Абазначэнні, якія выкарыстоўваюцца ў найменнях таксонаў

Скарачэнні і іншыя абазначэнні, якія выкарыстоўваюцца ў назвах біялагічных таксонаў

 Агульныя правілы 
 Назву таксона ў рангу вышэй за від рэкамендуецца пісаць з вялікай літары.
 Раней дапушчалася напісанне відавых эпітэтаў з вялікай літары ў тым выпадку, калі яны ўтвораны ад імя ці прозвішча, але цяпер усе відавыя эпітэты пішуць з малой літары.
 Эпітэты, якімі пазначаюць культывары, пішуцца з вялікай літары (гл. cv.).

 Спіс абазначэнняў 

 aggr. 
 aggr. (скар. ад ) — нефармальная група падобных відаў

 anon. 
 anon. (скар. ад ) — аўтар невядомы

 auct. 
 auct. (скар. ад ) — у аўтараў, у розных аўтараў

 auct. pl. 
 auct. pl. (скар. ад ) — у розных аўтараў
 Прыклад: у спісе таксонаў роду Сардэчнік (Leonurus) на сайце GRIN маюцца запісы:

  = 
 Іх варта разумець так: правільнай варта лічыць назву, аўтарам якога з’яўляецца Карл Ліней — ; назвы ж , у якасці аўтара якіх названы якія-небудзь іншыя асобы, з’яўляюцца няправільнымі і павінны разглядацца ў якасці сіноніма правільнай назвы 

 candidatus 
 candidatus (лац.) — кандыдат, сушукальнік; у мікрабіялогіі: слова, якое ідзе перад назвай таксона і паказвае на тое, што гэты мікраарганізм пакуль не культываваны (гэта значыць тыпавыя штамы гэтага мікраарганізма яшчэ не дэпанаваны, што ў наш час з’яўляецца абавязковай умовай прызнання яго назвы)Калакуцкий Л. В. Обращение с микроорганизмами: правила писаные и неписаные
 Прыклад: Candidatus 

 cf. 
 cf. (скар. ад ) — непацверджаная ідэнтыфікацыя
 Прыклады:



 comb. nov. 
 comb. nov. (скар. ад ) — новая камбінацыя, гэта значыць камбінацыя, утвораная ад раней апублікаванай законнай назвы

 convar. 
 convar. (скар. ад ) — група разнавіднасцей

 ct. 
 ct. (скар. ад ) — хематып (група арганізмаў, якая вылучаецца з таксона і мае здольнасць да ўтварэння тых ці іншых хімічных рэчываў)
 Прыклад:  —Чабор звычайны, тымольны тып

 cv. 
 cv. (скар. ад ) — культывар (група раслін, якая падтрымліваецца культываваннем)
Назва сорту пішацца пасля назвы таксона (роду, віда, падвіда). Выкарыстоўваецца два варыянты запісу назвы культывара: гэта назва можа аддзяляцца ад назвы таксона абазначэннем cv., а можа быць у адзіночныя двукоссі (у другім выпадку скарачэнне cv. не выкарыстоўваецца).

Прыклады запісу назвы для аднаго з сартоў піерыса японскага — Forest Flame (на фатаграфіі):
 Pieris formosa cv. Forest Flame
 Pieris formosa ‘Forest Flame’

 emend. 
 emend., часам em. (скар. ад ) — выправіў, перарабіў
 emend., часам em. (скар. ад  — выпраўлены, зменены, палепшаны) — абазначэнне, якое паказвае на тое, што граніцы таксона былі зменены без змены тыпу яго назвы; ставіцца пасля абазначэння аўтара назвы таксона ў яго першапачатковых граніц і да абазначэння аўтара, адказнага за гэтыя змены
 Прыклад:  emend. 

 et 
 et (лац.) і

 et al. 
 et al. (скар. ад ) — і іншыя; абазначэнне выкарыстоўваецца для скарочанага запісу спісу аўтараў данага таксона; гэта скарачэнне шырока выкарыстоўваецца і ў іншых галінах навукі
 Прыклад: замест запісу  дапушчальна выкарыстоўваць скарочаны запіс 

 ex 
 ex (лац.) — з, у адпаведнасці з, паводле
 1. у батаніцы выкарыстоўваецца для сувязі прозвішчаў двух аўтараў, з якіх другі сапраўды апублікаваў назву таксона, прапанаваную, але сапраўды не апублікаваную першым;
 2. у заалогіі і бактэрыялогіі выкарыстоўваецца для сувязі прозвішчаў двух аўтараў, з якіх першы апублікаваў назву таксона, прапанаваную, але не апублікаваную другім

