Савецкая гвардыя

Савецкая гвардыя — вайсковыя часці, караблі, злучэнні і аб’яднанні Узброеных Сіл СССР, якія атрымалі ганаровае званне і былі ператвораны ў гвардзейскія за масавую гераічнасць, мужнасць і высокае воінскае майстэрства, праяўленае ў баях у час Вялікай Айчыннай вайны, а таксама часці рэактыўнай артылерыі і зноў сфарміраваныя злучэнні (аб’яднанні), у склад якіх увайшлі часці (злучэнні), што раней атрымалі званне гвардзейскіх.

Гвардзейскім часцям, злучэнням і караблям уручаліся гвардзейскія баявыя сцягі. Для ваеннаслужачых гвардзейскіх часцей і злучэнняў 21 мая 1942  года быў заснаваны нагрудны знак «Гвардыя», а для гвардзейцаў РСЧФ — прамавугольная пласцінка з муаравай стужкай аранжавага колеру з чорнымі падоўжнымі палосамі. Адначасова былі ўведзены гвардзейскія воінскія званні. Перад воінскім званнем ваеннаслужачага, праходзілага вайсковую службу ў гвардзейскай вайсковыя часці, на гвардзейскім караблі, дадаецца слова «Гвардыі».

У РСЧА і РСЧФ на падставе загадаў Стаўкі Вярхоўнага Галоўнакамандавання аб грашовым забеспячэнні асабовага склада, усяму начальніцкаму (вышэйшаму, старэйшаму, сярэдняму і малодшаму) складу гвардзейскіх фарміраванняў быў усталяваны паўтарачны, а байцам падвойны аклад утрымання.

 Гісторыя 

18 верасня 1941 года па рашэнні Стаўкі ВГК загадам Наркама Абароны Саюза ССР ад 18 верасня 1941 года № 308, чатыром стралковым дывізіям СССР — 100-й, 127-й, 153-й і 161-й — «за баявыя подзвігі, за арганізаванасць, дысцыпліну і прыкладны парадак» былі прысвоены ганаровыя найменні «гвардзейскія», і яны былі пераназваны і ператвораны ў 1-ю, 2-ю, 3-ю і 4-ю гвардзейскія адпаведна.

19 чэрвеня 1942 года заснаваны гвардзейскі Ваенна-марскі сцяг, а 31 ліпеня 1942 года ўведзена ў дзеянне Палажэнне пра гвардыю Флоту СССР.

У далейшым у час вайны многія загартаваныя ў баях часці і злучэнні Чырвонай Арміі былі ператвораны ў гвардзейскія. Існавалі гвардзейскія палкі, дывізіі, карпусы і арміі.

Воінскія званні ваеннаслужачых, якія праходзяць службу ў гвардзейскіх часцях і злучэннях, маюць прыстаўку «гвардыі» — напрыклад, «гвардыі курсант», «гвардыі маёр-інжынер», «гвардыі генерал-палкоўнік». У гады вайны ў ВМФ да воінскіх званняў ваеннаслужачых, якія праходзяць службу ў гвардзейскіх часцях, дадаваліся словы «гвардыі» (для авіяцыі і берагавой абароны) — напрыклад, «гвардыі капітан», а таксама «гвардзейскага экіпажа» (для плаўсаставу) — напрыклад, «гвардзейскага экіпажа капітан першага рангу».name «Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 21.05.1942 г. „Аб увядзенні для ваеннаслужачых гвардзейскіх часцей і злучэнняў Чырвонай Арміі і Ваенна-Марскога Флоту гвардзейскіх воінскіх званняў“»

Да канца вайны савецкая гвардыя ўключала 11 армій і 6 танкавых армій; 40 стралковых, 7 кавалерыйскіх, 12 танкавых, 9 механізаваных і 14 авіяцыйных карпусоў; 215 дывізій; 18 баявых караблёў і вялікая колькасць часцей розных відаў Узброеных Сіл і родаў войскаў.

