраны  Заканадаўчы сейм  года прызначыў Пілсудскага «Начальнікам дзяржавы» (). Главой урада заставаўся міністр-прэзідэнт ().

 года ўстаноўчым сеймам была прынята канстытуцыя, якая зацвердзіла рэспубліканскі лад. Быў створаны двухпалатны парламент — Нацыянальны сход, які складаўся з сейма і сената, які выбіраўся тэрмінам на 5 гадоў усеагульным, роўным і тайным прапарцыйным галасаваннем. Сейм зацвярджаў па прапанове прэзідэнта (які выбіраўся Нацыянальным сходам на 7 гадоў) старшыні савета міністраў () и отдельных министров, и имел право их смены.

У 1926 годзе пасля дзяржаўнага перавароту ў Польшчы быў усталяваны аўтарытарны санацыйны рэжым на чале з Юзафам Пілсудскім, які зводзіў на нішто асноўныя прынцыпы, што ляжалі ў аснове канстытуцыі.

 года сеймам была прынята новая канстытуцыя, паводле якой крыніцай і носьбітам дзяржаўнай улады прызнаваўся прэзідэнт, які канцэнтраваў дзяржаўную ўладу ў сваіх руках. Усіх міністраў прызначаў прэзідэнт па прапанове старшыні савета міністраў. Становішча старшыні савета міністраў у кабінеце было ўмацавана: ён кіраваў працай урада і ўзначальваў савет міністраў. Ён, а не савет міністраў, устанаўліваў агульныя прынцыпы дзяржаўнай палітыкі, якія вызначалі дзейнасць міністраў.

Пасля нападу на Польшчу  года нацысцкай Германіі ўрад Польшчы на чале з прэзідэнтам Ігнацыем Масціцкім бег з краіны ў Румынію, пяройдучы граніцу ў ноч на  года, аднак быў інтэрнаваны румынскімі ўладамі па патрабаванні Германіі. У гэты ж дзень СССР накіраваў свае войскі да лініі Кёрзана ва ўсходнюю частку Польшчы, акупаваўшы ўсходнюю яе частку.

  Партрэт  Імя  Пачатак паўнамоцтваў  Заканчэнне паўнамоцтваў  ПартыяСклад партыйных кааліцый паказаны ў спасылачных артыкулах на адпаведныя кабінеты міністраў  Выбары  Кабінет міністры-прэзідэнты ()5 100px Енджай Эдвард Марачэўскі(1870—1944)   Польская сацыял-дэмакратычная партыя Галіцыі і Сілезіі-Цешына 6 100px Ігнацы Ян Падарэўскі(1860—1941)   незалежны  7 100px Леапольд Скульскі(1877—1940)    8(I) 100px Уладзіслаў Дамінік Грабскі(1874—1938)    9(I) 100px Вінцэнты Вітас(1874—1945)   Партыя насіла імя Пяста — легендарнага заснавальніка першай польскай дынастыі Пястаў. 10(I—II) 100px Антоні Панікоўскі(1878—1949)       11 100px Артур Слівінскі(1877—1953)   Польская сацыялістычная партыя 12 100px Юліян Ігнацы Новак(1865—1946)      старшыні савета міністраў ()(12)Працяг паўнамоцтваў Юліяна Ігнацы Новака. 100px Юліян Ігнацы Новак(1865—1946)    13 100px генерал брані Уладзіслаў Эўгеніуш Сікорскі(1865—1946)   ваенны 9(II) 100px Вінцэнты Вітас(1874—1945)    8(II) 100px Уладзіслаў Дамінік Грабскі(1874—1938)    14 100px Аляксандар Юзаф Скшынскі(1882—1931)    9(III) 100px Вінцэнты Вітас(1874—1945)    15(I—III) 100px Казімеж Уладзіслаў Барталь(1882—1941)          16(I) 100px маршал Польшчы Юзаф Клеменс Пілсудскі(1867—1935)   ваенны  15(IV) 100px Казімеж Уладзіслаў Барталь(1882—1941)     Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадамКазімеж Уладзіслаў Барталь увайшоў у склад Беспартыйнага блока супрацоўніцтва з урадам («партыі ўлады»), заснаванага ў лістападзе 1927 года, у 1928 годзе.17 100px Казімеж Станіслаў Світальскі(1886—1962)   15(V) 100px Казімеж Уладзіслаў Барталь(1882—1941)   18(I) 100px Валерый Ян Славак(1879—1939)   16(II) 100px маршал Польшчы Юзаф Клеменс Пілсудскі(1867—1935)   ваенны  18(II) 100px Валеры Ян Славак(1879—1939)   Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам 19 100px Александар Блажай Прыстар(1874—1941)   20 100px Януш Енджаевіч(1885—1951)   21 100px Леон Тадэвуш Казлоўскі(1892—1944)   18(III) 100px Валеры Ян Славак(1879—1939)    22 100px Мар'ян Зындрам-Касцялкоўскі(1892—1946)   незалежныБеспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам быў распушчаны  года пасля смерці маршала Польшчы Юзафа Пілсудскага 23 100px генерал дывізіі Феліцыян Славай-Складкоўскі(1885—1962)  Пасля пачатку Другой сусветнай вайны  года пакінуў Варшаву разам з урадам. У ноч на  года ўрад пераехаў у Румынію, дзе быў інтэрнаваны.  года Славай-Складкоўскі афіцыйна падаў у адстаўку.  Лагер нацыянальнага аб’яднанняЛагер нацыянальнага аб’яднання быў створаны  года як урадавая палітычная арганізацыя ад імя маршала Польшчы Эдварда Рыдз-Сміглы. 

