Другая шампанская бітва

Шампа́нская бі́тва (1915), таксама Друга́я шампа́нская бі́тва (, ) (25 верасня — 6 лістапада 1915) — няўдалая спроба наступу французскіх войскаў супраць нямецкай арміі на шампанскім накірунку фронту ў часы Першай сусветнай вайны.

Раніцай 25 верасня 1915 года, франка-брытанскія войскі адначасова пачалі чарговыя шырокамаштабныя наступы ў Шампані (на ўсход ад Рэймса) і паблізу Артуа (у раёне Араса). На першым участку ў наступ на фронце 35 км перайшлі 2-я і 4-я французскія армііП. С. Смирнов. Прорыв укрепленной полосы, стр. 29., агульнае кіраўніцтва якім у Шампані ажыццяўляў камандуючы Цэнтральнай групы армій генерал КасцельноИстория Т.3. стор. 77.

Пасля моцнага агнявога налёту артылерыі і мінамётаў па першай і другой лініях акопаў, маючы ў першым эшалоне 18, а ў другім 8 дывізій і ў ваенным рэзерве кавалерыйскія карпусы, перайшлі ў атаку французскія войскі генералаў Петэна і Лангля«Les armées françaises dans la Grande guerre», t. 3, p. 432–433..
справа|міні|290x290пкс|Карта бітваў на Заходнім фронце. Кампаніі 1915—1916 гадоў
На працягу шасці тыдняў французы спрабавалі прарваць абарончыя пазіцыі нямецкай імперскай арміі, але ўсе іх спробы былі дарэмнымі. Найбуйнейшым дасягненнем, які каштаваў сотні тысяч загінулых, параненых і зніклых без вестак, стала авалоданне пярэднім краем абароны нямецкіх падраздзяленняў на глыбіню не больш за 3-4 км.

Восеньская аперацыя ў Шампані і Артуа, якая рыхтавалася доўга, скрупулёзна і старанна, з тым, каб ажыццявіць «буйны стратэгічны прарыў, які будзе мець неабходным следствам вызваленне нацыянальнай тэрыторыі» Францыі«Les armées françaises dans la Grande guerre», t. 3, p. 473., не ўвянчалася поспехам. Праблема прарыву нямецкага фронту засталася нявырашанай.

Пасля правалу аперацыі, як у Шампані, так і ў Артуа (у кастрычніку — снежні) англа-французскае камандаванне спыніла наступальныя дзеянні на ўсім франка-германскім фронце і перайшло да пазіцыйных форм барацьбы. Укараняліся крокі да ўдасканалення абарончых пазіцый і больш дбайнага абагульнення вопыту наступальных і абарончых баёў, праведзеных у кампаніі 1915 годаИстория Т.3. стор. 79.
справа|міні|290x290пкс|Карта раёна, дзе працягвалася Другая шампанская бітва 

 Гісторыя 

 Планаванне і падрыхтоўка 
Восеньскае наступленне саюзнікаў рыхтавалася, як аперацыя вялікага размахуИстория Т.3. стор. 69. Неаднаразова план наступальнай аперацыі мяняўся і пераносіўся. У адпаведнасці з задумай аперацыі саюзнікі намячалі нанесці два магутных удару па сыходзячыхся напрамках: 2-й і 4-й французскімі арміямі ў Шампані і 10-й французскай і 1-й англійскай — на Артуа, з тым, каб прарваць абарону і стварыць умовы для акружэння і разгрому нямецкіх войскаў у паўночных дэпартаментах Францыі. Прарыў планавалася ажыццявіць значнымі сіламі і сродкамі, і на больш шырокім фронце, чым ва ўсіх папярэдніх аперацыях: у Шампані (на ўсход ад Рэймса) на участку шырынёй у 35 км, у Артуа (у раёне Араса) — шырынёй у 22 кмИстория Т.3. стор. 70.

2-я армія генерала Петэна і 4-я армія генерала Лангля мелі ў сваім складзе кожная па пяць армейскіх і аднаму кавалерыйскаму корпусу і 6 авіяэскадрылей, а ўсяго — 32 пяхотных і 5 кавалерыйскіх дывізій, да 200 самалётаў, 950 лёгкіх, 750 цяжкіх і 740 траншейных гармат і мінамётаў. Супрацьстаялыя ім сілы 3-й і 5-й нямецкіх армій мелі 9 пяхотных дывізій, 4 авіяатрадаў (40 самалётаў) і 700 лёгкіх і цяжкіх гармат«Les armées françaises dans la Grande guerre», t. 3, p. 291, 536..