У Вялікай Айчыннай вайне ганараваны ганаровага звання гвардзейскіх:
 11 армій (А);
 6 танкавых армій (ТА);
 адна конна-механізаваная група (КМГ);
 40 стралковых карпусоў (ск);
 7 кавалерыйскіх карпусоў (кк);
 12 танкавых карпусоў (тк);
 9 механізаваных карпусоў (мк);
 6 матацыклетных палкоў (мцп);
 14 авіяцыйных карпусоў (ак);
 117 стралковых дывізій (сд);
 9 паветрана-дэсантных дывізій (пдд);
 17 кавалерыйскіх дывізій (кд);
 6 артылерыйскіх дывізій (артд);
 53 авіяцыйных дывізій (ад);
 6 зенітна-артылерыйскіх дывізій (зартд);
 7 дывізій рэактыўнай артылерыі (драрт);
 13 мотастралковых брыгад (мсбр);
 тры паветрана-дэсантных брыгады (пдбр);
 66 танкавых брыгад (тбр);
 28 механізаваных брыгад (мбр);
 тры самаходных артылерыйскіх брыгады (сартбр);
 64 артылерыйскія брыгады (артбр);
 адна мінамётная брыгада (мінбр);
 11 знішчальна-процітанкавых брыгад (зптбр);
 40 брыгад рэактыўнай артылерыі (бррарт);
 6 інжынерных брыгад (інжбр);
 адна чыгуначная брыгада (28ждбр, стала 1гв.ждбр);
 адзін умацаваны раён (УР).(1-ы гвардзейскі ўмацаваны раён ператвораны з 76-га ўмацаванага раёна, 4 мая 1943 г.)

Званнямі гвардзейскіх былі ганараваны караблі і часці Рабоча-Сялянскага Чырвонага флота (РСЧФ) УС СССР: 18 надводных караблёў, 16 падводных лодак (ПЛ), 13 дывізіёнаў баявых катараў, дзве авіяцыйныя дывізіі, два зенітна-артылерыйскіх палкі, адна брыгада марской пяхоты, адна марская чыгуначная артылерыйская брыгада.

Пасля завяршэння Вялікай Айчыннай вайны некаторая колькасць гвардзейскіх часцей, злучэнняў і аб’яднанняў базавалася ў Усходняй Еўропе. У прыватнасці, у Групе савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі (пазней — ГСВГ, ЗГВ) дыслакавалася 139 гвардзейскіх часцей, злучэнняў і аб’яднанняў.

У мірны час пераўтварэнне аб’яднанняў, злучэнняў, часцей і караблёў у гвардзейскія не адбывалася. Аднак з мэтай захавання баявых традыцый гвардзейскія назвы, якія належалі часцям, караблям, злучэнням і аб’яднанням, пры іх расфарміраванні маглі перадавацца іншым аб’яднанням, злучэнням, часцям і караблям.

Пасля распаду Савецкага Саюза гвардзейскія часці, злучэнні і аб’яднанні захаваліся ў такіх постсавецкіх краінах, як Расія, Беларусь і Украіна.

