Група армій «Цэнтр»

Гру́па а́рмій «Цэ́нтр» () — аператыўна-стратэгічнае аб’яднанне войск вермахта ў часы Другой сусветнай вайны, самая магутная з трох груп армій нацысцкай Германіі, сканцэнтраваных для нападзення на СССР па плану «Барбароса».

 Гісторыя 
Група армій «Цэнтр» разгортвалася на цэнтральным участку наступлення нямецкіх войскаў супраць Савецкага Саюза. Па першапачатковым плане павінна была разграміць савецкія войскі ў Беларусі, затым наступаць на Маскву.

Нанесла паражэнне савецкага Заходняга фронту ў Беластоцка-Мінскай бітве і Смаленскай бітве. 30 ліпеня 1941 года перайшла да абароны пасля рашэння Гітлера спыніць наступленне на Маскву і павярнуць танкавую групу Гудэрыяна на КіеўГот Г., Танковые операции. — М.: Воениздат, 1961. Танкавая група Гота была накіравана на поўнач, у напрамку Ленінграда.

Пасля заканчэння баёў за Кіеў (30 верасня) армія аднавіла наступленне на Маскву.
справа|міні|Бітва пад Вязьмай і Бранскам
1 кастрычніка 1941 года ў рамках аперацыі «Тайфун» 2-я танкавая група Гудэрыяна групы армій «Цэнтр» прарвала на сваім цэнтральным участку абарону 13-й арміі Бранскага фронту А. І. Яроменкі на ўсю глыбіню і прасунулася на 60 км. 1 кастрычніка 24-ы мотакорпус заняў Сеўск.

З-за супраціву савецкіх войскаў, непадрыхтаванасці да дзеянняў пры нізкіх тэмпературах, была спыненая на блізкіх подступах да савецкай сталіцы і пацярпела цяжкае паражэнне (глядзі Бітва за Маскву).
справа|міні|612x612пкс|Калінінскі фронт, 1941-1943
8 студзеня 1942 года без аператыўнай паўзы пасля контрнаступлення пачалася Ржэўска-Вяземская аперацыя — завяршальны перыяд бітвы пад Масквой. У аперацыі ўдзельнічалі Калінінскі, Заходні пры садзейнічанні Паўночна-Заходняга і Бранскага франтоў. Мэта яе заключалася ў тым, каб разграміць галоўныя сілы групы армій «Цэнтр»Великая Отечественная война, 1941—1945 : энциклопедия / под ред. М. М. Козлова. — М. : Советская энциклопедия, 1985. — С. 611. — 500 000 экз.Василевский А. А.21-я гвардейская. — Уфа: Китап, 1995. — 300 с. — 2 500 экз. — ISBN 5-295-01494-0. — С. 36..

У ліпені 1942 года паспяхова правяла аперацыю «Зейдліц», у якой былі разгромленыя і фактычна перасталі існаваць савецкія 39-я армія і 11-ы кавалерыйскі корпус.

У 1943 годзе ў ходзе аперацыі «Цытадэль» вяла няўдалае наступленне на паўночным фасе Курскай дугі.

Летам 1944 года была разгромлена ў Беларусі (гл. Аперацыя «Баграціён»).

26 студзеня 1945 года была перайменавана ў Групу армій «Поўнач». У сваю чаргу, назва Група армій «Цэнтр» перайшла да Групы армій «А» (камандуючы — генерал-палкоўнік Фердынанд Шорнер).

 Камандуючыя 
 генерал-фельдмаршал Федар фон Бок (лета 1940 г. — 18.12.1941)
 генерал-фельдмаршал Гюнтэр фон Клюгэ (19.12.1941 — 28.10.1943)
 генерал-фельдмаршал Эрнст Буш (29.10.1943 — 27.6.1944)
 генерал-фельдмаршал Вальтэр Модэль (28.6.1944 — 16.8.1944)
 генерал-палкоўнік Георг Ганс Райнгард (17.8.1944 — 17.1.1945)
 генерал-фельдмаршал Фердынанд Шорнер (18.1.1945 — 8.5.1945)

 Склад 

 22 чэрвеня 1941 
 4-я палявая армія — генерал-фельдмаршал Гюнтэр фон Клюгэ
 2-я танкавая група — генерал-палкоўнік Гайнц Гудэрыян
 3-я танкавая група — генерал-палкоўнік Герман Гот
 9-я палявая армія — генерал-палкоўнік Адольф Штраус 
 Рэзерв групы армій — штаб 53-га армейскага корпуса (Вайсенбергер), штаб 2-й арміі (фон Вейхс), 293-я пяхотная дывізія (фон Оберніц)Хаупт В. Сражения группы армий «Центр». Взгляд офицера вермахта . — М.: Яуза, Эксмо, 2006. — 352с. — (Сражения ВОВ)./ ISBN 5–699–16986–5. Тираж 5 000 экз. ≡ Werner Haupt. Die schlachten der heeresgruppe Mitte. Aus der Sicht der Divisionen. — Podzun-Pallas-Verlag GmbH, 1983.
Заўвага. Пяхотныя дывізіі танкавых груп пасля першага дня вайны былі перападпарадкаваныя штабам Армій.

