Тадэвуш Гарэцкі

Тадэвуш Гарэцкі (Гурэцкі) (; , Віленская губерня, Расійская імперыя — , , Францыя) — мастак, акадэмік гістарычнага жывапісу, педагог. Творчасць цесна звязана з культурным жыццём Беларусі, Літвы, Расіі і Польшчы.

 Біяграфія 

 Паходжанне 
Паходзіў з роду Гарэцкіх герба «Даленга»Тадэвуш Гарэцкі жыццё і творчасць/С. Я. Куль-Сяльверстава // Шлях да ўзаемнасці = Droga ku wzajemnosci : матэрыялы XV міжнар. навук. канф., Гродна, 13 — 14 лістапада 2008 года/Установа адукацыі «Гродзенскі дзярж. ун-т імя Я.Купалы»; рэдкал.: І, I.П. Крэнь.- Гродна : ГрДУ, 2009 . — С.188-192. Нарадзіўся недалёка ад Вільні ў маёнтку Дусеняты ў сям’і польскага паэта Антонія Гарэцкага (1787—1861)«Tadeusz Gorecki, Los malarza» by Swietłana Kul-Sylwestrowa @ Ziemia Lidzka., удзельніка польскага паўстання 1830 года, які пасля паражэння быў пазбаўлены расійскімі ўладамі маёмасці, уцёк у Парыж, пакінуўшы сям’ю ў Вільні, і жыў у эміграцыі. Маці Тадэвуша, Вераніка Гарэцкая, была, па сведчаннях сучаснікаў, вельмі прывабнай і разумнай жанчынай. Старэйшы брат Людвік служыў афіцэрам у рускай арміі, праз некалькі гадоў удзельнічаў у чыне капітана ў Крымскай вайне і быў забіты.

 Дзяцінства 
З прычыны ўцёкаў бацькі за мяжу і канфіскацыі маёмасці сям’я цярпела вялікія матэрыяльныя цяжкасці. Вераніка Гарэцкая была вымушана звярнуцца да расійскіх урадаў у асобе шэфа корпуса жандараў і начальніка Трэцяга аддзялення ўласнай Яго Імператарскай Вялікасці канцылярыі А. Х. Бенкендорфа за падтрымкай. Апошні ў рапарце Мікалаю І ад 30 красавіка 1841 года хадайнічаў аб прыняцці Тадэвуша Гарэцкага ў Пецярбургскую акадэмію прыгожых мастацтваў і прызначэнні яму стыпендыі ад урада, тлумачачы сваю просьбу наступным чынам: «принимая во внимание, что мать, отдающая в руки правительства своего сына, заслуживает полного уважения, и желая доказать, что оно всегда изъявляет благосклонность к тем из них, которые вручают оному детей своих..». Цар напісаў на рапарце «згодны», і лёс сына паўстанца быў вырашаны. Стыпендыя ў 350 рублёў, якая была прызначана Тадэвушу царом, удвая пераўзыходзіла звычайныя выплаты вучням Акадэміі. Людвіку Гарэцкаму была наканавана вайсковая кар’ера, таксама пры падтрымцы Бенкендорфа.

 Адукацыя 
Рана прычыніўся да малявання. Верагодна, першыя спробы зрабіў пад кіраўніцтвам свайго кузена Валянціна Ваньковіча. Малады Гарэцкі мог таксама наведваць і майстэрню Вікенція Дмахоўскага, які ў той час жыў у Вільні.

Першыя прафесійныя ўрокі выяўленчага мастацтва Ф. Гарэцкі атрымаў у класе К. Русецкага.
250px|thumb|злева|Сляпы з павадыром
У 1841 паступіў у Імператарскую Акадэмію мастацтваў у Пецярбургу. Ужо ў 1842 годзе яго поспехі былі адзначаныя крытыкам Рамуальдам Падбярэскім: «жывое ўяўленне, здольнасць схопліваць падабенства ў рысах. Партрэты, накіданыя ім алоўкам, вядомыя ў многіх дамах сталіцы, вызначаюцца трапнасцю падабенства. Працуе ён настойліва, у адасабленні ад света»Podbereski, Romuald. «O niektórych artystach, którzy już wyszli albo jeszcze się kształcą w Akademij Sztuk Pięknych w S. Petersburgu», Tygodnik Petersburski, cz. 2: 69 (1842): 475—477..