 Урад Польшчы ў выгнанні (1939—1990) 
Урад Польшчы ў выгнанні () — урад Рэспублікі Польшча, які дзейнічаў пасля ўцёкаў з краіны ў верасні 1939 года яе вярхоўнага кіраўніцтва ў час нямецкай акупацыі. У час вайны і ў першыя паваенныя гады ён кіраваў Польскай падпольнай дзяржавай, фарміраваннямі польскіх узброеных сіл на Захадзе і польскім падполлем у самой Польшчы (Армія Краёва, Свабода і Незалежнасць). Месцазнаходжаннем урада былі паслядоўна Парыж (з  года), Анжэ (з лістапада 1939 года) і Лондан (з лістапада 1940 года).

Першым кіраўніком урада  года быў прызначаны генерал Уладзіслаў Сікорскі, які стварыў кааліцыйны кабінет, у які ўвайшлі прадстаўнікі Нацыянальнай партыі, Партыі працы, Народнай партыі, Польскай сацыялістычнай партыі і санацыйныя палітыкі.

 года ў адпаведнасці з Ялцінскімі дамоўленасцямі  быў пашыраны за кошт дзеячаў з самой Польшчы і палякаў з-за граніцы і ператвораны ў .  года Вялікабрытанія і Злучаныя Штаты перасталі прызнаваць гэты ўрад. Насуперак канстатаванню Патсдамскай канферэнцыі ў жніўні 1945 года, што яго «больш не існуе», ён працягнуў функцыянаваць. Апошнімі дзяржавамі, якія прызнавалі эмігранцкі ўрад Польшчы, былі Ірландыя, Іспанія і Святы прастол (да 1958 года). Фармальна ён завяршыў дзейнасць пасля прыняцця Лехам Валенсам прысягі ў якасці прэзідэнта Польшчы і перадачы яму гістарычных прэзідэнцкіх рэгалій ад прэзідэнта ў выгнанні Рышарда Качароўскага.

  Партрэт  Імя  Пачатак паўнамоцтваў  Заканчэнне паўнамоцтваў  Партыя  КабінетА(I—II)Раней займаў пасаду старшыні савета міністраў з  года па  года (№ 13) 100px генерал брані Уладзіслаў Эўгеніюш Сікорскі(1865—1946)   ваенныу кааліцыі з , ,  і Партыяй працы Б года прэзідэнт Рэспублікі Польшча ў выгнанні вызваліў генерала Сікорскага ад пасады главы ўрада і прызначыў Аўгуста Залескага на гэту пасаду. У той жа дзень дэлегацыя афіцэраў пераканала прызначанага прэм’ер-міністра адмовіцца ад прыняцця пасады, ён не быў прыведзены да прысягі і не сфарміраваў урад. 100px Аўгуст Залескі(1883—1972)   незалежныурад не быў сфарміраваны<А(II) 100px генерал броні Уладзіслаў Эўгеніюш Сікорскі(1865—1946)  Загінуў у авіякатастрофе. ваенныу кааліцыі з , ,  і Партыяй працы  100px Станіслаў Мікалайчык(1901—1966)   у кааліцыі з ,  і Партыяй працыВ   Г 100px Томаш Стэфан Арцішэўскі(1877—1955)   у кааліцыі з ,  і Партыяй працы Д 100px генерал-маёр Тадэвуш Камароўскі(1895—1966)   ваенныу кааліцыі з ,  і Партыяй працы Е 100px Тадэвуш Тамашэўскі(1881—1950)  Сканаў на пасадзе старшыні савета міністраў у выгнанні.   пасада вакантная з  года па  годаЖ 100px генерал брыгады Раман Уладзіслаў Адзяжынскі(1892—1975)   ваенныу кааліцыі з Партыяй працы і  З 100px Ежы Хрынеўскі(1895—1978)пры нараджэнні Мікалай Даляноўскі     пасада вакантная з  года па  годаІ 100px Станіслаў Мацкевіч(1895—1978)   незалежны  пасада вакантная з  года па  годаК 100px Хуган Ханке(1904—1964)   Партыя працы Л(I—III) 100px Антоні Паянк(1893—1965)           пасада вакантная з  года па  годаМ 100px Аляксандар Завіша(1896—1977)   незалежны  пасада вакантная з  года па  годаН 100px Зыгмунт Мухнеўскі(1896—1979)   Партыя працы  пасада вакантная з  года па  годаО(I—II) 100px Альфрэд Урбанскі(1899—1983)        пасада вакантная з  года па  годаП(I—IV) 100px Казімеж Аляксандар Сабат(1913—1989)   незалежны          Р(I—II) 100px Эдвард Шчэпанік(1915—2005)       