 f. 
 f., ці fil. (скар. ад ) — сын
 Прыклад: Hook. — скарачэнне прозвішча батаніка Уільяма Джэксана Гукера; Hook.f. — скарачэнне прозвішча яго сына, батаніка Джозефа Долтана Гукера
 f. (скар. ад ) — форма; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

 f. sp. 
 f. sp. (скар. ад ) — спецыяльная форма; у батаніку і мікалогіі: абазначэнне, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на форму паразіта (расліны, грыба), адаптаванага да спецыфічнага гаспадара; наменклатура спецыяльных формаў не рэгулюецца палажэннямі Міжнароднага кодэкса батанічнай наменклатуры

 fil. 
 fil. — гл. f.

 hort. 
 hort. (скар. ад ) — у садоўнікаў; у батаніцы выкарыстоўваецца для пазнячэння садоўніцкага паходжання назвы
 Прыклад:  — запіс пазначае, што батанік W. Bull сапраўды апублікаваў назву гэтага віду, які і да яго выкарыстоўваўся ў садаводстве

 in 
 in (лац.) — у; выкарыстоўваецца для сувязі прозвішчаў двух аўтараў, з якіх другі быў выдаўцом ці аўтарам усёй працы, а першы адказны за сапраўднае апублікаванне ці прыдатнасць назвы таксона
 Прыклад:  — гэта азначае, што Чарлз Бэран Кларк апублікаваў назву віду ў працы Джозефа Долтана Гукера.

 incertae sedis 
 incertae sedis (лац.) — нявызначанага становішча; выраз, які паказвае на тое, што становішча таксона ў сістэме няяснае

 ined. 
 ined. (скар. ад ) — не апублікавана; пішацца пасля назвы таксона, каб паказаць, што гэта назва да гэтага моманту часу яшчэ не апублікавана

 MS 
 MS (скар. ад ) — рукапіс; пішацца пасля назвы таксона, каб паказаць, што гэтая назва не была апублікавана, а згадвалася іншым чынам

 nec 
 nec (лац.) — і не; выкарыстоўваецца ў канструкцыі non… nec для тлумачэння, што гэты таксон не варта разумець ні ў тым сэнсе, які прыведзены пасля слова non, ні ў тым сэнсе, які прыведзены пасля слова nec (звычайна гэта адносіцца да таксанамічных амонімаў)
 Прыклад:  — запіс пазначае, што разглядаецца таксон Bartlingia, апісаны Адольфам Тэадорам Браньярам у 1827 годзе, а не таксоны, якім у 1824 і 1877 годзе адпаведна Людвіг Райхенбах і Фердынанд фон Мюлер далі тое ж імя

 nom. ambig. 
 nom. ambig. (скар. ад ) — двухсэнсоўная назва; назва, якая рознымі аўтарамі выкарыстоўвалася для розных таксонаў

 nom. cons. 
 nom. cons. (скар. ад )
 1. у батаніцы: кансерваваная назва таксона; такая назва сямейства, рода ці віду, якая зацверджана ў якасці законнай і з’яўляецца прыярытэтнай у параўнанні з іншымі назвамі гэтага таксона пры тым, што яна супярэчыць аднаму ці некалькім палажэнням Міжнароднага кодэкса батанічнай наменклатуры (МКБН) (напрыклад, была незаконнай пры апублікаванні ці не мела прыярытэту); гэты ж тэрмін ужываецца да назвы, для якой быў пастаўлены пасродкам кансервацыі яго тып, напісанне або граматычны род
 Прыклад: 
 2. у заалогіі: захаваная назва таксона; выкарыстанне такой назвы афіцыйна дазволена, нягледзячы на тое, што яна супярэчыць аднаму ці некалькім палажэнням Міжнароднага кодэкса заалагічнай наменклатуры (МКЗН)

 nom. dub. 
 nom. dub. (скар. ад ) — назва сумніўная; гэтая назва мае нявызначанае ўжыванне ці з прычыны немагчымасці здавальняючай тыпіфікацыі, ці з прычыны немагчымасці ўсталяваць, да якога таксона мусіць быць аднесены наменклатурны тып гэтай назвы

 nom. illeg. 
 nom. illeg., ці nom. illegit. (скар. ад ) — незаконная назва; назва таксона, якая не адпавядае артыкулам адпаведнага наменклатурнага кодэкса, хоць і сапраўды была апублікавана; прыкладам незаконнай назвы можа служыць амонім (назва, арфаграфічна ідэнтычная іншай, але заснаваная на іншым наменклатурным тыпе)

 nom. inval. 
 nom. inval. (скар. ад ) — несапраўдная (невалідная) назва таксона

 nom. nov. 
 nom. nov. (скар. ад ) — новая назва; назва таксона, якая прапанавана і апублікавана з мэтай неабходнай замены раней апублікаванай назвы; гэтае скарачэнне можа адносіцца да назвы толькі таго таксона, які быў вядомы і раней, але пад іншай назвай

 nom. nud. 
 nom. nud. (скар. ад ) — назва «голая»; назва, апублікаваная без суправаджэння адпаведным апісальным матэрыялам; таксама лічыцца несапраўднай (nom. inval.)