На 22 чэрвеня 1941 года агульная колькасць 1 453 200 салдат і афіцэраў (50 дывізій), 1 700 танкаў, 910 самалётаў, 3 000 гармат.

На студзень 1945 агульная колькасць менш 400 000 салдат і афіцэраўВермахт в России.Выжженная земля.група армий Центр - YouTube.

 30 чэрвеня 1941 
 4-я танкавая армія — генерал-фельдмаршал Гюнтэр фон Клюгэ ў складзе:
 2-я танкавая група — генерал-палкоўнік Гайнц Гудэрыян
 3-я танкавая група — генерал-палкоўнік Герман Гот
 2-я палявая армія — генерал-палкоўнік Максіміліян фон Вейхс
 9-я палявая армія — генерал-палкоўнік Адольф Штраус

 12 жніўня 1942 
 2-я танкавая армія
 4-я армія
 3-я танкавая армія
 9-я армія
 Камандаванне тылавой зоны групы армій «Цэнтр»

 22 снежня 1942 
 2-я танкавая армія
 4-я палявая армія
 3-я танкавая армія
 9-я палявая армія
 Камандаванне тылавой зоны групы армій «Цэнтр»

 7 ліпеня 1943 
 2-я палявая армія
 4-я палявая армія
 2-я танкавая армія
 9-я палявая армія
 3-я танкавая армія
 Камандаванне тылавой зоны групы армій «Цэнтр»

 15 чэрвеня 1944 
 2-я палявая армія
 4-я палявая армія
 9-я палявая армія
 3-я танкавая армія
 Камандуючы войскамі вермахта ў Беларусі
Пасля завяршэння Беларускай наступальнай аперацыі касцяк групы армій «Цэнтр» быў разгромлены і яна фактычна перастала існаваць як адзінае цэлае, хоць фармальна існавала да канца вайны.

 12 сакавіка 1945 
 1-я танкавая армія
 17-я палявая армія
 4-я танкавая армія

 У культуры 
Уладзімір Высоцкі для спектакля тэатра на Таганцы «Загінуўшыя і жывыя» ў сярэдзіне 1960-х гадоў напісаў песню «Салдаты групы „Цэнтр“»:Владимир Высоцкий. «Солдаты группы „Центр“»Па выпаленай раўніне —
За метрам метр —
Ідуць па Украіне
Салдаты групы «Цэнтр».На самай справе падчас наступлення ў 1941 годзе група армій «Цэнтр» дзейнічала не на Украіне, а ў Беларусі. Аднак уваходзячыя ў склад групы танкавыя часці Гудэрыяна ўдзельнічалі ў Кіеўскай бітве.

 Літаратура 
 Буркхарт Мюллер-Гиллебранд. Сухопутная армия Германии, 1939—1945 гг. — М.: Изографус, Эксмо, 2002. — 800 с. — 5000 экз. — ISBN 5-94661-041-4.
 Залесский К. А. Вооружённые силы III Рейха. Полная энциклопедия.Вермахт, люфтваффе, кригсмарине. — М.: Эксмо, 2008. — 944 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-903339-73-0.
 Werner Haupt:
 Bildchronik der Heeresgruppe Mitte, Podzun-Pallas Verlag, ISBN B-0000B-RHY-4
 Heeresgruppe Mitte, Podzun-Pallas Verlag, ISBN B-0000B-RHY-6
 Rolf Hinze: Der Zusammenbruch der Heeresgruppe Mitte im Osten 1944, Motorbuch Verlag, ISBN 3-87943-681-9
 Franz Kurowski:
 Die Heeresgruppe Mitte 1942/1943, Podzun-Pallas Verlag, ISBN 3-7909-0376-0
 Heeresgruppe Mitte, Podzun-Pallas Verlag, ISBN 3-7909-0748-0

 Спасылкі 
 Lexikon der Wehrmacht. Heeresgruppe Mitte 

Катэгорыя:Нямецкія групы армій у Другой сусветнай вайне