 Паваенны перыяд (1944—1952) 
 года ў процівагу лонданскаму ўраду Польшчы ў выгнанні была створана Краёва Рада Нарадова (, «дзяржаўны нацыянальны савет»), палітычная арганізацыя, у наступным ператвораная ў парламент, які праіснаваў да  года.

У той час, калі Чырвоная Армія перайшла Заходні Буг, у СССР знаходзілася дэлегацыя Краёвай Рады Нарадовай, якая мела паўнамоцтвы для стварэння свайго выканаўчага органа. Такі орган з урадавымі функцыямі, Польскі камітэт нацыянальнага вызвалення (ПКНВ, ) быў утвораны  года ў Маскве. У яго склад увайшлі прадстаўнікі Польскай рабочай партыі, Саюза польскіх патрыётаў, Польскай сацыялістычнай партыі (фракцыя Эдварда Асубка-Мараўскага),  і Дэмакратычнай партыі. Старшынёй ПКНВ стаў Эдвард Асубка-Мараўскі.

 года ПКНВ быў ператвораны ў  (ЧУПР), старшынёй якога застаўся Эдвард Асубка-Мараўскі. У склад урада ўвайшлі прадстаўнікі Польскай рабочай партыі, Польскай сацыялістычнай партыі, Дэмакратычнай партыі і .  года ўрад пераехаў з Любліна ў Варшаву. Да заканчэння вайны ( года) ён стварыў сваю адміністрацыю на ўсёй тэрыторыі Польшчы (за выключэннем Шчэціна), пры непасрэдным савецкім ваенным кіраванні.

 года ў адпаведнасці з Ялцінскімі дамоўленасцямі ЧУПР быў пашыраны за кошт палітычных дзеячаў як з самой Польшчы, так і палякаў з эміграцыі, і ператвораны ў  (ЧУНА), старшынёй якога зноў застаўся Эдвард Асубка-Мараўскі. Да ранейшых удзельнікаў кааліцыі далучыліся Партыя працы і Польская народная партыя была ўтворана  года з падпольнай арганізацыі , якая дзейнічала ў час вайны..

ЧУНА сышоў у адстаўку  года пасля правядзення  у  і фарміраванні ім  Юзафа Цыранкевіча, які прапрацаваў да фарміравання першага ўрада Польскай народнай рэспублікі  года.

  Партрэт  Імя  Пачатак паўнамоцтваў  Заканчэнне паўнамоцтваў  Партыя  Выбары старшыня Польскага камітэта нацыянальнага вызвалення24(I) 100px Эдвард Асубка-Мараўскі(1909—1997)   Польская рабочая партыяу кааліцыі з Польскай сацыялістычнай партыяй, Дэмакратычнай партыяй і  старшыня 24(II) 100px Эдвард Асубка-Мараўскі(1909—1997)   Польская рабочая партыяу кааліцыі з Польскай сацыялістычнай партыяй, Дэмакратычнай партыяй і  старшыня 24(III) 100px Эдвард Асубка-Мараўскі(1909—1997)   Польская рабочая партыяу кааліцыі з Польскай сацыялістычнай партыяй, Дэмакратычнай партыяй, , Партыяй працы і  старшыня савета міністраў Польскай рэспублікі ()25(I) 100px Юзаф Адам Зыгмунт Цыранкевіч(1911—1989)   На момант фарміравання: Польская рабочая партыяу кааліцыі з Польскай сацыялістычнай партыяй, Дэмакратычнай партыяй,  і Партыяй працы  Пры завяршэнні працы: Польская аб’яднаная рабочая партыяПольская аб’яднаная рабочая партыя была створана  года аб’яднаннем Польскай рабочай партыяй і Польскай сацыялістычнай партыяйу кааліцыі з Дэмакратычнай партыяй і Аб’яднаная сялянская партыя была ўтворана  года шляхам аб’яднання люблінскай  з рэшткамі .