 nom. prov. 
 nom. prov. (скар. ад ) — папярэдняя (загадзя прапанаваная) назва таксона, сапраўднае апісанне якой адбудзецца ў будучыні

 nom. rej. 
 nom. rej., nom. rejic. (скар. ад ) — назва адпрэчаная; назва, выкарыстанне якога афіцыйна адпрэчана (звычайна з прычыны перавагі іншай назвы)

 nom. subnud. 
 nom. subnud. (скар. ад ) — «амаль голая» назва; назва, якая не мае дастатковага апісання для аднясення да таго ці іншага арганізма; абазначэнне неафіцыйнае, тэрмін не прызнаецца МКБН і МКЗН

 nom. superfl. 
 nom. superfl. (скар. ад ) — залішняя назва; назва, заснаваная на тым жа тыпе, што і іншая раней апублікаваная сапраўдная назва; таксама лічыцца незаконнай (nom. illeg.)

 nom. utique rej. 
 nom. utique rej. — безумоўна адпрэчаная назва; яна сама і ўсе камбінацыі, заснаваныя на ёй, не павінны выкарыстоўвацца, нягледзячы на магчымы прыярытэт.

 non 
 non (лац.) — не
 1. выкарыстоўваецца для таго, каб паказаць, у якім сэнсе не варта разумець гэтую назву (звычайна гэта адносіцца да таксанамічных амонімаў)
 Прыклад:  — запіс паказвае, што разглядаецца таксон , а не таксон 
 2. выкарыстоўваецца ў канструкцыі non… nec для тлумачэння, што гэты таксон не варта разумець ні ў тым сэнсе, які прыведзены пасля слова non, ні ў тым сэнсе, які прыведзены пасля слова nec
 Прыклад гл. у раздзеле nec
 3. выкарыстоўваецца ў канструкцыі sensu… non для тлумачэння, што гэты таксон разумеецца ў тым сэнсе, які прыведзены пасля слова sensu, а не ў тым, што прыведзены пасля слова non
 Прыклад: гл. у раздзеле sensu.

 nothof. 
 nothof. (скар. ад ) — гібрыдная форма (аналаг рангу форма для гібрыдаў); скарачэнне nothof. выкарыстоўваецца па аналогіі са скарачэннем f.

 nothosubsp. 
 nothosubsp. (скар. ад ) — гібрыдны падвід (аналаг рангу падвід для гібрыдаў); скарачэнне nothosubsp. выкарыстоўваецца па аналогіі са скарачэннем subsp.

 nothovar. 
 nothovar. (скар. ад ) — гібрыдная разнавіднасць (аналаг рангаў разнавіднасць ці варыетэт для гібрыдаў); скарачэнне nothovar. выкарыстоўваецца па аналогіі са скарачэннем var.

 opus utique oppr. 
 opus utique oppr. (скар. ад ) — у батаніцы: безумоўна адпрэчаная праца; назвы таксонаў, якія змяшчаюцца ў іх, не з’яўляюцца сапраўды апублікаванымі (nom. inval.)

 orth. var. 
 orth. var. (скар. ад  ці ) — арфаграфічны варыянт; напрыклад, няправільны варыянт напісання назвы таксона ці варыянт па правілах іншага кодэкса біялагічнай наменклатуры.
 Прыклады няправільных варыянтаў напісання назвы роду  з сямейства Кактусавыя:
 , orth. var.
 , orth. var.
 Прыклад арфаграфічных варыянтаў, якія ўзніклі пры пераносе таксона ў іншае царства:
 , mycol. orth. var.
 , zool. orth. var.

 p. p. 
 p. p. (скар. ад ) — часткова; абазначэнне выкарыстоўваецца ў якасці пазначэння назваў таксонаў, якія з’яўляюцца сінонімамі ў названым сэнсе толькі часткова (у некаторых выпадках)
 Прыклад: у спісе сінонімаў віду  у базе даных The Plant List прысутнічае назва  «L., p.p.», у гэтай жа базе даных у спісе сінонімаў віду  маецца назва  без пазнакі p.p.