Гарэцкі вучыўся жывапісу пад кіраўніцтвам Карла Брулова. Дзякуючы сваім здольнасцям, хутка стаў адным з лепшых яго вучняў, яго называлі «правай рукой майстра»Kraszewski, Józef Ignacy. «Listy ze wsi», Tygodnik Petersburski, 74 (1849): 463. Ужо праз год Гарэцкі выставіў на штогадовай выстаўцы ў Акадэміі дзве работы: копію карціны Міхаэля Свеертса «Банкрот» (са збораў Акадэміі) і інтэр’ер лютэранскай кірхі Святой Кацярыны, гэтыя творы звярнулі на сябе ўвагу знаўцаў прыгожага мастацтва. Апошні твор набыў граф Бенкендорф.

У 1843 годзе за карціну «Сляпы з павадыром» ён атрымаў сярэбраны медаль II класа. Гэта інтымная кампазіцыя, якая характарызуецца вялікай прастатой і мінімалізмам у плане мастацкіх сродкаў, захоўваецца ў амаль аднатонным адценні карычневага. Гарэцкі абраў характэрную для свайго жывапісу рэлігійную тэму і адначасова закрануў сацыяльныя праблемы. У адрозненне ад свайго настаўніка, мастак выявіў здольнасці да пільнага назірання за рэчаіснасцю і адчувальнасць да чалавечых няшчасцяўŚwiętosławska Agnieszka. Emigration as an artistic turning point : Ignacy Szczedrowski, Konstanty Kukiewicz and Tadeusz Gorecki at the Imperial Academy of Arts in Saint Petersburg. Art Inquiry. Recherches sur les arts 2015, vol. XVII. P. 341..

Паралельна з навучаннем у Акадэміі Тадэвуш дапамагаў Карлу Брулову ў стварэнні фрэсак для Ісакіеўскага сабора ў Санкт-Пецярбургу (1843—1847)Brief biography @ RusArtNet.. Ён скончыў некаторыя карціны, якія Брулоў распачаў, у т.л. партрэт байкапісца Івана Крыловаhttps://www.culture.ru/materials/254841/i-ya-udostoilsya-namalevat-tam-figurku, таксама зрабіў копію «Аўтапартрэта» Брулова (1848) і некалькіх іншых копій карцін.
злева|thumb|250px|Ля ложка паміраючай
У 1845 г. Гарэцкі вярнуўся да тэмы рэлігійнага жыцця, намаляваўшы «Споведзь маладой ліцвінкі», карціна была ўзнагароджана рэдкім залатым медалём «за экспрэсію». Вядомы толькі сёння з графічнай рэпрадукцыі твор прадставіў маладую жанчыну, якая стаяла на каленях каля старога каталіцкага святара, які ўважліва слухаў яе. «Варшаўскі кур’ер», са спазненнем на некалькі гадоў, але паведаміў пра станоўчы прыём гэтага вобраза ў суполцы Акадэміі: «Зноў вобраз гэтага сына Паэта, дзе прадстаўлены капуцын, які спавядае маладую ліцвінку, быў залічаны на вялікай выставе да шэрагу лепшых карцін. Гэтая праца, звярнуўшы ўвагу на сябе, заваявала гучнае імя для маладога студэнта Акадэміі і праклала шлях да славы мастака»Kurier Warszawski, 285 (1849): 1508.. Юзаф Крашэўскі таксама адзначаў талент маладога мастака: «здольнасці і працы Гарэцкага сапраўды здзіўляюць, 20-гадовы мастак — майстар кампазіцыі, хуткі ў выкананні, багаты на задумы».250px|міні|«Партрэт Пятра Клота», 1950
У 1849 годзе ўзнагароджаны Вялікім залатым медалём за напісаную для конкурсу карціну «Хрыстос бласлаўляе дзяцей» і атрымаў званне мастака XIV класаЮбилейный справочник Императорской Академии художеств. 1764—1914 / Сост. С. Н. Кондаков. — Санкт-Петербург : т-во Р. Голике и А. Вильборг, [1914]-[1915]. — 2 т. С. 52.. У 1850 годзе падаў заяўку і быў ганараваны званнем «мастак-партрэтыст» за партрэт расійскага скульптара Пятра Клота.

Т. Гарэцкі спецыялізаваўся ў партрэтным жывапісе, але таксама добра паказаў сябе ў гістарычным жанры і ў пейзажы. У час вучобы Гарэцкі стварыў шмат партрэтаў. Яго мадэлямі былі, у большасці, землякі мастака: палкоўнік Ян Гячэвіч, епіскап , архіепіскап Дмахоўскі, епіскап Валанчэўскі, граф і графіня Шадурскія, граф і графіня Лапацінскія і іншыя.