 Польская народная рэспубліка (1952—1989) 
Польская народная рэспубліка () — афіцыйная назва Польшчы ў перыяд з 1952 па 1989 год. Канстытуцыя ПНР была прынята  года, істотныя папраўкі былі ўнесены ў 1976 годзе. Заканадаўчым органам з’яўляўся аднапалатны Сейм, які выбіраўся на 4 гады, калектыўным главой дзяржавы да 1989 года — Дзяржаўны савет, які выбіраўся Сеймам тэрмінам на 4 гады, з 1989 года — прэзідэнт, выканаўчым органам — Савет Міністраў, прызначаны Сеймам.

Фактычна дзяржава была аднапартыйнай з дамінаваннем Польскай аб’яднанай рабочай партыі. Малыя партыі (галоўным чынам — Дэмакратычная партыя і ), а таксама прафсаюзныя, маладзёжныя і іншыя грамадскія арганізацыі, былі аб’яднаны ў сацыяльна-палітычную арганізацыю (якая выступала таксама як выбарчы блок) — якая з 1952 года звалася Нацыянальны фронт (, з 1956 года — Фронт адзінства народа (), у 1983 годзе ператвораную ў  ().

 года, шляхам унясення змен у канстытуцыю ПНР, краіне была вернута гістарычная назва «Rzeczpospolita Polska» (Польская рэспубліка).

  Партрэт  Імя  Пачатак паўнамоцтваў  Заканчэнне паўнамоцтваў  Партыя  Выбары  Кабінет26 100px Баляслаў Берут(1892—1956)   Польская аб’яднаная рабочая партыяу кааліцыі з Дэмакратычнай партыяйУ асобныя гады прадстаўнікі Дэмакратычнай партыі ў склад урада не ўваходзілі. і   25(II—V) 100px Юзаф Адам Зыгмунт Цыранкевіч(1911—1989)                  27 100px Пётр Ярашэвіч(1909—1992)         28 100px Эдвард Бабюх(1927—)       100px Юзаф Пінькоўскі(1929—2000)  29  30 100px генерал армііВойцех Вітольд Ярузельскі(1923—2014)  Таксама старшыня Ваеннага савета нацыянальнага выратавання з  года па  года.31 100px Збігнеў Стэфан Меснер(1929—2014)   1985 32 100px Мячыслаў Францішак Ракоўскі(1926—2008)   1989 33 генерал броніЧэслаў Ян Кішчак(1925—2015) Чэслаў Кішчак не змог сфарміраваць савет міністраў. 34 100px Тадэвуш Мазавецкі(1927—2013)  Унясенне змен у канстытуцыю ПНР, якое вяртае краіне гістарычную назву «Rzeczpospolita Polska» (Польская рэспубліка). незалежныАдзін з членаў , якія ўвайшлі ў савет міністраў. Грамадзянскі парламенцкі клуб згуртаваў дэпутатаў сейма і сената, выбраных па спісах прафсаюза «Салідарнасць».у кааліцыі з Польская аб’яднаная рабочая партыя, Дэмакратычнай партыяй і  

 Польская рэспубліка (з 1989) 
Польская Рэспубліка, таксама вядомая як Трэцяя Рэч Паспалітая () — назва Польшчы, вернутая ёй  года шляхам унясення змен у канстытуцыю ПНР.

 года быў прыняты «Канстытуцыйны закон аб парадку падрыхтоўкі і прыняцця Канстытуцыі Рэспублікі Польшча»,  года — «Канстытуцыйны закон аб узаемных адносінах паміж заканадаўчай і выканаўчай уладай, а таксама тэрытарыяльным самакіраванні», які атрымаў назву Малой канстытуцыі. Дакумент абвяшчаў пра спыненне (за некаторым выключэннем) дзеяння Канстытуцыі 1952 года. Закон таксама прадугледжваў прыняцце новай канстытуцыі Соймам і Сенатам. Сучасная канстытуцыя Польшчы была прынята  года і зацверджана на рэферэндуме  года.

