Грэка-ўніяцкая духоўная калегія

Грэка-уніяцкая духоўная калегія — установа па кіраванню справамі грэка-каталіцкіх цэркваў у Расійскай імперыі. Існавала з 1828 па 1843 гг. у Санкт-Пецярбургу.

 Гісторыя 
Пасля Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай грэка-каталікі ў Расійскай імперыі адміністрацыйна не вылучаліся ўрадам з агульнага складу каталіцкай царквы. Па наказе імператара Аляксандра I ад 12 ліпеня 1804 года ў Рымска-каталіцкай духоўнай калегіі пачалі засядаць нароўні з рыма-каталікамі адзін уніяцкі епіскап і тры прадстаўнікі ад уніяцкага духавенства па адным ад трох епархій: Полацкай, Брэсцкай і Луцкай. Каталіцкія ўдзельнікі гэтай калегіі ставіліся да ўніяцкіх прадстаўнікоў пагардліва і непрыязна, марудзілі іх справы і ўвогуле не хавалі свайго варожага пачуцця да ўніятаў.
Архіепіскап Лісоўскі скардзіўся імператару Аляксандру I на становішча ўніяцкіх прадстаўнікоў у рымска-каталіцкай калегіі. Праз год, 16 ліпеня 1805 года, Імянным указам у рымска-каталіцкай калегіі быў утвораны ўніяцкі дэпартамент на чале з архіепіскапам ЛісоўскімАфанасий Мартос «Беларусь в исторической, государственной и церковной жизни». Аднак у агульных сходах абодвух дэпартаментаў, пад старшынствам каталіцкага мітрапаліта, у якіх вырашаліся найважнейшыя справы, галасы ўніяцкіх членаў не мелі аніякага значэнняИ. А. Чистович «Пятидесятилетие (1839—1889) воссоединения с православной церковью западно-русских униатов: обзор событий воссоединения в царствование имп. Николая І» // Православная Богословская энциклопедия или Богословский энциклопедический словарь.
міні|справа|Іасафат Булгак
Ініцыятыва агульнага вяртання ўніятаў у межах Расійскай імперыі ў праваслаўнае веравызнанне цалкам належала мітрапаліту Іосіфу (Сямашка). Заява аб тым, што Унія можа быць скасаваная, змяшчаецца ў яго запісцы ад 5 лістапада 1827 г. «О положении в России Униатской Церкви и средствах возвратить оную на лоно Церкви Православной». Тут жа змяшчалася апісанне шэрагу мерапрыемстваў, якія, на думку аўтара, вялі да поўнага спынення дзеяння Брэсцкай уніі на тэрыторыі Расіі. Першым пунктам у спісе мерапрыемстваў было патрабаванне ліквідаваць уніяцкі дэпартамент Рымска-каталіцкай духоўнай калегіі, а замест яго заснаваць асобнае вышэйшае кіраванне Уніяцкай Царквы ў выглядзе Грэка-уніяцкай духоўнай калегііПРОЕКТ ОБЩЕГО ВОССОЕДИНЕНИЯ БЕЛОРУССКО-УКРАИНСКИХ УНИАТОВ С ПРАВОСЛАВНЫМИ (1828—1839) И СТЕПЕНЬ ЕГО САМОСТОЯТЕЛЬНОСТИ // Мінская духоўная акадэмія. Праект прэлата Іосіфа быў ухвалены імператарам Мікалаем I 14 лістапада 1827 г.

22 красавіка 1828 года быў выдадзены ўказ Сената «Аб заснаванні Грэка-уніяцкай духоўнай калегіі», які ўвабраў у сябе амаль усе прапановы І. СямашкіРоманчук А. А. ГЕНЕРАЛ П. О. БОБРОВСКИЙ И ЕГО КНИГА «РУССКАЯ ГРЕКО-УНИАТСКАЯ ЦЕРКОВЬ В ЦАРСТВОВАНИЕ ИМПЕРАТОРА АЛЕКСАНДРА I». Калегія складалася пад старшынствам мітрапаліта грэка-уніяцкіх цэркваў, з аднаго епіскапа і аднаго архімандрыта па Найвышэйшым прызначэнні і 4-х протаіерэяў па абранні мясцовых грэка-уніяцкіх епархіяльных архірэяў і кансісторыіКоллегия духовная греко-униатская // Православная Богословская энциклопедия или Богословский энциклопедический словарь. Том XII. Книги символические — Константинополь. Старшынёй быў прызначаны ўніяцкі мітрапаліт Іасафат Булгак.