Будучы адным з лепшых выпускнікоў з ліку скончыўшых курс Акадэміі з Вялікім залатым медалём, у 1851 годзе адправіўся за мяжу ў якасці . Ён наведаў Варшаву, Берлін, Парыж і Мадрыд. Падчас паездкі капіраваў творы старых заходнееўрапейскіх майстроў: «Крыж» Себасцьяна дэль Помба, «Святая Сям’я» Рафаэля, «Святы Варфаламей» Хасэ дэ Рыберы. У Мадрыдзе ён паспяхова выставіў уласную кампазіцыю «Ля ложка паміраючай».

У 1852 годзе памёр Карл Брулоў, які даверыў свайму вучню скончыць некалькі пачатых ім карцін..

Вярнуўшыся ў Санкт-Пецярбург у 1853 годзе, Гарэцкі прыняў удзел у выставе, прадставіўшы карціны, зробленыя падчас падарожжа: «Пілігрымы перад базілікай Св. Пятра ў Рыме», «Святы Варфаламей», «Ля ложка паміраючай» і від на двор Львоў у Альгамбры. На іх аснове яму было прысвоена званне акадэміка ў галіне гістарычнага жывапісу.

 Далейшае жыццё 
Пасля атрымання ў 1854 годзе звання акадэміка ў наступным годзе Гарэцкі здзейсніў падарожжа па Італіі, атрымаўшы заданне ўрада завершыць копію святой Цэцыліі Балонскай Рафаэля, якую ўжо распачаў Брулоў. Відаць, сам паміраючы майстар выказаў пажаданне, каб Гарэцкі выканаў даручэнне«Tadeusz Gorecki» (Notatka biograficzna), Tygodnik Illustrowany 1868, no. 17, p. 195..

Пасля смерці Мікалая I у 1855 годзе Тадэвуш змог наведаць свайго бацьку ў Парыжы, нарэшце пазнаёміцца з ім і завязаць адносіны.

З 1856 г. жыў, у асноўным, у Парыжы, дзе ў 1857 г. ажаніўся з пісьменніцай Марыяй Міцкевіч (1835—1922), старэйшай дачкой польскага паэта Адама Міцкевіча. Гэты шлюб выклікаў супраціў з боку сям’і Гарэцкіх, паколькі незадоўга да вяселля пасля знаёмства з Гарэцкім у Італіі Марыя адмовілася ад шлюбнай прапановы сябра свайго бацькі , а таксама з-за 20-гадовай розніцы ва ўзросце маладых. Аргумент невядомай прыроды ледзь не прывёў да дуэлі Тадэвуша з яе братам Уладзіславам. Трагедыі атрымалася пазбегнуць, але яго адносіны з яе сям’ёй так і засталіся напружанымі.

Яго адносіны з парыжскай эміграцыйнай супольнасцю прывялі да значных зрухаў у яго мастацкай дзейнасці. Гэта не тычылася пытанняў формы, у гэтым плане Гарэцкі заставаўся прадстаўніком халоднага акадэмізму і гарачым прыхільнікам прынцыпаў, засвоеных падчас навучання ў Санкт-Пецярбургскай акадэміі. Аднак патрыятычная атмасфера падбадзёрыла яго паспрабаваць парушыць іканаграфічныя канвенцый, якіх ён прытрымліваўся раней пад уплывам былога настаўніка Брулова. Паводле аднаго з некралогаў, яго думкі былі заняты пытаннямі патрыятычнага мастацтва — "ён пакінуў […] некалькі ідэй для карцін нацыянальнай тэматыкі, пра якія ён шкадуе, што не можа стварыць, сярод іх і «Польская маці», «Вяселле Ядвігі і Ягайлы», а таксама ілюстрацыі да «Пан Тадэвуша»«Tadeusz Gorecki», Rocznik Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu 1868, p. 378.. Яго карціны «Святы Дамінік» (1861), «Хрыстос на Аліўнай гары» (1864) і «Дамініканец» (1866) дэманстраваліся на парыжскіх выставах.

Сярод яго вучняў у Парыжы быў .

У 1862 годзе быў узнагароджаны  за навучанне заходнееўрапейскаму жывапісу чатырох персідскіх студэнтаў, але пад ціскам з боку расійскага ўрада быў вымушаны адмовіцца ад узнагароды.

