Ваза Кіджы

Ваза Кіджы — протакарынфская ольпа, імянная ваза вазапісца КіджыAmyx 1988, 31-33, and Benson, Earlier Corinthian Workshops, 1989, 56-58, call the artist the Chigi Painter. However Dunbabin and Robertson, «Some Protocorinthian Vase Painters», Annual of the British School at Athens, 48, 1953, 179—180 favour the appellation «Macmillan Painter».. Ваза была знойдзена ў Этрускай грабніцы ў Монтэ-Агуза, побач з Веі, у маёнтку князя  ў 1881 годзеGhirardini 1882, p. 292.. Ваза ў розны час прыпісвалася да сярэдняга і позняга протакарынфскіх перыядаў і лічыцца зробленай каля 650—640 да н. э.Hurwitt, p. 3, note 12, lists the competing views on the date.; Зараз яна знаходзіцца ў Нацыянальным музеі Віла Джулія, Рым (інв. нумар 22679). Ваза мае 26 см у вышыню, што з’яўляецца сціплым паказчыкам у параўнанні з іншым грэчаскім вазамі.

Каля трох чвэрцяў вазы захавалася. Яе знайшлі сярод вялікай колькасці чарапкоў змешанага паходжання, у тым ліку адной пасудзіны , з нанесенымі на ёй пяці радкамі на двух ранніх , што абвяшчаюць аб уласнасці Аціянаі, які магчыма, і з’яўляецца першапачатковым уладальнікам вазы КіджыHurwitt, 2002, p. 6..

 Міфалагічныя сцэны 
справа|міні|250пкс|Гапліты на Вазе Кіджы.
Ваза Кіджы сама па сабе з’яўляецца паліхромнай працай, аформленай чатырма фрызамі з міфалагічнымі і жанравымі сцэнамі і чатырма палосамі арнаменту; сярод гэтых карцін самая ранняя выява фалангі гаплітаў — адзіны ў мастацтве наглядны доказ яе выкарыстання ў перыяд з сярэдзіны да канца 7-га стагоддзя«не толькі першы, але і найлепш прадстаўлены», Murray, Early Greece, 1993, p. 130. Вазе Кіджы папярэднічае арыбал Макмілана з выявай адзінаборства гаплітаў (BM GR 1889.4-18.1)., і апошні момант «рэформы гаплітаў», якая змяніла ваенную тактыку.

Самы ніжні фрыз паказвае сцэну палявання, у якой трое аголеных караткавалосых паляўнічых і зграя сабак імкнуцца злавіць зайцоў і адну лісіцу; паляўнічы стаіць на каленях і трымае lagobolon (кідальная дубіна, якая выкарыстоўваецца ў паляванні на зайцоў), ён дае сігнал сваім таварышам, якія застацца за кустом. З кавалкаў, якія захаваліся, незразумела, ці выкарыстоўваецца пасткаSchnapp, 1989, figs. 99-100, некалькі выгнутых ліній у зоне вышэй могуць паказваць пастку., што было звычайным на выявах, якія адлюстроўваюць падобныя сцэны.

Наступны фрыз спалучае выявы чатырох-пяці не звязаных паміж сабой падзей. Гэта парад доўгавалосых коннікаў, кожны з якіх вядзе каня без вершніка. Магчыма, гэта збраяносцы (hippostrophoi), якія вядуць коней для адсутных воінаў (hippobateis)Suggests Hurwitt, 2002, p. 10.; апошнім часам выказваецца думка, што гэта могуць быць гапліты, якія паказаны на вазе з іншага бокуGreenhalgh, 1973, pp. 85-86.. Коннікі сутыкнуліся са сфінксам з кветкавай каронай і архаічнай усмешкай. Не зразумела, калі істота прымае удзел у любым дзеянні ў гэтым фрызеHurwitt points out that shinxes are not menacing monsters in the Corinthian mythography. Hurwitt, 2002, pp. 10.. За сфінксам паказана сцэна палявання на льва, у якой прымаюць удзел чацвёра юнакоў у кірасах (за выключэннем таго, што аголены, але з поясам), што направілі дзіду на льва, які трымае пятага ўдзельніка сцэны ў пашчы.