  Партрэт  Імя  Пачатак паўнамоцтваў  Заканчэнне паўнамоцтваў  Партыя  Выбары  Кабінет(34)Працяг паўнамоцтваў урада Тадэвуша Мазавецкага 100px Тадэвуш Мазавецкі(1927—2013)   пры фарміраванні: незалежныу кааліцыі з Польскай аб’яднанай рабочай партыяй, Дэмакратычнай партыяй і   пры завяршэнні працы: Дэмакратычная унія створана Тадэвушам Мазавецкім  года для падтрымкі яго кандыдатуры на хуткіх прэзідэнцкіх выбарах.у кааліцыі з Сацыял-дэмакратыя рэспублікі Польшча была заснавана  года пасля роспуску Польскай аб’яднанай рабочай партыяй як яе правапераемніца., Польскай сялянскай партыяйПольская сялянская партыя была створана  года як аб’яднанне некалькіх палітычных груп з , раней створанай  года як правапераемніца распушчанай ., Дэмакратычнай партыяй, Грамадзянскі рух за дэмакратычнае дзеянне быў заснаваны  года актывістамі прафсаюза «Салідарнасць», у тым ліку тымі, што ўваходзілі ў склад урада Тадэвуша Мазавецкага, як члены . і Дэмакратычны правы форум быў заснаваны  года кансерватыўнымі членамі , да якога ў якасці дэпутата сената належаў і Тадэвуш Мазавецкі.35 100px Ян Кшыштаф Бялецкі(1951—)   у кааліцыі з , , Дэмакратычнай партыяй і  1991 36 100px Ян Фердынанд Альшэўскі(1930—)   у кааліцыі з ,  і выбарчым блокам Асновай выбарчага блока з’яўлялася Польская сялянская партыя 37(I) 100px Вальдэмар Паўляк(1959—)   Польская сялянская партыяу кааліцыі з іншымі членамі перадвыбарнага саюза , ,  і 38 100px Ханна Сухоцкая(1946—)   <small>у кааліцыі з перадвыбарным саюзам , , , ,  і  37(II) 100px Вальдэмар Паўляк(1959—)   Польская сялянская партыяу кааліцыі з  дзейнічала ў складзе перадвыбарнага Саюза дэмакратычных левых сіл. 1993 39 100px Юзаф Алексы(1946—2015)   у складзе перадвыбарнага Саюза дэмакратычных левых сіл і ў кааліцыі з Польскай сялянскай партыяй 40 100px Уладзімеж Цімашэвіч(1950—)   незалежныу складзе перадвыбарнага Саюза дэмакратычных левых сіл і ў кааліцыі з Польскай сялянскай партыяй 41 100px Ежы Караль Бузак(1940—)   незалежныу складзе перадвыбарнага саюза «Выбарчая Акцыя Салідарнасць»Стаўшы старшынёй савета міністраў, выйшаў са складу прафсаюза «Салідарнасць», які ўваходзіць у «Выбарчую Акцыю Салідарнасць» і, да  года, у кааліцыі з Уніяй Свабоды.  42 100px Лешак Цэзары Мілер(1946—)   Саюз дэмакратычных левых сілу кааліцыі з Уніяй працы і, да  года, Польскай сялянскай партыяй.  43(I—II) 100px Марак Мар’ян Бэлька(1952—)   Саюз дэмакратычных левых сіл<small>у кааліцыі з Уніяй працы    Саюз дэмакратычных левых сіл<small>у кааліцыі з Уніяй працы,  і  44 100px Казімеж Марцінкевіч(1959—)   Права і справядлівасць<small>у кааліцыі з  і, з  года, з Самаабаронай Рэспублікі Польшча і Лігай польскіх сем’яў  45 100px Ярослаў Аляксандар Качыньскі(1949—)   Права і справядлівасць<small>у кааліцыі з Самаабаронай Рэспублікі Польшча і Лігай польскіх сем’яў 46(I—II) 100px Дональд Францішак Туск(1957—)   Грамадзянская платформа<small>у кааліцыі з Польскай сялянскай партыяй 2007    2011 47 100px Эва Бажэна Копач(1956—)   48 100px Беата Марыя Шыдла(1963—)   Права і справядлівасць<small>у кааліцыі з Партыя Салідарнасць Польшчы атрымала імя свайго прэзідэнта  ў 2012 годзе. і, да  года, , а затым з Пагадненне Ярослава Говіна заснавана  года членам кабінета Беаты Шыдла Ярославам Адамам Говінам, які выйшаў з партыі . 2015 Шыдла49 100px Матэвуш Якуб Маравецкі(1968—)  дзеючы Права і справядлівасць<small>у кааліцыі з  і .</ref> 

 Раннія паўстанцкія і падпратэктаратныя ўрады 
У XVIII і XIX стст. у польскіх землях неаднаразова ўзнікалі буйныя паўстанцкія рухі, якія абвяшчалі аднаўленне нацыянальнай польскай дзяржавы, а таму фарміравалі рознага роду нацыянальныя ўрады, якія фактычна ажыццяўлялі выканаўчую ўладу на падкантрольнай тэрыторыі. Акрамя таго, у перыяд напалеонаўскіх войнаў на тэрыторыі Польшчы існавала Вялікае Герцагства Варшаўскае пад пратэктаратам Францыі, урад якога таксама ўспрымаўся палякамі як нацыянальны.

