Ферамагнетыкі

Ферамагнетыкі — рэчывы (як правіла, у цвёрдым крышталічным або аморфным стане), у якіх ніжэй пэўнай крытычнай тэмпературы (пункта Кюры) існуе ферамагнітны парадак магнітных момантаў атамных носьбітаў магнетызму: атамаў ці іонаў (у неметалічных крышталях) або момантаў электронаў (у металічных крышталях). Іншымі словамі, ферамагнетык — такое рэчыва, якое (пры тэмпературы ніжэй пункта Кюры) здольна валодаць намагнічанасцю ў адсутнасці вонкавага магнітнага поля.

 Уласцівасці ферамагнетыкаў 
 Магнітная ўспрымальнасць ферамагнетыкаў дадатная і значна больш за адзінку.
 Пры не занадта высокіх тэмпературах ферамагнетыкі валодаюць самаадвольнай (спантаннай) намагнічанасцю, якая моцна змяняецца пад уплывам знешніх уздзеянняў.
 Для ферамагнетыкаў характэрна з'ява гістарэзісу.
 Ферамагнетыкі прыцягваюцца магнітам.

 Прадстаўнікі ферамагнетыкаў 

 Сярод хімічных элементаў 
Сярод хімічных элементаў ферамагнітнымі ўласцівасцямі валодаюць пераходныя элементы Fe, Са і Ni (3d-металы) і рэдказямельныя металы Gd, Tb, Dy, Ho, Er (гл. Табліцу1).

Табліца 1. — Ферамагнітныя металы
МеталыTc, КJs0, ГсFe  1043  1735,2 Co  1403  1445 Ni  631  508,8 Gd  289  1980МеталыTc, КJs0, Гс Tb  223  2713 Dy  87  1991,8 Ho  20  3054,6 Er  19,6  1872,6
J — велічыня намагнічанасць адзінкі аб'ёму пры абсалютным нулі тэмпературы, званая спантаннай намагнічанасцю. T — кропка Кюры (крытычная тэмпература, вышэй якой ферамагнітныя ўласцівасці знікаюць, і рэчыва становіцца парамагнетиком).

Для 3d-металаў і для гадаліній (Gd) характэрная калінеарная ферамагнітная атамная структура, а для астатніх рэдказямельных ферамагнетыкаў — некалінеарная (спіральная і інш.; гл. Магнітная структура).

 Сярод злучэнняў 
Ферамагнітныя таксама шматлікія металічныя бінарныя і больш складаныя (шматкампанентныя) сплавы і злучэнні згаданых металаў паміж сабой і з іншымі неферромагнитными элементамі, сплавы і злучэнні хрому (Cr) і марганца (Mn) з неферромагнитными элементамі (так званыя гейслеравыя сплавы), напрыклад, сплаў Cu2MnAl, злучэння ZrZn2 і ZrxM1−xZn2 (дзе М — гэта Ti, Y, Nb або Hf), Au4V, Sc3In і інш. (Табліца2), а таксама некаторыя злучэнні металаў групы актиноидов (напрыклад, UH3).
Злучэнне  Tc, К  Злучэнне  Tc, КFe3AI 743 TbN 43Ni3Mn 773 DyN 26FePd3 705 EuO 77MnPt3 350 MnB 578CrPt3 580 ZrZn2 35ZnCMn3 353 Au4V 42-43AlCMn3 275 Sc3ln 5-6

 Іншыя вядомыя 
Асаблівую групу ферамагнетыкаў утвараюць моцна разведзеныя растворы замяшчэння парамагнітных атамаў (напрыклад, Fe або Са) у дыямагнітнай матрыцы Pd. У гэтых рэчывах атамныя магнітныя моманты размеркаваныя неўпарадкавана (пры наяўнасці ферамагнітнага парадку адсутнічае атамны парадак). Ферамагнітны парадак знойдзены таксама ў аморфных (метастабільных) металічных сплавах і злучэннях, аморфных паўправадніках, у звычайных арганічных і неарганічных шкле, халькагенідах (сульфідах, селенідах, тэлурыдах) і т. п. Лік вядомых неметалічных ферромагнетиков пакуль невялікі. Гэта, напрыклад, аксід хрому(IV) і іонныя злучэння тыпу La1−xCaxMnO3 (0,4 > x > 0,2), EuO, Eu2SiO4, EuS, EuSe, EuI2, CrB3 і да т. п. У большасці з іх кропка Кюры ляжыць ніжэй 1 К. Толькі ў злучэнняў Eu, халькогенидов, CrB3 значэнне Q складае каля 100 К.

 Літаратура 
 Хёрд К. М. Многообразие видов магнитного упорядочения в твёрдых телах
 Аннаев Р. Г. Магнето-электрические явления в ферромагнитных металлах Ашхабад, 1951.
 Тябликов С. В. Методы квантовой теории магнетизма. 2-е изд. — М., 1975.
 Невзгодова Е. — Современная экспериментальная физика. 3-е изд. — СПб., 2009.
Катэгорыя:Магнетызм
Катэгорыя:Фізіка кандэнсаванага стану