 Гвардзейскія аб’яднанні, злучэнні і часці РСЧА (1941—1945 гг.) 
Назва аб’яднання, злучэнні, часці (ператворана з), камандзір ці камандуючыУ складзе: дывізіі, карпусы, арміі, фронтуДата прысваення, загад1-я гвардзейская стралковая дывізія (100 сд), генерал І. М. Русіянаў?, 24-я армія, Рэзервовы фронт18.09.41, загад № 308, НКА СССР2-я гвардзейская стралковая дывізія (127-я стралковая дывізія), палкоўнік А. З. Акіменка?, 24А, Рэзервовы фронт18.09.41, загад № 308, НКА СССР3-я гвардзейская стралковая дывізія (153-я стралковая дывізія), палкоўнік М. А. Гаген?, 54А, Ленінградскі фронт18.09.41, загад № 308, НКА СССР4-я гвардзейская стралковая дывізія (161-я стралковая дывізія), палкоўнік П. Ф. Масквіцін?, ?, Заходні фронт18.09.41, загад № 308, НКА СССР7-я гв. армія(???)Сталінград,…???, №, ????13-я гв. армія(???)Сталінград,…???, №, ????35-я гв. арміі(???)Сталінград,…???, №, ????51-я гв. арміі(???)Сталінград,…???1-я гвардзейская мотастралковая дывізія (1-я танкавая дывізія), палкоўнік А. І. Лізюкоў?, ?, ?21.09.41, № 311, НКА СССР1-я гвардзейская танкавая брыгада (4-я танкавая брыгада), палкоўнік М. Я. Катукоў?, ?, ?18.11.41, № 337, НКА СССР8-я гвардзейская танкавая Чырванасцяжная ордэны Суворава брыгада5 танкавая армія, 20 танкавы корпус (з 24.05.1943 г.), 2 Украінскі фронт20.10.1942, загад № 33249-я асобная гвардзейская разведвальная рота1-ы механізаваны корпус?, ?1-я гвардзейская чыгуначная брыгада (28-я чыгуначная брыгада), палкоўнік М. У. Барысаўчыгуначныя войскі28.04.42, № 127, НКА СССР30-я гвардзейская стралковая дывізія (238-я стралковая дывізія)?, ?, ?24.05.42, №, НКА СССР85-ы гвардзейскі гаўбічны артылерыйскі полк (594-ы гарматны артылерыйскі полк), падпалкоўнік В. Ф. ЧылікінРэзерв Галоўнага Камандавання16.08.194239-я гвардзейская стралковая дывізія, генерал-маёр Герой Савецкага Саюза С. С. Гур’еў1-я гв. арміі, з верасня 1942 года 62-й гв. арміі(з красавіка 1943 — 8-я гвардзейская), (Сталінградскі, Паўднёва-Заходні, 3-і Украінскі і Беларускі франты), №, НКА СССР2-і гвардзейскі танкавы корпус (папярэднік — 24-ы танкавы корпус)Сталінградскі, Паўднёва-Заходні, Заходні і 3-і Беларускі франты26.12.1942, № 412, НКА СССР69-я гвардзейская стралковая дывізія (120-я стралковая дывізія), генерал-маёр К. К. Джахуа21-я армія, Сталінградскі фронт06.02.43, №  , НКА СССР75-я гвардзейская стралковая дывізія (95-я стралковая дывізія), генерал-маёр В. А. Гарышні62-я армія, Сталінградскі фронт01.03.43, № 104, НКА СССР76-я гвардзейская