міні|злева|Былы будынак Грэка-уніяцкай калегіі
Для гэтай калегіі загадана было купіць новы прасторны домКОЛЛЕГИЯ ДУХОВНАЯ ГРЕКО-УНИАТСКАЯ // Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў (РГИА), на што Імператар дараваў 150 тысяч рублёў. Восенню 1828 г. у купца М. С. Бабкова быў куплены дом, пабудаваны крыху раней па 8-й лініі архітэктарам М. А. Аўсяннікавым. Дом быў перабудаваны, і ў 1831 годзе калегія пераехала ў новы будынак, дзе была ўладкавана дамавая царква з прыходам у 600 чалавекКатолики есть только на Западе? // РУСКАТОЛИК.РФ. Праз год царкву асвяцілі ў імя Свяціцеля Мікалая, Мір Лікійскіх ЦудатворцыЦерковь свт. НИКОЛАЯ ЧУДОТВОРЦА Благовещенского синодального подворья  // «Энциклопедия Санкт-Петербурга». У студзені 1834 года ў гэтай царкве хіратанісалі ў епіскапы Васіля Лужынскага, Іасафата Жарскага і Антонія Зубко.

Да 1837 года калегія падпарадкоўвалася Дэпартаменту духоўных спраў іншаземных веравызнанняў Міністэрства ўнутраных спраў. На пачатку 1837 года Грэка-уніяцкая калегія была афіцыйна падначалена нагляду і кіраўніцтву обер-пракурора Свяцейшага Сінода.
міні|справа|Свяціцель Філарэт (Амфітэатраў)
Пасля смерці І. Булгака ў пачатку 1838 года Імянны ўказ Мікалая I ад 2 сакавіка 1838 г. узвёў Іосіфа Сямашку на пасаду старшыні Грэка-уніяцкай духоўнай калегіі.
12 лютага 1839 года па ініцыятыве Праасвяшчэннага Іосіфа ў Полацку з’ехаліся ўсе тры ўніяцкія архірэі і больш за 20 чалавек найвышэйшага па службовым становішчы ўніяцкага святарства. Сярод іх былі таксама і прадстаўнікі Грэка-уніяцкай духоўнай калегіі, протаіерэі: Ігнат Пульхоўскі, Ян Канюшэўскі, Леў Панькоўскі. Па выніках Полацкага сабору Уніяцкая Царква на тэрыторыі Расійскай імперыі была скасаваная, Грэка-уніяцкая калегія 23 чэрвеня 1839 года была перайменавана ў «Беларуска-Літоўскую» і перададзена Свяцейшаму Сіноду (а не обер-пракурору, як было раней) з такімі ж, прыблізна, адносінамі, у якіх знаходзіліся Маскоўская і Грузіна-Імярэцінская Сінадальныя канторыГРУЗИНО-ИМЕРЕТИНСКАЯ СИНОДАЛЬНАЯ КОНТОРА // Праваслаўная энцыклапедыя. Каля года захоўваліся пад абедзвюма ранейшымі назвамі ўніяцкія епархіі, дзейнасць калегіі паступова скарачалася і ціха згасла «за непатрэбнасцю».

Афіцыйна Беларуска-Літоўская духоўная калегія ліквідавана 14 жніўня 1843 года.

 Гл. таксама 
 Уніяцкая царква на Беларусі

Катэгорыя:З’явіліся ў 1828 годзе
Катэгорыя:Грэка-каталіцтва
Катэгорыя:Зніклі ў 1843 годзе
Катэгорыя:1828 год у Расіі
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Санкт-Пецярбургу