 Паўстанне Касцюшкі (1794) 
Паўстанне Тадэвуша Касцюшкі (, insurekcja kościuszkowska) — паўстанне на тэрыторыі Рэчы Паспалітай (1794), якая складалася на той момант з часткі сучасных польскіх, беларускіх, украінскіх, літоўскіх і латвійскіх зямель.

Канстытуцыя, абвешчаная на варшаўскім сейме  года, выклікала незадаволенасць сярод магнатаў і шляхты. На з’ездзе ў Тарговіцы яны абвясцілі канстытуцыю нелегітымнай і ўтварылі канфедэрацыю для барацьбы з каралём Станіславам. Пасля прыняцця імператрыцай Кацярынай II пад заступніцтва канфедэратаў пачалася руска-польская вайна, і неўзабаве кароль падпарадкаваўся патрабаванням канфедэратаў. Аднак частка шляхты падрыхтавала і пачала паўстанне, правадыром якога быў абраны Тадэвуш Касцюшка.  года жыхары Кракава абвясцілі яго дыктатарам рэспублікі; быў абвешчаны Акт паўстання, які падаваў яму паўнату ўлады ў краіне.  года, пасля вызвалення Варшавы, была створана  для кіравання Варшавай і наваколлямі.  года ў лагеры пад Паланцам у якасці органа цэнтральнай грамадзянскай улады Касцюшка заснаваў Найвышэйшую нацыянальную раду, калегіяльны орган, які складаўся з 8 саветнікаў () і 32 дэпутатаў. Рашэнні мусілі былі прымацца прынамсі 5 саветнікамі сумесна. Большую частку фармальна прызначаных саветнікаў рэальна замяшчалі пэўныя дэпутаты.

Аасійскія і прускія войскі, якія ўвайшлі на тэрыторыю Рэчы Паспалітай, неўзабаве нанеслі ваеннае паражэнне паўстанцам;  года пасля бітвы пры Мацяёвіцах Касцюшка быў узяты ў палон,  года была падпісана капітуляцыя паўстанцаў.

  Партрэт  Імя  Пачатак паўнамоцтваў  Заканчэнне паўнамоцтваў  Пасада  Урад 100px Ігнацы Высагота Закшэўскі(1745—1802)  Перадача ўлады ў Варшаве Найвышэйшай нацыянальнай радзе. Старшыня Часовай замяшчальнай рады, прэзідэнт Варшавы  100px Алойзы Сулістроўскі(?—1796)Заснаванне Найвышэйшай нацыянальнай рады.Капітуляцыя паўстанцаў. саветнік аддзела заказуФункцыі: абслугоўванне дарог і мастоў, пошта і сувязь.Найвышэйшая нацыянальная рада 100px (1757—1832) дэ-факта саветнік аддзела бяспекіФункцыі: адсочванне шпіёнаў і злачынцаў, правядзенне вобыскаў і арыштаў і ўтрыманне турмаў. (замест прызначанага Томаша Антонія Ваўжэцкага) 100px (1748—1801) дэ-факта саветнік аддзела юстыцыіФункцыі: кантроль судоў, выкананне судовых рашэнняў. (замест прызначанага Францішка Мышкоўскага) 100px Гуга Стумберг Калантай(1750—1812) саветнік аддзела казначэйстваФункцыі: кіраванне нацыянальнымі таварамі, кантроль манетнага двара. 100px Ігнацы Высагота Закшэўскі(1745—1802) саветнік аддзела харчуФункцыі: забеспячэнне паўстанцкай арміі, кантроль млыноў, пякарань і бровараў, раздача ежы бедным. 100px Тадэвуш Віктарын Матушэвіч(1765—1819) дэ-факта саветнік аддзела ваенных патрэбаўФункцыі: прызыў у войска, кантроль ваенных заводаў, закуп зброі, уніформы і боепрыпасаў, стварэнне ваенных магазінаў і дастаўка коней у войска. (замест прызначанага маёра ) 100px графРаман Ігнацы Францішак Патоцкі(1741—1809) саветнік аддзела замежных спраўФункцыі: выпраўленне дэпутатаў і агентаў за мяжу, правядзенне перамоў з іншымі дзяржавамі. 100px Францішак Ксаверый Дмахоўскі(1762—1808) дэ-факта саветнік аддзела нацыянальнай адукацыіФункцыі: кіраўніцтва школамі, прапаганда паўстанцаў, інфармаванне газет, удзел у справах царквы, кіраванне адукацыйным фондам. (замест прызначанага Ёгана Дамініка Пятра Яскевіча)

 Варшаўскае герцагства (1807—1813) 
Вялікае Герцагства Варшаўскае () — дзяржава, утвораная ў 1807 годзе паводле Тыльзіцкага міру (заключанага ў перыяд з  па  года) з тэрыторый, якія адышлі ў ас Другога і Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай да Прусіі і Аўстрыйскай імперыі. Яна з’яўлялася пратэктаратам Францыі.