 s. l. 
 s. l. — гл. sensu lato

 s. s. 
 s. s. — гл. sensu stricto

 s. str. 
 s. str. — гл. sensu stricto

 sect. 
 sect. (скар. ад ) — секцыя; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

 sensu 
 sensu (лац.) — у сэнсе
 1. выкарыстоўваецца для тлумачэнняў, у якім сэнсе разумеецца гэтая назва;
 2. выкарыстоўваецца ў канструкцыі sensu… non для тлумачэння, што гэтая таксон разумеецца ў тым сэнсе, які прыведзены пасля слова sensu, а не ў тым, які прыведзены пасля слова non
 Прыклад:  (syn. ) — запіс азначае, што назва  з’яўляецца сінонімам правільнай назвы , у той час як назва  такім сінонімам не з’яўляецца.

 sensu lato 
 sensu lato (лац.) — у шырокім сэнсе; выраз, які дадаецца да назвы таксона з мэтай удакладніць, што аб’ём гэтага таксона разумеецца ў «шырокім» сэнсе

 sensu stricto 
 sensu stricto (лац.) — у вузкім сэнсе; выраз, які дадаецца да назвы таксона з мэтай удакладніць, што аб’ём гэтага таксона разумеецца ў «вузкім» сэнсе

 ser. 
 ser. (скар. ад ) — рад, ці серыя; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

 sp. 
 sp. (скар. ад ) — від; выкарыстоўваецца пасля радавой назвы і азначае, што таксон вызначаны з дакладнасцю да роду (напрыклад, у апісанні, на выяве, у каталогу, на цэнніку)

 spp. 
 spp. (скар. ад ) — віды; выкарыстоўваецца пасля радавой назвы
 1. Выкарыстоўваецца ў якасці зборнага відавога эпітэта для абазначэння ўсіх таксонаў, якія ўваходзяць у род
 2. Пры выкарыстанні ў спісе таксонаў роду: абазначае ўсе астатнія таксоны, якія ўваходзяць у гэты род, якія не ўключаны ў гэты спіс
 Прыклад: Viola spp. — асобная старонка на сайце GRIN  нароўні са старонкамі іншых таксонаў, якія ўваходзяць у род Viola

 ssp. 
 ssp. (скар. ад ) — падвід; гл. subsp.

 subf. 
 subf. (скар. ад ) — падформа; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

 subg. 
 subg. (скар. ад ) — падрод; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

 subgen. 
 subgen. (скар. ад ) — падрод; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

 subsect. 
 subsect. (скар. ад ) — падсекцыя; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

 subser. 
 subser. (скар. ад ) — падрад, ці падсерыя; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

 subsp. 
 subsp. (скар. ад ) — падвід; у батаніцы і бактэрыялогіі: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона (у заалагічных таксонах, што маюць ранг падвіда, выкарыстоўваецца трынаміяльная форма, якая не мае дадатковага слова)
 Прыклад: 

 subvar. 
 subvar. (скар. ад ) — падразнавіднасць; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

 supersect. 
 supersect. (скар. ад ) — надсекцыя; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

 syn. 
 syn. (скар. ад ) — сінонім; у скарочаным выглядзе слова выкарыстоўваецца перад назвай таксона, калі патрабуецца паказаць, што гэтая назва з’яўляецца сінонімам той назвы, якая павінна выкарыстоўвацца для дадзенага таксона; у беларускамоўнай літаратуры для той жа мэты зрэдку выкарыстоўваецца скарачэнне сін.; нярэдка гэтыя скарачэнні і назвы, якія ідуць на імі, дадаткова змяшчаюць у квадратныя дужкі.
 Прыклад:  [syn. ]

 Гл. таксама: Базіёнім

 typ. cons. 
 typ. cons. (скар. ад ) — захаваны наменклатурны тып (наменклатурны тып, які павінен быць закансерваваны); сапраўды апублікаваная назва можа быць захавана (закансервавана) у якасці правільнай для таксона, у які не ўключаны яго наменклатурны тып, толькі ў тым выпадку, калі гэта назва будзе захавана (закансервавана) з новым наменклатурным тыпам, які будзе пазначаны як typ. cons.

 var. 
 var. (скар. ад )
 1. разнавіднасць — у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона
 Прыклад: 
 2. варыетэт — у заалогіі: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона
 3. варыетэт — у бактэрыялогіі: сінонім слова «падвід» ()

 () 
 () прыкмета двайнога цытавання; паказвае, што мела месца змяненне сістэматычнага становішча рангу — пры гэтым скарачэнне першапачатковага аўтара ставіцца ў круглыя дужкі
  — прыклад двайнога цытавання пры перамяшчэнні віду з аднаго роду ў іншы. Карл Ліней першапачаткова змясціў гэты від у род  пад назвай Tussilago frigida, пазней Эліяс Магнус Фрыс аднёс гэты від да роду  і сапраўды апублікаваў новае спалучэнне.
  — прыклад двайнога цытавання пры змяненні таксанамічнага рангу. Уільям Айтан сапраўды апублікаваў назву разнавіднасці віду  — . Пазней Джэймс Эдвард Сміт паказаў, што гэтую разнавіднасць варта лічыць самастойным відам і сапраўды апублікаваў для яго назву .