стралковая дывізія (157-я стралковая дывізія), генерал-маёр А. В. Кірсанаў?,?, Сталінградскі фронт01.03.43, № 104, НКА СССР237-ы гвардзейскі стралковы полк (633-і стралковы полк)157-я стралковая дывізія, ?,?, Сталінградскі фронт01.03.43, № 104, НКА СССР9-я гвардзейская штурмавая авіяцыйная дывізія (292-я штурмавая авіяцыйная дывізія), генерал-маёр авіяцыі Ф. А. Агальцоў1-ы штурмавы авіяцыйны корпус, 5-я паветраная армія, 2-і Украінскі фронт05.02.44,141-ы гвардзейскі штурмавы авіяцыйны полк (667-ы штурмавы авіяцыйны полк), падпалкоўнік Д. К. Рымшын5-я паветраная армія,05.02.44,144-ы гвардзейскі штурмавы авіяцыйны полк (800-ы штурмавы авіяцыйны полк), падпалкоўнік П. М. Шышкін5-я паветраная армія,05.02.44,155-ы гвардзейскі штурмавы авіяцыйны полк (820-ы штурмавы авіяцыйны полк), падпалкоўнік Р. У. Чарняцоў5-я паветраная армія,05.02.44,12-я гвардзейская знішчальная авіяцыйная дывізія (203-я знішчальная авіяцыйная дывізія), генерал-маёр авіяцыі К. Баранчук5-я паветраная армія,05.02.44,15-ы гвардзейскі бамбардзіровачны Севастопальскі Чырванасцяжны авіяцыйны полк4-ы гвардзейскі бамбардзіровачны авіяцыйны корпус26.03.1943, № 138
НКА СССР156-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (247-ы знішчальны авіяцыйны полк), падпалкоўнік Я. Н. Куціхін5-я паветраная армія,05.02.44,152-і гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (270-ы знішчальны авіяцыйны полк), Герой Савецкага Саюза падпалкоўнік В. А. Мяркушаў5-я паветраная армія,05.02.44,153-і гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (516-ы знішчальны авіяцыйны полк), маёр А. І. Мачалін5-я паветраная армія,05.02.44,8-я гвардзейская бамбардзіровачная авіяцыйная дывізія (293-я бамбардзіровачная авіяцыйная дывізія), палкоўнік Г. В. Грыбакін5-я паветраная армія,05.02.44,160-ы гвардзейскі бамбардзіровачны авіяцыйны полк (780-ы бамбардзіровачны авіяцыйны полк), падпалкоўнік Ф. Д. Лушаеў5-я паветраная армія,05.02.44,161-ы гвардзейскі бамбардзіровачны авіяцыйны полк (804-ы бамбардзіровачны авіяцыйны полк), маёр А. М. Сямёнаў5-я паветраная армія,05.02.44,162-і гвардзейскі бамбардзіровачны авіяцыйны полк (854бап), падпалкоўнік Л. А. Новікаў5-я паветраная армія,05.02.44,1-е гвардзейскае Ульянаўскае Чырванасцяжнае танкавае вучылішча, Герой Савецкага Саюза, генерал-маёр танкавых войскаў Кашуба У. Н.26.06.43, № 252 НКА СССРГвардзейскае Харкаўскае танкавае вучылішча (33-я асобная гвардзейская танкавая брыгада), гвардыі палкоўнік В. С. Цітоў ?23.08.44, нам. НКА СССР