У апошні раз ён наведаў Санкт-Пецярбург у 1867 г. Затым яго творы выстаўляліся на штогадовай выставе Акадэміі выяўленчых мастацтваў (1867—1868). Пасля вяртання ў Францыю ён памёр у Вішы пасля працяглай хваробы 31 студзеня 1868 г. Пахаваны 2 лютага побач з бацькам на старых могілках Ле Шамё ў Манмарансі — найбуйнейшым польскім некропалі Францыі.

Яго жонка перажыла яго на сорак пяць гадоў.

 Сям’я 
Першая дачка Гелена, якая нарадзілася ў хуткім часе пасля шлюбу, памерла ў 1860 годзе. Пазней у Тадэвуша і Марыі нарадзілася яшчэ чацвёра дзяцей: Адам, Людвік, Цэліна і Гелена. Гелена выйшла замуж за Юзафа Мадлінскага з  на Куявах, дзе і памерла. Людвік, названы ў гонар дзядзькі з бацькоўскага боку, стаў вядомым доктарам-акулістам, многа зрабіў для развіцця медыцынскай навукі.

 Творчасць 
Тадэвуш Гарэцкі — мастак-партрэтыст. Выдатны , які добрасумленна паўтараў арыгіналы знакамітых італьянскіх і іспанскіх майстроў. Некалькі месяцаў правёў у музеі Прада ў Мадрыдзе, дзе рабіў копіі карцін заходнееўрапейскіх майстроў.

Стварыў шэраг жывапісных гістарычных і жанравых палотнаў. Аўтар некалькіх карцін на сакральныя тэмы. Каштоўнымі з’яўляюцца яго партрэты прадстаўнікоў рускай інтэлігенцыі, ваенных, польскіх царкоўных саноўнікаў, членаў сям’і (у тым ліку жонкі і цесця) і сяброў. Šiaulių universitetas. AKLOJO ELGETOS PAVEIKSLAS VAIZDUOJAMAJAME MENE, с. 77 . Стварыў серыю малюнкаў-ілюстрацый да «Пана Тадэвуша».

Сярод асноўных прац «Унутраны перспектыўны выгляд Лютэранскай царквы Св. Кацярыны» (1842), «Споведзь маладой ліцвінкі ў святара-капуцына» (1845), «Хрыстосванне» («Хрыстос», 1850), «Пілігрымы перад базілікай Св. Пятра ў Рыме» (1854), «Дамініканец, які моліцца» (1867); партрэты — Л. Гарэцкага (1843), А. Міцкевіча (1847), графа Лапацінскага з жонкай (парны, кан. 1840-х), П. К. Клота (1850). Таксама выканаў копію з аўтапартрэта Брулова (1848); копіі з карцін: «Нясенне крыжа Хрыстом Збаўцам» Себасцьяна дэль П’ёмба (1851), «Святая сям’я» Рафаэля (1853), «Св. Варфаламей» Хасэ дэ Рыбера (1854)ГОРЕЦКИЙ ФАДДЕЙ АНТОНОВИЧ (1825—1868)  .

Некаторыя з яго прац («Пілігрымы перад базілікай Св. Пятра ў Рыме», партрэт Марыі Міцкевіч) захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.

У 1978 годзе Музей літаратуры імя Адама Міцкевіча ў Варшаве набыў архіў мастака і некаторыя яго карціны, які захоўваліся ў сям’і.

 Літаратура 
  Ст. Горецкий, Фаддей Антонович // : у 86 т. (82 т. і 4 доп.). СПб., 1890—1907.
 Тадэвуш Гарэцкі жыццё і творчасць/С. Я. Куль-Сяльверстава // Шлях да ўзаемнасці = Droga ku wzajemnosci : матэрыялы XV міжнар. навук. канф., Гродна, 13 — 14 лістапада 2008 года/Установа адукацыі «Гродзенскі дзярж. ун-т імя Я.Купалы»; рэдкал.: І, I.П. Крэнь.- Гродна : ГрДУ, 2009 .- С.188-192
 Lietuvos dailininkų žodynas: 1795—1918 (sud. J. Širkaitė, Vilnius, LKTI, 2012): p. 144—145.
 Polski sіownik biograficzny. — T. 8 — Wrocіaw-Krakуw, 1959—1960. — S.305

 Спасылкі 

 Tadeusz Górecki 

Катэгорыя:Акадэмікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Мастакі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Род Гарэцкіх