Пытанне існавання мясцовых ільвоў на Пелапанесе да гэтага часу з’яўляецца прадметам для спекуляцыйHerodotus 7.125-6 нягледзячы на тое, што завазныя львы і вырабы са львоў былі вядомыя; Аднак львы знікаюць з карынфскіх ваз у 550: see H. Payne, Necrocorinthia: a study of Corinthian art in the archaic period, 1931, p. 67-69.. Акрамя таго, ярка-рыжая грыва Льва выдае неаасірыйскі ўплыў, магчыма, упершыню ў Карынфскім мастацтве, і замену дамінавальных раней хецкіх формаўHurwitt, 2002, pp. 12.. Нарэшце, у гэтай жа секцыі крыху ніжэй ручкі знаходзіцца сцэна . Вышэй знаходзіцца яшчэ адна сцэна палявання, складзеная толькі з жывёл: сабакі гоняць аленяў, коз і зайцоў.

250px|thumb|Сцэна палявання на льва

У самым высокім і самым вялікім фрызе знаходзіцца сцэна, якая прыцягвае да сябе найбольшую ўвагу навукоўцаў — бой з удзелам гаплітаў. Аднак гэтая характарыстыка не без праблем. З аднаго боку, гапліты паказаны тут у момант «othismos» («штурхання»тэрмін, які выкарыстоўвалі грэчаскія гісторыкі для апісання рашучых дзеянняў у баі) і не трымаюць кароткія мячы, але замест гэтага маюць дзве дзіды; адну для уколаў і адну для кідання. Акрамя таго,  (11.11-14 ) не згадвае падтрымліваючую другую шарэнгу, як гэта можа быць прадстаўлена; далёка не відавочна, намалявана там другая шарэнга або тая, якая падтрымлівае першую. Каб адназначна прадэманстраваць тактыку фалангі, мастак павінен быў паказаць прадмет дзеяння з вышыні птушынага палёту, а такая перспектыва не была вядомая ў старажытнагрэчаскім вазапісе. Такім чынам, не зразумела, ці з’яўляецца фармацыя гаплітаў, паказаная тут, развітай формай, якая шырока практыкавалася на шэсць стагоддзяў пазней. Нарэшце, флейтысты і  не засведчаныя ў літаратуры з архаічнага перыяду, такім чынам флейтыст, які намаляваны тут, не мог быць у войску для таго, каб трымаць ваяроў у строіHanson, Hoplites, n.49, p. 160., а сапраўдная мэта яго прысутнасці на выяве застаецца дыскусійнай. Тым не менш, Фукідыд заяўляе, што спартанская фаланга ў  суправаджалася флейтыстамі для таго, каб ісці ў нагу, калі яны наблізіліся да процілеглай арміі, так што можна выказаць здагадку, што яны выкарыстоўваліся такім жа чынам і ў той час, калі была зроблена вазаThuc. 5.70.

 Суд Парыса 

 на вазе Кіджы з’яўляецца самай ранняй захаванай выявай міфа, што можа сведчыць пра вядомасць страчанага эпасу «Кіпрыі» з . Фігура Парыса пазначана подпісам «Alexandros» у гамераўскай манеры, хоць пісарам мог быць і іншы чалавек, паколькі надпісы не тыпова карынфскіяМагчыма, эгінскія або сіракузскія, гл. Hurwit, 2002, note.21. Гэтая сцэна, зацененая пад ручкай і «распісаная неяк як спозненая думка» ў адпаведнасці з меркаваннем Джона БордманаJ. Boardman, ed. Oxford History of Classical Art, 1993, pp. 31-32., пакідаючы адкрытым пытанне аб тым, ці з’яўляюцца падзеі на гэтай вазе (і ваза ў цэлым) выпадковым супастаўленнем малюнкаў або прадстаўляе аповяд ці усеабдымную тэму. У адпаведнасці з нядаўнім даследаваннем Парыжскай структуралісцкай школыСтруктуралісцкі падыход , Франсуа Лісарага () і г. д. Джэфры Хервіт () мяркуе, што, чытаючы ўверх па вертыкальнай восі, мы можам разглядзець развіццё ідэальнага карынфскага чалавека з дзяцінства праз агон і  да паўнавартаснага воіна-грамадзяніна, са сфінксам, які пазначае парогавыя этапы яго паспяванняHurwit, 2002, p. 18..

 Літаратура 

 , Corinthian Vase Painting of the Archaic Period, 1988.
 Jeffrey M. Hurwit, «Reading the Chigi Vase», Hesperia, Vol. 71, No. 1 (Jan. — Mar., 2002), pp. 1-22.
 John Salmon, «Political Hoplites?», The Journal of Hellenic Studies, Vol. 97, (1977), pp. 84-101.

Катэгорыя:Вазы Старажытнай Грэцыі