 Гвардзейскія злучэнні, караблі і часці РСЧФ (1942—1945 гг.) 
Назва злучэння, карабля, часціФлот, флатылія, фронтДата прысваення2-я гвардзейская стралковая брыгада (ператворана з 71-й марской стралковай брыгады)Зах. фр.5.01.421-ы гвардзейскі мінна-тарпедны авіяцыйны полкКБФ18.01.422-і гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк ВПС Паўночнага флоту (ператвораны з 72-га змяшанага авіяпалка)СФ18.01.423-і гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (ператвораны з 5-га знішчальнага авіяпалка)КБФ18.01.424-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (ператвораны з 13-га знішчальнага авіяпалка)КБФ18.01.423-я гвардзейская стралковая брыгада (ператворана з 75-й марской стралковай брыгады)Сяўба.-Зах. фр.18.03.42Гвардзейская падводная лодка Д-3 «Чырвонагвардзеец»СФ3.04.42Гвардзейская падводная лодка «К-22»СФ3.04.42Гвардзейская падводная лодка «М-171»СФ3.04.42Гвардзейская падводная лодка «М-174»СФ3.04.42Гвардзейскі крэйсер «Чырвоны Каўказ»ЧФ3.04.42Гвардзейскі эскадраны мінаносец «Устойлівы»КБФ3.04.42Гвардзейскі мінны загараджальнік «Марці»КБФ3.04.42Гвардзейскі тральшчык «Гафель» («Т-205»)КБФ3.04.425-ы гвардзейскі мінна-тарпедны авіяцыйны полк (ператвораны з 2-га мінна-тарпеднага авіяпалка)ЧФ3.04.426-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (ператвораны з 8-га знішчальнага авіяпалка)ЧФ3.04.424-ы асобны гвардзейскі мінамётны дывізіён маракоўЗах. фр.3.04.4214-ы асобны гвардзейскі мінамётны дывізіён маракоўЗах. фр.3.04.42Гвардзейскі крэйсер «Чырвоны Крым»ЧФ18.06.421-ы гвардзейскі зенітна-артылерыйскі полк (ператвораны з 61-га зенітна-артылерыйскага палка)ЧФ18.06.422-і гвардзейскі зенітна-артылерыйскі полк (ператвораны з 6-га зенітна-артылерыйскага палка)КБФ18.06.423-і асобны гвардзейскі артылерыйскі дывізіёнЧФ18.06.42Гвардзейская падводная лодка «Щ-205»ЧФ1.03.43Гвардзейская падводная лодка «Щ-303»КБФ1.03.43Гвардзейская падводная лодка «Щ-309»КБФ1.03.43Гвардзейская падводная лодка «Л-3»КБФ1.03.431-ы гвардзейскі дывізіён бранякатараўВолж. фл-я1.03.432-і гвардзейскі дывізіён бранякатараўВолж. фл-я1.03.43Гвардзейскі эскадраны мінаносец «Грукотны»СФ1.03.43Гвардзейскі эскадраны мінаносец «Кемлівы»ЧФ1.03.43Гвардзейскі тральшчык «Абаронца»ЧФ1.03.437-ы гвардзейскі пікіровачна-штурмавы авіяцыйны полк (ператвораны з 57-га штурмавога авіяпалка)КБФ1.03.4315-я гвардзейская марская стралковая брыгада (ператворана з 154-й марской стралковай брыгады)Дон. фр.1.03.4311-я гвардзейская марская стралковая брыгада (ператворана з 66-й марской стралковай брыгады)Дон. фр.4.04.43Гвардзейская падводная лодка «М-35»ЧФ31.05.438-ы гвардзейскі штурмавы авіяцыйны полк (ператвораны з 18-га штурмавога авіяпалка)ЧФ31.05.439-ы гвардзейскі мінна-тарпедны авіяцыйны полк (ператвораны з 24-га мінна-тарпеднага авіяпалка)СФ31.05.4310-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (ператвораны з 71-га знішчальнага авіяпалка)КБФ31.05.4311-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (ператвораны з 32-га знішчальнага авіяпалка)ЧФ31.05.43Гвардзейская падводная лодка «Щ-402»СФ25.07.43Гвардзейская падводная лодка «Щ-422»СФ25.07.43Гвардзейская падводная лодка «М-172»СФ25.07.43Гвардзейскі вартавы катар «СКА-065»ЧФ25.07.431-я гвардзейская знішчальная авіяцыйная дывізія (ператворана з 3-й знішчальнай авіядывізіі)КБФ25.07.4312-і гвардзейскі пікіровачна-бамбардзіровачны авіяцыйны полк (ператвораны з 73-га пікіровачна-бамбардзіровачнага авіяпалка)КБФ22.01.4413-і