 [] 
 [] квадратныя дужкі
 1. у батаніцы: выкарыстоўваюцца для ўказання прозвішча аўтара дадзенай назвы ў тым выпадку, калі назва была прысвоена таксону раней за зыходную дату (1 мая 1753)
 Прыклад:  — запіс азначае, што назва лубіну, Lupinus, сапраўды апублікаваная Карлам Лінеем, была дадзена гэтаму роду Жазефам Пітонам дэ Турнефорам, але ён апублікаваў гэту назву да зыходнай даты
 2. у заалогіі: выкарыстоўваюцца для ўказання прозвішча аўтара дадзенай назвы ў тым выпадку, калі назва была першапачаткова апублікавана ананімна
 3. тэкст у квадратных дужках, які ідзе пасля назвы таксона, з’яўляецца тлумачальным: напрыклад, у такіх дужках могуць быць прыведзены яго сінонімы ці тыя таксоны, вынікам скрыжавання якіх з’яўляецца апісваны таксон

 + 
 + знак прышчэпкі
 1. знак складання ставіцца перад назвай так званага прышчэпкавага гібрыда — у такога гібрыда тканкі шчэпы і прышчэпы змешваюцца, утварачы новыя парастку, якія нясуць прыкметы абодвух відаў.
 Гэта рэдкая з’ява, вядома ўсяго некалькі падобных прыкладаў:
 + Crataegomespilus (прышчэпкавы гібрыд глога-мушмула): шчэпа — , прышчэпа — розныя віды ; адзін з прадстаўнікоў гэтага гібрыднага роду — + Crataegomespilus dardarii (глога-мушмула Дардара): тут у якасці прышчэпы выступае ;
 + Laburnocytisus (прышчэпкавы гібрыд бабоўніка-ракітнік): шчэпа — , прышчэплены на .
 2. знак складання паміж дзвюма назвамі таксонаў азначае вынік непалавога скрыжавання гэтых таксонаў

 × 
 × знак гібрыднага паходжання
 1. знак множання перад відавым эпітэтам таксона абазначае гібрыднае паходжанне дадзенага таксона (натуральнае ці штучнае)
 Прыклад: 
 2. знак множання перад найменнем роду выкарыстоўваецца для абазначэння міжродавага гібрыда
 Прыклад: 
 3. знак множання паміж дзвюма ці большай колькасцю назваў таксонаў пазначае вынік скрыжавання гэтых таксонаў
 Прыклад 1:  [=  × ]
 Пример 2:  [=  × ]

 & 
 & гл. et

 Гл. таксама 
 Спіс батанікаў-сістэматыкаў
 Бінамінальная наменклатура
 Кодэксы біялагічнай наменклатуры
 Спіс лацінскіх скарачэнняў

 Літаратура 
  — УДК 58(083.7)
  — УДК 574:001.4
  — УДК 582.57.06
 Ботаника. Энциклопедия «Все растения мира»: Пер. с англ. (ред. Григорьев Д. и др.) — Könemann, 2006 (русское издание). — С. 946—957. — ISBN 3-8331-1621-8.
 Международный Кодекс номенклатуры культурных растений. 1969. — Л.: Наука, 1974.

 Спасылкі 
 International Code of the Zoological Nomenclature (Чацвёртае выданне, 2000)
 International Code of the Botanical Nomenclature  (St. Louis, 2000)
 International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Melbourne Code) 
 International Code of the Botanical Nomenclature (Vienna, 2005)
 International Code of Nomenclature of Bacteria (1990)
 The International Code of Virus Classification and Nomenclature  (2002)
 Symbols and abbreviations in GRIN taxonomy 
 KEW. World checklist of selected plant families. About the Checklist. Abbreviations used 
 INDEX SYNONYMIQUE DE LA FLORE DE FRANCE
 Хрипко В. О нужной латыни замолвим слово… Статья на сайте www.flowersweb.info

Катэгорыя:Біялагічная сістэматыка
Катэгорыя:Лацінскія выслоўі ў біялогіі і медыцыне
Катэгорыя:Спісы:Біялогія