Канстытуцыю герцагства зацвердзіў Напалеон  года ў Дрэздэне. Герцагам быў прызначаны кароль Саксоніі Фрыдрых Аўгуст I, пры ім зацвярджаўся ўрад, Дзяржаўны савет і двухпалатны парламент. Ужыванне слоў Польшча, польскі у палітычным сэнсе не дапушчалася.

Першым часовым урадам герцагства, прызначаным указам Напалеона, з’яўлялася  () у складзе 8 членаў (прэзідэнт — Станіслаў Малахоўскі), якая працавала з  года па  года. Пазней у герцагстве фарміраваліся саветы міністраў на чале з іх прэзідэнтамі ().

Герцагства праіснавала да 1813 года, калі яго тэрыторыя была занята войскамі Шостай кааліцыі.  года Венскі кангрэс зацвердзіў падзел герцагства: Кракаў стаў Вольным горадам; да Аўстрыі адышла Вялічка, да Прусіі — Вялікая Польшча, да Расіі — большая частка тэрыторыі, дзе было ўтворана Царства Польскае.

  Партрэт  Імя  Пачатак паўнамоцтваў  Заканчэнне паўнамоцтваў  Пасада  Урад 100px Станіслаў Малахоўскі(1736—1809)   Прэзідэнт Урадавай камісіі    Прэзідэнт савета міністраў  100px Людвік Шыман Гутакоўскі(1738—1811)  (фактычна да лістапада 1808 годаФактычна адышоў ад спраў савета міністраў з прычыны ўзросту ў лістападзе 1808 года; лічыўся яго прэзідэнтам да прызначэння новага складу кабінета; яго абавязкі выконваў князь Юзаф Антоні Панятоўскі.)  100px графСтаніслаў Костка Патоцкі(1755—1821)  З  года ў Кракаве. 

 «Лістападаўскае паўстанне» (1830—1831) 
Царства Польскае (, Каралеўства Польскае), якое было створана  года Венскім кангрэсам, перададзена Аляксандру I і знаходзілася ў асабістай уніі з Расійскай імперыяй, атрымала  года Канстытуцыю. Апроч абазначэння створанай дзяржавы як спадчыннай манархіі, «назаўжды злучанай з Расійскай імперыяй» і зацвярджэння польскіх правоў (вядзенне ўсяго справаводства на польскай мове, замяшчэнне ўсіх дзяржаўных пасад палякамі, пацверджанне правоў рымска-каталіцкай царквы), усталёўваўся адмысловы рэжым выканаўчай улады, якая цалкам належала каралю: усе каралеўскія распараджэнні і пастановы мусілі быць змацаваныя подпісам міністра, які і павінен быў несці адказнасць за ўсё, што магло б у іх быць несумяшчальнага з канстытуцыяй.  (), як орган выканаўчай улады, складалася з пяці камісій; міністрам лічыўся кожны член Адміністрацыйнай Рады, у кожную камісію іх уваходзіла некалькі.

У час паўстання, пасля першага ўзброенага выступлення  года, Адміністрацыйная Рада вызначыла пераварот як падзею «сумную». Аднак  года ўтварыўся «Патрыятычны клуб», які дамогся чысткі Рады і замены шэрагу міністраў.  года быў сфарміраваны  (які ўзначаліў князь Адам Чартарыйскі),  года заменены , якую прызначыў дыктатар Юзаф Гжэгаж Хлапіцкі.  года сейм зацвердзіў склад першага нацыянальнага ўрада.

 года сейм прыняў акт аб дэтранізацыі Мікалая і забароне прадстаўнікам дынастыі Раманавых займаць польскі прастол, пасля чаго пачалася ваенная экспедыцыя расійскай арміі. Прыгнечанне паўстання і ўсталяванне ваеннага кантролю над Польшчай у цэлым было завершана да кастрычніка 1831 года.  года Канстытуцыю замяніў Арганічны статут Царства Польскага, паводле якога яно абвяшчалася часткай Расіі, а таксама скасоўваліся сейм і польскае войска.

  Партрэт  Імя  Пачатак паўнамоцтваў  Заканчэнне паўнамоцтваў  Пасада  Урад 100px графВаленты Фаўсцін Сабалеўскі(1765—1831)   Прэзідэнт Адміністрацыйнай Рады 100pxкнязьАдам Ежы Чартарыйскі(1770—1861)   Прэзідэнт часовага ўрада    Прэзідэнт савета   Прэзідэнт урада  100px графЯн Стэфан Крукавецкі(1770—1850)    100px Банавентура Веруш-Немаёўскі(1787—1835)  Дата пракламацыі, выпушчанай урадам, які пакінуў краіну, аб немагчымасць выконваць абавязкі. 