гвардзейскі далёкабамбардзіровачны авіяцыйны полк (ператвораны з 119-га разведвальнага авіяпалка)ЧФ22.01.443-і асобны гвардзейскі зенітна-артылерыйскі дывізіён (ператвораны з 2-га асобнага зенітна-артылерыйскага дывізіёна)КБФ22.01.441-я марская артылерыйская чыгуначная брыгада (ператворана з 101-й марской артылерыйскай чыгуначнай брыгады)КБФ22.01.441-ы гвардзейскі дывізіён тарпедных катараўКБФ22.02.441-ы гвардзейскі дывізіён вартавых катараўКБФ22.02.442-гі гвардзейскі дывізіён малых паляўнічых за падводнымі лодкаміСФ1.04.442-я гвардзейская мінна-тарпедная авіяцыйная дывізія (ператворана з 1-й мінна-тарпеднай дывізіі)ЧФ5.05.44Гвардзейская падводная лодка «З-33»ЧФ22.07.44Гвардзейская падводная лодка «Щ-215»ЧФ22.07.44Гвардзейская падводная лодка «М-62»ЧФ22.07.442-і гвардзейскі дывізіён катараў-тральшчыкаўКБФ29.07.4414-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (ператвораны з 13-га знішчальнага авіяпалка)КБФ29.07.44Гвардзейская падводная лодка «З-56»СФ23.02.453-і асобны гвардзейскі дывізіён бранякатараўДн. фл-я30.06.452-і гвардзейскі дывізіён тарпедных катараўТОФ22.08.45Гвардзейскі вартавы карабель «СКР-2»ТОФ22.08.4537-ы гвардзейскі штурмавы авіяцыйны полкТОФ22.08.4513-я гвардзейская брыгада марской пяхотыТОФ22.08.45355-й асобны гвардзейскі батальён марской пяхотыТОФ22.08.453-і гвардзейскі дывізіён тарпедных катараўТОФ26.08.45Гвардзейскі вартавы карабель «Завея»ТОФ26.08.45Гвардзейскі мінны загараджальнік «Ахоцк»ТОФ26.08.45Гвардзейскі тральшчык «Т-278»ТОФ26.08.45Гвардзейскі тральшчык «Т-281»ТОФ26.08.4517-ы гвардзейскі бліжнебамбардзіровачны авіяцыйны полк (ператвораны з 34-га пікіровачнага авіяпалка)ТОФ26.08.4526-ы гвардзейскі штурмавы авіяцыйны полкТОФ26.08.4550-ы асобны гвардзейскі разведвальны авіяцыйны полкТОФ26.08.4552-і гвардзейскі мінна-тарпедны авіяцыйны полкТОФ26.08.45365-й асобны гвардзейскі батальён марской пяхотыТОФ26.08.45140-ы гвардзейскі разведвальны атрадТОФ26.08.4519-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк ВПС ВМФТОФ28.08.4561-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полкТОФ28.08.453-й асобны гвардзейскі дывізіён бранякатараўКАФ30.08.451-ы гвардзейскі атрад бранякатараўКАФ30.08.45Гвардзейскі манітор «Свярдлоў»КАФ30.08.45Гвардзейскі манітор «Сун-Ят-Сен»КАФ30.08.45Гвардзейская кананерская лодка «Чырвоная Зорка»КАФ30.08.45Гвардзейская кананерская лодка «Пралетарый»КАФ30.08.452-я гвардзейская марская артылерыйская чыгуначная брыгадаКБФ15.09.4511-я асобная гвардзейская чыгуначная артылерыйская батарэяКБФ15.09.4522-гі гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (ператвораны з 6-га знішчальнага авіяпалка)ТОФ26.09.45

 Правільнае напісанне назваў асобных гвардзейскіх часцей 
300px|thumb|Баявы Сцяг 35 агдшбр.Правільнае напісанне поўнай назвы па сцягу.Статус Асобная перад ганаровым званнем Гвардзейская.
300px|thumb|Баявы Сцяг 70 агмсбр.
Парадак і правілы напісанні сапраўднай назвы вайсковага фарміравання ў УС СССР і НД Расіі рэгламентуюцца загадамі адпаведна Міністра абароны СССР (НКА СССР, ВМ СССР) і Міністра абароны Расійскай Федэрацыі.

 Галерэя 

 Гл. таксама 
 Знак «Гвардыя»
 Лейб-гвардыя
 Руская гвардыя
 Гвардзейскі корпус
 Чырвоная гвардыя

 Літаратура 
 Большая советская энциклопедия (БСЭ), Третье издание, выпущенной издательством «Советская энциклопедия» в 1969—1978 годах в 30 томах;




 Спасылкі 

 «Гвардыя Савецкая» ў ВСЭ
 Айрапецян Б. В., Гісторыя знака «Гвардыя» 

Катэгорыя:Знакі адрознення