Французы рыхтаваліся да наступу на працягу 2,5 месяцаў з вялікім размахам ва ўмовах максімальнай сакрэтнасці, каб забяспечыць раптоўнасць і рашучы поспех«Les armées françaises dans la Grande guerre», t. 3, p. 240.. За кошт перагрупіровак войскаў яны вызвалілі да 40 пяхотных дывізій і 30 батарэй цяжкай артылерыі. У Шампані, у тыле 2-й і 4-й армій, былі пабудаваны новы чыгуначны ўчастак і два масты праз раку Марна. Усе інжынерныя працы маскіраваліся. У раёны аперацый было подвезено да 6,3 млн артылерыйскіх снарадаў (з іх да 300 тыс. хімічных і 100 тыс. запальных)

Падрыхтоўчыя мерапрыемствы, якія праводзіліся на працягу доўгага часу ў Шампанм і Артуа, не прайшлі зусім незаўважанымі для праціўніка. Праз агентурныя дадзеныя і авіяцыйную разведку нямецкае камандаванне да сярэдзіны верасня даведалася аб падрыхтоўцы наступу, і прыняло меры да ўзмацнення 6-й і 3-й нямецкіх армій рэзервамі пяхоты, артылерыі і авіяцыіИстория Т.3. стор. 73.

 Наступ французаў 
22 верасня 1915 года французская артылерыя пачала артылерыйскую падрыхтоўку наступлення, якая працягвалася трое сутак. Днём і ноччу гаўбіцы, марціры і мінамёты знішчалі драцяныя загароды і кулямёты, разбуралі акопы, хады паведамленняў, хованкі. Агнём лёгкіх батарэй накрываліся акопы і раёны бліжэйшых рэзерваў. Другая пазіцыя нямецкай абароны, чыгуначныя вузлы і артылерыйскія батарэі праціўніка падвяргаліся ўздзеянню агню дывізіёнаў корпуснай і армейскай цяжкай артылерыі, абсталяванай дальнабойнымі 120-мм і 155-мм гарматамі. Іх агонь карэктаваўся з дапамогай 12 аэрастатаў і самалётаў-карэкціроўшчыкаў па радыё«Der Weltkrieg 1914 bis 1918», Bd. 9, S. 48.. Для засечкі батарэй прыцягваліся звукаметрычны і топагеадэзічныя ўзводы.

У 9 гадзін 15 хвілін 25 верасня 2-я і 4-я арміі Францыі перайшлі ў атаку пасля моцнага агнявога налёту артылерыі і мінамётаў па першай і другой лініях акопаў, маючы ў першым эшалоне 18, а ў другім — 8 дывізій і ў ваенным рэзерве кавалерыйскія карпусы. 1-ы эшалон меў задачу імклівым кідком авалодаць першай і другой пазіцыяй, другі эшалон — развіць прарыў да ракі Эна, кавалерыйскія карпусы — весці наступленне па тылах цэнтральных нямецкіх войскаў на паўднёвы захад. Пяхотныя карпусы мелі дзве дывізіі ў першай і ў другой лініі, якая наступала ў 700-800 м за першай. У такім баявым парадку атакуючыя хвалі трох карпусоў 2-й арміі (20-ы, 11-ы і 14-ы) і 2-гі каланіяльны корпус 4-й арміі да канца 25 верасня на 12-кіламетровым участку авалодалі акопамі першай пазіцыі і, выйшаўшы да другой, залеглі.

Левафланговыя карпусы 4-й арміі (32-гі і 4-ы) поспеху не мелі, 1-ы каланіяльны корпус 2-й арміі і 7-ы корпус 4-й арміі праніклі ў нямецкія акопы першай і другой лініі і завязалі ўпартыя траншейные баі. Паступова арганізаваны бой па ўсім фронце перарастаў у разрозненыя сутычкі асобных падраздзяленняў, ударная сіла якіх бесперапынна раставала.

У ноч на 26 верасня 3-я армія генерала Айнэма заняла пазіцыю па ўсёй лініі і спробы прарыву раніцай гэтай пазіцыі 11-м, 14-м армейскімі і 2-м каланіяльным карпусамі французскай арміі былі адбітыя. 27 верасня 2-й і 4-й арміям удалося засяродзіцца і, пасля шматгадзіннай артылерыйскай падрыхтоўкі, правесці атаку. На некаторых участках пяхота 14-га корпуса французаў уварвалася ў акопы другой пазіцыі, але з вялікімі стратамі была выбітая адтуль агнём немцаў і контратакамі. Левафланговыя карпусы армій за тры дні баёў авалодалі толькі другой, а часам і трэцяй лініяй акопаў першай пазіцыі.