 Кракаўскае паўстанне (1846) 
Кракаўскае паўстанне () адбылося ў Вольным горадзе Кракаве з  года па  года. Яно павінна было стаць элементам агульнага польскага паўстання на тэрыторыі Вялікай Польшчы, Вольнага горада Кракава, Галіцыі і Кангрэсавай Польшчы, аднак паўсюль, акрамя Кракава, было папярэджана ці падушана ў першых праявах.

У Кракаве  года быў створаны , прызнаны большасцю спачуваючых ідэям паўстання грамадскіх дзеячаў. Першапачаткова яго ўзначальваў трыўмвірат прадстаўнікоў Кракава, Галіцыі і Кангрэсавай Польшчы, а з  года — Ян Юзаф Тысоўскі з паўнамоцтвамі дыктатара. Імі кантраляваўся савет міністраў на чале з .

 года горад быў заняты спачатку аўстрыйскімі, а затым і расійскімі войскамі, праца ўрадавых устаноў была спынена.

  Партрэт  Імя  Пачатак паўнамоцтваў  Заканчэнне паўнамоцтваў  Пасада  Урад 100px (1811—1857)   члены трыўмвірату Нацыянальнага ўрада  100px (1806—1855) 100px Ян Юзаф Тысоўскі(1811—1857)   дыктатар Нацыянальнага ўрада 100px (1811—1857)   старшыня савета міністраў

 «Студзеньскае паўстанне» (1863—1864) 
Паўстанне 1863 года, ці Студзеньскае паўстанне () — шляхецкае паўстанне на землях былой Рэчы Паспалітай, якія адышлі да Расійскай імперыі, а менавіта ў Царстве Польскім, Паўночна-Заходнім краі і на Валыні. Паўстанне было накіравана на аднаўленне Рэчы Паспалітай у граніцах 1772 года. Пачалося яно  года і працягвалася да  года.

Сігналам да паўстання паслужыла апублікаванне ў Варшаве кіруючым цэнтрам у перыяд яго падрыхтоўкі і разгортвання, — Цэнтральным нацыянальным камітэтам (ЦНК, ), — Маніфеста 22 студзеня, які абвяшчаў пра яго пачатак. Маніфест пераўтварыў ЦНК у Часовы нацыянальны ўрад (), які валодаў правам ускладаць дыктатарскія паўнамоцтвы на арганізатараў узброенай барацьбы. Першы Нацыянальны ўрад быў ператвораны з часовага  года пад кіраўніцтвам Агатона Гілера, а апошні спыніў працу  года пасля арышту Рамуальда Траўгута. Пазней паўстанцы імітавалі стварэнне яшчэ некалькіх урадаў, выкарыстоўваючы наяўнасць паўстанцкіх пячатак.

  Партрэт  Імя  Пачатак паўнамоцтваў  Заканчэнне паўнамоцтваў  Пасада  Урад 100px Стэфан Баброўскі(1740—1863)   старшыня выканаўчай камісіі Нацыянальнага ўрадаЧасовы нацыянальны ўрад 100px Людвік Адам Мераслаўскі(1814—1878) Увайшоў у Польшчу з узброеным атрадам, прыняўшы паўнамоцтвы дыктатара. Пакінуў Польшчу  года пасля ваенных паражэнняў, але працягваў пра-польскую агітацыю, вярнуўшыся ў Парыж.дыктатар 100px генералМарыян Мельхіёр Антоній Лангевіч(1827—1887)  Пакінуў Польшчу  года пасля ваенных паражэнняў і быў арыштаваны ў Галіцыі. 100px Стэфан Баброўскі(1740—1863)члены выканаўчай дыктатарскай камісіі 100px Агатон Гілер(1831—1887) 100px (1832—1914) 100px Стэфан Баброўскі(1740—1863)  старшыня Часовага Нацыянальнага Урада100pxАгатон Гілер(1831—1887)    старшыня Нацыянальнага Урада  100px Францішак Дабравольскі(1830—1896) Захоп паўстанцкіх пячатак, валоданне якімі было раўнасільна захопу ўлады; фактычна ўрад быў сфарміраваны  года.  100px (1823—1868)   100px Караль Канстанцій Маеўскі(1833—1897)    100px Францішак Дабравольскі(1830—1896)    100px Рамуальд Траўгут(1826—1864)  Рамуальд Траўгут  года быў арыштаваны; пазней пакараны смерцю. 

 Гл. таксама 
 Прэзідэнт Польшчы

 Зноскі 

 Спасылкі 


 Спіс кіраўнікоў Польшчы 


Польшча
Катэгорыя:Спісы:Польшча