28 і 29 верасня злучэнні 2-й і 4-й армій па загаду генерала Касцельно працягвалі атакі, аднак перадавыя падраздзяленні былі знішчаны або ўзятыя ў палон, а астатнія часці адбітыя агнём і контратакамі з вялікімі стратамі.

Далейшыя спробы французскага генералітэту прарваць моцную абарону нямецкіх войскаў былі марныя. Праціўнік павялічыў свае сілы ў 1,5 разы і развіў другую пазіцыю, давёўшы яе да некалькіх ліній акопаў. Двухдзённая артылерыйская падрыхтоўка чарговай спробы атакі гэтай пазіцыі (4—5 кастрычніка) не дала чаканых вынікаў, і атака 6 кастрычніка захлынулася. З 7 кастрычніка спробы прарыву пазіцыі былі спыненыя. Да 20 кастрычніка французы адбівалі контратакі нямецкіх войскаў і замацоўваліся на занятым рубяжы. Абодва бакі ўжывалі хімічныя і запальныя снарады.

У выніку правядзення гэтай аперацыі французы захапілі ў Шампані невялікі ўчастак першай пазіцыі па фронце ў 22 і ў глыбіню 3-4 км, а на фронце ў 12 км падышлі да другой пазіцыі.

Абмежаваныя аператыўна-тактычныя вынікі восеньскай аперацыі англа-французаў з’явіліся следствам таго, што яны недаацанілі сілу германскай абароны і цяжкасці яе прарыву франтальным ударам. Пры планаванні і падрыхтоўцы аперацыі не ўлічвалася неабходнасць прарыву другой пазіцыі нямецкай абароны, тэхнічныя і баявыя магчымасці цяжкай артылерыі з яе рознакалібернымі і ў асноўным састарэлымі сістэмамі, а таксама сіла пяхотнага агню. Падрыхтоўка прарыву ўскладалася толькі на артылерыю, але ёй аказалася не пад сілу выканаць у поўным аб’ёме ўсе заданні. Артылерыя не была падрыхтавана суправаджаць пяхоту агнём і коламі. А баявы парадак «хвалямі» меў слабую сілу пяхотнага агню. Дывізіі маглі весці агнявы бой толькі першымі баявымі лініямі. Магутныя агнявыя сродкі пяхоты (кулямёты і мінамёты), размяшчаючыся ззаду баявой лініі, у падтрымцы пяхоты, як правіла, удзелу не прымалі. Пяхота, скаваны нязграбным баявым парадкам «хваля», дзейнічаючы на вузкім участку ў 1,5 — 2 км, несла велізарныя страты. Яе наступальны парыў хутка згасаў. Кіраванне часцямі пагаршалася, а ўзаемадзеянне пяхоты з артылерыяй перарывалася.

«З моманту пачатку атакі, — адзначалася ў справаздачы аб аперацыі, — артылерыйскі агонь наогул стаў мала сапраўдным..., што спыняла парыў нашых войскаў»«Иностранные наставления для боя», вып. III. «Опыт сентябрьских боев 1915 г. (особенно в Шампани) с точки зрения общей атаки». Пг., 1916, стр. 5 — 6..

 Гл. таксама 
 Першая шампанская бітва
 Трэцяя шампанская бітва
 Другая бітва пры Іпры
 Бітва пры Лаосі
 Бітва пры Арасе (1917)
 Францыя ў Першай сусветнай вайне

 Заўвагі 

 Літаратура 


 Edmonds, J. E. (1928). Military Operations France and Belgium, 1915: Battles of Aubers Ridge, Festubert, and Loos. History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence II. London: Macmillan. OCLC 58962526.
 Humphries, M. O.; Maker, J. (2010). Germany's Western Front, 1915: Translations from the German Official History of the Great War II (1st ed.). Waterloo Ont.: Wilfrid Laurier University Press. ISBN 978-1-55458-259-4.

 Спасылкі 
 Second Battle of Champagne, 25 Верасня-6 Лістапада 1915 г. 
 Erich von Falkenhayn on the Champagne Offensive, September 1915 
 Second Battle of Champagne 

Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Бітвы ў Францыі
Катэгорыя:Канфлікты 1915 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Францыя ў Першай сусветнай вайне